Odluka Ustavnog suda o povredi prava na pravično suđenje u izvršnom postupku

Kratak pregled

Ustavni sud je usvojio ustavnu žalbu, utvrđujući povredu prava na pravično suđenje i imovinu. Redovni sudovi su neosnovano odbili predlog za izvršenje na osnovu pravnosnažne presude, pozivajući se na vansudsko poravnanje, a da nisu utvrdili da li je dužnik ispunio obaveze.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-1035/2008
09.09.2010.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Bosa Nenadić i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, Vesna Ilić Prelić, dr Goran Ilić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, dr Dragiša Slijepčević, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Gorice Josivljević iz Novog Pazara, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 9. septembra 2010. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Gorice Josivljević izjavljena protiv rešenja Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 629/08 od 9. juna 2008. godine i rešenja Okružnog suda u Novom Pazaru Gž. 1037/08 od 21. jula 2008. godine i utvrđuje da je podnositeljki ustavne žalbe povređeno pravo na pravično suđenje zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava Republike Srbije i pravo na imovinu zajemčeno članom 58. Ustava.

2. Poništava se rešenje Okružnog suda u Novom Pazaru Gž. 1037/08 od 21. jula 2008. godine i nalaže Višem sudu u Novom Pazaru da ponovo odluči o žalbi Gorice Josivljević izjavljenoj protiv rešenja Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 629/08 od 9. juna 2008. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Gorica Josivljević iz Novog Pazara je 25. avgusta 2008. godine, preko punomoćnika - advokata Ramize Paljevac Emrović iz Novog Pazara, izjavila Ustavnom sudu ustavnu žalbu protiv rešenja Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 629/08 od 9. juna 2008. godine i rešenja Okružnog suda u Novom Pazaru Gž. 1037/08 od 21. jula 2008. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje zajemčenog odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije i prava na imovinu zajemčenog odredbom člana 58. Ustava.

Podnositeljka ustavne žalbe je navela: da je u postupku izvršenja koji je vođen pred Opštinskim sud u Novom Pazaru dužnik od poverioca tražio da povuče predlog za izvršenje iz 2004. godine, kako bi se njegov račun deblokirao, a ako dužnik ne ispoštuje obavezu isplate duga po sporazumu, da poverilac podnese novi predlog za izvršenje; da je kao poverilac "povukla rešenje o izvršenju po pravnosnažnoj presudi", ali da dužnik potom nije uplatio nijednu ratu kako je bilo dogovoreno; da je podnela novi predlog za izvršenje pravnosnažne presude i da je Opštinski sud u Novom Pazaru rešenjem I. 629/08 od 9. juna 2008. godine odbio predlog za izvršenje, obrazlažući to time da je potpisan sporazum o vansudskom poravnanju; da je protiv takvog rešenja izjavila žalbu Okružnom sudu u Novom Pazaru, koji je rešenjem Gž. 1037/08 od 21. jula 2008. godine odbio žalbu i potvrdio rešenje Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 629/08 uz obrazloženje kojim se maksimalno štite interesi izvršnog dužnika - konkretno da nije nastupio 30. decembar 2008. godine, kao krajnji rok dospelosti isplate; da sudovi nisu cenili navode punomoćnika izvršnog poverioca da u sporazumu stoji da ako jedna od ugovornih strana ne ispoštuje odredbe sporazuma, poverilac ima pravo da podnese predlog za izvršenje; da podnositeljka smatra da vansudsko poravnanje nema snagu izvršne sudske isprave i da sudovi svoje odluke ne bi smeli da baziraju na vansudskom poravnanju. Predložila je da Ustavni sud poništi osporena rešenja i izvrši pravnosnažnu sudsku presudu na osnovu koje je bilo doneto rešenje o izvršenju I. 532/08 od 12. maja 2008. godine.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u celokupnu dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu, kao i spise predmeta Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 629/08 i utvrdio sledeće činjenice od značaja za odlučivanje:

Izvršni poverilac, ovde podnositeljka ustavne žalbe je 7. maja 2008. godine protiv izvršnog dužnika - Društvenog preduzeća Savremena konfekcija ''Raška'', Novi Pazar, podnela predlog za izvršenje Opštinskom sudu u Novom Pazaru na osnovu izvršne isprave – pravnosnažne i izvršne presude na osnovu priznanja Opštinskog suda u Novom Pazaru P1. 451/03 od 6. novembra 2003. godine. Opštinski sud u Novom Pazaru je doneo rešenje I. 532/08 od 12. maja 2008. godine kojim je odredio predloženo izvršenje.

Protiv navedenog rešenja o izvršenju I. 532/08 od 12. maja 2008. godine izvršni dužnik je izjavio žalbu, u kojoj je istakao da je posle pravnosnažnosti i izvršnosti presude na osnovu priznanja Opštinskog suda u Novom Pazaru P1. 451/03 od 6. novembra 2003. godine izvršni poverilac sa izvršnim dužnikom zaključio 15. januara 2008. godine vansudsko poravnanje, na osnovu koga je izvršni dužnik otpočeo sa isplatom dugovanja, isplativši po ugovoru o asignaciji iznos od 88.146,00 dinara i imao je obavezu da celokupan iznos iz poravnanja isplati najkasnije do 31. decembra 2008. godine. Međutim, kako rok za ispunjenje obaveze predviđen vansudskim poravnanjem nije protekao, to je izvršni dužnik smatrao da izvršni poverilac do isteka tog roka nema pravo da traži sudsko izvršenje.

Vansudskim poravnanjem od 15. januara 2008. godine regulisana je isplata duga preduzeća po izvršnim rešenjima i pravnosnažnim presudama u korist bivših radnika, a po osnovu naknada zarada i sudskih troškova. Članom 2. vansudskog poravnanja, punomoćnik podnositeljke se obavezao da u predmetima kod Opštinskog suda u Novom Pazaru povuče sve podnete predloge za izvršenje na osnovu pravnosnažnih presuda, neposredno po potpisivanju ovog poravnanja. Članom 3. poravnanja izvršni dužnik se obavezao da obaveze iz rešenja o izvršenju koje su prikazane u listingu Narodne banke Srbije, Odeljenja za prinudnu naplatu u Kragujevcu, uplati do 31. decembra 2008. godine na žiro račun punomoćnika podnositeljke, i to ukupan iznos od 165.000,00 dinara, s tim što mesečna rata iznosi 16.500,00 dinara. Članom 4. vansudskog poravnanja predviđeno je da u slučaju da izvršni dužnik ne izvrši svoju obavezu iz člana 3. poravnanja u ugovorenim rokovima, poravnanje neće imati pravno dejstvo, te će novi predlozi za izvršenje pravnosnažnih presuda iz člana 2. biti ponovno podneti nadležnom sudu.

Izvršni poverilac, ovde podnositeljka ustavne žalbe je u svom odgovoru na žalbu istakla da je žalba izvršnog dužnika neosnovana jer vansudsko poravnanje nije realizovano, s obzirom da je izvršni dužnik uplatio samo jednu ratu u iznosu od 88.146,00 dinara, a bio je u obavezi da izvršnom poveriocu uplati deset jednakih mesečnih rata, u ukupnom iznosu od 165.000,00 dinara.

Okružni sud u Novom Pazaru je doneo rešenje Gž. 707/08 od 28. maja 2008. godine kojim je usvojio žalbu izvršnog dužnika, ukinuo rešenje Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 532/08 od 12. maja 2008. godine i predmet vratio prvostepenom sudu na ponovni postupak i odluku.

Opštinski sud u Novom Pazaru je osporenim rešenjem I. 629/08 od 9. juna 2008. godine odbio kao neosnovan predlog za izvršenje na osnovu izvršne isprave izvršnog poverioca - ovde podnositeljke ustavne žalbe protiv izvršnog dužnika, radi isplate minimalne zarade. U obrazloženju rešenja navedeno je da su izvršni poverilac i izvršni dužnik vansudskim poravnanjem utvrdili potraživanje izvršnog poverioca na ukupan iznos obaveze izvršnog dužnika od 165.000,00 dinara i istim dogovorili način isplate i to u deset jednakih rata počev od 1. marta 2008. godine zaključno sa 31. decembrom 2008. godine. S obzirom da vansudsko poravnanje nije raskinuto, to su po mišljenju suda nastupile činjenice na osnovu kojih je potraživanje u ovom trenutku prestalo, iz kog razloga je i predlog za izvršenje izvršnog poverioca neosnovan, te je primenom odredbe člana 52. stav 4. Zakona o izvršnom postupku odlučeno kao u izreci osporenog rešenja.

Protiv navedenog rešenja izvršni poverilac je izjavila žalbu u kojoj je istakla da se u konkretnom slučaju vansudsko poravnanje raskida usled neispunjenja prema opštim pravilima, a kako je očigledno da izvršni dužnik neće ispuniti svoju obavezu, to su ispunjeni uslovi za raskid poravnanja.

Okružni sud u Novom Pazaru je osporenim rešenjem Gž. 1037/08 od 21. jula 2008. godine odbio kao neosnovanu žalbu izvršnog poverioca i potvrdio rešenje Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 629/08 od 9. juna 2008. godine. U obrazloženju ovog rešenja je, pored ostalog, navedeno da prema odredbi člana 15. stav 1. tačka 8) Zakona o izvršnom postupku, ako je potraživanje prestalo na osnovu činjenice koja je nastupila posle izvršnosti odluke ili pre toga, ali u vreme kad to dužnik nije mogao da istakne u postupku iz kog potiče izvršna isprava, dužnik može podneti prigovor protiv rešenja o izvršenju, što je i učinio pozivajući se na sporazum, odnosno vansudsko poravnanje od 15. januara 2008. godine, u čijem je članu 3. navedeno da se obavezuje dužnik da poveriocu u jednakim mesečnim ratama isplati utvrđeni iznos zaključno sa 31. decembrom 2008. godine. Članom 4. poravnanja predviđene su sankcije za dužnika ukoliko ne ispoštuje odredbe člana 3. Imajući u vidu navedeno, drugostepeni sud je zaključio da nije nastupio uslov za nastavak izvršenja, s obzirom da nije istekao rok za dobrovoljno ispunjenje obaveze, te da je prvostepeni sud pravilno odbio predlog izvršnog poverioca, u skladu sa odredbom člana 15. stav 1. tačka 8) Zakona o izvršnom postupku.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava se jemči svakom pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbama člana 58. Ustava je utvrđeno: da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (stav 1.), da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (stav 2.), da se zakonom može ograničiti način korišćenja imovine (stav 3.), kao i da je oduzimanje ili ograničenje imovine radi naplate poreza i drugih dažbina ili kazni, dozvoljeno samo u skladu sa zakonom (stav 4.).

Za ocenu osnovanosti ustavne žalbe, u konkretnom slučaju, od značaja su odredbe Zakona o izvršnom postupku (''Službeni glasnik RS'', broj 125/04), kojima je propisano: da se žalba protiv rešenja o izvršenju može izjaviti iz razloga koji sprečavaju izvršenje, a naročito ako je potraživanje prestalo na osnovu činjenice koja je nastupila posle izvršnosti odluke ili pre toga, ali u vreme kad izvršni dužnik to nije mogao da istakne u postupku iz kog potiče izvršna isprava, odnosno ako je potraživanje prestalo na osnovu činjenice koja je nastupila posle zaključenog poravnanja (član 15. stav 1. tačka 8)); da se žalba protiv rešenja o izvršenju dostavlja izvršnom poveriocu, kao i da će po prijemu odgovora na žalbu ili po isteku roka za odgovor prvostepeni sud, ako to oceni potrebnim, zakazati ročište za raspravljanje o žalbi (član 18. st. 1. i 3.); da sud održava ročište kada je to ovim zakonom određeno i ako smatra da je održavanje ročišta celishodno, kao i da će sud van ročišta saslušati stranku i učesnika u postupku ako je to predviđeno ovim zakonom ili nalazi da je to potrebno za razjašnjenja pojedinih pitanja ili izjašnjenja o nekom predlogu stranke (član 41. st. 2. i 3.).

5. Ocenjujući navode i razloge iznete u ustavnoj žalbi sa stanovišta odredbe člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud je najpre pošao od činjenice da se navedenom odredbom Ustava garantuje da će postupak biti vođen i okončan u razumnom roku od strane nadležnog, nezavisnog i nepristrasnog suda, obrazovanog na osnovu zakona, koji će javno raspraviti i odlučiti o pravima i obavezama podnositeljke ustavne žalbe. Zadatak Ustavnog suda je da ispita da li je postupak koji je prethodio podnošenju ustavne žalbe u celini bio pravičan, na način utvrđen članom 32. stav 1. Ustava, odnosno da li je u postupku, od strane redovnih sudova, eventualno došlo do povrede ili uskraćivanja Ustavom garantovanih prava i da li je primena procesnog i/ili materijalnog prava bila proizvoljna ili diskriminaciona čime bi ukazala na očiglednu arbitrernost i nepravičnost u postupanju redovnih sudova.

Ustavni sud ocenjuje da su u konkretnom slučaju Opštinski i Okružni sud u Novom Pazaru pošli od činjenice da je vansudsko poravnanje o isplati potraživanja zaključeno između izvršnog poverioca i izvršnog dužnika posle nastanka izvršne isprave i da stoga ima snagu opozicionog prigovora, odnosno da je samim potpisivanjem ovog poravnanja prestalo potraživanje iz presude na osnovu koje je određeno izvršenje. Međutim, bez obzira na činjenicu što je vansudsko poravnanje zaključeno nakon izvršnosti presude na osnovu priznanja Opštinskog suda u Novom Pazaru P1. 451/03 od 6. novembra 2003. godine, a na osnovu koje je određeno izvršenje, sud nije mogao odbiti predlog za izvršenje bez prethodno pravilno i potpuno utvrđenog novonastalog činjeničnog stanja. Ustavni sud je stanovišta da u situaciji kada je izjavljena žalba zbog činjenica koje su nastale nakon donošenja rešenja kojim je određeno izvršenje, izvršni sud mora utvrditi činjenično stanje koje je od značaja za dalji tok izvršnog postupka. Dakle, raspravno načelo bez koga se ne može zamisliti parnični postupak i koje nije karakteristično za izvršni postupak, gde praktično predstavlja izuzetak, u ovom slučaju dobija na značaju. Specifičnost konkretne pravne situacije se ogleda i u tome da je u postupku izvršenja dozvoljeno utvrđivanje spornih činjenica na način kako to čini sud u parničnom postupku, jer je to neophodno da bi se utvrdilo da li je obaveza utvrđena izvršnim ispravama ispunjena od strane dužnika, ili je prestala da postoji na neki drugi način dozvoljen zakonom. Konkretno, takva obaveza suda proizlazi iz navedene odredbe člana 18. stav 3. Zakona o izvršnom postupku, kojom je propisano da će sud, ako to oceni potrebnim, zakazati ročište za raspravljanje o žalbi. Ipak, raspravno načelo u izvršnom postupku se ne može ograničiti samo na usmenu raspravu, već stranke mogu raspravljati i podnošenjem podnesaka u kojima će iznositi svoje tvrdnje, predlagati i dostavljati dokaze od značaja za odluku suda. Cilj navedenog načela je da se stranke izjasne o svim činjenicama da bi sud nakon toga mogao potpuno i pravilno utvrditi činjenično stanje, što je, po oceni Ustavnog suda, od presudnog uticaja na konačan ishod predmetnog izvršnog postupka.

Sledom svega rečenog, a posebno imajući u vidu izloženo pravno shvatanje Ustavnog suda, redovni sudovi su u izvršnom postupku morali utvrditi da li je izvršni dužnik ispunio obaveze utvrđene izvršnim ispravama, odnosno da li je podnositeljki ustavne žalbe potraživanje po osnovu naknade zarade zaista i isplaćeno u celosti na način utvrđen vansudskim poravnanjem stranaka, koje sadrži i jasan raskidni uslov.

Ustavni sud je stoga ocenio da je podnositeljka ustavne žalbe osporenim rešenjima o odbijanju predloga za izvršenje na osnovu izvršne isprave proizvoljno i neopravdano uskraćena za imovinu, koju predstavlja novčano potraživanje na ime neisplaćene naknade zarade utvrđene pravnosnažnom i izvršnom presudom na osnovu priznanja Opštinskog suda u Novom Pazaru. Ustavni sud je u svojim ranije donetim odlukama izrazio stav da svako novčano potraživanje dosuđeno pravnosnažnom sudskom odlukom ulazi u imovinu poverioca, te da neizvršenje sudske odluke kojom je to potraživanje dosuđeno predstavlja povredu prava na mirno uživanje imovine (videti Odluke Ustavnog suda: Už-1455/2008 od 16. jula 2009. godine i Už-122/2009 od 21. januara 2010. godine).

6. Na osnovu izloženog i odredbe člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 109/07), Ustavni sud je ustavnu žalbu usvojio, te utvrdio da je osporenim rešenjima Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 629/08 od 9. juna 2008. godine i Okružnog suda u Novom Pazaru Gž. 1037/08 od 21. jula 2008. godine povređeno pravo podnositeljke ustavne žalbe na pravično suđenje zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava, kao i pravo na imovinu zajemčeno članom 58. Ustava.

Ustavni sud je ocenio da su u konkretnom slučaju posledice učinjene povrede Ustavom zajemčenih prava takve prirode da se mogu otkloniti samo poništajem osporenog drugostepenog rešenja Okružnog suda u Novom Pazaru Gž. 1037/08 od 21. jula 2008. godine, kako bi nadležan sud u ponovnom postupku doneo novu odluku o žalbi izvršnog poverioca. Stoga je, saglasno odredbi člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, odlučeno kao u tački 2. izreke.

7. Polazeći od iznetog, Ustavni sud je, na osnovu odredbe člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, odlučio kao u izreci.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Bosa Nenadić

Odluka Ustavnog suda o povredi prava na pravično suđenje u izvršnom postupku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti