Presuda Vrhovnog suda o primeni zakona o umanjenju zarada na vojne ustanove

U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Ivane Rađenović, predsednika veća, Vladislave Milićević i Tatjane Matković Stefanović, članova veća, u parnici tužilje AA iz ..., čiji je punomoćnik Mladen Simić, advokat iz ..., protiv tužene Republike Srbije, Ministarstvo odbrane, VU „Dedinje“ sa sedištem u Beogradu, čiji je zastupnik Vojno pravobranilaštvo sa sedištem u Beogradu, radi naknade štete, odlučujući o reviziji tužene izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž1 5298/21 od 13.01.2022. godine, u sednici veća održanoj dana 27.09.2023. godine, doneo je

P R E S U D U

USVAJA SE revizija tužene i PREINAČUJE SE Apelacionog suda u Beogradu Gž1 5298/21 od 13.01.2022. godine u stavu drugom izreke (u preinačujućem delu) i odluci o troškovima postupka iz stava četvrtog i petog izreke, tako što se ODBIJA žalba tužilje i POTVRĐUJE presuda Prvog osnovnog suda u Beogradu P1 5075/21 od 29.09.2021. godine u delovima stavova prvog i drugog izreke kojim je odbijen tužbeni zahtev na isplatu plate za period od februara 2017. godine zaključno sa oktobrom 2019. godine, u pojedinačnim mesečnim iznosima sa zakonskom zateznom kamatom od dospelosti svakog iznosa do isplate i da se u korist tužilje na te iznose uplate doprinosi za penzijsko i invalidsko osiguranje Republičkom fonu PIO za isti period, i odbija se zahtev tužilje da se obaveže tužena da joj naknadi troškove prvostepenog i drugostepenog postupka.

OBAVEZUJE SE tužilja da tuženoj naknadi troškove revizijskog postupka u iznosu od 18.000,00 dinara, u roku od 15 dana od dana prijema presude.

ODBIJA SE zahtev tužilje za naknadu troškova odgovora na reviziju.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Prvog osnovnog suda u Beogradu P1 5075/21 od 29.09.2021. godine, stavom prvim i drugim izreke, odbijen je kao neosnovan tužbeni zahtev tužilje kojim je tražila da se obaveže tužena da joj na ime neisplaćene plate za period od januara 2016. godine zaključno sa oktobrom 2019. godine isplati pojedinačne mesečne iznose sa zakonskom zateznom kamatom od dospelosti svakog iznosa do isplate i da se na te iznose obaveže tužena da za tužilju, za isti period uplati doprinose za penzijsko i invalidsko osiguranje Republičkom fondu za penzijsko i invalidsko osiguranje bliže određeno tim stavovima izreke. Stavom trećim izreke, obavezana je tužilja da tuženoj na ime troškova postupka isplati iznos od 12.000,00 dinara.

Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž1 5298/21 od 13.01.2022. godine, stavom prvim izreke, odbijena je kao neosnovana žalba tužilje i potvrđena prvostepena presuda u delu stava prvog i delu stava drugog izreke za isplatu neisplaćene plate za period od 01.01.2016. godine zaključno sa januarom 2017. godine sa zakonskom zateznom kamatom i za uplatu doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje Republičkom fondu za penzijsko i invalidsko osiguranje za period isti peiod, sve bliže određeno u tim stavovima izreke. Stavom drugim izreke, preinačena je prvostepena presuda u preostalim delovima stavova prvog i drugog izreke i obavezana tužena da tužilji na ime neisplaćene plate za period od februara 2017. godine do zaključno sa oktobrom 2019. godine isplati pojedinačne mesečne iznose sa zakonskom zateznom kamatom od dospelosti svakog iznosa do isplate bliže određene i navedene tim stavom izreke i da za tužilju na navedene iznose neisplaćene plate uplati doprinose za penzijsko i invalidsko osiguranje Republičkom fondu za penzijsko i invalidsko osiguranje. Stavom trećim izreke, preinačeno je rešenje o troškovima postupka sadržano u stavu trećem izreke prvostepene presude i odbijen je zahtev tužene da se obaveže tužilja da joj naknadi troškove postupka u iznosu od 12.000,00 dinara. Stavom četvrtim i petim izreke, obavezana je tužena da tužilji naknadi troškove postupka u iznosu od 105.730,72 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od izvršnosti presude do isplate i troškove žalbenog postupka u iznosu od 28.230,72 dinara.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužena je blagovremeno izjavila reviziju u preinačujućem delu iz stava drugog izreke i odluci o troškovima postupka iz stavova četvrtog i petog izreke, zbog pogrešne primene materiajlnog prava sa pozivom na odredbe članova 403. stav 2. tačka 2. i 404. ZPP.

Tužilja je podnela odgovor na reviziju tužene, sa zahtevom za naknadu troškova sastava istog.

Po oceni Vrhovnog suda revizija je dozvoljena na osnovu člana 403. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku (''Službeni glasnik RS'' br. 72/11... 18/20), zbog čega nije bilo mesta oceni izuzetne dozvoljenosti revizije u smislu člana 404. ZPP.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu u smislu člana 408. ZPP i utvrdio da je revizija tužene osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koje revizijski sud pazi po službenoj dužnosti, a u reviziji se ne ukazuje na ostale bitne povrede odredaba parničnog postupka zbog kojih se revizija može izjaviti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju tužilja je kao civilno lice u službi Vojske Srbije zaposlena kod tužene na radnom mestu ... u Odseku za ... . Tužena poslodavac je zaposlenima i ovde tužilji obračunavala i isplaćivala zaradu umaljenu za 10% u skladu sa Zakonom o privremenom uređivanju osnovice za obračun i isplatu plata, odnosno zarada i drugih stalnih primanja zaposlenih kod korisnika javnih sredstava. Ministarstvo finansija svake godine donosi Spisak korisnika javnih sredstava („Službeni glsnik RS“ br.107/16,118/17 i 105/18) prema čijem sadržaju se VU „Dedenje“ nalazi u koloni pod nazivom „drugi korisnici javnih sredstava“ koji su uključeni u sistem konsolidovanog računa trezora. Nalazom i mišljenjem sudskog veštaka utvrđena je visina potraživanja za sporni period na ime razlike umanjene zarade u smislu navedenog zakona, u pojedinačnim mesečnim iznosima.

Na osnovu utvrđenog činjeničnog stanja prvostepeni sud je primenom odredbi Zakona o privremenom uređivanju osnovice za obračun i isplatu plata, odnosno zarada i drugih stalnih primanja zaposlenih kod korisnika javnih sredstava, Uredbe o transformaciji vojnih ustanova koje obavljaju proizvodnu i uslužnu delatnost po principu sticanja i raspodele dobiti i o pravima i obavezama civilnih lica na službi u Vojsci Srbije zaposlenih u tim ustanovama, Zakona o budžetskom sistemu i Pravilnika o načinu utvrđivanja i evidentiranja korisnika javnih sredstaav i o uslovima i nalinu za otvaranje i ukidanje podračuna kod Upravbe za trezor, ocenio da tužilja neosnovano potražuje isplatu razlike umanjene plate za utuženi period, pri tom nalazeći da je u odnosu na potraživanje za period od januara 2016. godine zaključno sa januarom 2017. godine, osnovan prigovor zastarelosti istaknut od strane tužene, a iz kojih razloga je odbio tužbeni zahtev.

Drugostepeni sud je ocenio da je prvostepeni sud pravilno zaključio da je u odnosu na tužbeni zahtev u delu kojim se zahteva isplata razlike plate za period od 01.01.2016. godine zaključno sa januarom 2017. godine nastupila zastarelost potraživanja tužilje. U preostalom odbijajućem delu izreke za period od februara 2017. godine zaključno sa oktobrom 2019. godine, drugostepeni sud je prvostepenu presudu preinačio i usvojio tužbeni zahtev, nalazeći se odredbe Zakona o privremenom uređivanju osnovice za obračun i isplatu plata odnosno zarada i drugih stalnih primanja zaposlenih kod korisnika javnih sredstava ne mogu primeniti kod tuženog, koji nije korisnik javnih sredstava, s obzirom da posluje po dohodovnom principu, zbog čega nije postojao osnov za umanjenje zarada u smislu odredbe člana 2. Zakona o budžetskom sisitemu i člana 2. Zakona o privremenom uređivanju osnovice za obračun i isplatu plata, odnosno zarada i drugih stalnih primanja zaposlenih kod korisnika javnih sredstava.

Po oceni Vrhovnog suda osnovano se revizijom ukazuje da je pobijana drugostepena odluka doneta uz pogrešnu primenu materijalnog prava.

Prema odredbama Zakona o Vojsci Srbije kojima se uređuje i organizacija Vojske Srbije, Vojska Srbije se organizuje u komande, jedinice i ustanove. Članom 195. tog Zakona predviđeno je da uslove, način i postupak transformacije vojnih ustanova koje obavljaju proizvodnu i uslužnu delatnost, odnosno posluju po principu sticanja i raspodele dobiti i prava i obaveze civilnih lica na službi u Vojsci Srbije zaposlenih u tim ustanovama do završetka transformacije urediće Vlada. Iz te odredbe proizlazi da vojne ustanove obavljaju proizvodnu i uslužnu delatnost, odnosno poslove po principu sticanja i raspodele dobiti. Na osnovu te odredbe je Vlada Republike Srbije donela Uredbu o transformaciji vojnih ustanova koje obavljaju proizvodnu i uslužnu delatnost po principu sticanja i raspodele dobiti i o pravima i obavezama civilnih lica na službi u Vojsci Srbije zaposlenih u tim ustanovama („Službeni glasnik RS“ br. 58/2008...10/2013). Vojne ustanove koje obavljaju proizvodnu i uslužnu delatnost, odnosno posluju po principu sticanja i raspodele dobiti mogu se transformisati u vojne ustanove koje su organizaciono i funkcionalno vezane za Ministarstvo odbrane, što je ovde tužena. Ministar odbrane urediće način rada, poslovanja i upravljanja tim ustanovama i odrediće vojne ustanove koje mogu steći status pravnog lica.

Prema odredbi člana 104. Zakona o odbrani („Sl. glasnik RS“ br. 116/07...36/2018), sredstava za funkcionisanje Vojske Srbije obezbeđuje Ministarstvo odbrane u okviru budžeta Republike Srbije, Ministarstvo odbrane može da ostvaruje dopunska sredstva pružanjem usluga u skladu sa zakonom i drugim propisima, ministar odbrane u okviru odobrenih aproprijacija vrši raspored novčanih sredstava ustanovama koje su organizaciono i funkcionalno vezane za Ministarstvo odbrane, a posebnim propisom uređuje materijalno i finansijsko poslovanje budžetskih korisnika.

Zakonom o budžetskom sistemu („Sl. glasnik RS“ br. 54/09 sa izmenama i dopunama), predviđeno je da su korisnici javnih sredstava direktni i indirektni korisnici budžetskih sredstava, a indirektni korisnici budžetskih sredstava su i ustanove osnovane od strane Republike Srbije, nad kojima osnivač preko direktnih korisnika budžetskih sredstava vrši zakonom utvrđena prava u pogledu upravljanja i finansiranja (član 2. stav 1. tačka 5. i 8. ). Prema odredbi iz člana 2. stav 1. tačka 14. tog zakona, javni prihodi su svi prihodi koje ostvaruju korisnici budžetskih sredstava. Aproprijacija je od strane Narodne skupštine, Zakonom o budžetu Republike Srbije, dato ovlašćenje Vladi za trošenje javnih sredstava do određenog iznosa i za određene namene za budžetsku godinu, a aproprijacija za indirektne korisnike budžetskih sredstava se iskazuju zbirno po vrstama indirektnih korisnika i namenama sredstava u okviru razdela direktnog korisnika koji je u budžetskom smislu odgovoran za te indirektne korisnike budžetskih sredstava (član 2. stav 1. tačka 31).

Prema navedenoj odredbi člana 2. stav 1. tačka 8. Zakona o budžetskom sistemu osnivač, u ovom slučaju Vlada Republike Srbije, preko direktnog korisnika budžetskih sredstava vrši zakonom utvrđena prava u pogledu upravljanja i finansiranja ustanova, kao indirektnih korisnika budžetskih sredstava, što je tužena. Prema tome, na tuženu se odnosi Zakon o privremenom uređivanju osnovice za obračun i isplatu plata, odnosno zarada i drugih stalnih primanja zaposlenih kod korisnika javnih sredstava, jer je tužena korisnik javnih sredstava, usled čega je tužilji i umanjena zarada primenom odredbi navedenog Zakona, pa tužilja nema pravo na naknadu razlike, odnosno umanjene plate za sporni period, kako to pravilno zaključuje prvostepeni sud, a zbog čega je preinačena pobijana presuda i odbijena žalba tužilje.

Kako je drugostepena presuda preinačena tako što je odbijena žalba tužilje, to je preinačena i odluka o troškovima postupka u pobijanom delu, tako što je odbijen njen zahtev za naknadu troškova prvostepenog i drugostepenog postupka.

Imajući u vidu navedeno, Vrhovni sud je primenom člana 416. stav 1. ZPP, odlučio kao u stavu prvom izreke.

Tužena je uspela u postupku po reviziji, pa joj na osnovu članova 153. stav 1, 154. stav 2, 162. i 163. stav 2. ZPP, pripadaju i opredeljeni troškovi ovog postupka, za sastav revizije u iznosu od 18.000,00 dinara prema AT važećoj u vreme preduzimanja ove parnične radnje.

Na osnovu iznetog, primenom člana 165. stav 2. ZPP odlučeno je kao u stavu drugom izreke.

Primenom člana 165. stava 1. u vezi člana 154. ZPP, Vrhovni sud je odbio zahtev tužilje za naknadu troškova odgovora na reviziju, jer to nisu troškovi potrebni za vođenje ove parnice. Iz iznetih razloga odlučeno je kao u stavu trećem izreke.

Predsednik veća-sudija

Ivana Rađenović, s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić