Odluka Ustavnog suda o odbijanju ustavne žalbe u radnom sporu

Kratak pregled

Ustavni sud je odbio kao neosnovanu ustavnu žalbu nameštenika u sudu kojim je tražena isplata naknade za ishranu i regresa. Utvrđeno je da u relevantnom periodu nije postojao pravni osnov za ova potraživanja u posebnim niti opštim propisima.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-1075/2010
19.04.2012.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda dr Dragiša B. Slijepčević, predsednik Veća i sudije Vesna Ilić Prelić, Katarina Manojlović Andrić, dr Agneš Kartag Odri, Predrag Ćetković, Sabahudin Tahirović, dr Dragan Stojanović i mr Milan Marković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Milijane Kostadinović iz Užica, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 19. aprila 201 2. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Milijane Kostadinović izjavljena protiv presude Opštinskog suda u Užicu P1. 64/08 od 20. oktobra 2008. godine i presude Okružnog suda u Užicu Gž1. 613/08 od 24. jula 2009. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Milijana Kostadinović iz Užica , koju zastupa Vladimir Damljanović, advokat iz Užica, izjavila je 25. januara 2010. godine ustavnu žalbu protiv presude Opštinskog suda u Užicu P1. 64/08 od 20. oktobra 2008. godine i presude Okružnog suda u Užicu Gž1. 613/08 od 24. jula 2009. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje i prava na pravičnu naknadu za rad, zajemčenih odredb ama člana 32. stav 1. i člana 60. stav 4. Ustava Republike Srbije.

U ustavnoj žalbi je, pored ostalog, navedeno da su redovni sudovi odbili tužbene zahteve podnositeljke ustavne žalbe koji su se odnosili na isplatu troškova za ishranu i troškova za regres za korišćenje godišnjeg odmora , i to samo iz razloga jer nisu mogli opredeliti njihovu visinu, iako su „samo pravo priznali“. Dalje je navedeno da je sud „morao pronaći način da popuni takvu pravnu prazninu“. Predloženo je da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu i utvrdi navedene povrede prava.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u celokupnu dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Osporenom presudom Opštinskog suda u Užicu (u daljem tekstu: Opštinski sud) P1. 64/08 od 20. oktobra 2008. godine odbijen je kao neosnovan tužben i zahtev tuži lje, ovde podnositeljke ustavne žalbe, kojim je tražila da se obaveže tužena Republika Srbija da joj za period januar 2007. godine – decembar 200 7. godine, na ime neisplaćene naknade za ishranu u toku rada isplati iznos do 77.323,64 dinara, sa pripadajućom zakonskom zateznom kamatom počev od dospelosti svakog pojedinačnog mesečnog iznosa, pa do isplate. Istom presudom odbijen je i tužbeni zahtev tužilje kojim je tražila isplatu iznosa od 42.971 dinara na ime neisplaćenog regresa za godišnji odmor, sa pripadajućom zakonskom zateznom kamatom. U obrazloženju osporene prvostepene presude je, pored ostalog, navedeno: da je tužilja bila zaposlena u Okružnom sudu u Užicu na radnom mestu daktilografa u svojstvu nameštenika; da ni Zakonom o platama državnih službenika i nameštenika , niti Uredbom o naknadi troškova i otpremnini državnih službenika i nameštenika nije propisana naknada za ishranu u toku rada i regres kao dodatke na platu i troškove koji se nadoknađuju; da Zakon o radu predviđa pravo zaposlenog na naknadu navedenih troškova odredbama člana 118. stav 1. tač. 5) i 6 ), ali utvrđivanje uslova, visine i načina isplate prepušta autonomnom regulisanju putem zaključenja kolektivnog ugovora, ali da ni Uredbom o naknadi troškova i otpremnini državnih službenika i nameštenika, niti Posebnim kolektivnim ugovorom nije uređeno pravo državnih službenika i nameštenika na naknadu ovih troškova; da ni ugovorom o radu koji je tužilja zaključila sa tuženim nije ugovorena isplata traženih naknada; da novi Poseban kolektivni ugovor prema Zakonu o državnim službenicima i nameštenicima nije zaključen; da iz svega navedenog proizlazi da tužbeni zahtev nije osnovan.

Postupajući po žalbi tužilje, Okružni sud u Užicu (u daljem tekstu: Okružni sud) je doneo osporenu presudu Gž1. 613/08 od 24. jula 2009. godine kojom je odbio kao neosnovanu žalbu tužilje, i potvrdio presudu Opštinskog suda P1. 64/08 od 20. oktobra 2008. godine nalazeći, pored ostalog, da se žalbenim navodima neosnovano pobija pravilnost utvrđenog činjeničnog stanja, jer je prvostepeni sud pažljivo i pravilno ocenio sve izvedene dokaze, kako pismene isprave, tako i nalaz i mišljenje veštaka. Takođe je navedeno da je prvostepeni sud pravilno primenio materijalno pravo, kao i da prvostepena presuda nije zahvaćena bitnim povredama odredaba parničnog postupka, na koje drugostepeni sud pazi po službenoj dužnosti.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava je utvrđeno da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbom člana 60. stav 4. Ustava je utvrđeno da svako ima pravo na poštovanje dostojanstva svoje ličnosti na radu, bezbedne i zdrave uslove rada, potrebnu zaštitu na radu, ograničeno radno vreme, dnevni i nedeljni odmor, plaćeni godišnji odmor, pravičnu naknadu za rad i na pravnu zaštitu za slučaj prestanka radnog odnosa i da se niko tih prava ne može odreći.

Konvencijom Međunarodne organizacije rada o plaćenom godišnjem odmoru broj 132 je utvrđeno: da svako lice na koje se primenjuje ova konvencija ima pravo na plaćeni godišnji odmor u određenom minimalnom trajanju, da svaka članica koja ratifikuje ovu konvenciju tačno utvrđuje dužinu odmora, u jednoj izjavi koju priključuje uz ratifikaciju, da odmor ni u kom slučaju ne sme biti kraći od tri radne nedelje za godinu dana službe, da svaka članica koja je ratifikovala ovu konvenciju može kasnije, u jednoj drugoj izjavi, obavestiti generalnog direktora Međunarodnog biroa rada da određuje duži odmor nego što je bilo utvrđeno u vreme ratifikacije (član 3.); da svako lice koje koristi odmor predviđen ovom konvencijom prima, za vreme celog odmora, najmanje svoju normalnu ili prosečnu platu (računajući tu i odgovarajuću novčanu vrednost svakog dela primanja u naturi koja ne predstavlja stalno davanje, bez obzira na to da li je dotično lice na odmoru ili ne), obračunatu na način koji odrede nadležne vlasti ili odgovarajući organi u zemlji, kao i da se iznosi koji mu pripadaju shodno tački 1. ovog člana isplaćuju zainteresovanom licu pre odmora, ukoliko drukčije nije predviđeno sporazumom koji važi za njega i za poslodavca (član 7.).

Zakonom o platama državnih službenika i nameštenika (“Službeni glasnik RS“, br. 62/06, 63/06 i 115/06) je propisano: da se ovim zakonom uređuju plate, naknade i druga primanja državnih službenika i nameštenika (član 1.); da se plata državnih službenika i nameštenika sastoji od osnovne plate i dodataka na platu i da se u platu uračunavaju i porezi i doprinosi koji se plaćaju iz plate (član 2.); da se osnovna plata određuje množenjem koeficijenta sa osnovicom za obračun i isplatu plata (u daljem tekstu: osnovica) (član 7. stav 1.); da je osnovica jedinstvena i utvrđuje se za svaku budžetsku godinu zakonom o budžetu Republike Srbije (član 8.); da se koeficijenti za položaje i izvršilačka radna mesta određuju time što se svaki položaj i svako izvršilačko radno mesto svrstava u jednu od 13 platnih grupa i da se položaji svrstavaju u platne grupe od I do V, a izvršilačka radna mesta u platne grupe od VI do XIII (član 9.); da se posebnim kolektivnim ugovorom za državne organe mogu utvrditi i druga primanja državnih službenika, prema opštim propisima o radu (član 39.); da se odredbe ovog zakona o naknadi plate, naknadi troškova i drugim primanjima državnih službenika primenjuju i na nameštenike (član 49. stav 1.); da Zakon o platama u državnim organima i javnim službama (“Službeni glasnik RS“, broj 34/01) i Uredba o koeficijentima za obračun i isplatu plata izabranih, postavljenih i zaposlenih lica (“Službeni glasnik RS“, broj 95/05) prestaju da se primenjuju na državne službenike i nameštenike 1. januara 2007. godine (član 58. stav 1.).

Odredbama Zakona o državnim službenicima („Službeni glasnik RS“, br. 79/05, 81/05, 83/05, 64/07, 67/07, 116/08 i 104/09) je propisano: da se ovim zakonom uređuju prava i dužnosti državnih službenika i pojedina prava i dužnosti nameštenika (član 1. stav 1.); da je poslodavac državnih službenika i nameštenika Republika Srbija (član 3. stav 1.); da se na prava i dužnosti državnih službenika koji nisu uređeni ovim ili posebnim zakonom ili drugim propisom primenjuju opšti propisi o radu i poseban kolektivni ugovor za državne organe (u daljem tekstu: poseban kolektivni ugovor), da poseban kolektivni ugovor zaključuju Vlada i reprezentativni sindikati koji su osnovani za teritoriju Republike Srbije, da na prava i dužnosti nameštenika primenjuju se opšti propisi o radu i poseban kolektivni ugovor, ako ovim ili posebnim zakonom nije drukčije određeno (član 4.); da se Poseban kolektivni ugovor za državne organe (“Službeni glasnik RS“, broj 23/98) primenjuje, izuzev odredaba koje su u suprotnosti sa ovim zakonom, dok ne stupi na snagu Poseban kolektivni ugovor za državne organe, koji će biti zaključen prema ovom zakonu (član 187.).

Odredbom člana 8. stav 1. Zakona o radu („Službeni glasnik RS“, br. 24/05, 61/05 i 54/09) je propisano da kolektivni ugovor i pravilnik o radu (u daljem tekstu: opšti akt) i ugovor o radu ne mogu da sadrže odredbe kojima se zaposlenom daju manja prava ili utvrđuju nepovoljniji uslovi rada od prava i uslova koji su utvrđeni zakonom. Odredbom člana 114. stav 1. je. između ostalog, propisano da zaposleni za vreme godišnjeg odmora ima pravo na naknadu zarade u visini prosečne zarade u prethodna tri meseca, u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu. Glava VIII ovog zakona uređuje pitanje zarade, naknade zarade i druga primanja. Tačkom 5. ove glave Zakona o radu uređeno je pitanje naknade troškova tako što je članom 118. tač. 5) i 6) propisano da zaposleni, pored ostalog, ima pravo na naknadu troškova u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora. Tačkom 6. Glave VIII Zakona o radu uređeno je pitanje drugih primanja, i to čl. 119. i 120. Tako je članom 120. tač. 2) i 3) ovog zakona propisano da se opštim aktom, odnosno ugovorom o radu, može utvrditi pravo na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora.

Odredbama člana 2. Uredbe o naknadi troškova i otpremnini državnih službenika i nameštenika („Službeni glasnik RS“, broj 98/07) je propisano da se državnom službeniku i namešteniku naknađuju troškovi prevoza za dolazak na rad i odlazak s rada, troškovi službenog putovanja u zemlji, troškovi službenog putovanja u inostranstvo, troškovi selidbe u inostranstvo, troškovi rada i boravka na terenu i troškovi privremenog ili trajnog premeštaja u drugo mesto rada.

5. Ocenjujući osnovanost navoda ustavne žalbe o povredi prava iz člana 32. stav 1. i člana 60. stav 4. Ustava, Ustavni sud je konstatovao da podnositeljka smatra da je prilikom donošenja osporenih presuda , u suštini, pogrešno primenjeno materijalno pravo na nj enu štetu.

Na osnovu navedenih odredaba zakona, Ustavni sud je utvrdio da je Zakon o platama državnih službenika i nameštenika poseban zakon koji uređuje pitanje plata, naknada i drugih primanja državnih službenika i nameštenika, te da, saglasno članu 39. i članu 49. stav 1. navedenog zakona, postoji mogućnost da se posebnim kolektivnim ugovorom za državne organe utvrde i druga primanja državnih službenika i nameštenika, prema opštim propisima o radu. Istovremeno, ovim zakonom nije garantovano pravo na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora. S tim u vezi, Uredba o naknadi troškova i otpremnini državnih službenika i nameštenika izričito u članu 2. navodi troškove koji se nadoknađuju državnim službenicima i nameštenicima, pri čemu ne previđa da su pravo na naknadu troškova za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora, posebna vrsta takvih troškova na koje državni službenici i nameštenici imaju pravo.

Ustavni sud je dalje konstatovao da Zakon o radu, kao opšti propis na čiju primenu upućuje odredba člana 39. Zakona o platama državnih službenika i nameštenika, u glavi VIII razlikuje tri osnovne vrste primanja, i to: zaradu, naknadu zarade i druga primanja, te da je navedenim odredbama člana 120. tač. 2) i 3) ovog zakona predviđena mogućnost da se, u okviru drugih primanja, opštim aktom ili ugovorom o radu, utvrdi pravo zaposlenog na naknadu za ishranu u toku rada i regres za godišnji odmor.

Sledom iznetog, Ustavni sud je ocenio da posebni propisi koji uređuju prava nameštenika ne garantuju kao posebno primanje pravo na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora, te da je Zakonom o radu, kao opštim propisom, predviđena samo mogućnost da se opštim aktom ili ugovorom o radu može utvrditi pravo zaposlenog, odnosno nameštenika, na ovakvu vrstu drugog primanja. Stoga, po oceni Ustavnog suda, ne postoji obaveza Republike Srbije da, kao poslodavac nameštenika, utvrdi pravo svojih zaposlenih na ovakvu vrstu drugih, posebnih primanja, već je to zakonom predviđena mogućnost. Obaveza poslodavca da zaposlenom namešteniku obezbedi naknadu troškova na ime mesečne ishrane u toku rada za dane provedene na radu, kao i regres za korišćenje godišnjeg odmora, postoji od 1. januara 2009. godine na osnovu Odluke o primeni Opšteg kolektivnog ugovora na sve poslodavce na teritoriji Republike Srbije („Službeni glasnik RS“, broj 104/08), ali je primena ovih odredaba odložena Aneksom II Opšteg kolektivnog ugovora („Službeni glasnik RS“, broj 8/09).

Ustavni sud je u konkretnom slučaju utvrdio da je osporenim presudama ocenjeno da ne postoji osnov ni u posebnim, ni u opštim propisima za ostvarivanje prava na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora u toku 2007. godine , jer nema odgovarajućeg kolektivnog ugovora kao opšteg akta i instrumenta za njihovu konkretnu realizaciju, te da je stoga i tužbeni zahtev ovde podnositeljke ustavne žalbe, neosnovan.

Po oceni Ustavnog suda, ovakav stav i ocena Okružnog suda su zasnovani na ustavnopravno prihvatljivom tumačenju i primeni merodavnog materijalnog prava na utvrđeno činjenično stanje. Ustavni sud nije našao ništa što bi ukazalo da su materijalnopravni propisi proizvoljno ili nepravično primenjeni na štetu podnositeljke ustavne žalbe.

Ustavni sud, takođe, ukazuje da se pitanje dužine godišnjeg odmora i prava zaposlenih da za vreme njegovog korišćenja prima svoju „normalnu ili prosečnu platu“ kako je to predviđeno odredbama Međunarodne konvencije na koje se poziva podnositeljka ustavne žalbe, u konkretnom slučaju se i ne postavlja kao sporno.

Imajući u vidu izloženo, Ustavni sud je ocenio da osporenim presudama Opštinskog suda u Užicu P1. 64/08 od 20. oktobra 2008. godine i Okružnog suda u Užicu Gž1. 613/08 od 24. jula 2009. godine nisu povređen a prav a podnosi teljke ustavne žalbe na pravično suđenje i na rad, zajemčena odredb ama člana 32. stav 1. i člana 60. stav 4. Ustava. Navedeno stanovište zauzeto u ovom predmetu, već je iskazano kroz Odluku Ustavnog suda Už-240/2009 od 14. jula 2011. godine.

6. Sledom navedenog, Ustavni sud je ustavnu žalbu odbio kao neosnovanu, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br . 109/07 i 99/11).

Na osnovu odredaba člana 42b stav 1) tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

dr Dragiša B. Slijepčević

Odluka Ustavnog suda o odbijanju ustavne žalbe u radnom sporu

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti