Vrhovni sud odbija zahtev za utvrđenje radnog odnosa na neodređeno

Ispitujući pobijanu presudu u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ br. 72/2011...10/2023), Vrhovni sud je ocenio da je revizija tuženog osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je zasnovao radni odnos na određeno vreme kod tuženog ugovorom o radu br. .. od 30.01.2018. godine, do 28.02.2018. godine radi obavljanja poslova „...“ redni broj sistematizacije br. .. grupa složenosti .. . Nakon toga između parnčnih stranaka je zaključeno više ugovora o radu i doneto rešenje o prestanku radnog odnosa, ali su rešenje od 30.01.2018. godine do 30.12.2019. godine donošena zbog povećanog obima posla, a od 01.01.2020. godine do 31.03.2021. godine osnov zasnivanja radnog odnosa na određeno vreme bilo je angažovanje na tri projekta. Tužilac je u radnom odnosu kod tuženog bio bez prekida od 30.01.2018. godine do 31.03.2021. godine, odnosno duže od 24 meseca, radio je sve vreme iste poslove, a rešenjem tuženog broj .. od 31.03.2021. godine tužiocu je prestao radni odnos.

Na ovako utvrđeno činjenično stanje nižestepeni sudovi su primenom materijalnog prava iz odredbi Zakona o radu, citiranih u obrazloženju nižestepenih presuda ocenili da je tužbeni zahtev osnovan. Prema datim razlozima, tuženi je ugovor o radu na određeno vreme sa tužiocem zaključio suprotno odredbi člana 33. stav 1. tačka 2. Zakona o radu, pa je time ostvarena fikcija da je zaključen ugovor o radu na neodređeno vreme, kako je propisano odredbom člana 37. stav 6. Zakona o radu. Pri tome, drugostepeni sud je ocenio da je bez uticaja pozivanje tuženog na zabranu zapošljavanja na osnovu člana 27e stav 34. Zakona o budžetskom sisitemu, jer navedeni ugovor o radu nije zaključen uz čekanje na saglasnost za novo zapošljavanje, gde bi izostanak ove saglasnosti podrazumevao i otkaz ugovora o radu u situaciji da je eventualno, zaključen na određeno vreme i naveden osnov zaključenja takvog ugovora, te da je neophodna saglasnost za novo zapošljavanje koje ukoliko izostane predstavljala bi razlog za prestanak radnog odnosa propisanog članom 175. tačka 7. Zakona o radu, a što sve nije slučaj u konkretnoj situaciji.

Osnovano se u navodima revizija osporava pravilnost primene materijalnog prava i izloženo pravno stanovište nižestepenih sudova.

Prema odredbama Zakona o radu, radni odnos se zasniva ugovorom o radu, koji zaključuju zaposleni i poslodavac pre stupanja zaposlenog na rad, u pisanom obliku. Takođe, propisano je šta ugovor o radu sadrži, u smislu člana 33. Zakona o radu. Ugovor o radu može da se zaključi na određeno vreme, za zasnivanje rednog odnosa čije je trajanje unapred određeno objektivnim razlozima koji su opravdani rokom ili izvršenjem određenog posla ili nastupanjem određenog događaja, za vreme trajanja tih potreba. Poslodavac može da zaključi jedan ili više ugovora o radu na osnovu kojih se radni odnos sa istim zaposlenim zasniva za period koji sa prekidima ili bez prekida ne može biti duži od 24 meseca, s tim što se pod prekidom ne smatra prekid rada kraći od 30 dana, a izuzetno ugovor o radu na određeno vreme može se zaključiti za rad na projektu čije je vreme unapred određeno, najduže do završetka projekta. Radni odnos zasnovan na određeno vreme postaje radni odnos na neodređeno vreme, ako zaposleni nastavi da radi najmanje pet radnih dana po isteku roka za koji je zasnovao radni odnos (član 37. Zakona o radu).

U konkretnom slučaju tužilac je bio u radnom odnosu na određeno vreme, bez prekida, u periodu od 30.01.2018. godine do 31.03.2021. godine, po ugovorima o radu na određeno vreme koji nisu bili zaključeni u skladu sa odredbama Zakona o radu, jer nisu sadržali osnov za zaključenje takvih ugovora.

Međutim, tuženi je korisnik javnih sredstava, što je isticao i u toku postupka, a što proizlazi i iz evidencije korisnika javnih sredsatava koja se vodi u Ministarstvu finansija –Upravi za trezor. Naime, tuženi spada u ostale korisnike javnih sredstava, a nalazi se pod kontrolom rada Ministarstva odbrane koja je, inače direktni budžetski korisnik. S obzirom da je tuženi korisnik javnih sredstava u odnosu na njega se primenjuje i Zakon o budžetskom sistemu koji je lex specialis u odnosu na odredbe Zakona o radu.

Zakonom o budžetskom sistemu, čije su norme obavezujuće i za tuženog, kao i Zakonom o izmenama i dopunama Zakona o budžetskom sistemu („Službeni glasnik RS“ br. 108/13 koji je stupio na snagu 07.12.2013. godine) i kasnijim izmenama i dopunama, članom 27e stav 34. propisano je da korisnici javnih sredstava ne mogu zasnivati radni odnos sa novim licima radi popunjavanja slobodnih, odnosno upražnjenih radnih mesta do 31.12.2020. godine. Izuzetno od stava 34. ovog člana radni odnos sa ovim licima može se zasnovati uz saglasnost tela Vlade, na predlog nadležnog ministarstva, odnosno drugog nadležnog organa uz prethodno pribavljeno mišljenje ministarstva. Članom 105. istog zakona propisano je da ako su odredbe drugih zakona, odnosno propisa u suprotnosti sa ovim zakonom primnjuju se odredbe ovog zakona.

Kako je tužilac kod tuženog radio po osnovu ugovora zaključenih u periodu od 30.01.2018. godine do 31.03.2021. godine, kada je Zakonom o izmenama i dopunama Zakona o budžetskom sisitemu, koji je bio u primeni od 07.12.2013. godine, bilo zabranjeno zapošljavanje novih lica u javnom sektoru radi popunjavanja slobodnih odnosno upražnjenih radnih mesta, osim u izuzetnim slučajevima, uz saglasnost nadležnog organa Vlade, tužbeni zahtev nije osnovan. Zato je Vrhovni sud, primenom člana 416. stav 1. ZPP, preinačio obe nižestepene presude i odlučio kao u stavu prvom izreke.

Vrhovni sud je imao u vidu odredbe Zakona o izmenama i dopunama Zakona o budžetskom sistemu („Službeni glasnik RS“ br. 149/2020 od 11.12.2020. godine), koji je počeo sa primenom od 01.01.2021. godine i trebalo je da traje do 31.12.2023. godine, ali je Zakonom o izmenama i dopunama Zakona o budžetskom sisitemu („Službeni glasnik RS“ br. 92/23 od 27.10.2023. godine) produžena primena ovog člana do 31.12.2026. godine. Članom 3. ovog Zakona dodat je posle člana 27j naziv iznad člana i član 27k koji glasi: „Novo zapošljavanje i dodatno radno angažovanje kod korisnika javnih sredstava, koji je počeo sa primenom od 01.01.2021. godine, a kojim je propisano da je u periodu od 01.01.2021. godine do 31.12.2026. godine korisnicima javnih sredstava dozvoljeno da bez posebnih dozvola i saglasnosti u tekućoj kalendarskoj godini prime u radni odnos na neodređeno vreme i radni odnos na određeno vreme u svojstvu pripravnika do 70% ukupnog broja lica kojima je prestao radni odnos na neodređeno vreme po bilo kom osnovu po prethodnoj kalendarskoj godini, umanjen za broj novozaposlenih na neodređeno vreme i određeno vreme u svojstvu pripravnika u toj kalendarskoj godini), dok o prijemu novozaposlenih na neodređeno vreme i određeno vreme u svojstvu pripravnika iznad tog procenta odlučuje telo Vlade, na predlog nadležnog organa, uz prethodno pribavljeno mišljenje ministarstva.

Tužilac u toku postupka nije isticao činjenicu da su u periodu od 01.01.2021. godine do 21.03.2021. godine, kada mu je prestao radni odnos, bili ispunjeni uslovi da ga tuženi primi u radni odnos na neodređeno vreme, bez posebnih dozvoli i saglasnosti, u smislu člana 27k Zakona o budžetskom sistemu, pa činjenica da je radni odnos tužiocu prestao nakon što je u određenom stepenu ublažena zabrana zapošljavanja u odnosu na ranije važeći član 27e Zakona o budžetskom sistemu, nije od uticaja na drugačiju odluku u ovoj pravnoj stvari.

S obzirom da je tuženi uspeo u sporu, tužilac je u obavezi da tuženom naknadi troškove revizijskog postupka, i to za sastav revizije u iznosu od 18.000,00 dinara, prema Advokatskoj tarifi. Tuženom nije priznato pravo na naknadu troškova sudskih taksi na reviziju i odluku o reviziji, jer se prema Zakonu o sudskim taksama u sporovima iz radnog odnosa plaća taksa samo ako se zahtev odnosi na novčano potraživanje, što nije situacija u konkretnom slučaju. O ostalim troškovima postupka prvostepeni sud će odlučiti naknadno, s obzirom da je doneo delimičnu presudu i nije odlučio o celokupnom tužbenom zahtevu.

Iz navedenih razloga, a na osnovu člana 416. stav 1. i člana 165. stav 2. odlučeno je kao u izreci presude.

Predsednik veća-sudija

Vesna Subić,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković