Odbijanje ustavne žalbe zbog ništavosti ugovora o dogradnji nepokretnosti u društvenoj svojini

Kratak pregled

Ustavni sud odbija žalbu podnosioca, potvrđujući ništavost ugovora o adaptaciji i dogradnji nepokretnosti u društvenoj svojini. Ugovor je predstavljao nedozvoljeno otuđenje društvene svojine mimo zakonske procedure, te pravo na imovinu nije povređeno jer nije stečeno na zakonit način.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-1073/2008
05.11.2009.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Bosa Nenadić i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Vesna Ilić Prelić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, dr Dragiša Slijepčević, dr Dragan Stojanović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Miloša Todosića iz Valjeva, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 5. novembra 2009. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Miloša Todosića, izjavljena protiv presude Opštinskog suda u Valjevu P. 1862/04 od 21. novembra 2006. godine, presude Okružnog suda u Valjevu Gž. 436/07 od 16. marta 2007. godine i presude Vrhovnog suda Srbije Rev. 2145/07 od 5. juna 2008. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Miloš Todosić iz Valjeva, preko punomoćnika - advokata Radomira Spasojevića, izjavio je 10. septembra 2008. godine ustavnu žalbu protiv presuda navedenih u izreci, zbog povrede prava na imovinu zajemčenog odredbama člana 58. Ustava Republike Srbije.

Podnosilac ustavne žalbe navodi da se osporenim odlukama, na štetu privatne svojine, negira sticanje prava svojine po osnovu zajedničke gradnje, kao dozvoljenog teretnog pravnog posla. Ističe da Okružni sud u Valjevu i Vrhovni sud Srbije u osporenim presudama nisu odgovorili na njegove žalbene i revizijske navode. Po mišljenju podnosioca ustavne žalbe, sudovi su, bez ikakvog osnova u izvedenim dokazima, utvrdili da je u pitanju nepokretnost u društvenoj svojini, dok on smatra da je predmetna nepokretnost bila u svojini preduzeća «Divčibare turist» koje nikada nije bilo društveno preduzeće, već društvo sa ograničenom odgovornošću, koje ne može imati kao osnovno sredstvo imovinu koja je društvena svojina. Navodi i to da je pogrešan pravni stav sudova da je predmetnim ugovorom o adaptaciji i dogradnji nepokretnosti izvršeno bilo kakvo otuđenje, jer se navedenim ugovorom ne vrši prenos svojine ni otuđenje, već se na osnovu ulaganja ugovarača-investitora povećava vrednost predmeta dogradnje i adaptacije, a investitor na osnovu svojih ulaganja postaje suvlasnik na predmetnom objektu. Na izloženi način, po oceni podnosioca, povređeno je njegovo ustavom garantovano pravo na imovinu, jer je suvlasništvo na predmetnoj nepokretnosti podnosilac stekao izvršenjem ugovora koji je dozvoljen u pravnom sistemu Republike Srbije. Ističe da je osporenim odlukama nezakonito «poništeno njegovo pravo na imovinu» i bez pravnog osnova povećana državna imovina.

2. Ustavna žalba je kao pravno sredstvo ustanovljena Ustavom Republike Srbije, koji je stupio na snagu 8. novembra 2006. godine. Saglasno članu 170. Ustava, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata, ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je izvršio uvid u celokupnu dokumentaciju priloženu kao dokaz uz ustavnu žalbu i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u konkretnom predmetu:

Osporenom presudom Opštinskog suda u Valjevu P. 1862/04 od 21. novembra 2006. godine usvojen je tužbeni zahtev tužioca Republike Srbije protiv tuženih J.P. "Valjevo turist" iz Valjeva i ovde podnosioca ustavne žalbe, i utvrđeno da je ništav ugovor o zajedničkoj adaptaciji i dogradnji zaključen između Preduzeća za turizam i ugostiteljstvo "Divčibare turist" D.O.O. iz Valjeva i drugotuženog – podnosioca ustavne žalbe, overen pred Opštinskim sudom u Valjevu, Ov. 387/01 od 09. jula 2001. godine.

Osporenom presudom Okružnog suda u Valjevu Gž. 436/07 od 16. marta 2007. godine odbijena je kao neosnovana žalba tuženog – podnosioca ustavne žalbe i potvrđena presuda Opštinskog suda u Valjevu P. 1862/04 od 21. novembra 2006. godine.

Osporenom presudom Vrhovnog suda Srbije Rev. 2145/07 od 05. juna 2008. godine odbijena je kao neosnovana revizija tuženog – podnosioca ustavne žalbe, izjavljena protiv presude Okružnog suda u Valjevu Gž. 436/07 od 16. marta 2007. godine. U obrazloženju revizijske odluke je navedeno da je u pravnosnažno završenom postupku utvrđeno: da je ugovorom o prenosu sredstava bez naknade, zaključenom 29. septembra 1986. godine, Radna organizacije za razvoj turizma "Divčibare" iz Valjeva prenela bez naknade Turističkom savezu opštine Valjevo, kao društvenoj organizaciji za unapređenje turizma na području opštine Valjevo, osnovna sredstva, među kojima su bile i 24 zidane kamp kuće; da je Odlukom o osnivanju društva sa ograničenom odgovornošću broj 123/2 od 26. septembra 1991. godine osnovano Preduzeće za turizam i ugostiteljstvo "Divčibare turist" D.O.O. iz Valjeva, kao društvo sa ograničenom odgovornošću u društvenoj svojini, a osnivač ovog preduzeća je Turistički savez opštine Valjevo; da je Turistički savez opštine Valjevo Preduzeću za turizam i ugostiteljstvo "Divčibare turist" D.O.O. iz Valjeva ugovorom o prenosu osnovnih sredstava u društvenoj svojini bez naknade, koji je zaključen 17. februara 1992. godine, preneo osnovna sredstva, između ostalog i 24 zidane kamp kuće; da su Preduzeće "Divčibare turist" D.O.O, kao pravni prethodnih prvotuženog Javnog preduzeća "Valjevo-turist", i drugotuženi zaključili ugovor o zajedničkoj adaptaciji i dogradnji, koji je overen pred Opštinskim sudom u Valjevu, Ov. 387/01 od 09. jula 2001. godine; da su ugovarači navedenim ugovorom saglasno konstatovali da se radi o adaptaciji i dogradnji postojećeg prizemnog objekta, vikend kuće broj 5, koja se sastoji od dve prostorije površine oko 38,76 m2; da je knjigovodstvena vrednost ovog objekta u trenutku zaključenja ugovora iznosila 60.600,00 dinara; da je za adaptaciju i dogradnju predmetnog objekta nakon izvedenih svih potrebnih radova po premeru i predračunu utrošeno 340.560,00 dinara; da su ugovarači opredelili svoje udele u adaptiranoj i dograđenoj vikend kući, i to tako da pravnom prethodniku prvotuženog po osnovu njegovog uloga pripadne u svojinu 1/7 dela, a drugotuženom (podnosiocu ustavne žalbe) po osnovu njegovog uloga 6/7 dela predmetne vikend kuće, kao i pravo korišćenja katastarske parcele br. 590/1 KO Divčibare. U obrazloženju se još ističe da Vrhovni sud nalazi da su nižestepeni sudovi pravilno primenili materijalno pravo kada su usvojili tužbeni zahtev tužioca, a da je s obzirom na utvrđeno činjenično stanje, predmetni ugovor imao za cilj da se predmetna nepokretnost-vikend kuća broj 5, koja se u momentu zaključenja ugovora nalazila u režimu društvene svojine, otuđi iz društvene svojine. Po oceni Vrhovnog suda, zaključenje predmetnog ugovora predstavljalo je pravni osnov za otuđenje nepokretnosti iz društvene svojine mimo zakonskih uslova predviđenih u članu 14. stav 1. Zakona o prometu nepokretnosti, te je navedeni ugovor ništav, jer je protivan prinudnim propisima, kako je to i predviđeno odredbom člana 103. Zakona o obligacionim odnosima. Najzad, po mišljenju Vrhovnog suda, u konkretnom slučaju tuženi su zajedničkim sredstvima vršili adaptaciju i dogradnju objekta koji je bio u režimu društvene svojine i na osnovu ulaganja u adaptaciju i dogradnju izvršili promenu oblika svojine predmetne nepokretnosti mimo zakonskih uslova.

4. Podnosilac ustavne žalbe smatra da je osporenim presudama povređeno njegovo pravo na imovinu, zajemčeno članom 58. Ustava.

Odredbama člana 58. Ustava jemči se mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (stav 1.), utvrđuje se da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (stav 2.), kao i da se zakonom može ograničiti način korišćenja imovine (stav 3.).

Zakonom o obligacionim odnosima ("Službeni list SFRJ", br. 29/78, 39/85, 45/89 i 57/89 i "Službeni list SRJ", br. 31/93, 22/99, 23/99, 35/99 i 44/99) propisano je: da je ugovor koji je protivan prinudnim propisima, javnom poretku ili dobrim običajima ništav ako cilj povređenog pravila ne upućuje na neku drugu sankciju ili ako zakon u određenom slučaju ne propisuje što drugo (član 103. stav 1.); da na ništavost sud pazi po službenoj dužnosti i na nju se može pozivati svako zainteresovano lice, a pravo da zahteva utvrđenje ništavosti ima i javni tužilac (član 109.).

Zakon o prometu nepokretnosti ("Službeni glasnik RS", broj 42/98) u članu 14. propisuje: da se otuđenje nepokretnosti iz državne ili društvene svojine vrši javnim nadmetanjem ili prikupljanjem pismenih ponuda (stav 1.); da se otuđenje nepokretnosti iz stava 1. ovog člana vrši neposrednom pogodbom samo kad se otuđenje nije moglo postići javnim nadmetanjem, odnosno kad je putem pribavljanja pismenih ponuda ostalo bezuspešno, ako posebnim zakonom nije drugačije određeno (stav 2.); da je ugovor o otuđenju nepokretnosti iz državne i društvene svojine zaključen protivno odredbama st. 1. i 2. ovog člana ništav (stav 3.).

Zakonom o osnovama svojinskopravnih odnosa ("Službeni list SFRJ", br. 6/80, 36/90, "Službeni list SRJ", br. 29/96 i "Službeni glasnik RS", br. 115/05) propisano je da se pravo svojine stiče se po samom zakonu, na osnovu pravnog posla i nasleđivanjem, kao i odlukom državnog organa, na način i pod uslovima određenim zakonom (član 20.).

5. Polazeći od utvrđenih činjenica i okolnosti u ovom predmetu, a odlučujući u granicama zahteva postavljenog u ustavnoj žalbi, Ustavni sud je ocenio da se osporene presude zasnivaju na ustavnopravno prihvatljivom tumačenju i primeni relevantnog materijalnog prava na utvrđeno činjenično stanje. Navodi podnosioca ustavne žalbe da mu je povređeno pravo na imovinu, zbog toga što je utvrđena ništavost ugovora o zajedničkoj adaptaciji i dogradnji koji je zaključio sa Preduzećem za turizam i ugostiteljstvo "Divčibare-turist", te da predmet tog ugovora nije sticanje svojine, već povećavanje vrednosti predmeta dogradnje i adaptacije, nisu prihvatljivi za Ustavni sud. Upravo obrnuto, predmetni ugovor zaista predstavlja pravni osnov za otuđenje nepokretnosti iz društvene svojine i sticanje prava svojine sa udelom od 6/7 za podnosioca ustavne žalbe. Razlog zbog koga podnosilac ustavne žalbe u konkretnom slučaju nije stekao pravo svojine na nepokretnosti koja je bila predmet dogradnje i adaptacije jeste u tome što je osporenim sudskim odlukama takvo sticanje ocenjeno kao protivpravno, odnosno kao suprotno imperativnoj odredbi člana 14. stav 1. Zakona o prometu nepokretnosti. Po oceni Ustavnog suda, osporene presude u kojima je utvrđena ništavost ugovora zasnivaju se na postupku koji je sproveden u skladu sa zakonskim odredbama. U osporenim presudama sudovi su obrazložili svoja pravna stanovišta zauzeta u ovoj pravnoj stvari, tako da se ne može smatrati da su ta stanovišta posledica proizvoljnog tumačenja i neprihvatljive primene merodavnog materijalnog prava. Imajući to u vidu, Ustavni sud je zaključio da pravo na imovinu podnosioca ustavne žalbe nije moglo biti povređeno, budući da se članom 58. Ustava jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava samo ako su ona stečena na osnovu zakona. Evropski sud za ljudska prava je, takođe, u više navrata izneo stav da se delokrug člana 1. Protokola broj 1. uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda primenjuje samo na postojeću imovinu i "ne garantuje pravo na sticanje imovine" (videti, pored mnogih drugih, presudu u predmetu Marckx v. Belgium, 1979) te da svaki podnosilac predstavke mora biti u stanju da dokaže postojanje prava na imovinu u pitanju, kako bi bio žrtva povrede Konvencije (videti presudu u predmetu Agrotexim and Others v. Greece, 1995).

Ustavni sud je, takođe, imao u vidu i činjenicu da je podnosilac ulagao određena novčana sredstva u predmetnu nepokretnost, te da je u tom smislu došlo do umanjenja njegove imovine. Međutim, navedena okolnost u konkretnom slučaju ne sprečava podnosioca da u posebnoj parnici od Preduzeća za turizam i ugostiteljstvo "Divčibare turist", po osnovu instituta neosnovanog obogaćenja, a kao posledica ništavosti ugovora, zahteva povraćaj uloženih sredstava.

S obzirom na izneto, polazeći od sadržine prava na imovinu garantovanog članom 58. Ustava, a imajući u vidu način sticanja svojine u smislu člana 20. Zakona o osnovima svojinskopravnih odnosa, kao i utvrđenu ništavost ugovora u smislu čl. 103. i 109. Zakona o obligacionim odnosima, Ustavni sud je ocenio da nije došlo do povrede navedenog ustavnog prava, zbog čega je ustavnu žalbu odbio kao neosnovanu.

6. Na osnovu iznetog, kao i odredaba člana 45. tačka 9) i člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu (”Službeni glasnik RS”, broj 109/07), Ustavni sud je odlučio kao u izreci.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Bosa Nenadić

Odbijanje ustavne žalbe zbog ništavosti ugovora o dogradnji nepokretnosti u društvenoj svojini

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti