Odluka Ustavnog suda o prestanku sudijske dužnosti zbog navršenja radnog veka

Kratak pregled

Ustavni sud odbio je kao neosnovanu ustavnu žalbu sudije kojoj je prestala funkcija zbog navršenih 40 godina staža osiguranja. Sud je utvrdio da nije došlo do diskriminacije jer su primenjene odredbe posebnog Zakona o sudijama, a ne opšteg Zakona o radu.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-1032/2010
20.05.2010.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Bosa Nenadić i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, dr Goran Ilić, Vesna Ilić Prelić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, dr Dragiša Slijepčević, Milan Stanić i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Snežane Janić Lukinović iz Beograda, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 20. maja 2010. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Snežane Janić-Lukinović izjavljena protiv Odluke Narodne skupštine Republike Srbije, broj 1236, objavljene u “Službenom glasniku RS”, broj 36/09 od 15. maja 2009. godine i rešenja Trgovinskog suda u Beogradu V-Su-32/09-1-8 od 22. maja 2009. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Snežana Janić-Lukinović iz Beograda podnela je Ustavnom sudu 27. maja 2009. godine žalbu protiv Odluke Narodne skupštine Republike Srbije, broj 1236, objavljene u “Službenom glasniku RS”, broj 36/09 od 15. maja 2009. godine, kojom joj prestaje dužnost sudije Trgovinskog suda u Beogradu, zbog navršavanja radnog veka i protiv rešenja Trgovinskog suda u Beogradu V-Su-32/09-1-8 od 22. maja 2009. godine, koje je doneto na osnovu navedene odluke, a kojim joj prestaje radni odnos u Trgovinskom sudu u Beogradu na dan 15. maja 2009. godine, zbog odlaska u penziju.

Podnositeljka žalbe navodi da je Zakon o sudijama, koji u čl. 52. i 53. propisuje da sudiji prestaje radni vek kad navrši 65 godina života ili 40 godina staža osiguranja po sili zakona i da radni vek ne može biti produžen, a koji je primenjen u osporenim aktima, “diskriminatorski” prema sudijama, jer drugi osiguranici (inženjeri, lekari, pravnici u privredi) imaju pravo da rade 45 godina dok sudije to pravo nemaju. Smatra da navedeni Zakon nije u skladu sa Zakonom o radu koji u članu 175. propisuje razloge za prestanak radnog odnosa kad zaposleni navrši 65 godina života ako se drugačije ne sporazume sa poslodavcem, što znači da može da radi i duže od 65-te godine života. Takođe, na osnovu člana 19. ZOPIO osiguranik stiče pravo na starosnu penziju kad navrši 45 godina staža osiguranja bez obzira na godine života, a i Zakon o Visokom obrazovanju u članu 78. propisuje da nastavniku prestaje radni odnos na kraju školske godine u kojoj navršava 65 godina života i može biti produžen za još dve školske godine, što znači da i nastavnici mogu da rade do 67 godina života. Podnositeljka navodi da ima 40 godina radnog staža i da joj se onemogućava da radi do 45 godina, što je omogućeno drugim osiguranicima, iako je obavestila nadležne organe o svojoj želji i nameri da radi do 65-te godine života, pa se time povređuje Ustavom utvrđeno načelo jednakosti pred zakonom i zabrane diskriminacije iz člana 21. Ustava, odnosno povređuje se Ustavom zajemčeno pravo na rad iz člana 60. Ustava.

Podnositeljka žalbe je podneskom od 30. aprila 2010.godine podnela i inicijativu za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti odredaba čl. 52. i 53. Zakona o sudijama (“Službeni glasnik RS”, br. 63/01, 42/02, 60/02, 17/03, 27/03, 29/04, 35/04, 44/04 i 61/05) i odredaba člana 59. Zakona o sudijama (“Službeni glasnik RS”, br. 116/08, 58/09 i 104/09), kao i inicijativu za ocenu saglasnosti odredaba čl. 52. i 53. Zakona o sudijama sa odredbama člana 19. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju (“Službeni glasnik RS”, br. 34/03, 64/04, 84/04, 85/05, 101/05, 63/06 i 5/09), kao i zahtev da se obustavi od izvršenja Odluka Narodne skupštine Repiblike Srbije o prestanku sudijske dužnosti broj 1236, objavljene u “Službenom glasniku RS”, broj 36/09 od 15. maja 2009. godine u delu koji se odnosi na podnositeljku žalbe. Podneskom – dopunom žalbe od 23. juna 2006. godine, podnositeljka žalbe je predložila da se postupak po predlogu – žalbi za poništaj Odluke Narodne skupštine Republike Srbije o prestanku sudijske dužnosti broj 1236, objavljene u “Službenom glasniku RS”, broj 36/09 od 15. maja 2009. godine i rešenja Trgovinskog suda u Beogradu V-Su-32/09-1-8 od 22. maja 2009. godine i navedeni postupak za ocenu ustavnosti razdvoje u posebne postupke, ako to Sud smatra celishodnim.

2. Saglasno odredbi člana 148. stav 2. Ustava Republike Srbije, sudija ima pravo žalbe Ustavnom sudu protiv odluke o prestanku sudijske funkcije koju donosi Visoki savet sudstva, pri čemu izjavljivanje ove žalbe isključuje pravo na podnošenje ustavne žalbe, dok saglasno odredbi člana 170. Ustava, svako ko smatra da mu je pojedinačnim aktom državnog organa povređeno ili uskraćeno ljudsko ili manjinsko pravo i sloboda zajemčena Ustavom, ima pravo da izjavi ustavnu žalbu, ako su protiv takvog pojedinačnog akta prethodno iskorišćena ili nisu predviđena druga pravna sredstva.

Imajući u vidu da je podneta žalba izjavljena protiv odluke o prestanku sudijske funkcije koju nije doneo Visoki savet sudstva, već Narodna skupština, Ustavni sud je po izjavljenoj žalbi, polazeći od njene sadržine i svoje nadležnosti utvrđene odredbama čl. 167. i 170. Ustava, postupao kao po ustavnoj žalbi, jer se osporava pojedinačni akt državnog organa protiv koga nisu predviđena druga pravna sredstva za zaštitu Ustavom zajemčenih ljudskih i manjinskih prava i sloboda.

3. Ocenjujući postojanje istaknute povrede načela zabrane diskriminacije, Ustavni sud je pošao od odredaba člana 148. Ustava kojima se utvrđuje prestanak sudijske funkcije, kao i odredaba odgovarajućih zakona kojima se, saglasno Ustavu, ovo pitanje uređuje, odnosno na koje podnositeljka žalbe ukazuje.

Odredbama člana 148. Ustava, pored ostalog, utvrđeno je da sudiji prestaje sudijska funkcija na njegov zahtev, nastupanjem zakonom propisanih uslova ili razrešenjem iz zakonom predviđenih razloga, kao i ako ne bude izabran na stalnu funkciju, a da se postupak, osnovi i razlozi za prestanak sudijske funkcije, uređuju zakonom.

Osnovi i razlozi za prestanak sudijske funkcije uređeni su Zakonom o sudijama, pri čemu je u vreme donošenja osporene Odluke Narodne skupštine na snazi bio Zakon o sudijama (“Službeni glasnik RS”, br. 63/01, 42/02, 17/03, 27/03, 29/04, 35/04, 44/04, 61/05, 101/05 i 46/06). Ovim zakonom bilo je propisano: da sudijska dužnost prestaje na zahtev sudije, kad sudija navrši radni vek ili kad bude razrešen (član 51.); da sudiji prestaje radni vek kad navrši 65 godina života ili 40 godina staža osiguranja i da predsednik suda najkasnije do 1. oktobra pismeno obaveštava predsednika Vrhovnog suda Srbije o tome koje sudije i predsednici neposredno nižih sudova naredne godine navršavaju radni vek i kada (član 52.); da radni vek sudiji ne može biti produžen (član 53. stav 1.).

Pravni instituti penzijskog staža i staža osiguranja uređeni su Zakonom o penzijskom i invalidskom osiguranju. U vreme donošenja osporene Odluke na snazi je bio Zakon o penzijskom i invalidskom osiguranju (“Službeni glasnik RS”, br. 34/03, 64/04, 84/04, 85/05, 101/05 i 63/06). Izmene i dopune ovog zakona izvršene u 2009. godini nisu od značaja za rešavanje konkretnog ustavnosudskog spora. Navedenim zakonom propisani su uslovi za sticanje prava na starosnu penziju, koji zavise od navršenja određenih godina života i godina staža osiguranja (član 19. ), propisano je da penzijski staž na osnovu koga se stiču i ostvaruju prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja obuhvata vreme koje se računa u staž osiguranja i poseban staž prema odredbama ovog zakona i vreme koje se računalo u penzijski staž prema ranije važećim propisima (član 44.), kao i da se u staž osiguranja, u smislu člana 44. ovog zakona, računa vreme koje je osiguranik proveo na radu po osnovu koga je bio obavezno osiguran i za koje je uplaćen doprinos za penzijsko i invalidsko osiguranje (član 46.).

Odredbom člana 175. tačka 2) Zakona o radu (“Službeni glasnik RS”, br. 24/05 i 61/05), kao opštim propisom kojim se uređuju prava i obaveze zaposlenih, a koji se primenjuje kada ova prava i obaveze nisu uređene posebnim zakonom, predviđeno je da je jedan od osnova za prestanak radnog odnosa zaposlenom kad navrši 65 godina života i najmanje 15 godina staža osiguranja, ako se poslodavac i zaposleni drukčije ne sporazumeju.

4. U postupku ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama postavljenog zahteva, Ustavni sud je izvršio uvid u dokumentaciju dostavljenu uz žalbu i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj pravnoj stvari:

Osporenom Odlukom Narodne skupštine Republike Srbije, broj 1236, objavljenom u “Službenom glasniku RS”, broj 36/09 od 15. maja 2009. godine, Snežani Janić-Lukinović, sudiji Trgovinskog suda u Beogradu prestaje sudijska dužnost zbog navršenja radnog veka. Osporenim rešenjem broj V-Su-32/09-1-8 od 22. maja 2009. godine koje je Trgovinski sud u Beogradu doneo na osnovu navedene osporene Odluke, sudiji Snežani Janić-Lukinović prestaje radni odnos u Trgovinskom sudu u Beogradu na dan 15. maja 2009. godine, zbog odlaska u penziju.

5. Ocenjujući navode ustavne žalbe sa stanovišta navedenih odredaba Ustava i zakona i prethodno utvrđenih činjenica i okolnosti, Ustavni sud, kao prvo, nalazi da se na prestanak sudijske dužnosti zbog navršenja radnog veka, odnosno zbog ispunjenja uslova za starosnu penziju, primenjuju odredbe Zakona o sudijama, u konkretnom slučaju odredbe člana 52. Zakona iz 2001. godine, kao posebnog zakona, a ne odredbe Zakona o radu i Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju, kako se to neosnovano ističe u podnetoj žalbi. Prema navedenim zakonskim odredbama, sudiji po sili zakona prestaje sudijska dužnost kad navrši 65 godina života ili 40 godina staža osiguranja.

Ustavni sud je utvrdio da je podnositeljka žalbe u vreme donošenja osporene Odluke Narodne skupštine Republike Srbije imala navršenih 40 godina staža osiguranja, što je jedan od zakonskih osnova za prestanak sudijske dužnosti, a kako je odredbom člana 53. stav 1. Zakona o sudijama, koji se primenjivao na konkretan slučaj, bilo propisano da sudiji ne može biti produžen radni vek, to je ocena Ustavnog suda da navodi podnete žalbe nisu osnovani.

Na osnovu svega navedenog, Ustavni sud je konstatovao da osporenom Odlukom Narodne skupštine Republike Srbije i sledstvenim rešenjem Trgovinskog suda u Beogradu V-Su-32/09-1-8 od 22. maja 2009. godine nije povređeno načelo zabrane diskriminacije iz člana 21. Ustava, a u vezi sa pravom na rad iz člana 60. Ustava, s obzirom na to da je odluka o prestanku sudijske dužnosti doneta zbog činjenice da je podnositeljka žalbe navršila radni vek i stekla uslove za obaveznu starosnu penziju, a ne zbog bilo kog njenog ličnog ili drugog svojstva, te time ni na koji način nije stavljena, niti je mogla biti stavljena u neravnopravan položaj u odnosu na druge nosioce sudijske funkcije. Ustavni princip jednakosti ne podrazumeva jednakost građana u apsolutnom smislu te reči, već garantuje jednakost građana koji se nalaze u identičnim pravnim situacijama. Takođe, Sud je stanovišta da osporenom Odlukom podnositeljki žalbe nije povređeno ni Ustavom garantovano pravo na rad iz člana 60. Ustava, jer prestankom radnog veka zaposleni ostvaruje prava po osnovu penzijskog i invalidskog osiguranja, a prestaju mu prava po osnovu rada, pri čemu je Sud imao u vidu i konkretan slučaj da navršenje 65 godina života ili 40 godina staža osiguranja prema propisima iz oblasti penzijskog i invalidskog osiguranja predstavlja jedan od uslova za sticanje prava na starosnu penziju.

Polazeći od toga da nije našao da su navodi ustavne žalbe osnovani, Ustavni sud je žalbu odbio, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 109/07).

6. Povodom dela zahteva koji predstavlja inicijativu za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti odredaba čl. 52. i 53. Zakona o sudijama (“Službeni glasnik RS”, br. 63/01, 42/02, 60/02, 17/03, 27/03, 29/04, 35/04, 44/04 i 61/05) i odredaba člana 59. Zakona o sudijama (“Službeni glasnik RS”, br. 116/08, 58/09 i 104/09), kao i inicijativu za ocenu saglasnosti odredaba čl. 52. i 53. Zakona o sudijama sa odredbama člana 19. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju (“Službeni glasnik RS”, br. 34/03, 64/04, 84/04, 85/05, 101/05, 63/06 i 5/09), Ustavni sud je formirao poseban predmet IUz-131/09. Na sednici Suda održanoj 4. marta 2009. godine doneto je Rešenje kojim se: ne prihvata inicijativa za pokretanje postupka za utvrđivanje neustavnosti odredaba čl. 52. i 53. Zakona o sudijama („Službeni glasnik RS“, br. 63/01, 42/02, 17/03, 27/03, 29/04, 35/04, 44/04, 61/05, 101/05 i 46/06) (stav 1.izreke); ne prihvata se inicijativa za pokretanje postupka za utvrđivanje neustavnosti odredaba člana 59. Zakona o sudijama („Službeni glasnik RS“, br. 116/08, 58/09 i 104/09) (stav 2. izreke); odbacuje se inicijativa za ocenu saglasnosti odredaba čl. 52. i 53. Zakona o sudijama navedenog u tački 1. sa odredbama člana 19. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju (“Službeni glasnik RS“, br. 34/03, 64/04, 84/04, 85/05, 101/05, 63/06 i 5/09), člana 175. Zakona o radu („Službeni glasnik RS“, br. 24/05 i 61/05) i člana 78. Zakona o visokom obrazovanju („Službeni glasnik RS“, br. 76/05, 100/07 i 97/08) (stav 3. izreke); odbacuje se zahtev za obustavu izvršenja Odluke Narodne skupštine Srbije o prestanku sudijske dužnosti broj 1236 od 13. maja 2009. godine („Službeni glasnik RS“, broj 36/09) (stav 4.).

7. Na osnovu izloženog i odredbe člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, Sud je odlučio kao u izreci.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Bosa Nenadić

Odluka Ustavnog suda o prestanku sudijske dužnosti zbog navršenja radnog veka

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti