Odluka Ustavnog suda o povredi prava na pravično suđenje

Kratak pregled

Ustavni sud usvojio je ustavnu žalbu, utvrdivši povredu prava na pravično suđenje i suđenje u razumnom roku. Preterani formalizam izvršnog suda pri odbacivanju predloga za nastavak izvršenja i trajanje postupka od 17 godina doveli su do povrede Ustavom zajemčenih prava.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća, i sudije dr Dragiša B. Slijepčević, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, dr Goran P. Ilić, Sabahudin Tahirović, dr Dragan Stojanović i dr Milan Marković , članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Anke Carić i Dušanke Čiča, obe iz Inđije, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 26. maja 201 6. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Anke Carić i Dušanke Čiča i utvrđuje da je rešenjem Osnovnog suda u Sremskoj Mitrovici Ipv-I. 206/12 od 21. novembra 2013. godine povređeno pravo podnositeljki ustavne žalbe na pravično suđenje , zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

2. Poništava se rešenje Osnovnog suda u Sremskoj Mitrovici Ipv-I. 206/12 od 21. novembra 2013. godine i određuje da taj sud donese novu odluku o prigovoru izvršnih poverilaca izjavljen om protiv re šenja Osnovnog suda u Sremskoj Mitrovici – Sudska jedinica u Inđiji I. 911/12 (I. 211/10) od 7. juna 2012. godine.

3. Usvaja se ustavna žalba Anke Carić i Dušanke Čiča i utvrđuje da je u izvršnom postupku koji se vodio pred Osnovnim sudom u Sremskoj Mitrovici – Sudska jedinica u Inđiji u predmetu I. 911/12 povređeno pravo podnositeljki ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

O b r a z l o ž e nj e

1. Anka Carić i Dušanka Čiča, obe iz Inđije, podnele su Ustavnom sudu, 28. decembra 2013. godine, preko punomoćnika Jasmine Rajković, advokata iz Beograda, ustavnu žalbu protiv rešenja Osnovnog suda u Sremskoj Mitrovici Ipv-I. 206/12 od 21. novembra 2013. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, kao i zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku u kojem je osporeno rešenje doneto.

Podnositeljke u ustavnoj žalbi ističu da je osporeno rešenje doneto mimo svih procesnih odredaba Zakona o izvršenju i obezbeđenju i Zakona o parničnom postupku, a na njihovu štetu. Podnositeljke dalje navode da u osporenom rešenju postoji očigledna nelogičnost, nerazumnost i samovolja u postupanju suda, a posebno propust da se njihovi argumenti, koji su potkrepljeni dokazima, razmotre.

Takođe, podnositeljke ističu da im je u izvršnom postupku povređeno i pravo na suđenje u razumnom roku, jer je postupak trajao 16 godina, bez njihove krivice, a isključivo odgovornošću izvršnog suda.

Podnositeljke od Ustavnog suda traže da ustavnu žalbu usvoji, osporeno re šenje poništi i naloži da se ponovo odluči o izjavljenom prigovoru, kao i da utvrdi povredu prava na suđenje u razumnom roku. Podnositeljke ustavnom žalbom nisu tražile naknadu nematerijalne štete.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. U postupku pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je, u sprovedenom postupku , izvršio uvid u celokupnu dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu , te spise predmeta I. 911/12 Osnovnog suda u Sremskoj Mitrovici – Sudska jedinica u Inđiji i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

D.C. iz Inđije je 1. n ovembra 1996. godine podneo Opštinskom sudu u Inđiji predlog za izvršenje na osnovu presude zbog izostanka istog suda P. 444/96 od 2. avgusta 1996. godine. Predlogom je tražio izvršenje procenom i prodajom nepokretne imovine izvršnog dužnika R.L. (½ idealnog dela stambene zgrade). Postupajući po tom predlogu, Opštinski sud u Inđiji je doneo rešenje o izvršenju I. 390/96 od 6. novembra 1996. godine, kojim je odredio traženo izvršenje.

U toku celog postupka, izvršni sud je ukupno zakazao 24 ročišta, od kojih dva nisu održana (usled nedostatka procesnih pretpostavki).

U prvom delu postupka sud je naložio građevinsko veštačenje (nalaz i mišljenje veštaka dostavljeni su sudu 29. aprila 1997. godine).

Izvršni dužnik je 13. marta 1997. godine podneo predlog za odlaganje izvršenja, a 18. marta iste godine je izjavio i prigovor na rešenje o izvršenju.

Opštinski sud u Inđiji je doneo rešenje I. 390/96 od 23. aprila 1997. godine, kojim je u stavu prvom izreke odbio kao neosnovan prigovor dužnika protiv rešenja o izvršenju, a u stavu drugom izreke odbio kao neosnovan predlog za odlaganje izvršenja.

Postupajući po žalbi izvršnog dužnika, Okružni sud u Sremskoj Mitrovici je doneo rešenje Gž. 677/97 od 3. juna 1997. godine, kojim je usvojio žalbu dužnika, pa rešenje o izvršenju iz stava prvog izreke ukinuo i predmet vratio prvostepenom sudu na ponovno odlučivanje, dok je rešio da o predlogu iz stava drugog izreke prvostepenog rešenja odluči ako za to bude bilo potrebe. Drugostepeni sud je naložio prvostepenom sudu da u ponovnom postupku utvrdi da li je izvršna isprava na osnovu koje je doneto rešenje o izvršenju pravnosnažna i izvršna.

U ponovnom postupku, Opštinski sud u Inđiji je doneo rešenje I. 390/96 od 18. februara 1999. godine, kojim je odbio kao neosnovan prigovor izvršnog dužnika izjavljen protiv rešenja o izvršenju, utvrdivši da se radi o pravnosnažnom izvršnom naslovu. Takođe, Opštinski sud u Inđiji je doneo i rešenje IPV (I). 8/01 od 6. februara 2001. godine, kojim je odbio prigovor dužnika izjavljen u odnosu na stav drugi rešenja I. 390/96 od 23. aprila 1997. godine, koje rešenje je potvrdio i predmet vratio prvostepenom sudu na dalje sprovođenje izvršenja.

U daljem toku postupka, sud je sproveo još jedno građevinsko veštačenje (nalaz i mišljenje dostavljeni su sudu 10. novembra 2001. godine), te je saslušao veštaka na ročištu održanom 24. oktobra 2002. godine. Nakon toga, Opštinski sud u Inđiji je doneo rešenje I. 390/96 od 27. februara 2003. godine, kojim je utvrdio vrednost predmetne nepokretnosti.

Postupajući po prigovoru izvršnog dužnika, Opštinski sud u Inđiji je doneo rešenje IPV (I). 34/03 od 17. aprila 2003. godine, kojim je prigovor odbio i potvrdio prvostepeno rešenje.

Opštinski sud u Inđiji je više puta zakazivao javno nadmetanje za prodaju predmetne nepokretnosti u ovom delu postupka: 25. septembra 2003. godine – koje je proglašeno neuspelim; 13. novembra 2003. godine – koje je odloženo iz razloga što je izvršni dužnik na zakazanom terminu podneo zahtev za izuzeće sudije; 21. decembra 2004. godine – koje je odloženo jer je dužnik izjavio da će isplatiti dug poveriocu do 15. marta 2005. godine; 18. maja 2005. godine – na kojem su se stranke sporazumele da će dužnik poveriocu isporučiti industrijske mašine u zamenu za dugovano i 24. marta 2006. godine – koje je odloženo iz razloga što je izvršni dužnik na zakazanom terminu podneo zahtev za izuzeće sudije.

Nakon što je 20. juna 2006. godine izvršni poverilac preminuo, Opštinski sud u Inđiji je doneo rešenje I. 390/96 od 24. oktobra 2006. godine, kojim se izvršni postupak prekida dok zakonski naslednici poverioca ne preuzmu postupak.

Anka Carić, Dušanka Čiča (ovde podnositeljke ustavne žalbe) i M.C, svi iz Inđije, obratili su se 20. novembra 2006. godine izvršnom sudu sa zahtevom da se postupak nastavi.

Na ročištu održanom 26. decembra 2006. godine, Opštinski sud u Inđiji je konstatovao da su na mesto izvršnog poverioca u izvršni postupak stupile njegove supruga Anka Carić i ćerka Dušanka Čiča.

Opštinski sud u Inđiji je na ročištu održanom 30. januara 2007. godine doneo rešenje I. 479/06, kojim je odredio prekid ovog postupka do pravnosnažnog okončanja parničnog postupka, te je istog dana doneo rešenje I. 479/06, kojim je prethodno rešenje stavio van snage.

Postupajući po žalbi izvršnog dužnika od 27. februara 2007. godine na rešenje prvostepenog suda kojim je stavljeno van snage rešenje o prekidu izvršnog postupka, Opštinski sud u Inđiji je doneo rešenje IPV (I). 32/07 od 12. oktobra 2007. godine, kojim je usvojio prigovor izvršnog dužnika, pa prvostepeno rešenje ukinuo i predmet vratio prvostepenom sudu na ponovno odlučivanje.

U ponovnom postupku sud je doneo rešenje I. 479/06 od 24. marta 2008. godine, kojim se nastavlja izvršni postupak prekinut zbog smrti izvršnog poverioca. Postupajući po prigovoru izvršnog dužnika od 28. marta 2008. godine, Opštinski sud u Inđiji je doneo rešenje IPV (I). 3/08 od 21. aprila 2008. godine, kojim se prigovor odbija i prvostepeno rešenje potvrđuje.

U daljem toku postupka, izvršni sud je naložio dopunsko građevinsko veštačenje (nalaz i mišljenje veštaka su dostavljeni sudu 21. maja 2008. godine), nakon čega je zakazao ročište za javnu prodaju nepokretnosti 5. februara 2009. godine, koje je odloženo, jer je izvršni dužnik podneo zahtev za izuzeće sudije.

Opštinski sud u Inđiji je nakon održane javne prodaje doneo rešenje I. 479/06 od 26. februara 2009. godine, kojim se konstatuje da je predmetna nepokretnost prodata Dušanki Čiča, izvršnom poveriocu, kao najpovoljnijem ponuđaču.

Izvršni dužnik je na to rešenje izjavio žalbu 22. aprila 2009. godine.

Opštinski sud u Inđiji je doneo rešenje I. 479/06 od 20. maja 2009. godine, kojim se predmetna nepokretnost predaje Dušanki Čiča, nalaže dužniku da je oslobodi od lica i stvari, te da se izvrši upis prava svojine u javne knjige kada se za to steknu zakonski uslovi.

Izvršni dužnik je i na to rešenje izjavio žalbu 10. juna 2009. godine.

Opštinski sud u Inđiji je doneo rešenje IPV (I). 7/09 od 23. novembra 2009. godine, kojim prigovor izvršnog dužnika usvaja, ukida rešenje I. 479/06 od 20. maja 2009. godine i predmet vraća na ponovni postupak i odlučivanje.

U daljem toku postupka, Osnovni sud u Sremskoj Mitrovici – Sudska jedinica u Inđiji je doneo rešenje I. 211/10 od 1. marta 2011. godine, kojim je odbio predlog dužnika za ponovnim utvrđivanjem vrednosti nepokretnosti.

Postupajući po prigovoru dužnika na navedeno rešenje, Osnovni sud u Sremskoj Mitrovici – Sudska jedinica u Inđiji je doneo rešenje IPV (I). 8/11 od 12. maja 2011. godine, kojim je prigovor odbio i potvrdio prvostepeno rešenje, sa obrazloženjem da je izvršnom dužniku tri puta data mogućnost da uplati predujam za veštačenje, što nije učinio.

Osnovni sud u Sremskoj Mitrovici – Sudska jedinca u Inđiji je doneo rešenje I. 211/10 od 27. maja 2011. godine, kojim se Dušanki Čiča, kao najpovoljnijem ponuđaču, dosuđuje ½ idealnog dela nepokretnosti koja je vanknjižno vlasništvo izvršnog dužnika po ceni od 1.833.333,33 dinara. Na ovo rešenje izvršni dužnik je izjavio prigovor 29. juna 2011. godine.

Osnovni sud u Sremskoj Mitrovici – Sudska jedinca u Inđiji doneo je rešenje I. 211/10 od 24. juna 2011. godine, kojim se predmetna nepokretnost predaje izvršnom poveriocu Dušanki Čiča (kao kupcu), izvršnom dužniku nalaže da nepokretnost preda, a zemljišno-knjižnom odeljenju istog suda da po zahtevu kupca izvrši upis prava svojine na predmetnoj nepokretnosti. Na ovo rešenje izvršni dužnik je izjavio prigovor 29. juna 2011. godine.

Postupajući po prigovorima izvršnog dužnika, Osnovni sud u Sremskoj Mitrovici je doneo rešenje IPV (I). 56/11 od 31. oktobra 2011. godine, kojim se oba prigovora odbacuju kao nedozvoljena.

Izvršni poverioci su 22. februara 2012. godine podnele predlog sudu za nastavak izvršenja prodajom druge polovine predmetne nepokretnosti, s obzirom na to da je izvršni dužnik postao vanknjižni suvlasnik i tog dela nepokretnosti, a kako bi svoje potraživanje namirile u celosti. Uz predlog su dostavile i rešenje Republičkog geodetskog zavoda – Službe za katastar nepokretnosti Inđija, broj 952-02-2623/11 od 7. februara 2012. godine, iz kojeg proizlazi da izvršni dužnik R.L. i Dušanka Čiča imaju pravo korišćenja sa ½ dela poseda na zemljištu koje se nalazi pod zgradom, te pravo držaoca sa delom poseda ½ na predmetnoj zgradi (kojoj nije poznata namena).

Osnovni sud u Sremskoj Mitrovici – Sudska jedinica u Inđiji doneo je zaključak I. 211/10 od 17. aprila 2012. godine, iz kojeg proizlazi da su iz cene prodate nepokretnosti namireni troškovi izvršnih poverilaca nastali u toku sprovođenja izvršenja, troškovi parničnog postupka i deo zakonske zatezne kamate na iznos glavnog duga (u iznosu od 1.319.535,83 dinara), dok za preostali iznos (od 3.186.374,09 dinara) na ime zakonske zatezne kamate i iznos glavnog duga (od 58.000,00 dinara) izvršni poverioci ostaju nenamireni usled nedostatka novčanih sredstava.

Izvršni poverioci su 27. aprila i 15. maja 2012. godine urgirale nastavak izvršnog postupka, tražeći da se proda druga polovina nepokretnosti koja je u faktičkoj državini izvršnog dužnika, kako bi namirile ostatak potraživanja.

Osnovni sud u Sremskoj Mitrovici – Sudska jedinica u Inđiji, doneo je rešenje I. 911/12 od 7. juna 2012. godine, kojim je odbacio kao neuredan predlog izvršnih poverilaca za nastavak izvršnog postupka prodajom nepokretnosti izvršnog dužnika radi naplate preostalog novčanog potraživanja.

U obrazloženju rešenja, između ostalog, navedeno je: da je okončan postupak izvršenja određen rešenjem o izvršenju I. 390/96 od 6. novembra 1996. godine; da je rešenjem I. 211/10 od 27. maja 2011. godine Dušanki Čiča dosuđena nepokretnost u suvlasništvu izvršnog dužnika od ½ idealnog dela, koja joj je rešenjem I. 211/10 od 24. juna 2011. godine i predata; da su postignutom kupoprodajnom cenom predmetne nepokretnosti namireni troškovi izvršnog postupka, troškovi parničnog postupka i deo zakonske zatezne kamate na ime glavnog duga, dok su poverioci za preostali iznos po osnovu zakonske zatezne kamate i glavnog duga ostale nenamirene, što je konstatovano zaključkom I. 211/10 od 17. aprila 2012. godine; da su poverioci podnescima od 22. februara, 27. aprila i 15. maja 2012. godine predložile nastavak izvršnog postupka radi naplate preostalog potraživanja prodajom druge polovine nepokretnosti izvršnog dužnika upisanog u listu nepokretnosti kao nosilac prava korišćenja zemljišta pod zgradom i kao držalac na zgradi za koju nije poznata namena, a koju polovinu je stekao tokom postupka izvršenja po osnovu nasleđa. Izvršni sud je našao da poverioci jesu predložili nastavak izvršnog postupka prodajom druge polovine nepokretnosti izvršnog dužnika, ali da predmetnu nepokretnost nisu precizno identifikovale i opisale u samom predlogu, niti su dostavile izvod iz javne knjige, odnosno prepis lista nepokretnosti kao dokaz da je nepokretnost vlasništvo izvršnog dužnika, što je njihova obaveza u smislu člana 105. stav 1. Zakona o izvršenju i obezbeđenju, jer se radi o izvršenju na novom predmetu izvršenja. Sa druge strane, sud je našao da niti su izvršni poverioci predlagali, niti je sud dozvolio izvršenje na drugoj polovini predmetne nepokretnosti, pa se postupak izvršenja na novom predmetu izvršenja ne može nastaviti, jer izvršenje na njemu nije ni određeno. Izvršni sud je našao da su poverioci uz navedeni predlog bile u obavezi da dostave izvod iz javne knjige – prepis lista nepokretnosti kao dokaz o svojini dužnika, što nisu dostavile, zbog čega navedeni predlog ne sadrži sve što je potrebno kako bi se po njemu moglo postupiti.

Postupajući po prigovoru izvršnih poverilaca, Osnovni sud u Sremskoj Mitrovici je doneo osporeno drugostepeno rešenje Ipv-I. 206/12 od 21. novembra 2013. godine, kojim je odbio kao neosnovan prigovor poverilaca i potvrdio prvostepeno rešenje.

Drugostepeni sud je, pošavši od toga da se nastavak izvršenja zahteva na drugoj polovini nepokretnosti, koja je tokom postupka postala imovina dužnika, a na kojoj nije određeno izvršenje, jer nije zahtevano i određeno sprovođenje izvršenja na celokupnoj imovini dužnika, ocenio da nema mogućnosti nastavljanja postupka izvršenja na tom delu nepokretnosti. Veće je ocenilo da se na tom delu imovine dužnika izvršenje ne može tražiti i odrediti na osnovu iste izvršne isprave, jer sud mora da donese novo rešenje o izvršenju i pri tome i predlog i rešenje moraju da sadrže sve ono što je propisano odredbama zakona u pogledu načina na koji se izvršenje sprovodi. U smislu navedenog, veće je ocenilo da je pravilan zaključak u pobijanom rešenju da se na osnovu istog rešenja izvršenje ne može sprovesti na drugom delu iste nepokretnosti, te da poverioci nisu predlagali izvršenje, jer se podnesak uz koji je dostavljen dokaz o svojini izvršnog dužnika na drugom delu nepokretnosti ne može smatrati predlogom za dozvolu izvršenja. Ocenjeno je da bi se takvim eventualno mogao smatrati podnesak koji je naslovljen predlogom za nastavak izvršenja, ali u njemu nije naveden iznos potraživanja za čije namirenje bi se izvršenje odredilo i sprovelo. Takođe, u osporenom rešenju je istaknuto da uz podnesak nije priložen dokaz o vlasništvu, niti se u istom navodi da takav dokaz postoji u spisu, zbog čega ne sadrži sve što je potrebno da bi se po njemu moglo postupiti.

Takođe, u spisima predmeta se nalazi i rešenje Opštinskog suda u Inđiji O. 267/03 od 16. jula 2003. godine, kojim se utvrđuje da je R.L. (izvršni dužnik) proglašen za naslednika celokupne imovine iza smrti svoje majke.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Zakonom o izvršnom postupku („Službeni list SFRJ“, br. 20/78, 6/82, 74/87, 57/89, 20/90, 27/90, 35/91 i „Službeni list SRJ“, br. 27/92, 31/93 i 24/94), koji je bio na snazi u vreme pokretanja izvršnog postupka , bilo je propisano da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno (član 10. stav 1.).

Zakonom o izvršnom postupku („Službeni list SRJ“, br. 28/2000, 73/2000 i 71/01), koji je važio nakon stupanja na snagu, bilo je propisano da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno (član 4. stav 1.).

Zakonom o izvršenju i obezbeđenju („Službeni glasnik RS“, br. 31/11 i 99/11), propisano je: da je postupak izvršenja i obezbeđenja hitan (član 6. stav 1.); da sud određuje izvršenje, odnosno obezbeđenje onim sredstvom i na onim predmetima koji su navedeni u predlogu za izvršenje, odnosno u predlogu za obezbeđenje, kad se izvršenje određuje na predlog izvršnog poverioca (član 20. stav 1); da sud može, na predlog izvršnog poverioca ili po službenoj dužnosti, u toku postupka, zaključkom odrediti drugo sredstvo i na drugim predmetima izvršenja, odnosno obezbeđenja, umesto onih koji su prethodno određeni (član 20. stav 2.); da se radi namirenja istog potraživanja može, na osnovu zaključka, nastaviti sprovođenje izvršenja drugim sredstvima i na drugim predmetima izvršenja umesto onih koji su prethodno određeni (član 20. stav 5.); da se izvršni postupak okončava obustavom ili zaključenjem (član 75.); da se po namirenju izvršnog poverioca donosi odluka o zaključenju izvršnog postupka (član 77.); da je uz predlog za izvršenje i predlog za sprovođenje izvršenja na nepokretnosti potrebno da izvršni poverilac podnese izvod iz javne knjige, kao dokaz o tome da je nepokretnost upisana kao svojina izvršnog dužnika (član 105. stav 1.).

5. Razmatrajući ustavnu žalbu sa aspekta istaknute povrede prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud, pre svega, naglašava da nije nadležan da vrši proveru utvrđenih činjenica i načina na koji su redovni sudovi protumačili pozitivnopravne propise, sem ukoliko odluke tih sudova povređuju ili uskraćuju ustavna prava. To će biti slučaj kada odluka redovnog suda krši ustavna prava, tj. ukoliko je redovni sud pogrešno protumačio ili primenio neko ustavno pravo, ili je zanemario to pravo, ako je primena zakona bila očigledno proizvoljna, odnosno ukoliko je došlo do grube povrede procesnih prava . Takođe, Ustavni sud naglašava da je van njegove nadležnosti da procenjuje kvalitet zaključaka redovnih sudova, ukoliko se ova ocena ne čini prima facie proizvoljnom , ali da njegov zadatak jeste da oceni da li su redovni sudovi primenili odredbe zakona proizvoljno ili ne. Polazeći od toga, Ustavni sud ukazuje da je potrebno ispitati da li je osporenim pojedinačnim akt om povređeno ili uskraćeno navedeno ustavno pravo podnositeljkama.

Ustavni sud prevashodno ukazuje da iz spisa izvršnog predmeta, te dokumentacije priložene uz ustavnu žalbu proizlazi da je pored Dušanke Čiča, kao izvršnog poverioca i izvršni dužnik upisan u list nepokretnosti kao nosilac ½ prava korišćenja zemljišta pod zgradom i držalac ½ zgrade za koju nije poznata namena, koja prava je stekao tokom postupka izvršenja, po osnovu nasleđa. Dalje, Ustavni sud ukazuje da su podnositeljke podnele predlog za nastavak izvršenja na drugoj polovini nepokretnosti izvršnog dužnika, jer svoje potraživanje nisu namirile u celosti, a s obzirom na činjenicu da je izvršni dužnik tokom postupka postao njen „vanknjižni suvlasnik“, o čemu su sudu dostavile dokaz. Prvostepeni sud je našao da je predlog podnositeljki neuredan, što je drugostepeni sud ocenio kao pravilno.

Prema stanovištu izraženom u osporenom drugostepenom rešenju, izvršenje se ne može tražiti na drugom delu imovine dužnika, niti se može odrediti na osnovu iste izvršne isprave, jer sud mora da donese novo rešenje o izvršenju i pri tome i predlog i rešenje moraju da sadrže sve ono što je propisano odredbama zakona u pogledu načina na koji se izvršenje sprovodi. U smislu navedenog, veće je ocenilo da je pravilan zaključak u pobijanom rešenju da se na osnovu istog rešenja izvršenje ne može sprovesti na drugom delu iste nepokretnosti, te da poverioci nisu predlagale izvršenje, jer se podnesak uz koji je dostavljen dokaz o svojini izvršnog dužnika na drugom delu nepokretnosti ne može smatrati predlogom za dozvolu izvršenja.

Ustavni sud ističe da se izvršni postupak okončava obustavom ili zaključenjem. Izvršni postupak se okončava obustavom ukoliko je izvršna isprava pravnosnažno ukinuta, preinačena, poništena ili stavljena van snage, usled smrti stranke koja nema naslednika, ukoliko je potraživanje prestalo, usled propasti predmeta izvršenja ili ukoliko nema imovine koja može biti predmet izvršenja, a okončava se zaključenjem po namirenju izvršnog poverioca. U konretnom slučaju nije bilo osnova da se izvršni postupak obustavi, ali nije bilo osnova ni da se okonča zaključenjem, jer se podnositeljke, kao izvršni poverioci, nisu namirile u celosti, o čemu je izvršni sud i doneo zaključak I. 211/10 od 17. aprila 2012. godine.

Takođe, Ustavni sud ukazuje i na praksu Evropskog suda za ljudska prava u kojoj je izražen stav da su sudovi obavezni da primene pravila postupka izbegavajući i preterani formalizam koji bi ugrozio pravičnost postupka i preteranu fleksibilnost koja bi učinila bezvrednim (ništavim, beznačajnim) proceduralne zahteve predviđene zakonima (videti presudu Eşim protiv Turske, broj 59601/09, od 17. septembra 2013. godine). Primenjujući navedeno na konkretan slučaj, Ustavni sud primećuje da je odbacivanje predloga izvršnih poverilaca za nastavak izvršnog postupka protiv izvršnog dužnika na drugoj polovini nepokretnosti na kojoj je dužnik tokom postupka postao vlasnikom, jer sud mora da donese novo rešenje o izvršenju i pri tome i predlog i rešenje moraju da sadrže sve ono što je propisano odredbama zakona u pogledu načina na koji se izvršenje sprovodi, ne predstavlja preteranu fleksibilnost, jer je odredbom člana 20. stav 5. Zakona o izvršenju i obezbeđenju propisano da u pravnoj situaciji kada poverioci nisu u potpunosti namirili svoje potraživanje, sud može radi namirenja istog potraživanja nastaviti sprovođenje izvršenja drugim sredstvima i na drugim predmetima izvršenja umesto onih koji su prethodno određeni.

Polazeći od toga da su podnositeljke da bi svoje potraživanje namirile u celosti predložile da sud odredi da se izvršenje nastavi na drugoj polovini nepokretnosti, na kojoj je tokom postupka izvršni dužnik stekao pravo svojine, o čemu su sudu i dostavile dokaz, Ustavni sud ocenjuje da zaključak veća o neurednosti njihovog predloga za nastavak izvršenja predstavlja preterani formalizam izvršnog suda koji je imao za posledicu povredu prava podnositeljki ustavne žalbe na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava. Ovo posebno stoga jer izvršni sud jeste doneo zaključak iz kojeg proizlazi da podnositeljke svoje potraživanje nisu namirile u celosti, a tokom izvršnog postupka je utvrđeno da je izvršni dužnik postao vlasnikom i druge polovine predmetne nepokretnosti, tj. da sada poseduje imovinu koja može biti predmet izvršenja.

Polazeći od izloženog, a saglasno odredbi člana 89. stav. 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 18/13-Odluka US, 40/15-dr. zakon i 103/15), Ustavni sud je ustavnu žalbu usvojio, te je utvrdio da je osporenim rešenjem Osnovnog suda u Sremskoj Mitrovici IPV(I). 206/12 od 21. novembra 2013. godine povređeno pravo podnositeljkama ustavne žalbe na pravično suđenje, zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava, odlučujući kao u tački 1. izreke.

Ustavni sud je ocenio da se štetne posledice učinjene povredom prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava mogu otkloniti jedino poništajem rešenja Osnovnog suda u Sremskoj Mitrovici Ipv-I. 206/12 od 21. novembra 2013. godine i određivanjem da u ponovnom postupku nadležan sud donese novu odluku o prigovoru izvršnih poverilaca izjavljenom protiv re šenja Osnovnog sud a u Sremskoj Mitrovici – Sudska jedinica u Inđiji I. 911/12 (I. 211/10) od 7. juna 2012. godine , te je, saglasno odredbi člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, odlučio kao u tački 2. izreke.

6. Ocenjujući istaknutu povredu prava na suđenje u razumnom roku, a polazeći od utvrđenih činjenica i okolnosti, Ustavni sud je utvrdio da je izvršni postupak pokrenut predlogom za izvršenje 1. novembra 1996. godine pred Opštinskim sudom u Inđiji, a da je okončan pred Osnovnim sudom u Sremskoj Mitrovici osporenim rešenjem od 21. novembra 2013. godine. Iako je period u kojem se građanima Republike Srbije jemče prava i slobode utvrđene Ustavom i obezbeđuje ustavnosudska zaštita u postupku po ustavnoj žalbi počeo da teče 8. novembra 2006. godine, danom proglašenja Ustava Republike Srbije, Ustavni sud je, polazeći od toga da sudski postupak po svojoj prirodi predstavlja jedinstvenu celinu, stao na stanovište da su, u konkretnom slučaju, ispunjeni uslovi da se prilikom ocene razumnog roka uzme u obzir celokupan period trajanja izvršnog postupka.

Kada je reč o dužini trajanja izvršnog postupka, Ustavni sud je utvrdio da je postupak trajao 17 godina, što nesumnjivo ukazuje da nije okončan u okviru razumnog roka. Stoga je Ustavni sud ocenio da, iako je razumna dužina trajanja jednog sudskog postupka relativna kategorija, koja zavisi od niza činilaca, a pre svega od složenosti činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanja podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, postupanja nadležnih sudova i prirode zahteva, odnosno značaja prava o kome se u postupku raspravlja za podnosioca, činjenica da je postupak izvršenja u kojem se podnositeljke ustavne žalbe nisu namirile u celosti, okončan nakon 17 godina, ne može biti opravdana nijednim od prethodno navedenih činilaca koji mogu opredeljujuće da utiču na njegovu dužinu. Ovo posebno ako se ima u vidu da podnositeljke ustavne žalbe nisu doprinele prekomernoj dužini trajanja postupka.

7. Iz navedenih razloga, Ustavni sud je ocenio da je u konkretnom slučaju povređeno pravo podnositeljki ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava, pa je ustavnu žalbu i u tom delu usvojio, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, odlučujući kao u tački 3. izreke, u granicama zahteva postavljenog ustavnom žalbom.

8. Polazeći od svih iznetih razloga, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić

Odluka Ustavnog suda o povredi prava na pravično suđenje

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti