Odluka Ustavnog suda o povredi prava na pravično suđenje u izvršnom postupku

Kratak pregled

Ustavni sud usvojio je ustavnu žalbu i utvrdio povredu prava na pravično suđenje. Niži sudovi su proizvoljno odbacili predlog za izvršenje, pogrešno tumačeći da sud-pravni sledbenik nije sud koji je doneo izvršnu ispravu. Rešenje Višeg suda je poništeno.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Snežana Marković , predsednik Veća, i sudije Miroslav Nikolić , dr Dragana Kolarić , dr Tamaš Korhec (Korhecz Tamás), Gordana Ajnšpiler Popović , dr Vladan Petrov, Tatjana Đurkić i dr Milan Škulić, članovi Veća , u postupku po ustavnoj žalbi V . M . iz Beograda , na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 29. juna 2023. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba V. M . i utvrđuje da je rešenjem Prvog osnovnog suda u Beogradu Ii. 32893/19 od 28. avgusta 2019. godine i rešenjem Višeg suda u Beogradu Gži. 2363/19 od 26. septembra 2019. godine podnosiocu ustavne žalbe povređeno pravo na pravično suđenje, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

2. Poništava se rešenje Višeg suda u Beogradu Gži. 2363/19 od 26. septembra 2019. godine i određuje da isti sud donese novu odluku o žalbi podnosioca ustavne žalbe podnetoj protiv rešenja Prvog osnovnog suda u Beogradu Ii. 32893/19 od 28. avgusta 2019. godine.

3. Odbacuje se zahtev V. M . za naknadu troškova postupka pred Ustavnim sudom.

O b r a z l o ž e nj e

1. V. M . iz Beograda podneo je Ustavnom sudu, 8. novembra 2019. godine, preko punomoćnika A . S. K , advokata iz Beograda, ustavnu žalbu protiv rešenja Prvog osnovnog suda u Beogradu Ii. 32893/19 od 28. avgusta 2019. godine i rešenja Višeg suda u Beogradu Gži. 2363/19 od 26. septembra 2019. godine , zbog po vrede prava na pravično suđenje, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

Ustavnom žalbom se osporavaju rešenja doneta u izvršnom postupku u kojem je podnosilac imao svojstvo izvršnog poverioca, a kojima je pravnosnažno odbačen njegov predlog za izvršenje, jer uz predlog nije priložio izvršnu ispravu sa potvrdom izvršnosti.

U ustavnoj žalbi je, između ostalog, navedeno: da je podnosilac, na osnovu izvršne isprave – presude Prvog opštinskog suda u Beogradu, podneo predlog za izvršenje Prvom osnovnom sudu koji je predmetni predlog osporenim rešenjem odbacio kao neuredan, sa obrazloženjem da podnosilac uz predlog nije priložio izvršnu ispravu sa potvrdom izvršnosti; da je osporeno prvostepeno rešenje potvrđeno osporenim rešenjem Višeg suda u Beogradu; da, po mišljenju podnosioca, on nije imao zakonsku obavezu da uz predlog za izvršenje priloži izvršnu ispravu sa potvrdom izvršnosti, jer se presuda Prvog opštinskog suda u Beogradu može smatrati presudom Prvog osnovnog suda u Beogradu kao njegovog pravnog sledbenika; da se na osnovu Zakona o područjima i sedištima sudova i javnih tužilaštva iz 2013. godine Prvi osnovni sud u Beogradu može smatrati pravnim sledbenikom nekadašnjeg Prvog opštinskog suda u Beogradu; da je predmet u kojem je utvrđeno potraživanje podnosioca zaveden kod Prvog osnovnog suda u Beogradu P. 11840/10, što znači da je Prvi osnovni sud u Beogradu pravni sledbenik Prvog opštinskog suda u Beogradu koji je odlučivao u parnici povodom potraživanja podnosioca; da podnosilac nije mogao ni da priloži izvršnu ispravu kada Prvi osnovni osnovni sud u Beogradu ne poseduje spis predmeta Prvog opštinskog suda u Beogradu niti zna gde se spisi konkretno nalaze.

Podnosilac ustavne žalbe je predložio da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu, utvrdi povred u označenog ustavnog prava i po ništi osporeno rešenje Višeg suda u Beogradu. Tražio je troškove na ime sastava ustavne žalbe.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je, u sprovedenom postupku, uvidom u spise predmeta Prvog osnovnog suda u Beogradu P. 1184/10 (ranije predmet Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 2579/06), na osnovu navoda ustavne žalbe i uvidom u dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu, utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari:

3.1. Tužilac V. M, ovde podnosilac ustavne žalbe, podneo je tužbu Prvom opštinskog sudu u Beogradu protiv tužene Republike Srbije – Ministarstva pravde, radi naknade nematerijalne štete.

Prvi opštinski sud u Beogradu je presudom P. 2579/06 od 27. marta 2008. godine delimično usvojio tužbeni zahtev podnosioca ustavne žalbe.

Okružni sud u Beogradu je presudom Gž. 10232/08 od 30. septembra 2009. godine preinačio prvostepenu presudu, tako što je obavezao tuženu da podnosiocu plati troškove postupka.

Od 1. januara 2010. godine počeo je da se primenjuje Zakon o sedištima i područjima sudova i javnih tužilaštva iz 2008. godine, a u skladu sa kojim je uspostavljena nova mreža sudova i osnovan je, pored ostalog, Prvi osnovni sud u Beogradu. U smislu navedenog zakona za navedeni parnični predmet (P. 2579/06) bio je nadležan Prvi osnovni sud u Beogradu, te je parnični predmet ustupljen Prvom osnovnom sudu u Beogradu i kod tog suda predmet je dobio novi broj P. 1184/10.

Prvi osnovni sud u Beogradu je u predmetu P. 1184/10 u daljem toku postupka vršio radnju dostavljanja navedene presude Okružnog suda u Beogradu Gž. 10232/08 od 30. septembra 2009. godine strankama u postupku, kao i opomene za plaćanje sudske takse.

Prvi osnovni sud u Beogradu je rešenjem P. 1184/10 od 20. avgusta 2010. godine odbacio kao nedozvoljenu reviziju podnosioca ustavne žalbe izjavenu protiv navedene drugostepene presude.

Prvi osnovni sud u Beogradu je dopisom P. 1184/10 od 21. septembra 2018. godine obavestio punomoćnika podnosioca ustavne žalbe da nema podataka da se parnični spis nalazi u Arhivi, da je dobijen odgovor od pisarnica Drugog osnovnog suda u Beogradu i Trećeg osnovnog suda u Beogradu da se parnični spisi, takođe, ne nalaze u njihovim arhivama.

Ustavni sud je dopisom od 21. februara 2023. godine tražio od Prvog osnovnog suda u Begradu na uvid spise predmeta tog suda P. 1184/10 (ranije P. 2579/06). Postupajući po nalogu Ustavnog suda, Prvi osnovni sud u Beogradu je 16. marta 2023. godine dostavio tražene spise predmeta ovom Sudu.

3.2. Izvršni poverilac V. M , ovde podnosilac ustavne žalbe, podneo je 13. avgusta 2019. godine, predlog za izvršenje Prvom osnovnom sudu u Beogradu protiv izvršnog dužnika Republike Srbije-Ministarstva pravde , na osnovu izvršne isprave – presude Okružnog suda u Beogradu Gž. 10232/08 od 30. septembra 2009. godine i presude Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 257 9/06 od 27. marta 2008. godine, radi namirenja novčanog potraživanja.

Prvi osnovni sud u Beogradu je osporenim rešenjem Ii. 32893/19 od 28. avgusta 2019. godine odbacio kao neuredan predlog za izvršenje, sa obrazloženjem da podnosilac uz predlog nije dostavio izvršnu ispravu sa potvrdom izvršnosti, u smislu odredbe člana 59. stav 2. Zakona o izvršenju i obezbeđenju iz 2015. godine, kao i to da u konkretnom slučaju nema osnova za primenu odredbe člana 59. stav 3. navedenog izvršnog zakona kojim je propisano da ako se predlog za izvršenje podnosi sudu koji je u prvom stepenu odlučivao o potraživanju izvršnog poverioca, uz njega se ne prilaže izvršna isprava , jer se presuda Prvog opštinskog suda ne može smatrati odlukom Prvog osnovnog suda u Beogradu.

Viši sud u Beogradu je osporenim rešenjem Gži. 2363/19 od 26. septembra 2019. godine odbio kao neosnovanu žalbu podnosioca ustavne žalbe i potvrdio osporeno prvostepeno rešenje. U obrazloženju osporenog drugostepenog rešenja je, između ostalog, navedeno: da su neosnovani žalbeni navodi podnosioca da je samom činjenicom da je Prvi osnovni sud pravni sledbenik nekadašnjeg Prvog opštinskog suda u Beogradu nepotrebno dostavljati izvršnu ispravu snabdevenu klauzulama pravosnažnosti i izvršnosti, pri čemu se punomoćnik u svojoj žalbi poziva na propise koji se tiču nadležnosti sudova; da je pored toga pravilan zaključak prvostepenog suda da presuda Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 2579/06 od 27. marta 2008. godine mora biti snabdevena klazulom izvršnosti, t ako da se u konkretnom slučaju ne može primeniti odredba člana 59 . stav 3 . Zakona o parničnom postupku.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbama Zakona o izvršenju i obezbeđenju („Službeni glasnik RS“, br. 106/15, 106/16-autentično tumačenje,113/17-autentično tumačenje) propisano je: da za odlučivanje o predlogu za izvršenje ili obezbeđenje opšte mesno nadležan je sud na čijem području izvršni dužnik ima prebivalište ili boravište, odnosno sedište (član 7.); da potvrdom o izvršnosti utvrđuje se da je odluka postala izvršna (član 44. stav 1.); da na predlog stranke, ovu potvrdu izdaje sud ili drugi organ koji je doneo izvršnu ispravu u prvom stepenu, ili javni beležnik tako što potvrdu stavlja na izvršnu ispravu (član 44. stav 2.); da se uz predlog za izvršenje prilaže izvršna isprava u originalu, overenoj kopiji ili prepisu, i druga isprava određena ovim zakonom, s tim što izvršna isprava mora da sadrži potvrdu o izvršnosti (član 59. stav 2.); da ako se predlog za izvršenje podnosi sudu koji je u prvom stepenu odlučivao o potraživanju izvršnog poverioca, uz njega se ne prilaže izvršna isprava, a i ako se priloži, ne mora da sadrži potvrdu o izvršnosti (član 59. stav 3.).

Odredbama Zakona o sedištima i područjima sudova i javnih tužilaštva („Službeni glasnik RS“, br. 63/01 i 42/02), koji se primenjivao u vreme donošenja prvostepene i drugostepene parnične presude bilo je propisano: da se ovim zakonom osnivaju opštinski, okružni i trgovinski sudovi, određuju njihova sedišta i područja na kojima vrše nadležnost i određuju opštinski sudovi sa područja istog okružnog suda koji postupaju i sude u pojedinim vrstama pravnih stvari iz nadležnosti opštinskih sudova (član 1. stav 1.); da je opštinski sud Prvi opštinski sud u Beogradu, za teritoriju opština Palilula i Stari grad (član 2. tačka 14)) .

Odredbama Zakona o sedištima i područjima sudova i javnih tužilaštva („Službeni glasnik RS“, broj 116/08), koji je počeo da se primenjuje od 1. januara 2010. godine, bilo je propisano: da se ovim zakonom osnivaju prekršajni, osnovni, viši, privredni i apelacioni sudovi, određuju njihova sedišta i područja na kojima vrše nadležnost i određuju odeljenja Višeg prekršajnog i Upravnog suda i područja na kojima vrše nadležnost (član 1. stav 1.); da je osnovni sud Prvi osnovni sud u Beogradu, za teritoriju opština Vračar, Voždovac, Zvezdara, Zemun, Novi Beograd, Palilula, Rakovica, Savski venac, Stari grad i Čukarica (član 3. tačka 1); da je osnovni sud Drugi osnovni sud u Beogradu za teritoriju opština Barajevo, Grocka, Lazarevac, Mladenovac, Obrenovac, Sopot i Surčin, sa sudskim jedinicama u Lazarevcu, Mladenovcu, Obrenovcu i Sopotu (član 3. tačka 2); da predmete u kojima do dana primene ovog zakona nije doneta odluka, od sudova i javnih tužilaštava osnovanih Zakonom o sedištima i područjim a sudova i javnih tužilaštava („Službeni glasnik RS“, br. 63/01 i 42/02), preuzimaju stvarno i mesno nadležni sudovi i javna tužilaštva, osnovani ovim zakonom (član 12. stav 2.); da izuzetno od odredbe člana 12. stav 2. ovog zakona, danom početka primene ovog zakona, predmete pojedinih sudova osnovanih Zakonom o sedištima i područjima sudova i javnih tužilaštava („Službeni glasnik RS“, br. 63/01 i 42/02), preuzimaju sudovi osnovani ovim zakonom i to: predmete Prvog, Drugog, Trećeg, Četvrtog i Petog opštinskog suda u Beogradu preuzima Prvi osnovni sud u Beogradu (član 13.).

Odredbama Zakona o sedištima i područjima sudova i javnih tužilaštva („Službeni glasnik RS“, 101/13), koji je važio u vreme podnošenja predloga za izvršenje, propisano je: da se ovim zakonom osnivaju prekršajni, osnovni, viši, privredni i apelacioni sudovi, određuju njihova sedišta i područja na kojima vrše nadležnost i određuju odeljenja Prekršajnog apelacionog i Upravnog suda i područja na kojima vrše nadležnost (član 1. stav 1.); da je osnovni sud Prvi osnovni sud u Beogradu za teritoriju gradskih opština Vračar, Zvezdara, Palilula, Savski venac i Stari grad (član 3. stav 4.); da je viši sud, Viši sud u Beogradu, za područje Prvog, Drugog i Trećeg osnovnog suda u Beogradu, Osnovnog suda u Lazarevcu, Osnovnog suda u Mladenovcu i Osnovnog suda u Obrenovcu (član 4. stav 1.); da predmete u kojima do dana početka primene ovog zakona nije doneta odluka od sudova i javnih tužilaštava osnovanih Zakonom o sedištima i područjima sudova i javnih tužilaštava („Službeni glasnik RS“, broj 116/08) preuzimaju mesno nadležni sudovi i javna tužilaštva osnovani ovim zakonom (član 13. stav 2.) .

Odredbom člana 23. stav 3. tačka 3) Zakona o uređenju sudova („Službeni glasnik RS“, br. 116/08, 104/09, 101/10, 31/11, 78/11 -dr.zakon, 101/11, 101/13, 40/15-dr.zakon, 106/15, 13/16, 108/16, 113/17, 65/18-Odluka US, 87/18 i 88/18 -Odluka US) propisano je da Viši sud u drugom stepenu odlučuje o žalbama na odluke osnovnih sudova: na rešenja u građanskopravnim sporovima; na presude u sporovima male vrednosti ; u izvršnim postupcima i postupcima obezbeđenja; u vanparničnim postupcima.

5. Ustavni sud najpre ističe da je jedan od elemenata prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava i pravo na obrazloženu sudsku odluku koje podrazumeva obavezu suda da navede jasne, dovoljne i razumljive razloge na kojima zasniva svoju odluku, čime se istovremeno daje garancija stranci da je sud razmotrio njene navode i dokaze koje je istakla u postupku i da se takva odluka može ispitati po žalbi. Pri tome, ovakva obaveza ne znači da je sud dužan da u odluci da detaljne odgovore na sva postavljena pitanja i iznete argumente. Mera u kojoj postoji obaveza davanja obrazloženja zavisi od prirode odluke i instancione nadležnosti suda koji odluku donosi. Takođe, u praksi Evropskog suda za ljudska prava, zauzet je stav da je za ocenu ispunjenosti standarda prava na pravično suđenje neophodno sagledati da li je sud pravnog leka ispitao odlučna pitanja koja su pred njega izneta (videti: predmet Helle protiv Finske, predstavka broj 157/1996/776/1977, presuda od 19. decembra 1997. godine, st. 55. i 60; predmet Kuznetsov i drugi protiv Rusije, predstavka broj 184/02, presuda od 11. januara 2007. godine, stav 83; i predmet Ruiz Torija protiv Španije, predstavka broj 18390/91, presuda od 9. decembra 1994. godine, stav 29).

Ustavni sud zatim ukazuje da je osporenim aktima pravnosnažno odbačen predlog za izvršenje podnosioca ustavne žalbe, sa obrazloženjem da uz predlog nije priložio izvršnu ispravu sa potvrdom izvršnosti, u smislu odredbe člana 59. stav 2. Zakona o izvršenju i obezbeđenju iz 2015. godine, kao i to da u konkretnom slučaju nema osnova za primenu odredbe člana 59. stav 3. navedenog izvršnog zakona, kojim je propisano da ako se predlog za izvršenje podnosi sudu koji je u prvom stepenu odlučivao o potraživanju izvršnog poverioca, uz njega se ne prilaže izvršna isprava, a ako se priloži, ne mora da sadrži potvrdu izvršnosti, jer se presuda Prvog opštinskog suda ne može smatrati odlukom Prvog osnovnog suda u Beogradu.

Tvrdnje podnosioca ustavne žalbe o povredi prava na pravično suđenje zasnivaju se na tome da on nije imao zakonsku obavezu da uz predlog za izvršenje koji je podnet Prvom osnovnom sudu u Beogradu priloži izvršnu ispravu sa potvrdom izvršnosti , jer se Prvi osnovni sud u Beogradu može smatrati pravni sledbenikom nekadašnjeg Prvog opštinskog suda u Beogradu.

Ustavni sud konstatuje da je odredbom člana 59. stav 2. Zakona o izvršenju i obezbeđenju iz 2015. godine propisano opšte imperativno pravilo da je izvršni poverilac dužan da uz predlog podnese ispravu u propisanom obliku , i uz to s nabdevenu potvrdom o izvršnosti i samo tada bi se moglo smatrati da je predlog podnet na osnovu isprave koja ima svojstvo izvršne isprave. Izuzetak od navedenog pravila sadržan je u odredbi člana 59. stav 3. navedenog izvršnog zakona. Tumačenjem navedene zakonske odredbe proizlazi da u situaciji kada se predlog za izvršenje podnosi sudu koji je i odlučivao o potraživanju izvršnog poverioca, izvršni poverilac nema obavezu da priloži izvršnu ispravu, pa iz toga dalje proizlazi da je u takvoj situaciji izvršni sud dužan da pribavi službenim putem primerak izvršne isprave, a ukoliko priložena izvršna isprava ne sadrži potvrdu o izvršnosti u istoj situaciji, izvršni sud takođe ima dužnost da službenim putem pribavi potvrdu o izvršnosti ( „Bilten“ Privrednog apelacionog suda 2/3/2018 , 36-37).

Vezano za pravno stanovište koje je zauzeto u osporenim aktima da se presuda Prvog opštinskog suda ne može smatrati odlukom Prvog osnovnog suda u Beogradu, Ustavni sud najpre ukazuje da je izvršna isprava u konkretnom slučaju presuda Okružnog suda u Beogradu Gž. 10232/08 od 30. septembra 2009. godine (kojom su dosuđeni troškovi postupka podnosioca) i presuda Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 2579/06 od 27. marta 2008. godine (kojom je delimično usvojen tužbeni zahtev podnosioca) . Ustavni sud zatim ukazuje da merodavna odredba člana 59. stav 3. Zakona o izvršenju i obezbeđenju iz 2015. godine sadrži odrednicu „podnošenje predlog a za izvršenje sudu koji je u prvom stepenu odlučivao o potraživanju izvršnog poverioca “.

Dakle, sporno procesno pitanje koje se postavlja u konkretnom slučaju jeste koji je sud u prvom stepenu odlučivao o potraživanju izvršnog poverioca . Radi se o jednoj objektivnoj pravnoj činjenici koja se, načelno, lako utvrđuje i za čije utvrđenje nisu propisana posebna pravila iz Zakona o izvršenju i obezbeđenju iz 2015. godine, niti je, načelno, potrebna primena pravila iz organizacionih zakona ( Zakona o uređenju sudova ili Zakona o sedištima i područjima sudova i javnih tužilaštva). Ustavni sud, međutim, ukazuje da u situciji kada je o potraživanju u prvom stepenu odlučivao sud koji je bio osnovan ranije važećim Zakonom o sedištima i područjima sudova i javnih tužilaštva , a da se predlog za izvršenje podnosi sudu koji je osnovan sada važećim Zakonom o sedištima i područjima sudova i javnih tužilaštva, tada navedeno pravno-procesno pitanje dobija na pravnom značaju i standard pravičnosti i obrazloženosti odluke redovnog suda nalaže da se tačno utvrdi koji sud je sud prvog stepena koji je odlučivao o potraživanju izvršnog poverioca. Navedeno ima dvostruki procesni značaj. Prvo, od toga zavisi korišćenje procesne mogućnosti u korist izvršnog poverioca iz člana 59. stav 3. Zakona o izvršenje i obezbeđenju iz 2015. godine, odnosno podnošenja predloga za izvršenje bez prilaganja izvršne isprave bez potvrde izvršnosti. Drugo, time se određuje prvostepeni sud koji je ovlašćen i obavezan da stavi potvrdu izvršnosti na izvršnoj ispravi, u smislu člana 44. stav 2. Zakona o izvršenju i obezbeđenju iz 2015. godine kojim je propisano da na predlog stranke potvrdu izvršnosti izdaje sud koji je doneo izvršnu ispravu u prvom stepenu. Podnošenje predloga za izvršenje uz prilaganje izvršne isprave sa potvrdom izvršnosti predstavlja zakonsku obavezu izvršnog poverioca kada podnosi predlog sudu koji nije odlučivao o potraživanju u prvom stepenu, u suprotnom, procesna sankcija je odbacivanje predloga kao nepotpunog.

Ustavni sud ocenjuje da se sadržina zakonske odrednice „sud koji je u prvom stepenu odlučivao o potraživanju izvršnog poverioca“ u konkretnom slučaju određuje primenom pravila iz organizacionih zakona - Zakona o sedištima i područjima sudova i javnih tužilaštva i analizom kretanja predmetnog parničnog predmeta, u skladu sa navedenim zakonima, u konkretnom slučaju. Ustavni sud ukazuje da je podnosilac ustavne žalbe podneo tužbu Prvom opštinskom sudu u Beogradu protiv tužene Republike Srbije-Ministarstva pravde i po njegovoj tužbi je formiran predmet tog suda P. 2579/06. Prvi opštinski sud u Beogradu je doneo presudu kojom je delimično usvojen tužbeni zahtev podnosioca, a zatim je doneta presuda Okružnog suda u Beogradu kojom su dosuđeni i troškovi postupka podnosiocu, a koje parnične presude predst avljaju izvršnu ispravu u konkretnom slučaju. U tom vremenskom periodu primenjivao se Zakon o sedištima i područjima sudova i javnih tužilaštva iz 2001. godine u skladu sa kojim je bio osnovan Prvi opštinski sud u Beogradu . Dalje, od 1. januara 2010. godine počeo je da se primenjuje Zakon o sedištima i područjima sudova i javnih tužilaštva iz 2008. godine kojim je osnovan Prvi osnovni sud u Beogradu nadležan, pored ostalog, za teritoriju gradske opštine Savski venac (sedište tuženog-kasnije izvršnog dužnika). U smislu navedenog zakona za navedeni parnični predmet (P. 2579/06) bio je nadležan Prvi osnovni sud u Beogradu, te je parnični predmet ustupljen Prvom osnovnom sudu u Beogradu i kod tog suda predmet je dobio novi broj P. 1184/10. Prvi osnovni sud u Beogradu je u predmetu P. 1184/10 u daljem toku postupka vršio radnju dostavljanja navedene presude Okružnog suda u Beogradu strankama u postupku, kao i opomene za plaćanje sudske takse, te je i rešenjem od 20. avgusta 2010. godine odbacio kao nedozvoljenu reviziju podnosioca izjavenu protiv navedene drugostepene presude (što je sve utvrđeno uvidom u parnične spise predmeta). U vreme podnošenja predloga za izvršenje Prvom osnovnom sudu u Beogradu , 13. avgusta 2019. godine, već je počeo da se primenjuje Zakon o sedištima i područjima sudova i javnih tužilaštva iz 2013. godine kojim je osno van Prvi osnovni sud u Beogradu nadležan, pored ostalog, za teritoriju gradske opštine Savski venac ( sedište izvršnog dužnika). Ustavni sud je dopisom od 21. februara 2023. godine tražio od Prvog osnovnog suda u Begradu na uvid spise predmeta tog suda P. 1184/10 (ranije P. 2579/06). Postupajući po nalogu Ustavnog suda, Prvi osnovni sud u Beogradu je 16. marta 2023. godine dostavio tražene spise predmeta ovom Sudu.

Imajući u vidu da se izvršni sud u osporenim rešenjima nije bavio pitanjem primenom pravila iz organizacionih zakona - Zakona o sedištima i područjima sudova i javnih tužilaštva i analizom kretanja predmetnog parničnog predmeta u konkretnom slučaju , u skladu sa navedenim zakonima, Ustavni sud je ocenio da osporena rešenja nisu obrazložena na način koji zadovoljava standarde pravičnog suđenja, uspostavljene ustavnosudskom praksom i praksom Evropskog suda za ljudska prava , te da je tim rešenjima povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na obrazloženu sudsku odluku, kao element prava na pravično suđenje. Ustavni sud , takođe, ukazuje da je Viši sud u Beogradu, u smislu odredbama Zakona o sedištima i područjima sudova i javnih tužilaštva (član 4. stav 1.) i Zakona o uređenju sudova (člana 23. stav 3. tačka 3), neposredno viši sud za područje Prvog, Drugog i Trećeg osnovnog suda u Beogradu i da je on istovremeno poslednja sudska instanca u izvršnoj stvari koji odlučuje o žalbama na rešenja Prvog, Drugog i Trećeg osnovnog suda u Beogradu donetim u izvršnim postupcima (isključena su vanredna pravna sredstva), tako da je taj drugostepeni sud, po oceni Ustavnog suda, najviše pozvan da se izjasni o tome koji osnovni sud u Beogradu, kao nižestepeni sud, jeste sud koji je u prvom stepenu odlučivao o potraživanju izvršnog poverioca , čime se istovremeno ostvaruje osnovni cilj izvršnog postupka – efikasno namirenje potraživanja izvršnog poverioca.

Polazeći od izloženog, saglasno odredbi člana 89. stav. 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 18/13-Odluka US, 40/15-dr. zakon, 103/15 i 10/23 ), Ustavni sud je ustavnu žalbu usvojio, te je utvrdio da je osporenim rešenjima Prvog osnovnog suda u Beogradu Ii. 32893/19 od 28. avgusta 2019. godine i Višeg suda u Beogradu Gži. 2363/19 od 26. septembra 2019. godine podnosiocu ustavne žalbe povređeno pravo na pravično suđenje, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava, odlučujući kao u tački 1. izreke.

6. Ustavni sud je ocenio da se štetne posledice utvrđene povrede navedenog ustavnog prava , u konkretnom slučaju, mogu otkloniti poništajem osporenog rešenja Višeg suda u Beogradu Gži. 2363/19 od 26. septembra 2019. godine i određenjem da isti sud donese novu odluku o žalbi podnosioca ustavne žalbe podnetoj protiv rešenja Prvog osnovnog suda u Beogradu Ii. 32893/19 od 28. avgusta 2019. godine, saglasno odredbi člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, odlučujući kao u tački 2. izreke.

7. U pogledu zahteva za naknadu troškova postupka na ime sastava ustavne žalbe, Ustavni sud podseća da je u svojoj dosadašnjoj praksi više puta razmatrao navedeno pitanje, te da je zauzeo načelan stav da, u smislu člana 6. Zakona o Ustavnom sudu, nema osnova za naknadu troškova postupka pred Ustavnim sudom. Kako u konkretnom slučaju ne postoje bilo kakve izuzetne i posebne okolnosti koje bi opravdale drugačiju primenu člana 6. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu (videti presudu u predmetu ESLjP Dragan Kovačević protiv Hrvatske, broj predstavke 49281/15 od 12. maja 2022. godine, stav 83.), Sud je, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, odbacio ovaj zahtev, rešavajući kao u tački 3. izreke.

8. Na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1), člana 45. tačka 9) i člana 46. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, kao i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, broj 103/13), Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Snežana Marković, s.r.

Odluka Ustavnog suda o povredi prava na pravično suđenje u izvršnom postupku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti