Utvrđena povreda prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku

Kratak pregled

Ustavni sud usvojio je ustavnu žalbu i utvrdio povredu prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku koji traje preko četiri godine. Sud je naložio nadležnom sudu da hitno okonča postupak, ističući da je izvršenje sastavni deo suđenja.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Dragiša Slijepčević i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, Vesna Ilić Prelić, dr Goran Ilić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, dr Bosa Nenadić, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Pavice Jović, Dragana Jovića i Dražena Jovića, svih iz Brčkog, Bosna i Hercegovina, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 22. decembra 2011. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Pavice Jović, Dragana Jovića i Dražena Jovića i utvrđuje se da je u izvršnom postupku koji se vodi pred Prvim osnovnim sudom u Beogradu u predmetu I. 24755/2010 povređeno pravo podnosilaca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, dok se u preostalom delu ustavna žalba odbacuje.

2. Nalaže se Prvom osnovnom sudu u Beogradu da preduzme sve neophodne mere kako bi se izvršni postupak po predlogu za izvršenje podnosilaca ustavne žalbe okončao u najkraćem roku.

3. Odluku objaviti u “Službenom glasniku Republike Srbije“.

O b r a z l o ž e nj e

1. Pavica Jović, Dragan Jović i Dražen Jović, svi iz Brčkog, Bosna i Hercegovina, su 27. juna 2009. godine, preko punomoćnika Stanke Kosanović iz Beograda, podneli Ustavnom sudu ustavnu žalbu zbog povrede načela zabrane diskriminacije iz člana 21. Ustava Republike Srbije, prava na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava i prava na naknadu štete iz člana 35. stav 2. Ustava, u izvršnom postupku koji se vodio pred Četvrtim opštinskim sudom u Beogradu u predmetu I. 6683/07.

Podnosioci ustavne žalbe ističu da su 27. avgusta 1999. godine podneli prvostepenom sudu tužbu protiv Jovana Rikanovića, radi naknade materijalne i nematerijalne štete i da je parnični postupak okončan donošenjem presude zbog propuštanja, koja je postala pravnosnažna i izvršna 3. maja 2007. godine. Oni navode da su podneli predlog za izvršenje protiv izvršnog dužnika na osnovu navedene izvršne isprave i da su radnjama suda u izvršnom postupku povređena navedena ustavna prava i načelo.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

Prema odredbi člana 82. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu (“Službeni glasnik RS“, broj 109/07), ustavna žalba se može izjaviti i ako nisu iscrpljena pravna sredstva, u slučaju kada je podnosiocu žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosilaca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njihovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u spise predmeta Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 24755/2010 (novi broj predmeta povodom koga je podneta ustavna žalba), te je utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnopravnoj stvari:

Izvršni poverioci Pavica Jović, Dragan Jović i Dražen Jović, ovde podnosioci ustavne žalbe, su 18. maja 2007. godine podneli Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu predlog za izvršenje protiv izvršnog dužnika Jovana Rikanovića, na osnovu pravnosnažne i izvršne presude istog suda P. 3599/99 od 7. juna 2006. godine, kojom je obavezan dužnik da na ime naknade materijalne i nematerijalne štete isplati poveriocima odgovarajuće novčane iznose, sa zakonskom zateznom kamatom, kao i troškove parničnog postupka u iznosu od 21.500,00 dinara. Predložili su da se izvršenje sprovede plenidbom, procenom i prodajom imovine izvršnog dužnika.

Prvostepeni sud je 7. juna 2007. godine naložio izvršnim poveriocima da urede predlog za izvršenje, tako što će precizno navesti novčani iznos koji potražuju od izvršnog dužnika i da li traže da se prinudno izvršenje sprovede plenidbom, popisom i prodajom pokretnih stvari dužnika. Izvršni poverioci su 14. juna 2007. godine uredili predlog za izvršenje, te je prvostepeni sud doneo rešenje I. 6683/07 kojim je usvojio navedeni predlog i odredio prinudno izvršenje.

Izvršni poverioci su 4. septembra 2007. godine dostavili podatak o tačnoj adresi izvršnog dužnika – Bulevar AVNOJ-a br. 177/15, Beograd.

U zapisniku od 5. oktobra 2007. godine je konstatovano da je u sud pristupio Slađan Rikanović koji je pod punom materijalnom i krivičnom odgovornošću izjavio da je on vlasnik stana u Bulevaru AVNOJ-a br. 177/15 i da je izvršni dužnik njegov otac koji je nakon razvoda od njegove majke napustio navedeni stan pre osam godina, te da u njemu nema ličnih stvari dužnika i da on sada živi u Bijeljini, Republika Bosna i Hercegovina.

Sudski izvršitelj je 11. oktobra 2007. godine izašao na lice mesta i zatekao izvršnog dužnika kome je uručio rešenje o izvršenju. Izvršni dužnik je tom prilikom izjavio da živi u Ulici Dositeja Obradovića br. 3 u Bijeljini.

Izvršni dužnik je 12. oktobra 2007. godine podneo žalbu protiv prvostepenog rešenja o prinudnom izvršenju.

Četvrti opštinski sud u Beogradu je 4. avgusta 2008. godine dostavio navedenu žalbu izvršnim poveriocima na odgovor. Izvršni poverioci su 12. avgusta 2008. godine podneli odgovor na žalbu izvršnog dužnika izjavljenu protiv prvostepenog rešenja, te je Četvrti opštinski sud u Beogradu dostavio spise predmeta Okružnom sudu u Beogradu 25. septembra 2008. godine, radi postupanja po žalbi.

Okružni sud u Beogradu je 21. januara 2009. godine doneo rešenje Gž. 15363/08, kojim je odbio kao neosnovanu žalbu izvršnog dužnika i potvrdio prvostepeno rešenje.

Prvostepeni sud je 2. aprila 2009. godine doneo zaključak I. 6683/07, kojim je odredio da će se popis, procena i oduzimanje pokretnih stvari u stanu izvršnog dužnika izvršiti 22. aprila 2009. godine. Slađan Rikanović je 13. aprila podneo prigovor protiv navedenog zaključka, ističući da je on vlasnik stana u Bulevaru AVNOJ-a br. 177/15 i pokretnih stvari koje se nalaze u njemu i dostavljajući izvod iz zemljišnih knjiga kao dokaz za svoje tvrdnje.

Sudski izvršitelj je u zapisniku od 22. aprila 2009. godine konstatovao da nije nikoga zatekao u stanu u Bulevaru AVNOJ-a br. 177/15.

Izvršni poverioci su 4. maja 2009. godine tražili od suda da pribavi podatak o imovini i prihodima izvršnog dužnika od Ministarstva finansija – Poreska uprava – Filijala Beograd 2.

Prvostepeni sud je 19. maja 2009. godine naložio Poreskoj upravi – Filijala Novi Beograd da dostavi podatak da li je izvršni dužnik poreski obveznik na njihovoj teritoriji. Navedeni poreski organ je 11. juna 2009. godine obavestio Četvrti opštinski sud u Beogradu da se izvršni dužnik ne nalazi u službenoj evidenciji kao poreski obveznik na imovinu fizičkih lica, po osnovu prava svojine na nepokretnosti na teritoriji opštine Novi Beograd.

Nakon formiranja nove mreže sudova, Prvi osnovni sud u Beogradu je preuzeo ovaj predmet radi postupanja. Postupajući sudija je 14. jula 2010. godine naložio da se dopis poreskog organa dostavi izvršnim poveriocima na izjašnjenje.

Prvostepeni sud je 30. jula 2010. godine tražio od Ministarstva unutrašnjih poslova – Ured za registar stanovništva da dostavi podatak o prebivalištu izvršnog dužnika. Ministarstvo unutrašnjih poslova – Policijska uprava za grad Beograd – Odeljenje za upravne poslove je 25. avgusta 2010. godine obavestilo prvostepeni sud da izvršni dužnik nema prijavljeno prebivalište u Ulici Otona Župančića br. 21/40, Beograd.

Postupajući sudija je 17. septembra 2010. godine naložio sudskom izvršitelju da pristupi izvršnim radnjama na navedenoj adresi.

U spisima predmeta postoji nalog postupajućeg sudije od 18. novembra 2011. godine da se sačini službena beleška sa podacima o službenom licu koje je preduzimalo izvršne radnje u ovom predmetu i o razlozima nepostupanja po naredbi od 17. septembra 2010. godine. U službenoj belešci sudskog izvršitelja M.M. je konstatovano da “on nije postupio po navedenoj naredbi sudije zbog selidbe kancelarije i materijala, da se izvršni poverioci nisu pojavljivali za urgenciju spisa, a isto tako je obim posla veliki pa je napravljen previd da neki predmet dugo stoji“.

4. Odrebama Ustava na čiju povredu podnosioci ukazuju u ustavnoj žalbi, je utvrđeno: da su pred Ustavom i zakonom svi jednaki, da svako ima pravo na jednaku zakonsku zaštitu, bez diskriminacije, te da je zabranjena svaka diskriminacija, neposredna ili posredna, po bilo kom osnovu, a naročito po osnovu rase, pola, nacionalne pripadnosti, društvenog porekla, rođenja, veroispovesti, političkog ili drugog uverenja, imovnog stanja, kulture, jezika, starosti i psihičkog ili fizičkog invaliditeta i da se ne smatraju diskriminacijom posebne mere koje Republika Srbija može uvesti radi postizanja pune ravnopravnosti lica ili grupe lica koja su suštinski u nejednakom položaju sa ostalim građanima (član 21.); da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da svako ima pravo na naknadu materijalne ili nematerijalne štete koju mu nezakonitim ili nepravilnim radom prouzrokuje državni organ, imalac javnog ovlašćenja, organ autonomne pokrajine ili organ jedinice lokalne samouprave (član 35. stav 2.).

Odredbama člana 5. st. 1, 2. i 6. Zakona o izvršnom postupku (“Službeni glasnik RS“, broj 125/04) (u daljem tekstu: ZIP), koji je važio u vreme podnošenja predloga za izvršenje u ovoj pravnoj stvari, je propisano: da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno i da je sud dužan da o predlogu za izvršenje odluči u roku od tri dana od dana podnošenja predloga, te da se postupanje protivno odredbama st. 1. i 2. ovog člana smatra odugovlačenjem postupka od strane sudije, u smislu odredaba Zakona o sudijama.

Odredbe čl. 6. i 7. Zakona o izvršenju i obezbeđenju (“Službeni glasnik RS“, broj 31/11), koji se sada primenjuje na ovaj izvršni postupak, su po svojoj sadržini slične odredbama Zakona o izvršnom postupku koje se odnose na načelo hitnosti i rokove za postupanje suda.

5. Ocenjujući navode i razloge ustavne žalbe sa stanovišta Ustavom zajemčenog prava na suđenje u razumnom roku, a polazeći od utvrđenih činjenica i okolnosti koje se odnose na predmetni sudski postupak, Ustavni sud je utvrdio da su podnosioci ustavne žalbe pokrenuli izvršni postupak 18. maja 2007. godine, podnošenjem predloga za izvršenje Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu i da do današnjeg dana ovo prinudno izvršenje još uvek nije okončano.

Kada je reč o dužini trajanja predmetnog izvršnog postupka, Ustavni sud je utvrdio da on traje četiri godine i šest meseci, što samo po sebi ukazuje na činjenicu da postupak nije okončan u okviru razumnog roka. Međutim, polazeći od toga da je pojam razumnog trajanja sudskog postupka relativna kategorija koja zavisi od niza činilaca, a pre svega od složenosti činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanja podnosilaca ustavne žalbe kao stranki u postupku, postupanja nadležnih sudova koji vode postupak i prirode zahteva, odnosno značaja predmetnog prava za podnosioce, Ustavni sud je ispitivao da li su i u kojoj meri navedeni kriterijumi uticali na dugo trajanje postupka.

U tom kontekstu, Ustavni sud je zaključio da je u ovoj pravnoj stvari bilo određenih složenih činjeničnih pitanja koja su uticala na dužinu trajanja postupka. Naime, sin izvršnog dužnika je imao pravo svojine na pokretnim stvarima u stanu u Bulevaru AVNOJ-a br. 177/15 u Beogradu, a koje su podnosioci ustavne žalbe predložili kao predmet izvršenja, što je uslovilo i otežano namirenje njihovih potraživanja. Ipak, izuzimanje navedenih pokretnih stvari od izvršenja, po oceni Ustavnog suda, ne može predstavljati opravdani razlog za toliko dugo trajanje ovog izvršnog postupka, posebno imajući u vidu da sudski izvršitelj godinu dana i dva meseca nije pristupio izvršnim radnjama u stanu izvršnog dužnika u Ulici Otona Župančića br. 21/40 u Beogradu.

Polazeći od činjenice da je izvršna isprava doneta u parničnom postupku koji su podnosioci ustavne žalbe pokrenuli radi naknade materijalne štete zbog izgubljenog izdržavanja i naknade nematerijalne štete zbog pretrpljenih psihičkih bolova usled smrti bliskog srodnika, te da su parnični sudovi obavezali dužnika da im isplati značajna novčana sredstva, Ustavni sud je našao da su podnosioci imali nesumnjiv legitimni interes da se ovo prinudno izvršenje hitno okonča.

Analizirajući ponašanje podnosilaca ustavne žalbe, Ustavni sud je ocenio da su oni u neznatnoj meri doprineli dužem trajanju izvršnog postupka, jer su podneli predlog za izvršenje koji nije sadržao sve zakonom propisane elemente, što je imalo za posledicu vraćanje navedenog predloga na uređenje. Pored toga, podnosioci ustavne žalbe su tek 4. septembra 2007. godine dostavili tačan podatak o prebivalištu izvršnog dužnika.

Međutim, Ustavni sud je ocenio da je neažurno i nedelotvorno postupanje izvršnih sudova prvenstveno uticalo na neopravdano i nerazumno dugo trajanje ovog predmeta. Naime, izvršni postupak predstavlja zakonom uređen postupak u kome poverioci na prinudan način ostvaruju potraživanja utvrđena sudskim odlukama, poravnanjima ili na osnovu drugih isprava propisanih zakonom, te je i Zakon o izvršnom postupku propisivao izuzetno kratke rokove za preduzimanje procesnih radnji kako bi se obezbedila delotvorna sudska zaštita navedenih prava. Razmatrajući prirodu i faze izvršnog postupka, Ustavni sud je ocenio da načelo hitnog postupanja podrazumeva ne samo obavezu suda da u zakonom propisanom roku odluči o predlogu za izvršenje, već i dužnost suda da u najkraćem roku preduzme druge procesne radnje u cilju sprovođenja izvršenja. U tom smislu, navedeno načelo se odnosi i na obavezu suda da hitno dostavi izvršnom poveriocu žalbu izvršnog dužnika izjavljenu protiv rešenja o prinudnom izvršenju, odnosno da blagovremeno nakon prijema odgovora poverioca na žalbu dostavi spise predmeta drugostepenom sudu, radi odlučivanja o navedenom pravnom leku. Suprotno tome, Četvrti opštinski sud u Beogradu je dostavio žalbu izvršnog dužnika podnosiocima na odgovor tek nakon skoro deset meseci od dana njenog podnošenja, dok je spise predmeta dostavio drugostepenom sudu radi odlučivanja o žalbi nakon mesec i po dana od dana prijema odgovora podnosilaca na izjavljeni redovni pravni lek. O neažurnom postupanju sudova u ovom izvršnom postupku govori i činjenica da je Prvi osnovni sud u Beogradu dostavio podnosiocima ustavne žalbe dopis Poreske uprave – Filijala Novi Beograd na izjašnjenje tek nakon godinu i mesec dana od dana njegovog prijema u prvostepenom sudu. Treba istaći i da sudski izvršitelj godinu dana i dva meseca nije pristupio izvršnim radnjama u stanu izvršnog dužnika u Ulici Otona Župančića br. 21/40 u Beogradu, uprkos naredbi postupajućeg sudije od 17. septembra 2010. godine. Imajući u vidu sadržinu službene beleške sudskog izvršitelja M.M, Ustavni sud smatra da preseljenje kancelarije i veliki obim posla ne mogu predstavljati opravdane razloge za nepostupanje po sudskoj naredbi, te da se prekomerna dužina trajanja ovog izvršnog postupka isključivo može pripisati u odgovornost postupajućim izvršnim sudovima.

Polazeći od svega navedenog, te činjenice da je ovaj izvršni postupak pokrenut na osnovu izvršne isprave koja je doneta u parnici koja je pravnosnažno okončana nakon skoro osam godina i da se izvršenje sudskih odluka smatra sastavnim delom suđenja (stav Evropskog suda za ljudska prava u Strazburu u predmetima Hornsby protiv Grčke i Jeličić protiv Bosne i Hercegovine), Ustavni sud je ocenio da je, u konkretnom slučaju, povređeno pravo podnosilaca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava, pa je ustavnu žalbu u ovom delu usvojio, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, i odlučio kao u prvom delu tačke 1. izreke.

6. Razmatrajući dopuštenost ustavne žalbe u delu u kome se podnosioci pozivaju na povredu načela iz člana 21. Ustava u izvršnom postupku, Ustavni sud je ocenio da ustavna žalba ne sadrži ustavnopravne razloge koji bi ukazivali na to da su podnosioci u ovom predmetu na bilo koji način diskriminisani. Naime, u ustavnoj žalbi nisu pruženi ustavnopravno prihvatljivi argumenti i dokazi koji bi ukazali da je aktom ili radnjom izvršnog suda povređeno bilo koje ustavno pravo podnosilaca ustavne žalbe zbog nekog ličnog svojstva, a što je neophodna pretpostavka da bi se mogla utvrditi povreda načela zabrane diskriminacije.

Pored toga, Ustavni sud je našao da ustavna žalba ne sadrži nijedan razlog koji bi se mogao dovesti u vezu sa povredom prava zajemčenog članom 35. stav 2. Ustava.

S obzirom na navedeno, Ustavni sud je u ovom delu odbacio ustavnu žalbu kao nedozvoljenu, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 4) Zakona o Ustavnom sudu, jer nisu ispunjene Ustavom i Zakonom utvrđene pretpostavke za vođenje postupka i odlučivanje, te je rešio kao u drugom delu tačke 1. izreke.

7. Na osnovu člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je u tački 2. izreke kao meru otklanjanja štetnih posledica učinjene povrede prava na suđenje u razumnom roku, naložio Prvom osnovnom sudu u Beogradu da preduzme sve neophodne mere kako bi se izvršni postupak po predlogu za izvršenje podnosilaca ustavne žalbe okončao u najkraćem roku. Uzimajući u obzir da podnosioci ustavne žalbe nisu zahtevali naknadu nematerijalne štete, Ustavni sud je, u smislu odredbe člana 89. stav 2. Zakona, ocenio da se pravično zadovoljenje podnosilaca zbog konstatovane povrede navedenog ustavnog prava u konkretnom slučaju ostvari objavljivanjem ove odluke u “Službenom glasniku Republike Srbije“, pa je odlučio kao u tački 3. izreke.

8. Polazeći od iznetog, Ustavni sud je, na osnovu odredbe člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Dragiša B. Slijepčević

Utvrđena povreda prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti