Presuda Vrhovnog suda o pravu na naknadu troškova ishrane u neto iznosu

Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž1 2305/23 od 12.07.2023. godine, stavom prvim izreke, odbijena je, kao neosnovana, žalba tuženog i potvrđena prvostepena presuda u stavovima prvom, drugom, četvrtom, petom, sedmom, osmom i desetom izreke. Stavom drugim izreke, preinačena je prvostepena presuda u stavu trećem izreke, tako što je tuženi obavezan da tužiocu AA na ime razlike u visini predviđene i isplaćene naknade za troškove ishrane na radu koji se isplaćuju u gotovom novcu , za period od jaunara 2020. godine, zaključno sa oktobrom 2021. godine, isplati iznose navedene u izreci sa zakonskom zateznom kamatom od dospelosti svakog pojedinačnog mesečnog iznosa do isplate, kako je izrekom navedeno, kao i da mu na ime razlike u visini predviđene i isplaćene naknade za troškove ishrane na radu koja se isplaćuje u bonovima za period od januara 2020. godine, zaključno sa oktobrom 2021. godine, isplati iznose navedene u izreci sa zakonskom zateznom kamatom od dospelosti svakog pojedinačnog mesečnog iznosa do isplate, kako je izrekom navedeno. Stavom trećim izreke, preinačena je prvostepena presuda u stavu šestom izreke i obavezan tuženi da tužiocu BB na ime razlike u visini predviđene i isplaćene naknade za troškove ishrane na radu koji se isplaćuju u gotovom novcu, za period od jaunara 2020. godine, zaključno sa oktobrom 2021. godine, isplati iznose navedene u izreci sa zakonskom zateznom kamatom od dospelosti svakog pojedinačnog mesečnog iznosa do isplate, kako je izrekom navedeno, kao i da mu na ime razlike u visini predviđene i isplaćene naknade za troškove za ishranu na radu koja se isplaćuje u bonovima za period od januara 2020. godine, zaključno sa oktobrom 2021. godine, isplati iznose navedene u izreci sa zakonskom zateznom kamatom od dospelosti svakog pojedinačnog mesečnog iznosa do isplate, kako je izrekom navedeno. Stavom četvrtim izreke, preinačena je prvostepena presuda u stavu devetom izreke i obavezan tuženi da tužiocu VV na ime razlike u visini predviđene i isplaćene naknade za troškove ishrane na radu koji se isplaćuju u gotovom novcu, za period od jaunara 2020. godine, zaključno sa oktobrom 2021. godine, isplati iznose navedene u izreci sa zakonskom zateznom kamatom od dospelosti svakog pojedinačnog mesečnog iznosa do isplate, kako je izrekom navedeno, kao i da mu na ime razlike u visini predviđene i isplaćene naknade za troškove ishrane na radu koja se isplaćuje u bonovima za period od januara 2020. godine, zaključno sa oktobrom 2021. godine, isplati iznose navedene u izreci sa zakonskom zateznom kamatom od dospelosti svakog pojedinačnog mesečnog iznosa do isplate, kako je izrekom navedeno. Stavom petim izreke, obavezan je tuženi da tužiocima naknadi troškove žalbenog postupka u iznosu od 48.764,00 dinara.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tuženi je blagovremeno izjavio reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava, sa predlogom da se o reviziji odluči u smislu člana 404. Zakona o parničnom postupku.

Ceneći ispunjenost uslova za odlučivanje o reviziji tuženog Vrhovni sud je zaključio da je revizija izjavljena protiv stava prvog pobijane presude nedozvoljena, u smislu člana 404. stav 1. i 410. stav 2. ZPP, a neosnovana u preostalom delu, u smislu člana 408., u vezi sa članom 403. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku.

Odredbom člana 404. stav 1. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11 ... 10/23), propisano je da je revizija izuzetno dozvoljena zbog pogrešne primene materijalnog prava i protiv drugostepene presude koja ne bi mogla da se pobija revizijom, ako je po oceni Vrhovnog kasacionog suda potrebno da se razmotre pravna pitanja od opšteg interesa ili pravna pitanja u interesu ravnopravnosti građana, radi ujednačavanja sudske prakse, kao i ako je potrebno novo tumačenje prava (posebna revizija).

Ceneći ispunjenost uslova za odlučivanje o reviziji tuženog kao izuzetno dozvoljenoj, Vrhovni sud je ocenio da nema uslova da se dozvoli odlučivanje o posebnoj reviziji tuženog.

Prema razlozima pobijane drugostepene presude, tužiocu je dosuđena razlika između utvrđene visine naknade troškova za ishranu u toku rada, predviđene Kolektivnim ugovorom tuženog, i naknade koja mu je po tom osnovu isplaćena u utuženom periodu. Utvrđeno je da ugovorena visina naknade predstavlja neto iznos naknade, koji se kao takav ima u celosti isplatiti tužiocu.

Imajući u vidu razloge na kojima je zasnovana pobijana drugostepena presuda, Vrhovni sud je stanovišta da nema osnova da se dozvoli odlučivanje o posebnoj reviziji tuženog o navedenom pravnom pitanju. Zaposleni u skladu sa odredbom člana 118. stav 1. tačka 5. Zakona o radu ima pravo na naknadu troškova za ishranu u toku rada, a visina troškova mora biti izražena u novcu. Bez obzira na ustanovljen bruto princip zarade, koja u skladu sa odredbom člana 105. Zakona o radu u sebi sadrži poreze i doprinose koji se plaćaju iz zarade, pojedinačne odredbe kolektivnih ugovora i ugovora o radu tumače se onako kako su definisane, odnosno onako kako glase. Bruto princip zarade podrazumeva da zarada u sebi sadrži poreze i doprinose, pri čemu se u ugovoru o radu i drugim relevantnim aktima uvek navodi i neto iznos zarade. U situaciji kada se u aktima poslodavca ne navede konkretan novčani iznos koji se po određenom osnovu ima isplatiti zaposlenom, ne može se na štetu zaposlenih zaključiti da je reč o ugovorenom bruto iznosu.

Imajući navedeno u vidu, Vrhovni sud nalazi da ne postoji potreba za razmatranjem pravnih pitanja od opšteg interesa, kao ni za ujednačavanjem sudske prakse.

Nisu ispunjeni ni drugi uslovi koje odredba člana 404. stav 1. ZPP predviđa kao preduslov za dozvoljenost odlučivanja o posebnoj reviziji.

Iz navedenih razloga, Vrhovni sud odlučio je kao u stavu prvom izreke, primenom odredbe člana 404. stav 2. ZPP.

Ispitujući dozvoljenost izjavljene revizije tuženog, u skladu sa odredbom člana 410. stav 2. ZPP, Vrhovni sud utvrdio je da je revizija tuženog nedozvoljena.

Odredbom člana 403. stav 3. ZPP propisano je da revizija nije dozvoljena u imovinskopravnim sporovima ako vrednost predmeta spora pobijanog dela ne prelazi dinarsku protivvrednost od 40.000 evra po srednjem kursu NBS na dan podnošenja tužbe.

Vrednost predmeta spora pobijanog dela iznosi 47.850,20 dinara. Imajući u vidu da vrednost predmeta spora pobijanog dela ne prelazi dinarsku protivvrednost od 40.000 evra, to revizija nije dozvoljena.

U skladu sa iznetim Vrhovni sud je odbacio reviziju tuženog kao nedozvoljenu, kao u stavu drugom izreke, primenom odredbe člana 413. ZPP.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu u preostalom delu, primenom odredbe člana 408. u vezi člana 403. stav 2. tačka 2. ZPP i utvrdio da revizija nije osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužioci su u radnom odnosu kod tuženog. Odredbom člana 23. stav 1. Posebnog kolektivnog ugovora za javna preduzeća u komunalnoj stambenoj delatnosti grada Beograda („Službeni list grada Beograda“, br. 78/2018), propisano je da zaposleni ima pravo na mesečnu naknadu za troškove ishrane u toku rada u visini od 500,00 dinara po radnom danu, a odredbom člana 64. stav 1. Kolektivnog ugovora JKP GSP „Beograd“ („Službeni list Grada Beograda“, br. 96/2018), zaposleni ima pravo na mesečnu naknadu za troškove ishrane u toku rada u visini od 500,00 dinara, po radnom danu, s tim da se iznos od 300,00 dinara isplaćuje u novcu, a 200,00 dinara u bonovima za ishranu, tako što se mesečna naknada za ishranu u toku rada isplaćuje po isteku meseca, istovremeno sa konačnom isplatom zarade, na osnovu prisustva na radu zaposlenog za tekući mesec.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je tužbeni zahtev tužilaca odbio (u stavu trećem, šestom i devetom izreke prvostepene presude), nalazeći da naknada troškova za ishranu u toku rada predstavlja sastavni deo zarade u smislu odredbe člana 105. stav 2. i 3. Zakona o radu, te da iznos od 500,00 dinara po radnom danu sadrži poreze i doprinose, kako je propisano odredbama Aneksa I Kolektivnog ugovora tuženog („Službeni list Grada Beograda“, br. 145/2019), a kako je tuženi u utuženom periodu isplaćivao tužiocu naknadu troškova ishrane u toku rada u bruto iznosu od 500,00 dinara po radnom danu, to je zahtev tužioca neosnovan.

Drugostepeni sud je preinačio prvostepenu presudu (u odbijajućem delu), tako što je tužbeni zahtev tužilaca usvojio (stav drugi, treći i četvrti izreke drugostepene presude), primenom odredbe člana 118. stav 1. tačka 5. Zakona o radu, odredbe člana 64. stav 1. Kolektivnog ugovora tuženog („Službeni list Grada Beograda“, broj 96/2018), imajući u vidu utvrđeno činjenično stanje da je tužiocima, u spornom periodu, isplaćen niži iznos naknade troškova ishrane na radu od onih koje je trebalo da mu budu isplaćeni prema Kolektivnom ugovoru tuženog, tako što je tuženi predmetnu naknadu tužiocioma isplatio u „bruto“ iznosu iako tužiocima pripada pravo na „neto“ iznos naknade predviđene Kolektivnim ugovorom tuženog. Aneksom I Kolektivnog ugovora tuženog od 23.12.2019. godine, nije izmenjena odredba člana 64. Kolektivnog ugovora tuženog koji je bio na snazi u spornom periodu.

Po oceni Vrhovnog suda, drugostepeni sud je pravilno primenio materijalno pravo.

Odredbom člana 118. stav 1. tačka 5. Zakona o radu („Službeni glasnik RS“, br. 24/05...95/18), propisano je da zaposleni ima pravo na naknadu troškova u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu za ishranu u toku rada, ako poslodavac ovo pravo nije obezbedio na drugi način. U spornom periodu u primeni je bio Kolektivni ugovor Javnog komunalnog preduzeća Gradsko saobraćajno preduzeće „Beograd“ 12082 od 04.10.2018. godine („Službeni list Grada Beograda“ broj 96/18), koji je odredbom člana 64. stav 1. predvideo da zaposleni ima pravo na mesečnu naknadu za troškove za ishranu u toku rada u visini od 500,00 dinara po radnom danu s tim da će se 300,00 dinara isplatiti u novcu a 200,00 dinara u bonovima za ishranu. Naknada troškova za ishranu u toku rada, u istoj visini predviđena je odredbom člana 23. Posebnog kolektivnog ugovora za javna preduzeća u komunalnoj i stambenoj delatnosti grada Beograda („Službeni list Grada Beograda“ broj 78/18).

Polazeći od toga da je u spornom periodu kolektivnim ugovorima tuženog poslodavca i posebnim kolektivnim ugovorima bila jasno ugovorena visina naknade troškova za ishranu u toku rada, koja će se isplatiti zaposlenima, Vrhovni sud nalazi da tužilac ima pravo na isplatu ove naknade u ugovorenim iznosima bez umanjenja za poreze i doprinose. U situaciji kada se u kolektivnom ugovoru navede konkretan novčani iznos koji se na ime naknade troškova ima isplatiti zaposlenom, ne može se na štetu zaposlenog pretpostaviti da je reč o „bruto“ iznosu jer je to protivno odredbi člana 118. stav 1. Zakona o radu. Opštim aktima i ugovorom o radu, u konkretnom slučaju, nije predviđeno da je visina naknade troškova za ishranu u toku rada ugovorena u bruto iznosu. U ovoj parnici je bilo sporno to da li je Kolektivnim ugovorom koji je bio u primeni u utuženom periodu, visina naknade troškova za ishranu u toku rada bila predviđena u bruto ili neto iznosu, a drugostepeni sud je, pravilnom primenom materijalnog prava zaključio da tužilac ima pravo na isplatu neto iznosa od 500,00 dinara po radnom danu, kao i da je Aneksom I Kolektivnog ugovora tuženog od 23.12.2019. godine, koji je stupio na pravnu snagu dana 01.01.2020. godine, dopunjen član 46. tako što je posle stava 2. dodat stav 3. kojim se pod zaradom iz stava 2. ovog člana podrazumeva zarada koja sadrži poreze i doprinose koji se isplaćuju iz zarade, na koji način je preciziran pojam zarade i to na isti način kako je regulisano članom 105. stav 2. Zakona o radu, čime nije izmenjena odredba člana 64 važećeg Kolektivnog ugovora u spornom periodu u skladu sa kojim zaposlenima pripada neto vrednost utuženih naknada.

Navodi revizije revidenta o tome da bi isplata naknade troškova ishrane u toku rada u neto iznosu predviđenom kolektivnim ugovorom dovela do povećanja zarade tužioca protivno odredbi člana 4. Zakona o privremenom uređivanju osnovice za obračun i isplatu plata, odnosno zarada i drugih stalnih primanja kod korisnika javnih sredstava su bez uticaja na odlučivanje imajući u vidu da je predmet ovog spora primena a ne izmena opšteg akta (kolektivnog ugovora).

Pravilna je i odluka o troškovima parničnog postupka jer je doneta pravilnom primenom odredbe člana 153. stav 1, člana 154. i člana 165. stav 2. ZPP.

Iz izloženih razloga, Vrhovni sud je odluku kao u stavu trećem izreke doneo primenom odredbe člana 414. stav 1. ZPP.

Zahtev tuženog za naknadu troškova revizijskog postupka je odbijen, jer tuženi nije ni uspeo u postupku po reviziji.

Predsednik veća – sudija

Dobrila Strajina,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković