Odluka Vrhovnog suda o preobražaju radnog odnosa u predškolskoj ustanovi

Tužena je blagovremeno dala odgovor na reviziju.

Ispitujući pobijanu presudu u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br.72/11...10/23), Vrhovni sud je našao da revizija nije osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilja je sa tuženom predškolskom ustanovom u periodu od 2012. zaključno sa 2013. godinom zaključila više ugovora o radu na određeno vreme radi obavljanja poslova ... . Po isteku vremena na koji je bio zaključen svaki od ugovora o radu, tužena je donosila rešenja o prestanku radnog odnosa tužilji. Prvi ugovor o radu br. ... od 22.11.2012. godine zaključen je na 11 meseci (po kojem je radni odnos tužilji prestao rešenjem tužene br. ... od 31.10.2013. godine sa danom donošenja rešenja). Sledećim ugovorom br. ... od 01.11.2013. godine (na koji se tužilja poziva u tužbi) radni odnos je zaključen sa trajanjem do 06.12.2013. godine, a radni odnos po ovom ugovoru joj je prestao rešenjem tužene br. ... od 31.10.2013. godine. U istoj godini zaključen je i ugovor br. ... od 10.12.2013. godine u trajanju do 60 dana (po kojem joj je radni odnos prestao rešenjem tužene br. ... od 18.02.2014. godine). Nakon toga, tužena je donela Odluku br. ... od 18.02.2014. godine o prijemu tužilje u radni odnos na određeno vreme do isteka korišćenja prava na odsustvo (s obzirom na to da je, po isteku prethodnog ugovora o radu, dostavila medicinsku dokumentaciju o trudnoći), a radni odnos joj je prestao rešenjem tužene br. .../... od 17.10.2017. godine (na molbu tužilje za prestanak radnog odnosa od 02.10.2017. godine).

I u narednom periodu od 2017. godine zaključno sa 2021. godine tužilja je sa tuženom predškolskom ustanovom u zaključila više ugovora o radu na određeno vreme (do 60 dana ili ili do dobijanja saglasnosti Vlade za raspisivanje konkursa - a najduže do 60 dana) radi obavljanja poslova ..., a nakon isteka vremena na koji su zaključeni tuženi je donosio rešenja o prestanku radnog odnosa tužilji, radi obavljanja poslova ... . Zaključeni su: u 2017. godini 2 ugovora o radu (18.10.2017. godine i 18.12.2017. godine); u 2018. godini 6 ugovora o radu (14.02.2018. godine; 13.04.2018. godine, 12.06.2018. godine, 10.08.2018. godine, 05.10.2018. godine i 04.12.2018. godine); u 2019. godini 6 ugovora o radu (01.02.2019. godine, 02.04.2019. godine, 30.05.2019. godine, 26.07.2019. godine, uključujući i ugovor br. ... od 20.09.2019. godine, na koji se tužilja poziva u tužbi, po kome joj je radni odnos prestao rešenjem tužene br. ... od 14.11.2019. godine i 15.11.2019. godine); u 2020. godini 7 ugovora o radu (14.01.2020. godine, 13.03.2020. godine, 08.05.2020. godine, 03.07.2020. godine, 01.09.2020. godine, 30.10.2020. godine i 25.12.2020. godine); u 2021. godine 2 ugovor o radu (19.02.2021. godine i br. ... od 16.04.2021. godine). I po poslednjem ugovoru o radu br. br. ... od 16.04.2021. godine tužilji je radni odnos prestao spornim rešenjem tužene br. ... od 19.05.2021. godine zbog isteka vremena na koji je bio zasnovan. Rešenjem Upravnog odbora tužene br. ... od 10.06.2021. godine odbijena je žalba tužilje izjavljena protiv rešenja tužene br. ... od 19.05.2021. godine.

Tužilja je sve vreme, od stupanja na rad kod tužene, radila iste poslove, a to su bili ..., koji su sistematizovani tek 2020. godine. U decembru 2019. godine tužena je od Ministarstva finansija dobila saglasnost da se tužilja primi u stalni radni odnos. Opština Nova Varoš je 2020. godine poslala Ministarstvu finansija zahtev za davanje saglasnosti za dodatno primanje zaposlenog u stalni radni odnos kod tužene. Te iste godine je stigao pozitivan odgovor kroz obećanje da će tužilja biti primljena u stalni radni odnos. Međutim, u avgustu je raspisan konkurs za samo osam radnika i tužilja je izostavljena.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja nižestepeni sudovi su odbili tužbeni zahtev, s pozivom na odredbe članova 175. stav 1. tačka 1. Zakona o radu i članova 1. stav 2., 155. stavovi 1. i 3. i 167. stav 1. Zakona o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja („Službeni glasnik RS“ br. 88/17...6/20). Zaključili su da je predmetno rešenje tužene br. ... od 19.05.2021. godine kojim je tužilji otkazan poslednji ugovor o radu br. ... od 16.04.2021. godine pravilno i zakonito, jer je doneto na osnovu člana 175. stav 1. tačka 1. Zakona o radu zbog isteka vremena na koji je ugovor zaključen. Pored toga, zaključili su da nisu ispunjeni uslovi za preobražaj radnog odnosa tužilje iz određenog u neodređeno vreme na osnovu ugovora o radu br. ... od 01.11.2013. godine (sa danom 02.12.2013. godine) po kojem je radni odnos tužilji prestao rešenjem tužene 650 od 31.10.2013. godine, a ni po ugovoru o radu br. ... od 20.09.2019. godine (sa danom 28.10.2019. godine) po kome joj je radni odnos prestao rešenjem tužene br. ... od 14.11.2019. godine jer član 155. stav 10. Zakona o osnovama sistema vaspitanja i obrazovanja („Službeni glasnik RS“ br. 88/17...6/20) kao lex specialis, za razliku od Zakona o radu, izričito propisuje da radni odnos na određeno vreme ne može da preraste u radni odnos na neodređeno vreme. Dodatna argumentacija drugostepenog suda bila je i da član 132. stav 9. ranije važećeg Zakona o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja („Službeni glasnik RS“ br. 72/09...52/11) propisuje da radni odnos na određeno vreme ne može da preraste u radni odnos na neodređeno vreme.

Nižestepene odluke su zasnovane na pravilnoj primeni materijalnog prava.

Ranije važećim Zakonom o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja („Službeni glasnik RS“ br. 72/09...35/15) bilo je propisano: da delatnost obrazovanja i vaspitanja obavlja ustanova i da se na osnivanje i rad ustanove primenjuju propisi o javnim službama (član 7. stav 1. i 2.); u ustanovi obrazovno- vaspitni rad obavljaju nastavnik, vaspitač i stručni saradnik, kojima mogu da pomažu i druga lica u skladu sa ovim Zakonom, te da su i drugi zaposleni u ustanovi dužni da svojim radom i ukupnim ponašanjem poštuju opšte principe obrazovanja i vaspitanja i doprinose ostvarivanju ciljeva obrazovanja i vaspitanja, opšteg i posebnih standarda, postignuća i razvijanju pozitivne atmosfere u ustanovi (član 8. stavovi 1., 5. i 6.); radni odnos na neodređeno vreme u ustanovi vrši se preuzimanjem zaposlenog u ustanovi čiji je osnivač Republika, autonomna pokrajna ili jedinica lokalne samouprave, odnosno na osnovu konkursa ako se nije moglo izvršiti preuzimanje zaposlenog (član 130. stavovi 1. i 2.); Članom 132. stav. 1. tačka. 1. navedenog zakona propisano je da ustanova može da primi u radni odnos na određeno vreme bez konkursa lice radi zamene odsutnog zaposlenog do 60 dana (član 132. stav 1. tačka 1.), ustanova može da primi u radni odnos na određeno vreme lice bez konkursa do preuzimanja zaposlenog, odnosno do konačnosti odluke o izboru kandidata po konkursu (član 132. stav 1. tačka 2.), radni odnos na određeno vreme ne može da preraste u radni odnos na neodređeno vreme (član 132. stav 8.).

Zakon o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja („Službeni glasnik RS“ br. 88/17...6/20), važeći u vreme podnošenja tužbe, propisuje da izuzetno, ustanova bez konkursa može da primi u radni odnos na određeno vreme lice do preuzimanja zaposlenog, odnosno do konačnosti odluke o izboru kandidata po konkursu za prijem u radni odnos, a najkasnije do 31. avgusta tekuće školske godine (član 155. stav 3. tačka 3.); radni odnos na određeno vreme ne može da preraste u radni odnos na neodređeno vreme (član 155. stav 10.).

O tužbenom zahtevu u ovoj pravnoj stvari nižestepeni sudovi su pravilno odlučili primenom Zakona o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja (''Službeni glasnik RS'' br. 72/09...35/15), odnosno Zakona o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja („Službeni glasnik RS“ br. 88/17...6/20), važećeg u vreme podnošenja tužbe.

Primena ovih Zakona je primarna, kao lex specialis, dok je primena Zakona o radu (član 2. stav 2.), kao opšteg propisa supsidijarna, u odnosu na ona pitanja koja nisu regulisana odredbama posebnog zakona.

Zakon o radu („Službeni glasnik RS“, br.24/05...95/18), na opšti način reguliše radnopravne odnose, tako što propisuje rad na neodređeno vreme kao pravilo, a rad na određeno vreme kao izuzetak koji je moguć pod jasno propisanim uslovima. U ustanovama predškolskog, osnovnog i srednjeg obrazovanja i vaspitanja, zasnivanje, postojanje i prestanak radnog odnosa reguliše poseban zakon – Zakon o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja (kako ranije važeći, tako i sada važeći), koji se u vezi uslova i načina zasnivanja radnog odnosa odnosi na sve kategorije zaposlenih lica, ne samo na lica koja neposredno obavljaju vaspitno obrazovni rad (nastavnik, vaspitač, stručni saradnik i drugo lice) već i na zaposlene koji obavljaju druge (pomoćne) poslove. Naime, Zakon o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja („Službeni glasnik RS“ br. 72/09...52/11) je sadržinom i pravnim dejstvom odredaba iz člana 120. proširio i pooštrio uslove za zasnivanje radnog odnosa na sva zaposlena lica, u odnosu na odredbe ranijeg Zakona o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja (''Službeni glasnik RS'' br. 62/03...). Isto tako, odredba člana 132. stav 8. Zakona o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja iz 2009. godine, kao i odredba člana 155. stav 10. Zakona o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja iz 2017. godine, kao specijalan propis, isključuju mogućnost prerastanja radnog odnosa na određeno vreme u radni odnos na neodređeno vreme i takvom svojom formulacijom i pravnim dejstvom sprečavaju primenu opšte odredbe člana 37.stav 4. Zakona o radu.

Kod iznetog, pravilno je stanovište nižestepenih sudova da je rešenje tužene br. ... od 19.05.2021. godine kojim je tužilji otkazan poslednji ugovor o radu br. ... od 16.04.2021. godine pravilno i zakonito, jer je doneto na osnovu člana 175. stav 1. tačka 1. Zakona o radu zbog isteka vremena na koji je ugovor zaključen. Suprotno navodima revizije, odredbe članova 132. stav 8. Zakona o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja iz 2009. godine i člana 155. stav 10. Zakona o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja iz 2017. godine, kao lex specialis, primenjuju se na svaki ugovor o radu na određeno vreme zaključen kod ustanove za obrazovanje i vaspitanje bez obzira da li je zaključen na konkursu ili bez konkursa i na sve zaposlene, pa i one koji neposredno ne obavljaju vaspitno – obrazovni rad. Time je isključena moguđnost da radni odnos na određeno vreme koji je tužilja zasnovala kod tužene, bez konkursa, radi obavljanja ..., preraste u radni odnos na neodređeno vreme. Zato je pravilan zaključak nižestepenih sudova da tužilja nije stekla status zaposlene na neodređeno vreme kod tužene.

Sukcesivnost u zaključivanju ugovora o radu u konkretnom slučaju, na koju se tužilja poziva u reviziji, ne može iskljičiti primenu imperativnih odredbi člana 132. stav 8. Zakona o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja iz 2009. godine, osnosno člana 155. stav 10. Zakona o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja iz 2017. godine, kao lex specialis zakona.

Navodi revizije koji se neposredno ili posredno odnose na sprovedeni dokazni postupak i ocenu dokaza, upućuje na pogrešno i nepotpuno utvrđeno činjenično stanje nisu posebno razmatrani, budući da ne predstavljaju dozvoljen revizijski razlog.

Na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Mirjana Andrijašević,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković