Povreda prava na pravično suđenje u izvršnom postupku

Kratak pregled

Ustavni sud usvojio je ustavnu žalbu, utvrdio povredu prava na pravično suđenje i poništio rešenje o obustavi izvršenja. Sud je ocenio da je obustava postupka zbog pogrešno navedenog imena dužnika, čiji identitet nije sporan, proizvoljna i neustavna.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Snežana Marković, predsednik Veća i sudije Miroslav Nikolić, dr Dragana Kolarić, Tatjana Đurkić, dr Milan Škulić, dr Vladan Petrov, Gordana Ajnšpiler Popović i dr Tamaš Korhec (Korhecz Tamás), članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi R . I . iz Loznice , na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 16. maja 2024. godine, doneo je,

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba R. I . i utvrđuje da je rešenjem Osnovnog suda u Loznici IpvI. 135/20 od 28. septembra 2020. godine povređeno pravo podnosi teljke ustavne žalbe na pravično suđenje , zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

2. Poništava se rešenje Osnovnog suda u Loznici IpvI. 135/20 od 28. septembra 2020. godine i određuje da taj sud donese novu odluku o prigovoru podnositeljke podnetom protiv rešenja Osnovnog suda u Loznici I. 1418/10 od 26. oktobra 2018. godine .

3. Odbija se zahtev podnositeljke ustavne žalbe za naknadu nematerijalne štete.

4. Odbacuje se zahtev podnositeljke ustavne žalbe za naknadu troškova postupka pred Ustavnim sudom.

O b r a z l o ž e nj e

1. R. I . iz Loznice podnela je Ustavnom sudu, 30. oktobra 2020. godine, preko punomoćnika A . G , advokata iz Krupnja, ustavnu žalbu , protiv rešenja Osnovnog suda u Loznici IpvI. 135/20 od 28. septembra 2020. godine , zbog povrede načela iz čl. 18, 19, 20. i 21. Ustava Republike Srbije, kao i zbog povrede prava na pravično suđenje i prava na imovinu, zajemčenih odredbama člana 32. stav 1. i člana 58. Ustava. Podnositeljka se istovremeno pozvala i na povredu prava iz člana 6. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, čije postojanje povrede ili uskraćivanja Ustavni sud ceni u odnosu na odgova rajuće odredbe Ustava kojima je zajemčeno isto prava.

Ustavnom žalbom se osporava drugostepeno rešenje doneto u izvršnom postupku u kojem je podnositeljka imala svo jstvo izvršnog poverioca , a kojim je pravnosnažno obustavljen izvršni postupak .

U ustavnoj žalbi je, između ostalog, navedeno: da je Osnovni sud u Loznici u obrazloženju pobijanog rešenja naveo da je došlo do očiglednih propusta prilikom tehničke izrade kako izvršne isprave, tako sledom toga rešenja o izvršenju i svih drugih odluka koje su nakon toga donošene u ovom postupku izvršenja samo iz razloga što je u izvršnoj ispravi pogrešno navedeno ime izvršnog dužnika, jer je utvrđeno da se predmetno lice pravilno zove S . I, a ne Sa . (kako je označena u izvršnoj ispravi i rešenju o izvršenju) , te da se da se predmetni postupak vodi protiv izvršnog dužnika koji ne postoji zbog čega je obustavljen izvršni postupak; da, prema navodima podnositeljke, uopšte nije sporno da se predmetni postupak izvršenja sve vreme vodio protiv iste osobe koja je učestvovala u postupku u kom je doneta izvršna isprava i koja duguje novčana sredstva podnositeljki kao izvršnom poveriocu; da je i sam izvršni sud utvrdio da je izvršni dužnik u parničnom postupku u kom je doneta izvršna isprava na osnovu koje je određeno predmetno izvršenje, kao i u predmetnom izvršnom postupku, sam sebe označavao kao S . I . i tako se potpisivao; da je izvršni dužnik tokom predmetnog izvršnog postupka koji je do dana podnošenja zahteva za otklanjanje nepravilnosti trajao duže od 14 godina , pod imenom Sa, izjavljivala brojne prigovore koji su odbijeni više desetina puta, da je kod izvršnog dužnika izvršen popis i procena pokretnih stvari od kojih su neke čak i dosuđene izvrš nom poveriocu, a izvršni dužnik nije istakla da ona nije lice koje je izvršnom ispravom obavezano da isplati predmetno potraživanje izvršnom poveriocu; da je Ustavni sud u svojoj odluci Už-8171/2016 od 10. decembra 2018. godine zauzeo pravni stav da iako je u izvršnoj ispravi u odnosu na izvršnog dužnika označeno drugo ime u odnosu na lično ime koje se pojavljuje u izvršnom postupku, a da je nesporno da se radi o istoj osobi, posebno ako je tokom postupka doneto rešenje protiv te osobe koje je postalo pravnosnažno, ne treba obustavljati postupak, već isti nastaviti protiv lica koje je nesporno izvršni dužnik .

Podnositeljka ustavne žalbe p redložila je da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu, utvrdi povred u istaknutih ustavnih prava i načela, i poništi osporeno drugostepeno rešenje Osnovnog suda u Loznici. U ustavnoj žalbi je postavljen zahtev za naknadu nematerijalne štete, kao i zahtev za naknadu troškova na ime sastavljanja ustavne žalbe.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je, u sprovedenom postupku, uvidom u dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu, utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovom ustavnosudskom postupku:

Izvršni poverilac D. I . (pravni prethodnik podnositeljke) podneo je predlog za izvršenje Opštinskom sudu u Krupnju protiv izvršnog dužnika Sa. I, a na osnovu izvršne isprave – pravnosnažne presude Opštinskog suda u Krupnju P. 516/01 od 18. februara 2002. godine. Opštinski sud u Krupnju je rešenjem I. 49/03 od 1. aprila 2003. godine dozvolio predloženo izvršenje.

Izvršni dužnik Sa. I . je podnela prigovor protiv rešenja o izvršenju, a u kom pravnom sredstvu nije isticala da se ona pravilno zove S. I . niti da se izvršna isprava ne odnosi na nju.

Opštinski sud u Krupnju je rešenjem IPV(I). 14/03 od 16. m aja 2003. godine odbio njen prigovor kao neosnovan.

U predmetnom izvršnom postupku sprovedene su radnje popisa i procene pokretnih stvari (2003. godine i 2008. godine), a protiv izvršnog dužnika Sa. I.

Postupak je kasnije nastavljen u predmetu Osnovnog suda u Loznici u predmetu I. 1418/10.

Osnovni sud u Loznici je doneo zaključak I. 1418/10 od 9. decembra 2016. godine o dodeljivanju u svojinu i državinu popisane pokretne stvari podnositeljki ustavne žalbe kao izvršnom poveriocu , a protiv izvršnog dužnika Sa. I , čime je podnositeljka delimično namirena.

Izvršni dužnik Sa. I . je 28. avgusta 2017. godine podnela Osnovnom sudu u Loznici zahtev za otklanjanje nepravilnosti, u kome je , između ostalog, navela da u Kostajniku ne postoji i ne živi Sa . I, već postoji S . I, te da je rešenje o izvršenju neizvršivo. Navedeni zahtev je pravnosnažno usvojen rešenjem navedenog suda IPV(I). 59/18 od 27. juna 2018. godine.

Osnovni sud u Loznici je rešenjem I. 1418/10 od 26. oktobra 2018. godine obustavio izvršni postupak koji je vođen radi namirenja novačnog po traživanja izvršnog poverioca R. I, ovde podnositeljke ustavne žalbe.

Osnovni sud u Loznici je osporenim rešenjem IpvI. 135/20 od 28. septembra 2020. godine odbio kao neosnovan prigovor podnositeljke ustavne žalbe i potvrdio prvostepeno rešenje o obustavi izvršnog postupka. U obrazloženju osporenog drugostepenog rešenja je, između ostalog, navedeno: da je uvidom u spis predmeta Osnovnog suda u Loznici I. 1418/10 (raniji predmet Opštinskog suda u Krupnju I. 49/03) utvrđeno da je postupak izvršenja u ovoj pravnoj stvari pokrenut na predlog izvršnog poverioca D. I . (pr avnog prethodnika podnositeljke) protiv izvršnog dužnika Sa. I, a na osnovu izvršne isprave - presude Opštinskog suda u Krupnju P. 516/01 od 18. februara 2002. godine; da je prigovor protiv rešenja o izvršenju Opštinskog suda u Krupnju I. 49/03 od 1. aprila 2003. godine podnela izvršni dužnik Sa. I . koja se tako svojeručno i potpisala i da je takav njen prigovor odbijen kao neosnovan rešenjem istog suda Ipv (I). 14/03 od 16. maja 2003. godine; da je rešenje o izvršenju u ovom postupku postalo pravnosnažno i izvršni postupak je tekao sve vreme u odnosu na izvršnog dužnika Sa. I; da se tek na osnovu izveštaja Policijske stanice Krupanj od 3. novembra 2008. godine prvi put pojavljuje kao ime izvršnog dužnika S . I; da je izvršni dužnik priložila sudu kopiju svoje lične karte gde je uvidom u istu utvrđeno da je pravo ime izvršnog dužnika S . I; da je došlo do očiglednih propusta - grešaka prilikom tehničke izrade kako izvršne isprave, tako sledom toga i rešenja o izvršenju i svih drugih odluka koje su nakon toga donošene u ovom postupku izvršenja samo iz razloga što je u izvršnoj ispravi pogrešno navedeno ime izvršnog dužnika, odnosno jedno slovo njenog imena, jer je i prema izveštaju Policijske stanice Krupanj od 10. oktobra 2017. godine prvostepni sud na nesumnjiv način mogao da utvrdi da se predmetno lice pravilno zove S . I, a ne Sa, koja ima prijavljeno prebivalište u mestu Kostajnik od 14. aprila 1995. godine; da je Veće na osnovu izveštaja Policijske stanice Krupanj od 29. maja 2018. godine utvrdilo da u mestu Kostajnik postoji samo S . I . i da ne postoji više lica sa istim ili sličnim imenom i prezimenom; da se izvršenje u ovom postupku i sve izvršne radnje preduziman e u odnosu na S. I . iako ona nije označena kao dužnik u izvršno j ispravi, niti je u odnosu na nju doneto rešenje o izvršenju, već u odnosu na Sa . I.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Zakonom o izvršenju i obezbeđenju, koji se primenjivao u konkretnom slučaju („Službeni glasnik RS“, br. 31/11, 99/11-dr. zakon, 10 9/13-Odluka US, 55/14 i 139/14) bilo je propisano: da se postupak izvršenja i postupak obezbeđenja pokreću na predlog izvršnog poverioca ili po službenoj dužnosti kada je to zakonom određeno (član 2. stav 1.); da je sud dužan da donese rešenje o izvršenju kada su za to ispunjeni uslovi određeni zakonom, da je sud , odnosno izvršitelj dužan da preduzme radnje sprovođenja izvršenja kada su za to ispunjeni uslovi, i da izvršitelj sprovodi izvršenje na osnovu rešenja o izvršenju, osim ako ovim zakonom nije drugačije od ređeno (član 8. st. 1, 2. i 3.); da izvršni dužnik označava lice prema kome se ostvaruje potraživanje u postupku izvršenja i obezbeđenja (član 11. stav 1. tačka 3)).

5. Razmatrajući navode i razloge ustavne žalbe sa stanovišta istaknute povrede prava na pravično suđenje, Ustavni sud pre svega naglašava da je pravilnu primenu merodavnog prava nadležan da ceni instancioni (viši) sud u zakonom propisanom postupku kontrole zakonitosti odluka nižestepenih sudova. Ustavni sud nije nadležan da ocenjuje pravilnost činjeničnih i pravnih zaključaka redovnih sudova, osim u slučaju kada je primena merodavnog materijalnog i/ili procesnog prava bila očigledno proizvoljna, odnosno arbitrerna na štetu podnosioca ustavne žalbe, što može dovesti do povrede Ustavom zajemčenog prava na pravično suđenje. Stoga je Ustavni sud, u određenim situacijama, koje prvenstveno zavise od konkretnih okolnosti slučaja i utemeljenosti iznetih ustavnopravnih razloga, nadležan da ceni povredu prava iz člana 32. stav 1. Ustava i sa stanovišta primene materijalnog, odnosno procesnog prava.

Primenjujući navedeno na konkretni slučaj, Ustavni sud najpre ukazuje da se predlog za izvršenje mora u potpunosti poklapati sa izvršnom ispravom, što znači da izvršni poverilac predlogom za izvršenje može tražiti izvršenje samo u odnosu na onoga ko je prema izvršnoj ispravi u obavezi da ispuni potraživanje. Dakle, mora da postoji indentitet stranaka između podnetog predloga za izvršenje i izvršne isprave i u konkretnom slučaju u izvršnoj ispravi i predlogu za izvršenje kao dužnik potraživanja , odnosno kao izvršni dužnik je označena Sa. I. Ustavni sud zatim ocenjuje da je izvršni sud prema načelu fo rmalnog legaliteta strogo vezan za izvršnu ispravu i izvršni sud nije ovlašćen da ispituje ni ti da menja izvršnu ispravu, već je dužan da donese rešenje o izvršenju na osnovu priložene izvršne isprave što je i učinjeno u konkretnom slučaju donošenjem pravnosnažnog rešenja o izvršenju od 1. aprila 2003. godine, a u kom rešenju kao izvršni dužnik je označena Sa. I. U daljem toku izvršnog postupka, u fazi sprovođenja izvršenja, izvršni sud je utvrdio da je pogrešno navedeno ime izvršnog dužnika odnosno da se ona pravilno zove S. I, a ne Sa. I, a koja činjenica je predstavlja razlog za pravnosnažnu obustavu izvršenja, dana 28. septembra 2020. godine.

Ustavni sud ocenjuje, da bez obzira na eventualno pogrešno označanje imena izvršnog dužnika, iz okolnosti konkretnog slučaja proizlazi da je izvršenje određeno i delimično sprovedeno protiv istog lica kao izvršnog dužn ika, čiji identitet nije sporan, odnosno u osporenom rešenju izvršnog suda nisu dati razlozi koje dovode u pitanje indentitet izvršnog dužnika, niti je izvršni dužnik u toku izvršnog postupka isticala da ona nije dužnik novčanog potraživanja iz izvršne isprave, tj. da se izvršna isprava ne odnosi na nju , te da je ona zbog toga pogrešno označena kao izvršni dužnik u predmetnom izvršnom postupku. Ustavni sud, dalje, ukazuje da je , u sprovedenom postupku utvrđeno da je rešenje o izvršenju od 1. aprila 2003. godine doneto protiv izvršnog dužnika Sa . I, da je prigovor protiv rešenja o izvršenju podnela izvršni dužnik Sa. I . koja se tako svojeručno i potpisala , a u kom prigovoru ona nije isticala da se ona pravilno zove S. I . i da se izvršna isprava ne odnosi na nju, da je takav njen prigovor odbijen kao neosnovan rešenjem suda od 16. maja 2003. godine . Ustavni sud nalazi da je pravnosnažnim određenjem izvršenja protiv navedenog lica formalno potvrđeno da je ona dužnik novčanog potraživanja iz izvršne isprave i da je ona izvršni dužnik prema kome se ostvaruje potraživanje u postupku izvršenja. Tako su protiv istog lica kao izvršnog dužnika preduzete radnje izvršenja , popis i procena pokretnih stvari, i da je podnositeljka kao izvršni poverilac delimično namirena dodelom pokretnih stvari, a izvršni dužnik ni u fazi sprov ođenja izvršenja nije isticala da ona nije dužnik novčanog potraživanja iz izvršne isprave. Ustavni sud ukazuje da je tek nakon 14 godina od pravnosnažno određe nog izvršenja protiv izvršnog dužnika, nakon sprovođenja pojedinih izvršnih radnji i delimičnog namirenja podnositeljke, izvršni dužnik u zahtevu za otklanje nepravilnosti istakla da je ona S . I, a ne Sa, ali tu tvrdnju izvršni dužnik je istakla u kontekstu da rešenje o izvršenju nije izvršivo, ali ne i u kontekstu da ona nije dužnik novčanog potraživanja iz izvršne isprave. Ustavni sud, stoga, nalazi da u konkretnom slučaju nije narušeno pravilo da mora da postoji indentitet stranaka između izvršne isprave i podnetog predloga za izvršenje, rešenja o izvršenju i ostalih akata donetih u izvršnom postupku, pri čemu je imao u vidu i načelo pravičnosti u konkretnom slučaju , jer je izvršni postupak pokrenut još 2003. godine, da su do pravnosnažne obustave izvršenja 2020. godine preduzete radnje izvršenja protiv istog lica označeno g kao izvršni dužnik , čiji identitet nije sporan , a cilju namirenja potraživanja podnositeljke kao izvršnog poverioca , što predstavlja istovremeno osnovni cilj izvršnog postupka.

Polazeći od svega izloženog, Ustavni sud je ocenio da je ustavnopravno neprihvatljivo postupanje izvršnog suda koji je obustavio izvršni postupak na osnovu nakdno utvrđene činjenice da je pogrešno navedeno ime izvršnog dužnika, odnosno da se ona pravilno zove S . I, a ne Sa . I . Stoga je Ustavni sud, saglasno odredbi člana 89. stav. 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 18/13-Odluka US, 40/15-dr. zakon, 103/15, 10/23 i 92/23 ), ustavnu žalbu usvojio, te je utvrdio da je osporenim rešenjem Osnovnog suda u Loznici IpvI. 135/20 od 28. septembra 2020. godine podnositeljki ustavne žalbe povređeno pravo na pravično suđenje, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava, odlučujući kao u tački 1. izreke.

Ustavni sud je ocenio da se štetne posledice utvrđene povrede navedenog ustavnog prava, u konkretnom slučaju, mogu otkloniti poništajem osporenog rešenja Osnovnog suda u Loznici IpvI. 135/20 od 28. septembra 2020. godine i određenjem da taj sud donese novu odluku o prigovoru podnositeljke podnetom protiv rešenja Osnovnog suda u Loznici I. 1418/10 od 26. oktobra 2018. godine , saglasno odredbi člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, odlučujući kao u tački 2. izreke.

6. Kako je Ustavni sud utvrdio povredu prava na pravično suđenje i odredio otklanjanje štetnih posledica ove povrede prava , to nije posebno razmatrao istaknutu povred u načela iz čl. 18, 19, 20. i 21. Ustava i prava na imovinu iz člana 58. Ustava .

7. U vezi sa zahtevom podnositeljke ustavne žalbe da joj Ustavni sud dosudi naknadu nematerijalne štete, Ustavni sud ocenjuje da je utvrđenje povrede prava na pravično suđenje i poništaj osporenog drugostepenog rešenja adekvatna pravična satisfakcija, te je odbio njen zahtev na naknadu nematerijalne štete, saglasno odredbama člana 89. st. 1. i 3. Zakona o Ustavnom sudu, rešavajući kao u tački 3. izreke.

8. U pogledu zahteva za naknadu troškova postupka na ime sastava ustavne žalbe, Ustavni sud podseća da je u svojoj dosadašnjoj praksi više puta razmatrao navedeno pitanje, te da je zauzeo načelan stav da, u smislu člana 6. Zakona o Ustavnom sudu, nema osnova za naknadu troškova postupka pred Ustavnim sudom. Kako u konkretnom slučaju ne postoje bilo kakve izuzetne i posebne okolnosti koje bi opravdale drugačiju primenu člana 6. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu (videti presudu u predmetu Evropskog suda za ljudska prava Dragan Kovačević protiv Hrvatske, broj predstavke 49281/15, od 12. maja 2022. godine, stav 83.), Sud je, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, odbacio ovaj zahtev, rešavajući kao u tački 4. izreke.

9. Ustavni sud je, na osnovu svega iznetog i odredaba člana 42b stav 1. tačka 1), člana 45. tačka 9) i člana 47. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, kao i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, broj 103/13), doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Snežana Marković, s.r.