Minimalna zarada kao zakonska osnovica osnovne plate u zdravstvu

- za maj 2020. godine iznos od 821,44 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 22.06.2020. godine do isplate,

- za jun 2020. godine iznos od 873,59 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 22.07.2020. godine do isplate,

- za jul 2020. godine iznos od 1.134,38 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 22.08.2020. godine do isplate,

- za avgust 2020. godine iznos od 1.105,94 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 22.09.2020. godine do isplate,

- za septembar 2020. godine iznos od 560,67 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 22.10.2020. godine do isplate,

- za oktobar 2020. godine iznos od 1.054,74 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 22.11.2020. godine do isplate i

- za novembar 2020. godine iznos od 945,68 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 22.12.2020. godine do isplate,

sve u roku od 8 dana od dana prijema otpravka presude, a ODBIJA SE zahtev tuženog da mu tužilac naknadi troškove parničnog postupka.

OBAVEZUJE SE tuženi da tužiocu naknadi troškove celog postupka u iznosu od 121.000,00 dinara, u roku od osam dana od dana prijema otpravka presude.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Kragujevcu P1 129/24 od 01.08.2024. godine, stavom prvim izreke, odbijen je tužbeni zahtev tužioca kojim je tražio da se tuženi obaveže da mu isplati na ime ostvarene a neisplaćene osnovne zarade za redovan rad za period od septembra 2019. godine zaključno sa novembrom 2020. godine, u pojedinačnim mesečnim iznosima bliže određenim u tom stavu izreke, sa zakonskom zateznom kamatom od dospelosti svakog iznosa do isplate. Stavom drugim izreke, tužilac je obavezan da tuženom naknadi troškove parničnog postupka od 5.000,00 dinara.

Presudom Apelacionog suda u Kragujevcu Gž1 2076/24 od 26.11.2024. godine, stavom prvim izreke, odbijena je žalba tužioca i potvrđena prvostepena presuda. Stavom drugim izreke, odbijen je zahtev tužioca za naknadu troškova žalbenog postupka.

Odlučujući o dozvoljenosti izjavljene revizije tužioca na osnovu člana 404. stav 2. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11... 18/20 i 10/23 – drugi zakon), Vrhovni sud nalazi da su ispunjeni uslovi za odlučivanje o reviziji kao izuzetno dozvoljenoj u smislu člana 404. stav 1. ZPP, a radi ujednačavanja sudske prakse u pogledu odlučivanja o tužbenim zahtevima iz istog ili sličnog činjeničnog i pravnog osnova za isplatu razlike osnovne plate do visine minimalne zarade. Iz iznetih razloga je odlučeno kao u stavu prvom izreke, na osnovu člana 404. stav 2. ZPP.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu odluku, primenom člana 408. ZPP i našao da je revizija tužioca osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema činjeničnom stanju, tužilac je u spornom periodu od septembra 2019. godine zaključno sa novembrom 2020. godine bio u radnom odnosu kod tužene i obavljao poslove ... . Tuženi je tužiocu tokom navedenog perioda, u svakom mesecu platu obračunavao tako što je proizvod osnovice za obračun plate, koeficijenta za obračun plate od 8,98 i korektivnog koeficijenta uvećavao iznosom na ime radnog učinka – kapitacija. Ukoliko bi tako obračunata plata bila niža od iznosa minimalne zarade, tuženi je vršio korekciju plate do iznosa minimalne zarade. Ocenom dopunskog nalaza i mišljenja veštaka ekonomasko finansijske struke od 11.07.2024. godine, utvrđeno je da razlika između obračunate osnovne zarade i isplaćene doplate na ime dela minimalne zarade uvećane za minuli rad, do iznosa minimalne zarade u Republici Srbiji, za pojedine mesece u spornom periodu, ukupno iznosi 13.289,62 dinara (prva varijanta), dok je prema drugoj varijanti visina isplaćene osnovne plate sa isplaćenim delom za radni učinak i doplatu do minimalne zarade, jednaka ili viša od iznosa minimalne zarade. Tužilac je podneskom od 22.07.2024. godine precizirao tužbeni zahtev u skladu sa dopunskim nalazom i mišljenjem veštaka (prva varijanta).

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su ocenili da je neosnovano predmetno novčano potraživanje, nalazeći da je tužiocu pored osnovne plate, isplaćen u svakom mesecu utuženog perioda i deo plate po osnovu radnog učinka koji se mora uzeti u obzir prilikom poređenja tako isplaćene plate u odnosu na minimalnu zaradu, a što je utvrđeno ocenom dopunskog nalaza i mišljena veštaka (druga varijanta) u kome je navedeno da je tako obračunata plata tužiocu isplaćena u iznosima koji su jednaki ili viši od iznosa minimalne zarade, zbog čega je odbijen tužbeni zahtev.

Po oceni Vrhovnog suda, osnovano se revizijom tužioca ukazuje da su nižestepeni sudovi pogrešno primenili materijalno pravo.

Zakonom o platama u državnim organima i javnim službama („Službeni glasnik RS“, br. 34/2001... 113/2017) propisan je način utvrđivanja plata, dodatka, naknada i ostalih primanja pored ostalih i za zaposlene u javnim službama koje se finansiraju iz budžeta Republike, autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave (član 1. tačka 3) i za zaposlene u javnim službama koje se finansiraju iz doprinosa za obavezno socijalno osiguranje (član 1. tačka 4).

Prema članu 2. navedenog zakona, strukturu plate zaposlenih u javnim službama određuje osnovna plata koju čini proizvod osnovice za obračun plate (koju utvrđuje Vlada) i koficijeta (utvrđenih aktom Vlade), dodatka na platu propisanih tim zakonom (minuli rad, dežurstvo i druge slučajeve rada dužeg od punog radnog vremena određene propisima - prekovremeni rad, dnevnu naknadu za povećane troškove rada i boravka na terenu, rad noću i na dan državnih i verskih praznika) i obaveza koje zaposleni plaća po osnovu poreza i doprinosa za obavezno socijalno osiguranje iz plate. Pored tih elemenata, plate zaposlenih u javnim službama koje se finansiraju iz doprinosa za obavezno socijalno osiguranje sadrže i deo plate po osnovu radnog učinka, s tim što se osnovna plata određuje množenjem koeficijenta, osnovice za obračun plate i korektivnog koeficijenta. Odredbom člana 4a istog zakona, propisano je da se deo plate po osnovu radnog učinka određuje procentualnim uvećanjem osnovne plate, a utvrđuje se po zaposlenom u zdravstvenoj ustanovi, odnosno po timu zaposlenih koji učestvuju u obavljanju određenih poslova, odnosno po organizacionoj jedinici ili delu zdravstvene ustanove, odnosno zdravstvene ustanove u celini, po osnovu obima rada, kvaliteta izvršenog posla, broja i strukture opredeljenih osiguranih lica, kao i primenom drugih kriterijuma i merila utvrđenih aktom Vlade.

Posebnim Kolektivnim ugovorom za zdravstvene ustanove čiji je osnivač Republika Srbija, autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave („Službeni glasnik RS“ br. 96/19 i 58/20-Aneks), u odredbama članova 91. i 95, propisano je da zaposleni ima pravo na odgovarajuću platu, koja se utvrđuje u skladu sa zakonom i ovim ugovorom, da se plate utvrđuju na osnovu osnovice za obračun plata, koeficijenata sa kojim se množi osnovica, dodatka na platu (za rad na dan praznika koji je neradni dan, za rad noću, za rad nedeljom, za prekovremeni rad i minuli rad), obaveza koje zaposleni plaća po osnovu poreza i doprinosa za obavezno socijalno osiguranje iz plata, i dela plate po osnovu radnog učinka, u skladu sa zakonom. Osnovnu platu za utvrđivanje dodatka na platu čini osnovna plata uvećana za radni učinak, u skladu sa zakonom.

Na osnovu člana 4a stav 3. Zakona o platama u državnim organima i javnim službama Vlada RS je donela Uredbu o korektivnom koeficijentu, najvišem procentualnom uvećanju osnovne plate, kriterijumima i merilima za deo plate koji se ostvaruje po osnovu radnog učinka, kao i načinu obračuna plate zaposlenih u zdravstvenim ustanovama („Službeni glasnik RS“, br. 100/2011... 123/2021) koja primenjuje na sve zaposlene u zdravstvu, dakle i na medicinsko i na nemedicinsko osoblje, i odnosi se na zdravstvene ustanove na primarnom, sekundarnom i tercijarnom nivou zdravstvene zaštite. Tom uredbom utvrđuju se korektivni koeficijent, najviše procentualno uvećanje osnovne plate, kriterijumi i merila za deo plate koji se ostvaruje po osnovu radnog učinka, kao i način obračuna plate zaposlenih u zdravstvenim ustanovama. Prema članu 4. te Uredbe osnovna plata određuje se množenjem koeficijenta, osnovice za obračun plate i korektivnog koeficijenta u visini od 0,9612 (stavovi 1. i 2). Osnovicu za obračun dodatka na platu čini osnovna plata uvećana za radni učinak, u skladu sa zakonom kojim se uređuju plate u javnim službama (stav 3). U odredbi člana 5. iste uredbe, regulisan je deo plate po osnovu radnog učinka tako što se određuje procentualnim uvećanjem osnovne plate, srazmerno ukupnoj oceni, koja iznosi najviše 8,08%.

Saglasno navedenom, osnovnu platu zaposlenima u zdravstvenoj ustanovi određuje osnovica za obračun plate, odgovarajući koeficijent i korektivni koeficijent u nominalo iskazanoj visini od 0,9612. Na tako utvrđenu i obračunatu osnovnu platu, zaposlenima je priznato pravo na procentualno uvećanje osnovne plate po osnovu radnog učinka koji je deo (odgovarajuće) plate i nadalje čini osnovicu za obračun zakonom predviđenih dodataka na platu. To znači da obračun po osnovu radnog učinka ne predstavlja jedan od elemenata za utvrđivanje osnovne plate i time nije njen sastavni deo, već deo odgovarajuće plate.

Osim toga, osnovna plata zaposlenog obračunata na osnovu zakona kojim se uređuju plate, ne može biti niža od vrednosti minimalne zarade regulisane u odredbma članova 111. i 112. Zakona o radu, jer se radi o garantovanom minimumu standara o osnovnom pravu zaposlenih na isplatu naknade za rad. Njena pravna priroda izvodi se iz potrebe obezbeđenja zadovoljavanja egzistencijalnih socijalnih potreba zaposlenog i posredno članova njegove porodice. Pravo na minimalnu zaradu je Međunarodna organizacija rada regulisala Konvencijom br. 131 o utvrđivanju minimalnih nadnica čiji je naša zemlja potpisnik (Zakon o ratifikaciji konvencije međunarodne organizacije rada br. 131 o utvrđivanju minimalnih plata, s posebnim osvrtom na zemlje u razvoju („Službeni list SFRJ – Međunarodni ugovori“, br. 14/82). Njom je garantovano da će minimalne nadnice imati zakonsku snagu i neće se moći smanjivati, a u slučaju da se ne primenjuju, odgovorno lice ili lica podležu odgovarajućim kaznenim ili drugim sankcijama. Sledom iznetog, ukoliko je obračunata osnovna zarada (dakle bez dodataka ili uvećanja plate) za ostvareni standardni učinak i pun mesečni fond časova rada manja od minimalne zarade, zaposleni imaju pravo na osnovnu platu u visini minimalne zarade u skladu sa zakonom i u tom slučaju minimalna zarada je osnovica za obračun i isplatu pripadajućih uvećanja i dodatka na platu u skladu sa zakonom i opštim aktom.

U konkretnom slučaju, tužilac je zaposlen u tuženoj zdravstvenoj ustanovi, pa se na utvrđivanje i obračun njegove plate, primenjuju propisi kojima se uređuju plate, naknade i druga primanja zaposlenih u javnim službama. Po oceni Vrhovnog suda ne može se prihvatiti stanovište nižestepenih sudova da je isplatom u zbirom iznosu osnovne plate tužioca (koju čini proizvod osnovica, koeficijenta i korektivnog koeficijenta), sa delom plate za radni učinak – kapitacijom i preostalim iznosima doplaćenim do visine minimalne zarade, tuženi isplatio tužiocu traženo novčano potraživanje na ime neisplaćenog dela osnovne plate.

Naime, u skladu sa citiranim odredbama, svim zaposlenim u zdravstvenoj ustanovi priznato je pravo na uvećanje osnovne plate (u procentualnm iznosu) po osnovu radnog učinaka. To pravo na uvećanje, kao deo odgovarajuće plate, ne može se upodobiti drugom osnovu za isplatu, niti uračunavati kao deo razlike osnovne plate do visine minimlane zarade, jer je to suprotno pravu zaposlenih sa najnižim primanjima da je visina minimalne zarade garantovana vrednost osnovne plate. Zbog toga, tužilac ima pravo na osnovnu platu u visini minimalne zarade u situaciji kada je niža od garantovanog minimuma naknade za rad, jer se za obračun ovog potraživanja ne obračunavaju i isplate po drugim osnovima, u konkretnom slučaju po osnovu radnog učinka koji predstavljaju samostalan osnov isplate. Sledom iznetog, po oceni Vrhovnog suda osnovano tužilac potražuje neisplaćeni deo osnovne plate koji predstavlja razliku između obračunate osnovne plate (član 4. stavovi 1. i 2. navedene Uredbe) sa korekcijom u vidu doplate dela minimalne zarade i osnovne plate u visini minimalne zarade obračunate u skladu sa odredbom člana 111. Zakona o radu. Imajući u vidu navedeno, revizijski sud je preinačio nižestepene presude i tužiocu dosudio traženu razliku osnovne zarade sa obračunatim uvećanjem za minuli rad u pojedinačnim mesečnim iznosima, utvrđenim dopunskim nalazom veštaka (prva varijanta), u skladu sa kojim je tužilac opredelio tužbeni zahtev.

Iz navedenih razloga, primenom člana 416. stav 1. ZPP Vrhovni sud je odlučio kao u stavu drugom izreke.

Tužilac je uspeo u postupku po reviziji, pa mu na osnovu članova 153. stav 1, 154. i 163. stav 2. ZPP pripadaju opredeljeni troškovi celog postupka, prema uspehu u sporu. Visina je odmerena na ime traženih troškova za sastav tužbe i dva obrazložena podneska od strane punomoćnika advokata od po 9.000,00 dinara, zastupanja na četiri održana ročišta ukupno 48.000,00 dinara, za sastav žalbe i revizije od po 18.000,00 dinara, prema važećoj Tarifi o nagradama i naknadama troškova za rad advokata u vreme preduzimanja tih radnji i na ime veštačenje iznos od 10.000,00 dinara. S obzirom da je predmet parnice spor nastao iz minimalne zarade, to je tužilac oslobođen od plaćanja sudskih taksi, u smislu odredbe člana 9. Zakona o sudskim taksama.

Na osnovu člana 165. stav 2. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u stavu trećem izreke.

Predsednik veća – sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković