Odbijanje ustavne žalbe zbog nepovrede prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku

Kratak pregled

Ustavni sud odbio je ustavnu žalbu kao neosnovanu, utvrdivši da u izvršnom postupku koji je trajao tri godine i sedam meseci nije povređeno pravo podnosioca na suđenje u razumnom roku, uzimajući u obzir složenost predmeta i ponašanje stranaka.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda dr Dragiša B. Slijepčević, predsednik Veća i sudije Vesna Ilić Prelić, dr Marija Draškić, dr Agneš Kartag Odri, dr Goran Ilić, Sabahudin Tahirović, dr Dragan Stojanović i mr Milan Marković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Vida Vidovića iz Novog Sada, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 23. maja 2012. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Vida Vidovića izjavljena zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, u izvršnom postupku koji se vodio pred Prvim osnovnim sudom u Beogradu u predmetu I. 48114/10, dok se u preostalom delu ustavna žalba odbacuje.

O b r a z l o ž e nj e

1. Vid Vidović iz Novog Sada je 1. februara 2010. godine podneo Ustavnom sudu ustavnu žalbu, zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije u izvršnom postupku koji se vodio pred Četvrtim opštinskim sudom u Beogradu u predmetu broj I. 13910/07. Podnosilac je 23. avgusta 2011. godine podneo ustavnu žalbu protiv rešenja Višeg suda u Beogradu Gž. 20803/10 od 22. juna 2011. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, i ova ustavna žalba je zavedena u Sudu pod brojem Už-3946/2011. Ustavni sud je, saglasno odredbama člana 42. st. 3. i 4. Poslovnika o radu Ustavnog suda (“Službeni glasnik RS“, br. 24/08, 27/08 i 76/11), spojio postupke po ustavnim žalbama u predmetima Už-1165/2010 i Už-3946/2011, radi zajedničkog odlučivanja, i to tako što je predmet Už-3946/2011 pripojen predmetu Už-1165/2010.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u spise predmeta Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 48114/2010 i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Podnosilac ustavne žalbe je 13. novembra 2007. godine podneo Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu predlog za izvršenje na osnovu rešenja Opštinskog suda u Novom Sadu I. 4915/06 od 14. februara 2007. godine, a koji predlog je primljen u tom sudu 26. novembra 2007. godine. Potom je podneo zahtev za oslobađanje od plaćanja sudske takse. Podnosilac je 21. januara 2008. godine dostavio Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu dokaz da je navedeno rešenje Opštinskog suda u Novom Sadu postalo pravnosnažno 9. marta 2007. godine. Podnosilac ustavne žalbe je 18. aprila 2008. godine podneo Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu predlog za izvršenje na osnovu verodostojne isprave.

Četvrti opštinski sud u Beogradu je dopisom od 18. jula 2008. godine naložio podnosiocu da se u roku od tri dana opredeli da li je predlog za izvršenje podnet na osnovu verodostojne ili izvršne isprave, te da, ukoliko se radi o predlogu za izvršenje na osnovu izvršne isprave, dostavi sudu izvršnu ispravu u originalu ili overenom prepisu, snadbevenu potvrdom o izvršnosti u smislu člana 50. Zakona o izvršnom postupku. Podnosilac ustavne žalbe je uz podnesak od 22. jula 2008. godine dostavio Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu rešenje Opštinskog suda u Novom Sadu I. 4915/06 od 14. februara 2007. godine, te je naveo da ovo rešenje predstavlja izvršnu ispravu na osnovu koje traži izvršenje.

Četvrti opštinski sud u Beogradu je doneo rešenje o izvršenju I. 13910/07 od 28. jula 2008. godine kojim je u stavu prvom izreke usvojio predlog za izvršenje, pa je na osnovu izvršne isprave – rešenja Opštinskog suda u Novom Sadu I. 4915/06 od 14. februara 2007. godine naložio izvršnom dužniku Republici Srbiji - Ministarstvo pravde, Opštinski sud u Novom Sadu, da izvršnom poveriocu, ovde podnosiocu ustavne žalbe, isplati na ime glavnog duga za neisplaćenu zaradu iznos od 1.502.806,45 dinara na njegov tekući račun, kao i da na ime poveriočevog potraživanja na ime poreza i doprinosa za PIO, doprinosa za zdravstveno osiguranje i nezaposlenost isplati iznose bliže navedene u ovom rešenju, u stavu drugom odredio da ukoliko izvršni dužnik ne postupi po nalogu suda iz stava prvog izreke, da će se izvršenje sprovesti na novčanim sredstvima na računu izvršnog dužnika plenidbom sredstava i njihovim prenosom na račune navedene u stavu prvom izreke, dok je trećim stavom izreke ovog rešenja izvršnog poverioca oslobodio plaćanja sudske takse.

Izvršni dužnik je 13. avgusta 2008. godine izjavio žalbu protiv rešenja o izvršenju I. 13910/07 od 28. jula 2008. godine. Podnosilac je 2. septembra 2008. godine dostavio sudu odgovor na žalbu izvršnog dužnika. Okružni sud u Beogradu je 4. novembra 2009. godine doneo rešenje Gž1. 5464/08 kojim je ukinuto rešenje o izvršenju u st. 1. i 2. izreke i u tom delu predmet je vraćen prvostepenom sudu na ponovni postupak. U obrazloženju drugostepenog rešenja je, između ostalog, navedeno: da je Opštinski sud u Novom Sadu 14. februara 2007. godine u izvršnom postupku izvršnog poverioca Vida Vidovića protiv izvršnog dužnika Agrovojvodina a.d. "Elnos" iz Novog Sada doneo rešenje I. 4915/06 od 14. februara 2007. godine kojim je dopunio rešenje o izvršenju I. 5058/06 od 18. decembra 2006. godine, tako što je dozvolio izvršenje u korist izvršnog poverioca radi naplate potraživanja nastalih po osnovu doprinosa i poreza na osnovicu bruto plate, i to uplatom u nadležne fondove odgovarajućih iznosa na teret poslodavca i na teret zaposlenog, utvrdio potraživanja izvršnog poverioca po rešenjima Opštinskog suda u Novom Sadu I. 1058/05 od 13. aprila 2005. godine, dopunjenog rešenjem pod istim brojem od 26. decembra 2005. godine, U. 1499/06 od 9. maja 2006. godine, I. 3806/06 od 29. septembra 2006. godine, I. 4712/06 od 15. novembra 2006. godine i I. 5058/06 od 18. decembra 2006. godine, naložio računovodstvu Opštinskog suda u Novom Sadu da po pravosnažnosti rešenja isplati sa računa depozita suda iznose bliže navedene u tom rešenju, uz obrazloženje da su u ovom postupku spojeni postupci između istih stranaka pod br. I. 5052/06, I. 5058/06 i I. 9/07, da je iznos dobijen prodajom akcija čiji je vlasnik izvršni dužnik Agrovojvodina a.d. "Elnos" ovlašćeno brokersko-dilersko društvo uplatilo na račun depozita Opštinskog suda u Novom Sadu, a na predlog izvršnog poverioca, koji je tražio isplatu po rešenjima donetim u izvršnim postupcima koji su spojeni sa postupkom I. 4915/06; da je rešenje od 14. februara 2007. godine snadbeveno potvrdom pravnosnažnosti 9. marta 2007. godine, ali da po navedenom rešenju Opštinski sud u Novom Sadu nije postupio, jer je pravnosnažnim rešenjem I. 4915/06 od 9. maja 2007. godine prekint taj izvršni postupak zbog nastupanja pravnih posledica otvaranja postupka stečaja nad izvršnim dužnikom - Agrovojvodina a.d. "Elnos" iz Novog Sada, naloživši računovodstvu suda da u tom postupku ne vrši isplatu po rešenju od 14. februara 2007. godine; da rešenje Opštinskog suda u Novom Sadu I. 4915/06 od 14. februara 2007. godine, na osnovu koga je doneto rešenje o izvršenju u ovom postupku, predstavlja istovremeno dopunsko rešenje o izvršenju (jer su njime dopunjena prethodna rešenja o izvršenju potraživanjem uplate doprinosa za obavezno socijalno osiguranje i poreza na zaradu) i rešenje o sprovođenju izvršenja, jer je njime naloženo računovodstvu suda da izvršnom poveriocu iz depozita suda isplati iznose koji su dobijeni prodajom akcija izvršnog dužnika u tom postupku, te da, po pravnom shvatanju Okružnog suda u Beogradu, takva odluka ne predstavlja izvršnu ili verodostojnu ispravu u smislu odredaba Zakona o izvršnom postupku, niti je ona kao takva određena drugim zakonom, pa se na osnovu takvog rešenja ne može ponovo odrediti prinudno izvršenje, već se određeno izvršenje može sprovesti samo u postupku u kome je doneto rešenje o izvršenju, kada prekinuti postupak bude nastavljen; da je prvostepeni sud učinio bitnu povredu odredaba parničnog postupka iz člana 361. stav 1. tačka 12) Zakona o parničnom postupku, jer su, po oceni drugostepenog suda, nejasni razlozi zbog kojih je prvostepeni sud ocenio da je rešenje na osnovu koga je predloženo izvršenje podobna izvršna isprava.

Prvi osnovni sud u Beogradu je 13. maja 2010. godine doneo rešenje I. 48114/10 kojim je odbijen predlog za izvršenje kao neosnovan.

Podnosilac ustavne žalbe je 11. juna 2010. godine podneo žalbu protiv navedenog rešenja, koja je osporenim rešenjem Višeg suda u Beogradu Gž. 20803/10 od 22. juna 2011. godine odbijena kao neosnovana. U obrazloženju osporenog rešenja je, između ostalog, navedeno: da je rešenje Opštinskog suda u Novom Sadu od 14. februara 2007. godine istovremeno dopunsko rešenje o izvršenju, jer su njime dopunjena prethodna rešenja o izvršenju potraživanjem uplate doprinosa za obavezno socijalno osiguranje i poreza na zaradu, i rešenje doneto u sprovođenju izvršenja, jer je njime naloženo računovodstvu suda da izvršnom poveriocu isplati iz depozita suda iznose koji su dobijeni prodajom akcija izvršnog dužnika u tom postupku - Agrovojvodina a.d. "Elnos"; da su oba rešenja doneta u izvršnom postupku izvršnog poverioca Vida Vidovića, koji je izvršni poverilac i u ovom postupku, i izvršnog dužnika Agrovojvodina a.d. "Elnos" iz Novog Sada, koji nije izvršni dužnik u ovom postupku; da se na osnovu takvih odluka ne može ponovo odrediti prinudno izvršenje, pa ni u drugom postupku protiv lica koje nije stranka u postupku iz kog potiču te odluke, a čiji organi su dužni da preduzimaju radnje sprovođenja izvršenja, već se ovakve odluke izvršavaju u postupku u kome su donete, kada su za to ispunjeni odgovarajući uslovi u skladu sa odredbom člana 7. Zakona o izvršnom postupku o formalnom legalitetu u izvršnom postupku, zbog čega se, po oceni drugostepenog suda, neosnovano žalbom pobija pravilnost prvostepenog rešenja kojim je odbijen predlog za izvršenje na osnovu takvih odluka.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava, na čiju povredu se poziva podnosilac u ustavnoj žalbi, utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbama Zakona o izvršnom postupku („Službeni glasnik RS", broj 125/04), bilo je propisano da kad su ispunjeni uslovi za donošenje rešenja o izvršenju i za sprovođenje izvršenja, sud je dužan da donese rešenje o izvršenju i preduzima radnje sprovođenja izvršenja (član 7.); da sud određuje izvršenje samo na osnovu izvršne ili verodostojne isprave, ako ovim zakonom nije drugačije određeno (član 29.); da su izvršne isprave: izvršna odluka suda i izvršno sudsko poravnanje; izvršna odluka donesena u upravnom i prekršajnom postupku i poravnanje u upravnom postupku, ako glase na ispunjenje novčane obaveze i ako posebnim zakonom nije drugačije određeno; druga isprava koja je zakonom određena kao izvršna isprava (član 30.); da se sudskom odlukom, u smislu ovog zakona, smatra presuda, rešenje, kao i druga odluka donesena u postupku pred sudom, arbitražom i Sudom časti Privredne komore, a sudskim poravnanjem smatra se poravnanje zaključeno pred sudom, arbitražom ili Sudom časti Privredne komore (član 31. stav 1.); da je izvršna isprava podobna za izvršenje ako su u njoj naznačeni izvršni poverilac i izvršni dužnik, kao i predmet, vrsta, obim i vreme ispunjenja obaveze, a da ako u odluci kao izvršnoj ispravi nije određen rok za dobrovoljno ispunjenje obaveze, taj rok se određuje rešenjem o izvršenju (član 34.); da se izvršenje radi ostvarivanja novčanog potraživanja određuje i na osnovu verodostojne isprave, i da je verodostojna isprava u smislu ovog zakona: menica i ček sa protestom i povratnim računom, ako je to potrebno za zasnivanje potraživanja; obveznica i druga hartija od vrednosti izdata u seriji koje imaocu daju pravo na isplatu nominalne vrednosti; faktura (račun); izvodi iz poslovnih knjiga za cenu komunalnih usluga, isporuku vode, toplotne energije, odvoz smeća i slične usluge; javna isprava koja konstituiše izvršivu novčanu obavezu, osim stranih javnih isprava; bankarska garancija; akreditiv; overena izjava izvršnog dužnika koja ovlašćuje izvršnog poverioca na prenos novčanih sredstava (član 36. st. 1. i 2.); da ako se predlog za izvršenje podnosi sudu koji o potraživanju nije odlučivao u prvom stepenu, uz predlog se podnosi izvršna isprava u izvorniku ili overenom prepisu na koji je stavljena potvrda o izvršnosti, odnosno podnosi se verodostojna isprava, da potvrdu o izvršnosti daje sud, odnosno organ koji je odlučivao o potraživanju u prvom stepenu, a da će neosnovanu potvrdu o izvršnosti ukinuti rešenjem isti sud, odnosno organ, na predlog ili po službenoj dužnosti (član 50.).

5. Analizirajući navode ustavne žalbe sa stanovišta Ustavom zajemčenog prava na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud konstatuje da je predmetni izvršni postupak pravnosnažno okončan za tri godine i sedam meseci.

Ustavni sud, i u ovom predmetu, konstatuje da je dužnost sudova da postupak sprovedu bez odugovlačenja, da pravovremeno i efikasno reaguju i da blagovremeno preduzmu sve zakonske mere u cilju okončanja postupka. Ustavni sud naglašava da je u pravnoj državi od izuzetne važnosti donošenje odluka bez odlaganja, kako se ne bi ugrozila delotvornost sudske zaštite Ustavom garantovanih prava i sloboda i kako bi se održalo poverenje građana u sudove.

Ustavni sud konstatuje da se prilikom ocene da li se trajanje postupka može smatrati razumnim ili ne, mora imati u vidu da je razumna dužina trajanja jednog sudskog postupka relativna kategorija i da ne zavisi samo od vremena njegovog trajanja, već i od niza drugih činilaca koji u konkretnom slučaju utiču na dužinu postupka, a to su, pre svega, složenost činjeničnih i pravnih pitanja koja u toku postupka treba raspraviti, značaj predmeta postupka za podnosioca ustavne žalbe, ponašanje podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku i postupanje nadležnih sudova koji vode postupak.

Ustavni sud je utvrdio da je izvršni postupak otpočeo 13. novembra 2007. godine, podnošenjem predloga podnosioca ustavne žalbe Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu protiv izvršnog dužnika, i da je pravnosnažno okončan donošenjem osporenog rešenja Višeg suda u Beogradu Gž. 20803/10 od 22. juna 2011. godine. Četvrti opštinski sud u Beogradu je 28. jula 2008. godine doneo rešenje o izvršenju, ali je isto ukinuto rešenjem drugostepenog suda Gž1. 54646/08 od 4. novembra 2009. godine. U ponovnom postupku, Prvi osnovni sud u Beogradu je 13. maja 2010. godine doneo rešenje I. 48114/10 kojim je predlog podnosioca odbijen kao neosnovan, i ovo rešenje je potvrđeno osporenim rešenjem Višeg suda u Beogradu Gž. 20803/10 od 2. juna 2011. godine.

Na osnovu navedenog, Ustavni sud konstatuje da je rešenje o izvršenju doneto tek nakon osam meseci od dana podnošenja predloga, međutim, ukazuje da su razlozi za navedeno bili to što je traženo od poverioca, ovde podnosioca ustavne žalbe, uređenje navedenog predloga, te što je i sam podnosilac više puta dostavljao Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu podneske kojima je uređivao predlog za izvršenje. Kada je rešenje o izvršenju od 28. jula 2008. godine ukinuto rešenjem Gž1. 54646/08 od 4. novembra 2009. godine i predmet vraćen 28. decembra 2009. godine prvostepenom sudu na ponovni postupak, Prvi osnovni sud u Beogradu je u roku od četiri meseca od vraćanja spisa doneo rešenje I. 48114/10 od 13. maja 2010. godine kojim je odbijen kao neosnovan predlog za izvršenje. Navedeno rešenje je postalo pravnosnažno nakon godinu dana.

Polazeći od svega navedenog, Ustavni sud nalazi da određeni propusti izvršnog suda koji su uticali na produženje trajanja predmetnog postupka, ne dovode automatski do zaključka da je u ovoj pravnoj stvari došlo do povrede prava podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku. Naime, Ustavni sud konstatuje da je u predmetnom izvršnom postupku bilo relativno složenih činjeničnih i pravnih pitanja, ali i da je podnosilac ustavne žalbe svojim postupanjem delimično doprineo dužem trajanju postupka. Na osnovu svega iznetog, Ustavni sud ocenjuje da iako je predmetni izvršni postupak trajao više od tri godine, podnosiocu ustavne žalbe nije povređeno Ustavom zajemčeno pravo na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava, zbog čega je u ovom delu ustavnu žalbu odbio, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu (''Službeni glasnik RS'', br. 109/07 i 99/11), odlučujući kao u prvom delu tačke 1. izreke.

6. U vezi navoda podnosioca da mu je osporenim rešenjem Višeg suda u Beogradu Gž. 20803/10 od 22. juna 2011. godine povređeno pravo na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud je, imajući u vidu sadržinu ustavne žalbe, ocenio da se navodi podnosioca ne mogu smatrati ustavnopravnim razlozima kojima se argumentuju tvrdnje o povredi označenog prava, već se od Ustavnog suda, u suštini, traži da kao instancioni sud još jednom oceni zakonitost osporenog akta. Naime, u ustavnoj žalbi se ponavljaju ili parafraziraju razlozi izneti u žalbi podnetoj nadležnom sudu protiv rešenja Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 48114/10 od 13. maja 2010. godine, a koje je taj sud na ustavnopravno prihvatljiv način ocenio u obrazloženju osporenog rešenja. Naime, po oceni Ustavnog suda, u obrazloženju osporenog rešenja je dato ustavnopravno prihvatljivo obrazloženje iz kog razloga rešenje Opštinskog suda u Novom Sadu od 14. februara 2007. godine na osnovu koga je traženo izvršenje u konkretnom izvršnom postupku, ne predstavlja izvršnu ili verodostojnu ispravu u smislu odredaba Zakona o izvršnom postupku, već da se izvršenje na osnovu takvog rešenja može sprovesti samo u postupku u kome je doneto rešenje o izvršenju.

S obzirom na izneto, Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, u ovom delu odbacio ustavnu žalbu, odlučujući kao u drugom delu tačke 1. izreke, jer nisu ispunjene Ustavom utvrđene pretpostavke za vođenje postupka.

7. Na osnovu izloženog i odredaba člana 42b. stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, kao i člana 84. Poslovnika o radu Ustavnog suda (''Službeni glasnik RS'', br. 24/08, 27/08 i 76/11), Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

dr Dragiša B. Slijepčević

Odbijanje ustavne žalbe zbog nepovrede prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti