Presuda Vrhovnog kasacionog suda kojom se potvrđuje diskriminacija na radu

Ispitujući pobijenu presudu na osnovu člana 408. Zakona o parničnom postupku - ZPP („Službeni glasnik RS“, broj 72/11 ... 55/14), Vrhovni kasacioni sud je ocenio da revizija nije osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. Neosnovani su revizijski navodi da je drugostepeni sud učinio bitnu povredu iz člana 374. stav 1. u vezi člana 8. ZPP, jer je drugostepeni sud pobijenu odluku zasnovao na činjeničnom stanju utvrđenom u prvostepenom postupku. Suprotno tvrdnji revidenta revizijski sud smatra da je žalbeni sud ocenio bitne žalbene navode koji su od značaja za presuđenje ove parnice, pa nije učinjena bitna povreda iz člana 374. stav 1. u vezi člana 396. stav 1. ZPP. Ukazivanje na pogrešno utvrđeno činjenično stanje nije dozvoljen revizijski razlog.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju tužilac je 2000. godine zasnovao radni odnos u Opštini ... za obavljanje poslova „...“. Rešenjem od 26.04.2012. godine, raspoređen je na poslove ..., sa koeficijentom plate 10,45, koji sa uvećanjem po osnovu složenosti posla i odgovornosti iznosi 11,45. ... Opštine Kikinda, ovde tuženi BB je 29.11.2013. godine, doneo rešenje kojim je tužilac raspoređen na poslove ..., u Sekreterijatu za ..., u Odseku ..., sa zvanjem ... i koeficijentom plate 8,74. Do raspoređivanja na radno mesto ... tužilac je više puta bio nagrađivan uvećanjem zarade zbog izuzetnog zalaganja u izvršenju poslova. Dana 23.01.2014. godine doneto je novo rešenje Opštinske uprave Opštine Kikinda potpisano od strane drugotuženog BB s tim što je kao mesto izvršenja radnih obaveza određeno ... u .... Tužilac je bio pristalica i simpatizer VV (njegov ... je bio član ove stranke). Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž1 1770/15 od 04.11.2015. godine, potvrđena je presuda Osnovnog suda u Kikindi od 21.05.2015. godine, kojom je poništeno kao nezakonito rešenje Opštine Kikinda od 29.11.2013. godine o raspoređivanju tužioca na poslove ... i tužena obavezana da ga rasporedi na poslove koji odgovaraju njegovoj stručnoj spremi i radnim sposobnostima. Opštinska Uprava Opštine Kikinda je 17.11.2015. godine, donela rešenje kojim se tužilac raspoređuje na radno mesto ... za ..., mesne kancelarije i mesne zajednice u naseljenim mestima Opštine ..., a zatim je 18.02.2016. godine, doneto rešenje identične sadržine sa prethodnim i tužiocu je utvrđeno zvanje ... i koeficijent za utvrđenje plate od 8,74 i određeno da se ovo rešenje primenjuje od 01.03.2016. godine. Utvrđeno je da raspoređivanje i stavljanje u nepovoljniji radnopravni položaj tužioca ima veze sa njegovom političkim opredeljenjem, jer 24 zaposlena od ukupno 30 zaposlenih (u momentu premeštanja na poslove ...) su bili članovi ili simpatizeri VV, kao i da su po iščlanjenju iz VV određena lica popravila svoj radnopravni položaj i vraćena na ranija ili slična radna mesta, a da su ove promene radnopravnog statusa usledile nakon političkih promena i smene vlasti koju je predvodila VV, nakon čega je izmenama Pravilnika o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji radnih mesta u Opštinskoj upravi od 20.11.2013. godine i broj izvršilaca na obavljanju poslova ... sa 3 povećan na 26. Ubrzo po vraćanju određenog broja radnika u zgradu Opštinske uprave (iz navedenih razloga) izmenama Pravilnika broj izršilaca se smanjivao na 16, a potom na 8.

Kod ovako utvrđenog činjeničnog stanja, pravilno su nižestepeni sudovi primenili materijalno pravo kada su usvojili tužbeni zahtev tužioca nalazeći da je u konkretnom slučaju u postupanju tuženog bilo diskriminatorskog ponašanja u odnosu na tužioca.

Vrhovni kasacioni sud nalazi da je stanovište nižestepenih sudova pravilno, iz sledećih razloga.

Odredbama člana 21. Ustava RS utvrđeno da su pred Ustavom i zakonom svi jednaki, da svako ima pravo na jednaku zakonsku zaštitu, bez diskriminacije i da je zabranjena svaka diskriminacija, neposredna ili posredna, po bilo kom osnovu, a naročito po osnovu rase, pola, nacionalne pripadnosti, društvenog porekla, rođenja, veroispovesti, političkog ili drugog uverenja, imovnog stanja, kulture, jezika, starosti i psihičkog ili fizičkog invaliditeta. Zabrana diskriminacije zajemčena je i međunarodnim pravnim izvorima – Evropskom konvencijom za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda (član 14.) i Dodatnim protokolom broj 12 uz Evropsku konvenciju, kao i Međunarodnim paktom o građanskim i političkim pravima (član 26.). Država Srbija se svim tim pravnim aktima obavezala da svakome obezbedi potrebnu zaštitu u slučaju diskriminacije, kako bi pravo na jednakost zaista bilo praktično i delotvorno.

Zabrana diskriminacije lica koja traže zaposlenje, kao i zaposlenih, propisana je i članovima 18. do 23. Zakona o radu ("Službeni glasnik RS" br. 24/05...75/14). Članom 18. ovog zakona propisano je da je zabranjena neposredna ili posredna diskriminacija lica koja traže zaposlenje, kao i zaposlenih, s obzirom na pol, rođenje, jezik, rasu, boju kože, starost, trudnoću, zdravstveno stanje, odnosno invalidnost, nacionalnu pripadnost, veroispovest, bračni status, porodične obaveze, seksualno opredeljenje, političko ili drugo uverenje, socijalno poreklo, imovinsko stanje, članstvo u političkim organizacijama, sindikatima ili neko drugo lično svojstvo. Prema članu 20. istog zakona, diskriminacija je zabranjena po osnovu svih ličnih svojstava koja su nabrojana u članu 18. i to u odnosu na uslove za zapošljavanje i izbor kandidata za obavljanje određenog posla; uslove rada i sva prava iz radnog odnosa; obrazovanje, osposobljavanje i usavršavanje; napredovanje na poslu; otkaz ugovora o radu. Prema članu 23. istog zakona, zaposleni može da pokrene postupak za naknadu štete od poslodavca u slučaju diskriminacije u smislu članova 18-21. ovog zakona. Pojam diskriminacije bliže je opisan u članu 2. Zakona o zabrani diskriminacije („Sl. glasnik RS“ 22/09), po kome izrazi "diskriminacija" i "diskriminatorsko postupanje" označavaju svako neopravdano pravljenje razlike ili nejednako postupanje, odnosno propuštanje (isključivanje, ograničavanje ili davanje prvenstva), u odnosu na lica ili grupe kao i na članove njihovih porodica, ili njima bliska lica, na otvoren ili prikriven način, a koji se zasniva na bilo kom ličnom svojstvu tih lica. Zakonom o zabrani diskriminacije, u članu 16. propisano je da je zabranjena diskriminacije u oblasti rada, odnosno narušavanje jednakih mogućnosti za zasnivanje radnog odnosa ili uživanje pod jednakim uslovima svih prava u oblasti rada kao što su pravo na rad, na slobodan izbor zaposlenja, napredovanja u službi, na stručno usavršavanje i profesionalnu rehabilitaciju, na jednaku naknadu za rad jednake vrednosti, na pravične i zadovoljavajuće uslove rada, na odmor, na obrazovanje i stupanje u sindikat kao i na zaštitu od nezaposlenosti. Iz navedenih odredaba proizilazi da su najbitnije karakteristika diskriminacije - pravljenje razlike između lica koje tvrdi da je diskriminisano i drugih lica u istoj ili uporedivoj situaciji, koje pri tom mora biti neopravdano i mora biti vezano za neko lično svojstvo diskrimisanog lica.

U konkretnom slučaju, svoj zahtev za utvrđenje diskriminacije tužilac je zasnovao na tvrdnji da je tuženi raspoređivanjem na drugo radno mesto, prema njemu postupao diskriminatorski zbog političke opredeljenosti i njegovog političkog ubeđenja. Prema odredbi člana 2. stav 1. tačka 1. Zakona o zabrani diskriminacije diskriminacija je svako neopravdano pravljenje razlike ili nejednako postupanje odnosno propuštanje (isključenje, ograničenje ili davanje prvenstva) na otvoren ili prikriven način u odnosu na lica ili grupe lica kao i na članove njihovih porodica koje se zasniva na nekom od navedenih ličnih svojstava (između ostalog i političkom ubeđenju) i drugim stvarnim odnosno pretpostavljenim ličnim svojstvima. Po oceni Vrhovnog kasacionog suda, pravilno su nižestepeni sudovi zaključili da je na tužiocu samo da učini verovatnim diskriminatorsko postupanje, a da tuženi u konkretnom slučaju nije sa uspehom dokazao u smislu člana 23. stav 2. ZOR da nije bilo diskriminacije tužioca u odnosu na ostale zaposlene radike koji nisu simpatizeri ... ili su se iščlanili iz VV, a vezano za ostvarivanje prava iz radnog odnosa.

Naime, tužilac je raspoređen na radno mesto ... u ..., a potom u ..., na koje su pored njega raspoređeni i drugi zaposleni koji su bili članovi VV ili je procenjeno da su joj bliski, zbog čega nižestepeni sudovi izvode pravilan zaključak da je tužilac bio diskriminisan po tom ličnom svojstvu političkog ubeđenja, odnosno da su prilikom premeštaja tužioca na drugo radno mesto tuženi Grad Kikinde i BB, bili isključivo motivisani političkim razlozima. Zbog toga nisu osnovani navodi revizije o pogrešnoj primeni materijalnog prava

Suprotno navodima revizije pravilno su nižestepeni sudovi ocenili da je u radnjama tuženih bilo diskriminatorskog postupanja, kada je tužilac sa radnog mesta ... Odseka ... sa zvanjem „...“ premešten na radno mesto ... u ... sa utvrđenim zvanjem – ... i nižim koeficijentom plate, jer je tužilac učinio verovatnim da je stavljen u nepovoljniji položaj u odnosu na ostale zaposlene u Opštinskoj upravi, kao i u odnosu na grupu radnika koja se iščlanila iz VV, te da je stavljanje tužioca u takav položaj u vezi sa njegovim političkim opredeljenjem, a tuženi nisu dokazali da takvo ponašanje nije bilo diskriminatorsko. Za svoje odluke nižestepeni sudovi su dali razloge koje u svemu kao pravilne i potpune prihvata i Vrhovni kasacioni sud.

Sa iznetih razloga, Vrhovni kasacioni sud smatra da tuženi nisu dokazali da u konkretnom slučaju ne postoji diskriminacija tužioca i da nije povređeno načelo jednakih prava i obaveza.

Ostalim navodima revizije ponavljaju se žalbeni razlozi o kojima se drugostepeni sud već izjasnio, dajući razloge koje prihvata i Vrhovni kasacioni sud.

Na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, Vrhovni kasacioni sud je odlučio kao u izreci.

Predsednik veća - sudija

Zvezdana Lutovac, s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić