Povreda prava na jednaku zaštitu prava zbog neujednačene sudske prakse

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja ustavnu žalbu rezervista i utvrđuje povredu prava na jednaku zaštitu prava. Različite odluke viših sudova o roku zastarelosti za isplatu ratnih dnevnica (neki 3, neki 10 godina) stvorile su pravnu nesigurnost i nejednak položaj stranaka.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda dr Dragiša B. Slijepčević, predsednik Veća i sudije dr Bosa Nenadić, Katarina Manojlović Andrić, dr Olivera Vučić, Predrag Ćetković, Milan Stanić, Bratislav Đokić i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Radeta Božinovića i Radislava Stevanovića, obojice iz Svrljiga, Gorana Arsića iz Grbavče, Vlade Marinkovića iz Drajinca, Nebojše Aleksića iz sela Izvor, Miroslava Markovića, Predraga Jovanovića i Negotina Đorđevića , svih iz Svrljiga, Zlatimira Stojanovića iz sela Beloinje, Saše Ivkovića iz Svrljiga, Bojana Lazarevića iz Drainca, Gorana Radovanovića, Vinka Jovanovića, Vladana Vukića i Slavoljuba Sibinovića, svi h iz Svrljiga, Gorana Nikolića iz Bora, Radoslava Živkovića i Goleta Stanisavljevića obojice iz Svrljiga, Miroljuba Manojlovića iz Okruglice, Dobrog Stamenkovića iz Radmilovca, Vojkana Aleksića i Jovice Đokića, obojice iz Svrljiga, Vladice Vasića iz Plužine, Dalibora Vasića iz Prekonoge, Milana Đorđevića i Budimira Đorđevića obojice iz Svrljiga, Bobana Aleksića i Denisa Milanovića obijice iz Drainca, Slavimira Stojkovića, Dragana Ranđelovića i Srđana Đorđevića svih iz Svrljiga, Srđana Milićevića iz Beloinja, Saše Milosavljevića iz Drainc a, Ivice Petkovića iz Svrljiga, Dragana Đorđevića iz Drainca, Perice Milojković a i Dragana Stamenkovića obojice iz Svrljiga, Dejana Tomića iz Niševca, Ivice Petkovića iz Svrljiga, Ljubiše Dinića iz Prekonoge, Srđana Milojkovića, Zlatka Ilića, Duška Paunkovića, Miodraga Božinovića i Bobana Jovanovića svih iz Svrljiga, Vladice Zdravkovića iz Plužine, Dragiše Milićevića, Ivana Mihajlovića i Miljana Ristića svih iz Svrljiga, Bojana Spasića iz Drainca, Labuda Pavlovića, Dragana Stojanovića, Igora Lazarevića, Jovice Jovanovića i Slaviše Đorđevića svih iz Svrljiga, Jovana Manojlovića iz Niša, Braniše Krstića iz Svrljig a, Milenka Stevanovića iz Drainca, Jordana Cvetkovića, Bojana Savića i Milenka Đošića svih iz Svrljig a, Ruskog Đorđevića iz Drainca, Igora Todorovića, Gorana Stojanovića, Gorana Ignjatovića i Jovice Milojkovića svih iz Svrljiga, Zorana Ljubomirovića iz Merdželat a, Dragana Vasiljevića, Ivana Milijića i Ivana Spasića svih iz Svrljiga, Ive Antića, Milomira Antića i Slaveja Spasića svih iz Okruglice, Dalibora Anđelkovića iz Durinac a, Slaviše Anastasijevića iz Ribarea, Slavoljuba Milojkovića iz Svrljiga, Dragiše Krstića iz Plužine, Gorana Krstića iz Niša, Srđana Radenkovića, Dejana Petkovića, Mi lana Jovanovića i Saše Dinića svih iz Svrljiga, Dejana Stanojevića iz Drainca, Saše Živkovića i Dejana Petrovića obojice iz S vrljiga, Milenka Svetozarevića iz Niševc a, Olivera Stojanovića iz Merdželata, Radoslava Đorđevića, Slađana Ranđelovića, Mladena Đorđevića i Zorana Đorđevića svih iz Svrljiga, Životija Radovanovića iz Radmirovca, Milutina Živanovića, Mileta Mihajlovića, Bobana Vučkovića, Radiše Stamenkovića, Milenka Radenkovića i Srđana Matejića, svih iz Svrljiga, Duška Gmitrovića iz Grbavče , Jove Radenkovića iz Lalinaca, Dragana Đorđevića iz Plužine, Igora Stojkovića iz Svrljiga, Dragiše Nikolića iz Ribara, Saše Milutinovića i Dejana Radonjića, obojice iz Svrljiga, Dragana Tasića, Vujadina Brankovića, Milosava Žikića i Vojkana Žikića, svih iz Grbavče, Slaviše Davidovića iz Burdima, Andrije Todorovića iz Svrljiga, Vinka Radonjića iz Prekonoge, Milutina Todorovića iz Drainca, Milana Manića, Slavimira Đorđevića i Svetomira Stevanovića svih iz Svrljiga, Srđana Tomića iz Šljivovika, Ivice Đorđevića iz Đurinaca, Milenka Jovanovića, Dragana Matejića, Gorana Vučkovića, Predraga Ranića, Dejana Kostića i Saše Nikodijevića, svih iz S vrljiga, Dejana Stojanovića i Dragana Stojanovića, obojice iz Gulijana, Slaviše Mitića iz sela Izvor, Dragana Todorovića iz Drainaca, Dejana Kostića i Ljubiše Paunovića, obojice iz Svrljiga, Branislava Ivkovića iz Drainaca, Radovana Milivojevića iz Crnoljevice, Vladice Ilić iz Svrljiga, Zorana Jovanovića iz Prekonoge, Miroslava Cvetkovića iz Lalinaca, Jovana Krstića, Jovice Dimitrijevića i Igora Milosavljevića, svih iz Svrljiga, Dalibora Živkovića iz Prekonoge, Mališe Rajkovića iz Slivje, Jugoslava Đorđevića iz Lalinaca, Vladice Kostić iz Svrljiga, Radiše Vučkovića iz Grbavče, Dragog Nešića, Gorana Milanovića, Nebojše Rajkovića, Dalibora Jovanovića, Tomislava Pantića i Ivice Pantića, svih iz Svrljiga, Radojice Milojića iz Ribare, Milenka Tomića iz Svrljiga, Ljubiše Ljubomirovića iz Bučuma, Desimira Milutinovića iz Beloinja, Zorana Milojića, Srđana Milutinovića, Vojkana Stojadinovića, Dragana Dejanovića, Ivana Miladinovića, Dragana Ristića, Ivana Stankovića, Bojana Nikodijevića, Ivice Milojkovića i Vladice Videnović , svih iz Svrljiga, Dejana Dimitrijevića iz Drainaca, Milenka Nedeljkovića i Bratislava Krstića, obojice iz Svrljiga, Slaviše Krstić a iz Okruglice, Zorana Jovanovića iz Svrljiga, Zorana Božinovića iz Crnoljevice, Slađana Mladenovića iz Plužine, Ostoje Stojkovića iz Bučuma, Veselina Živadinovića iz sela Izvor, Zorana Filipovića iz Drainaca, Zdravka Jovića iz Okolišta, Dragiše Nikolića iz Svrljiga, Mileta Pavlovića iz Gulijana, Saše Đorđevića i Jovana Đorđevića, obojice iz Svrljiga, Dragana Živkovića iz Prekonoge, Gorana Vojinovića, Dragiše Jovanovića, Dragiše Ljubomirovića i Dragana Milića, svih iz Svrljiga, Mikoslava Todosijevića iz Okruglice, Živote Markovića i Dragiše Milanovića, obojice iz Svrljiga, Zorana Mihajlovića iz Đurinaca, Dragiše Jovanovića, Dragana Nikodijevića, Bojana Miladinovića i Zorana Kostića, svih iz Svrljig a, Zorana Vidojkovića iz Lalinaca, Dejana Krstića, Dragiše Đorđevića, Dragomira Vučića, Slaviše Zvjer i Radiše Živadinovića, svih iz S vrljiga, Siniše Živadinovića iz sela Izvor , Gorana Jeremića iz Svrljiga, Slaviše Trandafilovića iz Lozana, Duška Đorđevića i Vlastimira Milkića, obojice iz Svrljiga, Gorana Pavlovića iz Varoši, Ivana Ristića iz Svrljiga, Dragana Ranđelovića iz Rosulja, Srđana Jovanovića, Aleksandra Jovanovića, Svenka Milanović, Jovice Radojkovića, Aleksandra Milojića, Zorana Nikodijevića, Milana Nikolića, Borislava Gojkovića i Siniše Arsića svih iz Svrljiga, Zorana Milojkovića iz Manojlice, Ivana Vasića i Nebojše Stevanovića, obojice iz Svrljiga, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 28. novembra 2012. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Radeta Božinovića, Radislava Stevanovića, Gorana Arsića, Vlade Marinkovića, Nebojše Aleksića, Miroslava Markovića, Predraga Jovanovića, Negotina Đorđevića , Zlatimira Stojanovića, Saše Ivkovića, Bojana Lazarevića, Gorana Radovanovića, Vinka Jovanovića, Vladana Vukića, Slavoljuba S ibinovića, Gorana Nikolića, Radoslava Živkovića, Goleta Stanisavljevića, Miroljuba Manojlovića, Dobrog Stamenkovića, Vojkana Aleksića, Jovice Đokića, Vladice Vasića, Dalibora Vasića, Milana Đorđevića, Budimira Đorđević a, Bobana Aleksića, Denisa Milanovića, Slavimira Stojkovića, Dragana Ranđelovića, Srđana Đorđevića, Srđana Milićevića, Saše Milosavljevića, Ivice Petkovića, Dragana Đorđevića, Perice Milojković a, Dragana Stamenkovića, Dejana Tomića, Ivice Petkovića, Ljubiše Dinića, Srđana Milojkovića, Zlatka Ilića, Duška Paunkovića, Miodraga Božinovića, Bobana Jovanovića, Vladice Zdravkovića, Dragiše Milićevića, Ivana Mihajlovića i Miljana Ristića, Bojana Spasića, Labuda Pavlovića, Dragana Stojanovića, Igora Lazarevića, Jovice Jovanovića, Slaviše Đorđevića, Jovana Manojlovića, Braniše Krstića, Milenka Stevanovića, Jordana Cvetkovića, Bojana Savića, Milenka Đošića, Ruskog Đorđevića iz Drainca, Igora Todorovića, Gorana Stojanovića, Gorana Ignjatovića, Jovice Milojkovića svih iz Svrljiga, Zorana Ljubomirovića, Dragana Vasiljevića, Ivana Milijića, Ivana Spasića, Ive Antića, Milomira Antića i Slaveja Spasića, Dalibora Anđelkovića, Slaviše Anastasijevića, Slavoljuba Milojkovića, Dragiše Krstića, Gorana Krstića, Srđana Radenkovića, Dejana Petkovića, Milana Jovanovića, Saše Dinića, Dejana Stanojevića, Saše Ž ivkovića, Dejana Petrovića, Milenka Svetozarevića, Olivera Stojanovića, Radoslava Đorđevića, Slađana Ranđelovića, Mladena Đorđevića i Zorana Đorđevića, Životija Radovanovića, Milutina Živanovića, Mileta Mihajlovića, Bobana Vučkovića, Radiše Stamenkovića, Milenka Radenkovića i Srđana Matejića, Duška Gmitrovića, Jove Radenkovića, Dragana Đorđevića, Igora Stojkovića, Dragiše Nikolića, Saše Milutinovića, Dejana Radonjića, Dragana Tasića, Vujadina Brankovića, Milosava Žikića, Vojkana Žikića, Slaviše Davidovića, Andrije Todorovića, Vinka Radonjića, Milutina Todorovića, Milana Manića, Slavimira Đorđevića, Svetomira Stevanovića Srđana Tomića, Ivice Đorđevića, Milenka Jovanovića, Dragana Matejića, Gorana Vučkovića, Predraga Ranića, Dejana Kostića, Saše Nikodijevića, Dejana Stojanovića i Dragana Stojanovića, Slaviše Mitića, Dragana Todorovića, Dejana Kostića, Ljubiše Paunovića, Branislava Ivkovića, Radovana Milivojevića, Vladice Ilić, Zorana Jovanovića, Miroslava Cvetkovića, Jovana Krstića, Jovice Dimitrijevića, Igora Milosavljevića, Dalibora Živkovića, Mališe Rajkovića, Jugoslava Đorđevića, Vladice Kostić, Radiše Vučkovića, Dragog Nešića, Gorana Milanovića, Nebojše Rajkovića, Dalibora Jovanovića, Tomislava Pantića, Ivice Pantića, Radojice Milojića, Milenka Tomića, Ljubiše Ljubomirovića, Desimira Milutinovića, Zorana Milojića, Srđana Milutinovića, Vojkana Stojadinovića, Dragana Dejanovića, Ivana Miladinovića, Dragana Ristića, Ivana Stankovića, Bojana Nikodijevića, Ivice Milojkovića, Vladice Videnović, Dejana Dimitrijevića, Milenka Nedeljkovića, Bratislava Krstića, Slaviše Krstić a, Zorana Jovanovića, Zorana Božinovića, Slađana Mladenovića, Ostoje Stojkovića, Veselina Živadinovića, Zorana Filipovića, Zdravka Jovića, Dragiše Nikolića, Mileta Pavlovića, Saše Đorđevića, Jovana Đorđevića, Dragana Živkovića, Gorana Vojinovića, Dragiše Jovanovića, Dragiše Ljubomirovića, Dragana Milića, Mikoslava Todosijevića, Živote Markovića, Dragiše Milanovića, Zorana Mihajlovića, Dragiše Jovanovića, Dragana Nikodijevića, Bojana Miladinovića, Zorana Kostića, Zorana Vidojkovića, Dejana Krstića, Dragiše Đorđevića, Dragomira Vučića, Slaviše Zvjer , Radiše Živadinovića, Siniše Živadinovića, Gorana Jeremića, Slaviše Trandafilovića, Duška Đorđevića, Vlastimira Milkića, Gorana Pavlovića, Ivana Ristića, Dragana Ranđelovića, Srđana Jovanovića, Aleksandra Jovanovića, Svenka Milanović, Jovice Radojkovića, Aleksandra Milojića, Zorana Nikodijevića, Milana Nikolića, Borislava Gojkovića, Siniše Arsića, Zorana Milojkovića, Ivana Vasića i Nebojše Stevanovića, i utvrđuje da je presudom Opštinskog suda u Nišu P. 2862/09 od 15. jula 2009. godine i presudom Višeg suda u Nišu Gž. 4047/10 od 2. decembra 2010. godine povređeno pravo podnosilaca na jednaku zaštitu prava pred sudovima iz člana 36. stav 1. Ustava Republike Srbije, dok se u preostalom delu ustavna žalba odbacuje.

2. Odluku objaviti u „Službenom glasniku Republike Srbije“.

O b r a z l o ž e nj e

1. Rade Božinović iz Svrljiga i drugi podnosioci ustavne žalbe navedeni u uvodu i izreci , preko punomoćnika, advokata Srđana Aleksića iz Niša, podneli su 16. marta 2011. godine ustavnu žalbu protiv presude O pštinskog suda u Nišu P. 2862/09 od 15. jula 2009. godine i presude Višeg suda u Nišu Gž. 4060/10 od 14. decembra 2010. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije i povrede prava na jednaku zaštitu prava pred sudovima iz člana 36. stav 1. Ustava.

Podnosioci ustavne žalbe navode da se „odluke prvostepenog i drugostepenog suda ne mogu smatrati pravičnim (...) jer su sudovi načinili bitnu povredu odredaba Zakona o parničnom postupku, budući da tokom postupka sud nije izveo sve dokaze koje su tužioci predlagali“, i da je time „samovlasno promenio suštinu tužbenog zahteva tužilaca“, i to tako što je kao “pravni osnov potraživanja naveo štetu, a ne dug, kako su to naveli tužioci“. Podnosioci su, takođe, istakli da su sudovi u Republici Srbiji postupali na različite načine povodom istovetnih tužbi ratnih vojnih rezervista, te da je na taj način povređeno ustavno pravo podnosilaca na jednaku zaštitu prava pred sudovima, zajemčeno odredbom člana 36. stav 1. Ustava. Predložili su da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu i ukine osporene odluke. Kao dokaz iznetih navoda u prilogu ustavne žalbe su dostavljene dve drugostepene presude.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

U postupku pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku, iz sadržine ustavne žalbe i dostavljene dokumentacije, utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Osporenom presudom Opštinskog suda u Nišu P. 2862/09 od 15. jula 2009. godine odbijen je tužbeni zahtev tužilaca, ovde podnosilaca ustavne žalbe, kojim su tražili da se obaveže tužena Republika Srbija - Ministarstvo odbrane - Vojna pošta 1410 Niš, da svakom od tužilaca isplati iznos od po 6.000,00 dinara, za učešće u ratu tokom 1999. godine, na ime neisplaćenih "ratnih dnevnica'', po 1.500,00 dinara na ime naknade troškova i po 2.000,00 dinara na ime naknade troškova zbog odvojenog života od porodice, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 9. juna 1999. godine, pa do isplate. Postupajući sud je našao da se radi o zahtevu za naknadu štete, koji zastareva u roku od tri godine od dana saznanja za štetu i lice koje je štetu učinilo.

Osporenom presudom Višeg suda u Nišu Gž. 4060/10 od 14. decembra 2010. godine odbijena je kao neosnovana žalba tužilaca, ovde podnosilaca ustavne žalbe, i potvrđena je prvostepena presuda Opštinskog suda u Nišu P. 2862/09 od 15. jula 2009. godine.

Presudom Okružnog suda u Beogradu Gž. 1703/05 od 13. aprila 2005. godine odbijena je žalba tužene i potvrđena presuda Drugog opštinskog suda u Beogradu P. 4379/04 od 22. decembra 2004. godine, kojom je obavezana tužena da tužiocu Lj. N. iz Lesenovca kod Aleksandrovca na ime izmirenja duga zbog neisplaćenih dnevnica od 24. marta do 19. maja i od 28. maja do 18. juna 1999. godine plati opredeljeni novčani iznos, sa zakonskom zateznom kamatom kako je bliže označeno u izreci.

Podnosilac je dostavio i izvod iz sudske prakse, odnosno izvod iz presude Okružnog suda u Prokuplju Gž. 838/06 od 6. oktobra 2005. godine gde je utvrđeno da dug tužene Republike Srbije po osnovu neisplaćenih ''ratnih dnevnica'' vojnim rezervistima za period ratnog stanja, shodno članu 371. Zakona o obliga cionim odnosima, zastareva za deset godina, ako zakonom nije određen neki drugi rok zastarelosti.

4. Odredbama Ustava na čiju povredu se ukazuje u ustavnoj žalbi je utvrđeno da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da se jemči jednaka zaštita prava pred sudovima i drugim državnim organima, imaocima javnih ovlašćenja i organima autonomne pokrajine i jedinica lokalne samouprave (član 36. stav 1.).

Odredbama Zakona o obligacionim odnosima („Službeni list SFRJ“, br. 29/78, 39/85, 45/89 i 57/89 i „Službeni list SRJ“, br. 31/93, 22/99, 23/99, 35/99 i 44/99), pored ostalog, propisano je: da pravno lice odgovara za štetu koju njegov organ prouzrokuje trećem licu u vršenju ili u vezi sa vršenjem svojih funkcija (član 172. stav 1.); da potraživanje naknade prouzrokovane štete zastareva za tri godine od kad je oštećenik doznao za štetu i za lice koje je štetu učinilo, kao i da u svakom slučaju ovo potraživanje zastareva za pet godina od kad je šteta nastala (član 376. st. 1. i 2.).

5. Razmatrajući razloge i navode ustavne žalbe, Ustavni sud je utvrdio da su podnosioci ustavne žalbe ukazali na nejednako postupanje nadležnog suda u istoj činjeničnoj i pravnoj situaciji, smatrajući da su im time povređena prava na jednaku zaštitu prava pred sudovima iz člana 36. stav 1. Ustava. Saglasno izloženom, Ustavni sud je u konkretnom slučaju prvo pošao od ocene osnovanosti navoda ustavne žalbe koji se odnose na različito postupanje sudova povodom iste činjenične i pravne situacije.

Uvidom u dostavljene pravnosnažne presude, Ustavni sud je utvrdio da je njima usvojen zahtev tužilaca za isplatu naknade za neisplaćene ''ratne dnevnice'' na ime učešća u ratu za vreme NATO agresije 1999. godine, odnosno da je njima na suprotan način odlučeno o tužbenom zahtevu koji je bio istovetan sa tužbenim zahtevom podnosilaca ustavne žalbe. Dakle, Okružni sud u Beogradu je, kao sud poslednje instance, u dostavljenim presudama Gž. 1703/05 od 13. aprila 2005. godine i Gž. 838/05 od 6. oktobra 2005. godine, zauzeo drugačiji pravni stav od stava Višeg suda u Nišu u osporenoj presudi u odnosu na zastarelost potraživanja rezervista na ime naknade ''ratnih dnevnica'' po osnovu učešća u ratu za vreme NATO agresije 1999. godine.

Po stanovištu Ustavnog suda, sudovi poslednje instance su donošenjem različitih odluka o osnovanosti tužbenih zahteva koji su se zasnivali na identičnom činjeničnom stanju i istom spornom pravnom pitanju, podnosioce ustavne žalbe čiji su tužbeni zahtevi odbijeni kao neosnovani doveli u bitno različit položaj od onoga u kome su bili tužioci čiji je istovrsni tužbeni zahtev postavljen prema istom tuženom usvojen. Kako su drugostepeni sudovi, kao sudovi poslednje instance u predmetnim parničnim postupcima, donosili različite odluke u identičnoj činjeničnoj i pravnoj situaciji, Ustavni sud je stanovišta da je takva praksa suprotna pravu na jednaku pravnu zaštitu pred sudovima (videti presude Evropskog suda za ljudska prava u predmetima ''Santos Pinto protiv Portugalije'' od 20. maja 2008. godine i ''Beian protiv Rumunije'' od 6. decembra 2007. godine; videti i Odluku Ustavnog suda Už–2886/2010 od 4. oktobra 2012. godine i Už–2156/2011 od 7. novembra 2012. godine).

Polazeći od izloženog, Ustavni sud je, na osnovu odredbe člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07 i 99/11), ustavnu žalbu usvojio, odlučujući kao u prvom delu tačke 1. izreke.

6. U pogledu navoda podnosilaca ustavne žalbe da im je pravo na pravično suđenje povređeno time što prvostepeni sud nije izveo sve dokaze koje su kao tužioci predložili u parničnom postupku, konkretno - saslušanje stranaka i veštačenje, Ustavni sud ukazuje na to da je pitanje načina na koji se dokazni postupak sprovodi, kao i pitanje prihvatljivosti i ocene dokaza u nadležnosti redovnih sudova. Postupajući u parničnom postupku, u skladu sa načelom slobodne ocene dokaza, sud nije vezan, ograničen, ili na bilo koji zakonom propisan način uslovljen posebnim formalnim dokaznim pravilima. Imajući u vidu sadržinu garancija koje se jemče članom 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud je ocenio da se ovom ustavnom odredbom ne daje stranci neograničeno pravo da predlaže izvođenje dokaza pred sudom, niti se garantuje pravo da svi dokazni predlozi stranke budu prihvaćeni, pa tako ni predlog da se saslušaju stranke ili izvrši veštačenje. S druge strane, Ustavni sud ističe da je zadatak i obaveza sudova da navedu razloge zbog kojih su odlučili da ne izvode dokaze koje je stranka izričito zahtevala. Poštovanje ovog principa prvenstveno omogućava stranci da kasnije delotvorno i efikasno koristi raspoložive pravne lekove (vidi npr. Odluku Ustavnog suda Už-1100/2008). U konkretnom slučaju, prvostepeni sud je obrazložio svoju odluku o neizvođenju dokaza time što je ocenio kao osnovan istaknuti materijalnopravni prigovor zastarelosti potraživanja, pa bi izvođenje dokaza veštačenjem bilo suprotno pravu stranaka da se postupak završi u razumnom roku i dužnosti suda da postupak sprovede bez odugovlačenja i sa što manje troškova.

U odnosu na navode podnosilaca ustavne žalbe da im je pravo na pravično suđenje povređeno i time što je postupajući sud promenio pravni osnov potraživanja, Ustavni sud ističe da je odredbom člana 187. stav 4. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 125/04 i 111/09) propisano da će sud postupati po tužbi i kada tužilac nije naveo pravni osnov tužbenog zahteva, a ako je tužilac naveo pravni osnov, sud nije vezan za njega, te je stoga, u skladu sa načelom iura novit curia, dužnost suda da utvrdi pravni osnov tužbenog zahteva.

S obzirom na navedeno, Ustavni sud je ocenio da izneti navodi ne predstavljaju ustavnopravne razloge na kojima se mogu zasnivati tvrdnje o povredi ustavnog prava na pravično suđenje. Stoga je Ustavni sud odbacio ustavnu žalbu, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, jer ne postoje Ustavom i Zakonom utvrđene pretpostavke za vođenje postupka, odlučujući kao u drugom delu tačke 1. izreke.

Pri tome, Ustavni sud je imao u vidu odluku Evropskog suda za ljudska prava u Strazburu ''Vučković i dr. protiv Srbije'', 17153/11 od 28. avgusta 2012. godine, kojom je utvrđena povreda zabrane diskriminacije iz člana 14. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda u vezi sa članom 1. Protokola 1 uz Evropsku konvenciju (zaštita imovine), ali iz drugačijih razloga od onih koji su navedeni u ustavnoj žalbi, tako da je u tom delu ustavna žalba odbačena, a što ne može imati uticaja na obavezu države da postupi u skladu sa odlukom Evropskog suda za ljudska prava prema svima kojima nisu isplaćene ''ratne dnevnice'', pa i prema podnosiocima ustavne žalbe.

7. S obzirom na to da je u konkretnom slučaju Ustavni sud ocenio da osporenim sudsk im odluk ama materijalno pravo nije primenjeno na štetu podnosilaca ustavne žalbe, odnosno da je osporena odluka Višeg suda u Nišu zasnovana na ustavnopravno prihvatljivoj primeni merodavnog prava, Ustavni sud nalazi da objavljivanje ove odluke u „Službenom glasniku Republike Srbije“ predstavlja pravičan vid zadovoljenja podnosilaca ustavne žalbe zbog utvrđene povrede prava, saglasno odredbi člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu.

8. S obzirom na sve navedeno, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1), člana 45. tačka 9) i člana 46. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, kao i člana 84. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, br. 24/08, 27/08 i 76/11), doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

dr Dragiša B. Slijepčević