Poništavanje rešenja o obustavi izvršenja zbog povrede prava na imovinu
Kratak pregled
Ustavni sud je usvojio ustavnu žalbu Mirsade Gicić, poništio rešenje Okružnog suda u Novom Pazaru i utvrdio povredu prava na pravično suđenje i imovinu. Sudovi su neosnovano obustavili izvršenje za naplatu zarada, pogrešno tumačeći da se podnositeljka odrekla potraživanja.
Tekst originalne odluke
Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Bosa Nenadić i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, Vesna Ilić Prelić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, dr Dragiša Slijepčević, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Mirsade Gicić iz Novog Pazara, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 15. jula 2010. godine, doneo je
O D L U K U
1. Usvaja se ustavna žalba Mirsade Gicić izjavljena protiv rešenja Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 685/08 od 3. jula 2008. godine i rešenja Okružnog suda u Novom Pazaru Gž. 1026/08 od 28. avgusta 2008. godine i utvrđuje da je podnositeljki ustavne žalbe povređeno pravo na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije i pravo na imovinu iz člana 58. Ustava.
2. Poništava se rešenje Okružnog suda u Novom Pazaru Gž. 1026/08 od 28. avgusta 2008. godine i određuje da Viši sud u Novom Pazaru ponovo odluči o žalbi podnositeljke izjavljenoj protiv rešenja Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 685/08 od 3. jula 2008. godine.
O b r a z l o ž e nj e
1. Mirsada Gicić iz Novog Pazara je 26. septembra 2008. godine, preko punomoćnika Refije Garibović, advokata iz Novog Pazara, podnela Ustavnom sudu ustavnu žalbu protiv akata navedenih u izreci, zbog povrede prava na pravično suđenje i prava na imovinu, zajemčenih odredbama člana 32. stav 1. i člana 58. Ustava Republike Srbije.
Podnositeljka u ustavnoj žalbi navodi da je bila u radnom odnosu kod Društvenog preduzeća Savremena konfekcija „Raška“ iz Novog Pazara i da se od 1999. godine do prestanka radnog odnosa, kada je proglašena tehnološkim viškom 14. decembra 2006. godine, nalazila na plaćenom odsustvu. Za vreme plaćenog odsustva podnositeljka ustavne žalbe je više puta tužila poslodavca za naknadu zarade i Opštinski sud u Novom Pazaru je doneo presude P1. 1075/04 od 7. decembra 2004. godine, P1. 268/05 od 27. septembra 2005. godine i P1. 162/06 od 13. jula 2006. godine kojima je obavezao poslodavca na isplatu zaostalih garantovanih zarada. Nakon privatizacije Društvenog preduzeća veliki broj radnika, među kojima je i podnositeljka ustavne žalbe, zaključilo je sa novim vlasnikom preduzeća vansudsko poravnanje radi isplate naknade zarade po osnovu plaćenog odsustva, koje je zbog neizvršenja obaveza od strane poslodavca raskinuto. Nakon raskida vansudskog poravnanja, podnositeljka ustavne žalbe je 29. aprila 2008. godine podnela predlog Opštinskom sudu u Novom Pazaru za dozvolu izvršenja i Opštinski sud u Novom Pazaru je 9. maja 2008. godine doneo rešenje o izvršenju I. 499/08. Osporenim rešenjima Opštinskog i Okružnog suda u Novom Pazaru navedeni postupak izvršenja je obustavljen u celini. Podnositeljka ustavne žalbe zaključuje da su Opštinski i Okružni sud u Novom Pazaru neosnovano utvrdili da je potpisivanjem sporazuma o međusobnom regulisanju prava i obaveza po osnovu rada prebijen dug preduzeća prema podnositeljki ustavne žalbe. Predložila je da Ustavni sud poništi osporena rešenja i naloži da se izvrše pravnosnažne presude na osnovu kojih je doneto rešenje o izvršenju I. 499/08 od 9. maja 2008. godine. Podnositeljka je istakla i zahtev za naknadu nematerijalne štete zbog povrede ustavnih ljudskih prava i za naknadu troškova postupka pred Ustavnim sudom.
2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.
Odredbom člana 32. stav 1. Ustava zajemčeno je svakom pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.
Odredbama člana 58. st. 1. i 2. Ustava utvrđeno je da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona, kao i da pravo imovine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne.
3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u spise predmeta Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 685/08 i dostavljenu dokumentaciju, te utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za donošenje odluke u ovom ustavnosudskom sporu:
Presudama Opštinskog suda u Novom Pazaru P1. 1075/04 od 7. decembra 2004. godine, P1. 268/05 od 27. septembra 2005. godine i P1. 162/06 od 13. jula 2006. godine usvojeni su tužbeni zahtevi tužilje, ovde podnositeljke ustavne žalbe, i obavezana tužena Savremena konfekcija „Raška“ Novi Pazar da tužilji na ime garantovane zarade isplati iznose bliže navedene u izrekama presuda, da izvrši uplatu poreza i doprinosa na ime penzijsko-invalidskog osiguranja, kao i troškove postupka.
S obzirom na to da dužnik svoju obavezu nije dobrovoljno izvršio, podnositeljka ustavne žalbe je 29. aprila 2008. godine podnela predlog za dozvolu izvršenja na sredstvima na računu dužnika, odnosno popisom, procenom i prodajom pokretnih stvari dužnika, a Opštinski sud u Novom Pazaru je 9. maja 2008. godine doneo rešenje o izvršenju I. 499/08.
Odlučujući o žalbi izvršnog dužnika izjavljenoj protiv navedenog rešenja, o izvršenju, Okružni sud u Novom Pazaru je rešenjem Gž. 706/08 od 18. juna 2008. godine žalbu usvojio, ukinuo rešenje o izvršenju i predmet vratio na ponovni postupak i odluku.
Osporenim rešenjem Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 685/08 od 3. jula 2008. godine obustavljeno je izvršenje određeno rešenjem o izvršenju Opštinskog suda u Novom Pazaru I. 499/08 od 9. maja 2008. godine i ukinute su sve sprovedene izvršne radnje. Opštinski sud je naveo da su presude – izvršne isprave P1. 1075/04 od 7. decembra 2004. godine, P1. 268/05 od 27. septembra 2005. godine i P1. 162/06 od 13. jula 2006. godine donete u periodu pre potpisivanja sporazuma o regulisanju međusobnih prava i obaveza po osnovu rada između izvršnog poverioca i izvršnog dužnika od 14. decembra 2006. godine, dakle u postupku u kome izvršni dužnik nije mogao istaći da je u članu 2. sporazuma navedeno da preduzeće (izvršni dužnik), na dan prestanka radnog odnosa zaposlenog (izvršni poverilac), nema bilo kakva dugovanja prema zaposlenom. Imajući u vidu ovakvo stanje stvari, sud je našao da je potraživanje izvršnog poverioca prestalo. Sud se u svom obrazloženju pozvao na odredbu člana 15. stav 1. tačka 8) Zakona o izvršnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 125/04), prema kojoj se izvršenje ne može sprovesti ako je potraživanje prestalo na osnovu činjenice koja je nastupila posle izvršnosti odluke ili pre toga, ali u vreme kad izvršni dužnik to nije mogao da istakne u postupku iz kog potiče izvršna isprava, odnosno ako je potraživanje prestalo na osnovu činjenice koja je nastupila posle zaključenog poravnanja.
Protiv rešenja prvostepenog suda I. 685/08 od 3. jula 2008. godine poverilac, ovde podnositeljka ustavne žalbe, izjavila je žalbu Okružnom sudu u Novom Pazaru koji je 28. avgusta 2008. godine doneo osporeno rešenje Gž. 1026/08, kojim je odbio žalbu kao neosnovanu i potvrdio ožalbeno rešenje. Prema stanovištu Okružnog suda, pravilno je prvostepeni sud usvojio žalbu punomoćnika izvršnog dužnika i ukinuo rešenje kojim je određeno izvršenje i sve sprovedene izvršne radnje, te obustavio izvršni postupak, uz pravilnu primenu odredaba člana 15. tačka 8) u vezi člana 19. Zakona o izvršnom postupku.
4. Za ocenu navoda i razloga ustavne žalbe sa stanovišta Ustavom zajemčenih prava na čiju se povredu podnositeljka ustavne žalbe poziva, od značaja su sledeće odredbe zakona:
Zakonom o izvršnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 125/04) propisano je: da se žalba protiv rešenja o izvršenju može izjaviti iz razloga koji sprečavaju izvršenje, a naročito ako je potraživanje prestalo na osnovu činjenice koja je nastupila posle izvršnosti odluke ili pre toga, ali u vreme kad izvršni dužnik to nije mogao da istakne u postupku iz kog potiče izvršna isprava, odnosno ako je potraživanje prestalo na osnovu činjenice koja je nastupila posle zaključenja poravnanja (član 15. tačka 8)); da prvostepeni sud može, ako oceni da je osnovana, žalbu izršnog dužnika izjavljenu protiv rešenja o izvršenju u roku, usvojiti, ukinuti rešenje o izvršenju, obustaviti izršenje u celini ili delimično ili ukinuti sprovedene radnje (član 19. stav 1.); da je sudska odluka kojom je naloženo ispunjenje potraživanja izvršna, ako je postala pravosnažna i ako je protekao rok za dobrovoljno ispunjenje, koji teče od dana dostavljanja odluke izvršnom dužniku, a završava se protekom poslednjeg dana roka određenom sudskom odlukom, ako zakonom nije drukčije određeno (član 32. stav 1.); da će sud po službenoj dužnosti obustaviti izvršenje ako se u toku izvršnog postupka, sve dok izvršenje ne bude sprovedeno, utvrdi da je potraživanje prestalo usled propasti predmeta izvršenja, smrti, odnosno prestanka stranke koja nema pravnog sledbenika, prebijanja potraživanja i iz drugih zakonom određenih razloga (član 68. stav 2).
5. Ocenjujući navode i razloge ustavne žalbe sa aspekta Ustavom zajemčenih prava na pravično suđenje i prava na imovinu, a polazeći od utvrđenog činjeničnog i pravnog stanja stvari vezanog za osporeni izvršni postupak, Ustavni sud je utvrdio da je podnositeljka ustavne žalbe prema poslodavcu imala nesporno potraživanje po osnovu garantovane zarade ostvarene za vreme plaćenog odsustva, koje je utvrđeno pravnosnažnim presudama Opštinskog suda u Novom Pazaru P1. 1075/04 od 7. decembra 2004. godine, P1. 268/05 od 27. septembra 2005. godine i P1. 162/06 od 13. jula 2006. godine. Pozivanje Opštinskog i Okružnog suda u ožalbenim rešenjima na odredbe člana 15. tačka 8) i člana 19. Zakona o izvršnom postupku, kao na relevantne odredbe za tvrdnju da je podnositeljki ustavne žalbe prestalo potraživanje na osnovu sporazuma o regulisanju međusobnih prava i obaveza po osnovu rada koji je zaključen 14. decembra 2006. godine, a koji se ima upodobiti situaciji kada je poveriočevo potraživanje prestalo na osnovu činjenice koja je nastupila posle izvršnosti odluke, nije osnovano budući da se podnositeljka ustavne žalbe prihvatanjem socijalnog programa nije odrekla novčanih potraživanja koja su utvrđena pravnosnažnim sudskim presudama. U sporazumu je konstatovano da u periodu koji nije označen, jer su mesta za njegovo navođenje ostala prazna, ne postoji dug preduzeća po osnovu neisplaćenih zarada prema zaposlenom (podnositeljki ustavne žalbe). Po oceni Ustavnog suda, na osnovu izjave podnositeljke ustavne žalbe o nepostojanju duga preduzeća decembra 2006. godine, bez bližeg određenja konkretnog osnova i iznosa duga i perioda na koji se odnosi, sudovi u izvršnom postupku nisu mogli izvesti validan zaključak da je na taj način preostalo potraživanje podnositeljke ustavne žalbe iz izvršnih isprava.
Ustavni sud je stoga ocenio da je podnositeljka ustavne žalbe osporenim rešenjima o obustavi izvršnog postupka proizvoljno i nepravedno uskraćena za imovinu, koju predstavlja novčano potraživanje na ime neisplaćene garantovane zarade utvrđene navedenim pravosnažnim i izvršnim presudama Opštinskog suda u Novom Pazaru. Na taj način je podnositeljki ustavne žalbe povređeno pravo na pravično suđenje zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava i pravo na imovinu zajemčeno odredbom člana 58. stav 1. Ustava. Ustavni sud je u svojim ranije donetim odlukama izrazio stav da svako novčano potraživanje dosuđeno pravnosnažnom sudskom odlukom ulazi u imovinu poverioca, te da neizvršenje sudske odluke kojom je to potraživanje dosuđeno predstavlja povredu prava na mirno uživanje imovine (vidi odluke Ustavnog suda: Už-1499/2008 od 16. jula 2009. godine i Už-122/2009 od 21. januara 2010. godine).
Ustavni sud je isti stav zauzeo u svojoj Odluci broj Už-1141/2008 od 13. maja 2010. godine.
6. Na osnovu izloženog i odredbe člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 109/07), Ustavni sud je ustavnu žalbu usvojio, te utvrdio da su osporenim presudama povređena prava podnositeljke ustavne žalbe na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava i na imovinu iz člana 58. stav 1. Ustava.
Ustavni sud je ocenio da su u konkretnom slučaju posledice učinjene povrede Ustavom zajemčenih prava takve prirode da se mogu otkloniti samo poništajem drugostepenog rešenja, kako bi nadležni sud doneo novu odluku o žalbi poverioca u izvršnom postupku.
7. Polazeći od iznetog, Ustavni sud je, na osnovu odredbe člana 45. tačka 9. Zakona o Ustavnom sudu, odlučio kao u izreci.
PREDSEDNIK
USTAVNOG SUDA
dr Bosa Nenadić