Odbijanje ustavne žalbe u vezi naknade za ishranu i regres

Kratak pregled

Ustavni sud je odbio ustavnu žalbu nameštenika kojom se tražila isplata naknade za ishranu i regresa. Utvrđeno je da posebni propisi za državne službenike i nameštenike ne garantuju ova prava, već samo predviđaju mogućnost njihovog uređivanja kolektivnim ugovorom, koji nije postojao.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-115/2009
17.11.2011.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Dragiša Slijepčević i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, Vesna Ilić Prelić, dr Goran Ilić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, dr Bosa Nenadić, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Vemije Sević iz Degurića, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 17. novembra 2011. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Vemije Sević izjavljena protiv presude Opštinskog suda u Valjevu P1. 197/08 od 16. jula 2008. godine i presude Okružnog suda u Valjevu Gž1. 678/08 od 19. decembra 2008. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Vemija Sević iz Degurića je, 26. januara 2009. godine, preko punomoćnika Radomira Spasojevića, advokata iz Valjeva, izjavila ustavnu žalbu protiv presude Opštinskog suda u Valjevu P1. 197/08 od 16. jula 2008. godine i presude Okružnog suda u Valjevu Gž1. 678/08 od 19. decembra 2008. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje zajemčenog odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

U ustavnoj žalbi je, pored ostalog, navedeno da su redovni sudovi odbili tužbeni zahtev podnositeljke ustavne žalbe koji se odnosio na isplatu troškova za ishranu i troškova za regres za korišćenja godišnjeg odmora. Dalje je navedeno da je odredbama člana 118. stav 1. tač. 5. i 6. Zakona o radu propisano da zaposleni ima pravo na naknadu troškova za ishranu i pravo na regres za korišćenje godišnjeg odmora u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu, te da sudovi nisu mogli odbiti predmetni tužbeni zahtev samo zbog činjenice da ne postoje opšti akti kojima bi bio utvrđen obim navedenog prava. Dalje je navedeno da je Vrhovni sud Srbije na sednici Građanskog odeljenja od 22. aprila 2008. godine doneo pravni zaključak koji je u suprotnosti sa odredbama Ustava i zakona. Pored toga, podnositeljka smatra da se odredbe člana 118. stav 1. tač. 5. i 6. Zakona o radu moraju primenjivati i na državne službenika i nameštenike, s obzirom na to da Zakon o platama državnih službenika i nameštenika kao lex specialis nije predvideo navedena prava i stoga se moraju primeniti odredbe Zakona o radu, kao matičnog zakona koji reguliše oblast radnih odnosa u Republici.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u celokupnu dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Osporenom presudom Opštinskog suda u Valjevu (u daljem tekstu: Opštinski sud) P1. 197/08 od 16. jula 2008. godine odbijen je kao neosnovan tužbeni zahtev tužilje, ovde podnositeljke ustavne žalbe, kojim je traženo da se obaveže tužena Republika Srbija – Ministarstvo pravde da isplati tužilji na ime neosnovano umanjene zarade na ime naknade za ishranu u toku rada i regresa za godišnji odmor, i to za period od 1. januara 2007. godine do 31. decembra 2008. godine, ukupan iznos do 100.000 dinara, sa pripadajućom zakonskom zateznom kamatom počev od dospelosti svakog pojedinačnog mesečnog iznosa pa do isplate. Istom presudom tužioci su obavezan da tuženoj isplate troškove parničnog postupka.

Postupajući po žalbi tužilje, Okružni sud u Valjevu (u daljem tekstu: Okružni sud) je doneo osporenu presudu Gž1. 678/08 od 19. decembra 2008. godine kojom je odbio kao neosnovanu žalbu tužilje, a presudu Opštinskog suda P1. 197/08 od 16. jula 2008. godine, potvrdio. U obrazloženju osporene presude je, pored ostalog, navedeno: da je u postupku pred prvostepenim sudom utvrđeno da je tužilja radnik tužene u Opštinskom organu za prekršaje u Valjevu, u svojstvu nameštenika; da nijednim posebnim zakonom, ni kolektivnim, niti podzakonskim aktom nije predviđena naknada troškova za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora, te da stoga ne postoji osnov niti u opštim niti u posebnim propisima za ostvarivanje prava na naknadu traženih troškova, jer nema odgovarajućeg kolektivnog ugovora kao opšteg akta; da Zakon o radu predviđa pravo zaposlenog na naknadu navedenih troškova odredbama člana 118. stav 1. tač. 5) i 6) ali utvrđivanje uslova, visine i načina isplate prepušta autonomnom regulisanju putem zaključenja kolektivnog ugovora; da s obzirom na to da je Opšti kolektivni ugovor prestao da važi 24. septembra 2005. godine, to ne postoji osnov za ostvarivanje prava na naknadu traženih troškova; da tužioci u toku prvostepenog postupka nisu pružili dokaze da ime je pravo na isplatu naknade za ishranu u toku rada i za regres za korišćenje godišnjeg odmora priznato ugovorom o radu.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava je utvrđeno da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Zakonom o platama državnih službenika i nameštenika (“Službeni glasnik RS“, br. 62/06, 63/06 i 115/06) je propisano: da se ovim zakonom uređuju plate, naknade i druga primanja državnih službenika i nameštenika (član 1.); da se plata državnih službenika i nameštenika sastoji od osnovne plate i dodataka na platu i da se u platu uračunavaju i porezi i doprinosi koji se plaćaju iz plate (član 2.); da se osnovna plata određuje množenjem koeficijenta sa osnovicom za obračun i isplatu plata (u daljem tekstu: osnovica) (član 7. stav 1.); da je osnovica jedinstvena i utvrđuje se za svaku budžetsku godinu zakonom o budžetu Republike Srbije (član 8.); da se koeficijenti za položaje i izvršilačka radna mesta određuju time što se svaki položaj i svako izvršilačko radno mesto svrstava u jednu od 13 platnih grupa i da se položaji svrstavaju u platne grupe od I do V, a izvršilačka radna mesta u platne grupe od VI do XIII (član 9.); da se posebnim kolektivnim ugovorom za državne organe mogu utvrditi i druga primanja državnih službenika, prema opštim propisima o radu (član 39.); da odredbe ovog zakona o naknadi plate, naknadi troškova i drugim primanjima državnih službenika primenjuju se i na nameštenike (član 49. stav 1.); da Zakon o platama u državnim organima i javnim službama (“Službeni glasnik RS“, broj 34/01) i Uredba o koeficijentima za obračun i isplatu plata izabranih, postavljenih i zaposlenih lica (“Službeni glasnik RS“, broj 95/05) prestaju da se primenjuju na državne službenike i nameštenike 1. januara 2007. godine (član 58. stav 1.).

Odredbama Zakona o državnim službenicima (“Službeni glasnik RS“, br. 79/05, 81/05, 83/05, 64/07, 67/07, 116/08 i 104/09) je propisano: da se ovim zakonom uređuju prava i dužnosti državnih službenika i pojedina prava i dužnosti nameštenika (član 1. stav 1.); da je poslodavac državnih službenika i nameštenika Republika Srbija (član 3. stav 1.); da se na prava i dužnosti državnih službenika koji nisu uređeni ovim ili posebnim zakonom ili drugim propisom primenjuju opšti propisi o radu i poseban kolektivni ugovor za državne organe (u daljem tekstu: poseban kolektivni ugovor), da poseban kolektivni ugovor zaključuju Vlada i reprezentativni sindikati koji su osnovani za teritoriju Republike Srbije, da na prava i dužnosti nameštenika primenjuju se opšti propisi o radu i poseban kolektivni ugovor, ako ovim ili posebnim zakonom nije drukčije određeno (član 4.); da se Poseban kolektivni ugovor za državne organe (“Službeni glasnik RS“, broj 23/98) primenjuje, izuzev odredaba koje su u suprotnosti sa ovim zakonom, dok ne stupi na snagu Poseban kolektivni ugovor za državne organe, koji će biti zaključen prema ovom zakonu (član 187.).

Odredbom člana 8. stav 1. Zakona o radu (“Službeni glasnik RS“, br. 24/05, 61/05 i 54/09) je propisano da kolektivni ugovor i pravilnik o radu (u daljem tekstu: opšti akt) i ugovor o radu ne mogu da sadrže odredbe kojima se zaposlenom daju manja prava ili utvrđuju nepovoljniji uslovi rada od prava i uslova koji su utvrđeni zakonom. Glava VIII ovog zakona uređuje pitanje zarade, naknade zarade i druga primanja. Tačkom 5. ove glave Zakona o radu uređeno je pitanje naknade troškova tako što je članom 118. tač. 5) i 6) propisano da zaposleni, pored ostalog, ima pravo na naknadu troškova u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora. Tačkom 6. Glave VIII Zakona o radu uređeno je pitanje drugih primanja, i to čl. 119. i 120. Tako je članom 120. tač. 2) i 3) ovog zakona propisano da se opštim aktom, odnosno ugovorom o radu, može utvrditi pravo na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora.

Odredbama člana 2. Uredbe o naknadi troškova i otpremnini državnih službenika i nameštenika („Službeni glasnik RS“, broj 98/07) je propisano da se državnom službeniku i namešteniku naknađuju troškovi prevoza za dolazak na rad i odlazak s rada, troškovi službenog putovanja u zemlji, troškovi službenog putovanja u inostranstvo, troškovi selidbe u inostranstvo, troškovi rada i boravka na terenu i troškovi privremenog ili trajnog premeštaja u drugo mesto rada.

5. Ocenjujući osnovanost navoda ustavne žalbe o povredi prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud je konstatovao da podnositeljka smatra da je prilikom donošenja osporenih presuda pogrešno primenjeno materijalno pravo na njenu štetu.

S tim u vezi, Ustavni sud konstatuje da je pravilnu primenu materijalnog prava pre svega nadležan da ceni viši sud, u zakonom propisanom postupku kontrole zakonitosti odluka nižestepenih sudova. Međutim, Ustavni sud nalazi da proizvoljna i arbitrerna primena materijalnog prava na štetu podnosioca ustavne žalbe može dovesti do povrede prava na pravično suđenje, te da u određenim situacijama, koje prvenstveno zavise od činjenica i okolnosti konkretnog slučaja i od ustavnopravnih razloga navedenih u ustavnoj žalbi, ima osnova da se u postupku po ustavnoj žalbi povreda prava iz člana 32. stav 1. Ustava ceni i sa stanovišta primene materijalnog prava.

Na osnovu navedenih odredaba zakona, Ustavni sud je utvrdio da je Zakon o državnim službenicima lex specialis kojim se uređuju pitanja prava i dužnosti državnih službenika, kao i da se na prava i dužnosti državnih službenika koji nisu uređeni ovim zakonom, drugim posebnim zakonom ili drugim propisom, primenjuju opšti propisi o radu i poseban kolektivni ugovor za državne organe.

Ustavni sud je dalje utvrdio da je Zakon o platama državnih službenika i nameštenika poseban zakon koji uređuje pitanje plata, naknada i drugih primanja državnih službenika i nameštenika, te da, saglasno članu 39. i članu 49. stav 1. navedenog zakona postoji mogućnost da se posebnim kolektivnim ugovorom za državne organe utvrde i druga primanja državnih službenika i nameštenika, prema opštim propisima o radu.

Dakle, Ustavni sud je utvrdio da posebnim zakonima koji uređuju prava državnih službenika i nameštenika, pored ostalog i pravo na platu, naknadu i druga primanja, nije izričito garantovano pravo na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora. S tim u vezi, Uredba o naknadi troškova i otpremnini državnih službenika i nameštenika izričito u članu 2. navodi troškove koji se nadoknađuju državnim službenicima i nameštenicima, pri čemu ne predviđa da su pravo na naknadu troškova za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora, posebna vrsta takvih troškova na koje državni službenici i nameštenici imaju pravo.

Ustavni sud je dalje konstatovao da Zakon o radu, kao opšti propis na čiju primenu upućuje odredba člana 39. Zakona o platama državnih službenika i nameštenika, u glavi VIII razlikuje tri osnovne vrste primanja, i to: zaradu, naknadu zarade i druga primanja, te da je navedenom odredbom člana 120. tač. 2) i 3) ovog zakona predviđena mogućnost da se, u okviru drugih primanja, opštim aktom ili ugovorom o radu, utvrdi pravo zaposlenog na naknadu za ishranu u toku rada i regres za godišnji odmor.

Imajući u vidu navedeno, Ustavni sud je ocenio da posebni propisi koji uređuju prava nameštenika ne garantuju kao posebno primanje pravo na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora, te da je Zakonom o radu, kao opštim propisom, predviđena samo mogućnost da se opštim aktom ili ugovorom o radu može utvrditi pravo zaposlenog, odnosno nameštenika, na ovakvu vrstu drugog primanja. Stoga, po oceni Ustavnog suda, ne postoji obaveza Republike Srbije da, kao poslodavac nameštenika, utvrdi pravo svojih zaposlenih na ovakvu vrstu drugih, posebnih primanja, već je to zakonom predviđena mogućnost. Obaveza poslodavca da zaposlenom namešteniku obezbedi naknadu troškova na ime mesečne ishrane u toku rada za dane provedene na radu, kao i regres za korišćenje godišnjeg odmora, postoji od 1. januara 2009. godine, na osnovu Odluke o primeni Opšteg kolektivnog ugovora na sve poslodavce na teritoriji Republike Srbije („Službeni glasnik RS“, broj 104/08), ali je primena ovih odredaba odložena Aneksom II Opšteg kolektivnog ugovora („Službeni glasnik RS“, broj 8/09).

Ustavni sud je u konkretnom slučaju utvrdio da je osporenim presudama ocenjeno da ne postoji osnov ni u posebnim ni u opštim propisima za ostvarivanje prava na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora u toku 2007. godine, jer nema odgovarajućeg kolektivnog ugovora kao opšteg akta i instrumenta za njihovu konkretnu realizaciju, te da je stoga i tužbeni zahtev tužilje, ovde podnositeljke ustavne žalbe, neosnovan.

Po oceni Ustavnog suda, ovakav stav i ocena Opštinskog i Okružnog suda su zasnovani na prihvatljivoj primeni i tumačenju merodavnog materijalnog prava na utvrđeno činjenično stanje. Ustavni sud nije našao ništa što bi ukazalo da su materijalnopravni propisi proizvoljno ili nepravično primenjeni na štetu podnositeljke ustavne žalbe.

Imajući u vidu izloženo, Ustavni sud je ocenio da osporenim presudama Opštinskog suda P1. 197/08 od 16. jula 2008. godine i presude Okružnog suda Gž1. 678/08 od 19. decembra 2008. godine nije povređeno pravo podnositeljke ustavne žalbe na pravično suđenje zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava. Navedeno stanovište zauzeto u ovom predmetu, već je iskazano kroz Odluku Ustavnog suda Už-240/2009 od 14. jula 2011. godine.

Iz napred navedenih razloga, Ustavni sud je ustavnu žalbu odbio, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“', broj 109/07).

6. Na osnovu iznetog i odredbe člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je odlučio kao u izreci.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Dragiša B. Slijepčević

Odbijanje ustavne žalbe u vezi naknade za ishranu i regres

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti