Preobražaj radnog odnosa i ograničenja Zakona o budžetskom sistemu

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tuženi je blagovremeno izjavio reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu primenom člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 72/11, 49/13-US, 74/13-US, 55/14, 87/18, 18/20,10/23 – drugi zakon) – u daljem tekstu: ZPP, pa je utvrdio da je revizija tuženog osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju tužilja je kod tuženog obavljala ... poslove počev od 01.03.2020. godine do 19.08.2020. godine po osnovu ugovora o privremenim i povremenim poslovima broj .. od 28.02.2020. godine. Nakon toga je sa tuženim zaključila više ugovora o radu na određeno vreme (broj .. od 24.07.2020. godine u periodu od 24.07.2020 godine do 24.02.2021. godine; broj .. od 25.01.2021. godine u periodu od 25.01.2021 godine do 25.07.2021. godine; broj .. od 26.07.2021. godine u periodu od 26.07.2021. godine do 26.10.2021. godine; broj .. od 27.10.2021. godine u periodu od 27.10.2021. godine do 31.12.2021. godine i broj .. od 17.01.2022. godine u periodu od 17.01.2022. godine do 17.07.2022. godine) i nakon isteka poslednjeg ugovora o radu na određeno vreme, dana 14.07.2022. godine zaključila je ugovor o privremenim i povremenim poslovima broj .. po kom je radila od 18.07.2022. godine do 18.01.2023. godine. Po navedenim ugovorima tužilja je radila istu vrstu poslova na radnom mestu diplomirani ... za ... poslove – sa opisom poslova sadržanim u Pravilniku o organizaciji i sistematizaciji poslova tuženog sa punim radnim vremenom, sa istim koeficijentom, pri čemu je rad obavljala u kontinuitetu bez prekida.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je ocenio da su, u konkretnom slučaju, ispunjeni uslovi iz člana 37. stav 6. Zakona o radu, jer je tužilja prema dva ugovora o privremenim i povremenim poslovima koji prikrivaju ugovore o radu na određeno vreme i pet formalno zaključenih ugovora ugovora o radu na određeno vreme, u periodu od 01.03.2020. godine do 03.11.2022. godine, neprekidno, odnosno sa prekidom kraćim od 30 dana, radila kod tuženog duže od 24 meseca, obavljajući poslove njenog radnog mesta, pa je usvojio tužbeni zahtev tužilje i utvrdio da je kod tuženog zaposlena na neodređeno vreme počev od 04.11.2022. godine. Prvostepeni sud je imao u vidu da su naziv radnog mesta i opis poslova prema ugovorima o privremenim i povremenim poslovima različito navedeni u tim ugovorima, ali je našao da to nije od uticaja budući da je tužilja sve vreme obavljala iste poslove.

Drugostepeni sud je odbio žalbu tuženog nalazeći da je prvostepeni sud na utvrđeno činjenično stanje pravilno primenio materijalno pravo, kada je usvojio tužbeni zahtev tužilje, pri tom ocenivši da su neosnovani navodi žalbe koji se odnose na to da obavljanje poslova po ugovoru o privremenim i povremenim poslovima nije pravni osnov za usvajanje tužbenog zahteva, kao i na to da izostanak primene Zakona o budžetskom sistemu nije od uticaja na pravilnu primenu materijalnog prava.

Po nalaženju Vrhovnog suda, osnovano se revizijom osporava pravilnost primene materijalnog prava i izloženo stanovište nižestepenih sudova.

Odredbom člana 37. stav 1. Zakona o radu („Službeni glasnik RS“ broj 24/05... 75/14), propisano je da se ugovor o radu može zaključiti na određeno vreme, za zasnivanje radnog odnosa čije je trajanje unapred određeno objektivnim razlozima koji su opravdani rokom ili izvršenjem određenog posla ili nastupanjem određenog događaja, za vreme trajanja tih potreba. Stavom 2. istog člana propisano je da poslodavac može zaključiti jedan ili više ugovora o radu iz stava 1. ovog člana na osnovu kojih se radni odnos sa istim zaposlenim zasniva za period koji sa prekidima ili bez prekida ne može biti duži od 24 meseca. Stavom 6. istog člana propisano je da ako je ugovor o radu na određeno vreme zaključen suprotno odredbama ovog zakona ili ako zaposleni ostane da radi kod poslodavca najmanje pet radnih dana po isteku vremena za koje je ugovor zaključen, smatra se da je radni odnos zasnovan na neodređeno vreme.

Tuženi prema članu 2. stav 1. tačka 5, 7. i 8. Zakonu o budžetskom sistemu („Službeni glasnik RS", broj 54/09... 62/13 i 63/13 - ispravka), spada u korisnike javnih sredstava, pa se u odnosu na njega primenjuju odredbe i tog zakona. Zakonom o izmenama i dopunama tog Zakona („Službeni glasnik RS“ broj 108/2013 od 06.12.2013. godine) u članu 27e dodati su novi stavovi 34. i 35. kojima je propisano da korisnici javnih sredstava ne mogu zasnivati radni odnos sa novim licima radi popunjavanja slobodnih, odnosno upražnjenih radnih mesta do 31.12.2015. godine, a izuzetno od tog stava radni odnos sa novim licima može se zasnovati uz saglasnost tela Vlade, na predlog nadležnog ministarstva, odnosno drugog nadležnog organa, uz prethodno pribavljeno mišljenje ministarstva, a postupak za pribavljanje saglasnosti propisan je Uredbom o postupku za pribavljanje saglasnosti za novo zapošljavanje i dodatno radno angažovanje kod korisnika javnih sredstava („Službeni glasnik RS „ br. 113/2013, 21/2014, 118/2014, 22/2015 i 59/2015). Navedena odredba člana 27e stav 34. Zakona, novelirana je kasnijim izmenama i dopunama („Službeni glasnik RS“ broj 142/2014... 149/2020), tako da korisnici javnih sredstava ne mogu zasnivati radni odnos sa novim licima radi popunjavanja slobodnih odnosno upražnjenih radnih mesta do 31. decembra 2016. godine („Službeni glasnik RS“ broj 103/2015), zatim do 31. decembra 2017. godine („Službeni glasnik RS“ broj 99/16), do 31. decembra 2018. godine („Službeni glasnik RS“ broj 113/17), do 31. decembra 2019. godine („Službeni glasnik RS“ broj 95/18 i 31/19), odnosno do 31. decembra 2020. godine („Službeni glasnik RS“ broj 72/2019 i 149/2020).

Zakonom o izmenama i dopunama Zakona o budžetskom sistemu („Službeni glasnik RS“ br. 149/2020 od 11.12.2020. godine- sa primenom od 01.01.2021. godine i 92/2023 od 27.10.2023. godine) članom 3. dodat je i član 27k, kojim je propisano da je u određenim slučajevima dozvoljeno zasnivanje radnog odnosa na neodređeno vreme i bez saglasnosti nadležne Komisije Vlade RS, ukoliko su ispunjeni predviđeni uslovi u zakonom predviđenom postupku. Naime, u periodu od 1. januara 2021. godine do 31. decembra 2026. godine korisnicima javnih sredstava dozvoljeno je da bez posebnih dozvola i saglasnosti u tekućoj kalendarskoj godini prime u radni odnos na neodređeno vreme i radni odnos na određeno vreme u svojstvu pripravnika do 70% ukupnog broja lica kojima je prestao radni odnos na neodređeno vreme po bilo kom osnovu u prethodnoj kalendarskoj godini (umanjen za broj novozaposlenih na neodređeno vreme i određeno vreme u svojstvu pripravnika u toj kalendarskoj godini), dok o prijemu novozaposlenih na neodređeno vreme i određeno vreme u svojstvu pripravnika iznad tog procenta odlučuje telo Vlade, na predlog nadležnog organa, uz prethodno pribavljeno mišljenje Ministarstva. Izuzetno od stava 1. ovog člana, telo Vlade iz stava 1. ovog člana može jednim aktom dati saglasnost novoosnovanom korisniku javnih sredstava na broj lica koji taj korisnik može primiti u radni odnos na neodređeno vreme i određeno vreme u svojstvu pripravnika u kalendarskoj godini u kojoj je osnovan.

Zapošljavanje iz član 27k st. 1. i 2. ovog člana može se realizovati ukoliko korisnik javnih sredstava ima obezbeđena sredstva za plate, odnosno zarade, sa pripadajućim porezom i doprinosima za novozaposlene, kao i pod uslovima i u skladu sa procedurama predviđenim posebnim propisima. Počev od 1. januara 2021. godine ukupan broj zaposlenih na određeno vreme (izuzev u svojstvu pripravnika), lica angažovanih po ugovoru o delu, ugovoru o privremenim i povremenim poslovima, preko omladinske i studentske zadruge, kao i posredstvom agencije za privremeno zapošljavanje i lica angažovanih po drugim osnovama, kod korisnika javnih sredstava, ne može biti veći od 10% ukupnog broja zaposlenih na neodređeno vreme, osim izuzetno, uz saglasnost tela Vlade, na predlog nadležnog organa, uz prethodno pribavljeno mišljenje Ministarstva. U ograničenje iz stava 4. ovog člana ne ubrajaju se lica u radnom odnosu na određeno vreme radi zamene odsutnog zaposlenog do njegovog povratka, lica radno angažovana posredstvom Nacionalne službe za zapošljavanje u cilju sprovođenja mera aktivne politike zapošljavanja u skladu sa propisima koji uređuju oblast zapošljavanja (javni radovi i dodatno obrazovanje i obuke), lica angažovana radi realizacije projekata koji se finansiraju sredstvima Evropske unije ili sredstvima donacija, ukoliko se naknade za njihov rad, sa pripadajućim porezima i doprinosima, finansiraju iz ovih izvora, kao i lica angažovana od strane korisnika programa obuke, akreditovanih realizatora obuke koji su upisani u Stalnu listu predavača i drugih realizatora obuka koju vodi Nacionalna akademija za javnu upravu.

Uredbom o postupku za pribavljanje saglasnosti za novo zapošljavanje i dodatno radno angažovanje kod korisnika javnih sredstava („Službeni glasnik RS“ br. 159/2020 i 116/2023) bliže je uređen postupak za pribavljanje saglasnosti iz st. 1, 2. i 4. ovog člana.

Članom 105. navedenog Zakona propisano je da ako su odredbe drugih zakona, odnosno propisa u suprotnosti sa ovim zakonom, primenjuju se odredbe ovog zakona.

U konkretnom slučaju, tužilja je od 01.03.2020. godine do 03.11.2022. godine radila kod tuženog bez prekida po osnovu ugovora o privremenim i povremenim poslovima i više sukcesivnih ugovora o radu na određeno vreme. Po navedenim ugovorima tužilja je radila istu vrstu poslova na radnom mestu diplomirani ... za ... poslove – sa opisom poslova sadržanim u Pravilniku o organizaciji i sistematizaciji poslova tuženog sa punim radnim vremenom, sa istim koeficijentom. Pravilna je ocena drugostepenog suda da zaključenje sukcesivnih ugovora po prestanku rada iz prethodnih ugovora, a za obavljanje istih poslova predstavlja zloupotrebu prava od strane tuženog, jer se ne radi o vremenski oročenim poslovima, već o stalnim poslovima za kojima poslodavac ima potrebu.

Međutim, odredbe Zakona o budžetskom sistemu kojima je propisana zabrana zasnivanja radnog odnosa sa novim licem, radi popunjavanja slobodnih, odnosno upražnjenih radnih mesta osim u izuzetnim slučajevima uz saglasnost nadležnog organa Vlade, su lex specialis u odnosu na odredbe Zakona o radu kojima se propisuju uslovi za preobražaj radnog odnosa na određeno vreme u radni odnos na neodređeno vreme, što proizilazi iz odredbe člana 105. tog zakona. Tužilja je bila radno angažovana u periodu od 01.03.2020. godine do 31.12.2020. godine kada tuženi kao korisnik javnih sredstava nije bio u mogućnosti da zasnuje radni odnos sa novim licima radi popunjavanja slobodnih, odnosno upražnjenih radnih mesta, osim kada za to postoji saglasnost tela Vlade i predlog nadležnog ministarstva, odnosno drugog nadležnog organa, a uz prethodno pribavljeno mišljenje ministarstva, što ovde nije slučaj, pa se period od 01.03.2020. godine do 31.12.2020. godine ne može uračunavati u vreme provedeno na radu koje bi dovelo do prerastanja radnog odnosa na određeno vreme u radni odnoss na neodređeno vreme. Pri tome dužina perioda provedenog na radu od 01.01.2021. godine do 03.11.2022. godine (22 meseca i 3 dana) nije takva da bi u smislu člana 37. stav 2. i 6. Zakona o radu mogla da dovede do preobražaja radnog odnosa.

Imajući u vidu sve napred naveden, primenom člana 416. stav 1. ZPP, odlučeno je kao u stavu prvom izreke.

Odluka o troškovima postupka doneta je primenom odredaba člana 165. stav 2. u vezi čl. 153. stav 1 i 154. ZPP. Tuženi je uspeo u postupku, te je tužilja obavezana da mu naknadi parnične troškove u iznosu od 171.000,00 dinara. Tuženom su dosuđeni opredeljeni troškovi koji obuhvataju: sastav odgovora na tužbu u iznosu od 16.500,00 dinara, pristup na četiri održana ročišta u iznosu od po 18.000,00 dinara i za sastav žalbe u iznosu od 33.000,00 dinara, prema Tarifi o nagradama i naknadama troškova za rad advokata („Službeni glasnik RS“, broj 121/12 ... 37/21), kao i troškove za sastav revizije u iznosu od 49.500,00 dinara, prema Tarifi o nagradama i naknadama troškova za rad advokata („Službeni glasnik RS“, broj 43/23).

Na osnovu člana 165. stav 2. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća – sudija

Jelena Ivanović, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković