Usvajanje ustavne žalbe zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja žalbu zbog neizvršenja pravnosnažne presude duže od četiri godine. Povređeno je pravo na suđenje u razumnom roku i pravo na imovinu. Nedelotvorno postupanje suda, Narodne banke Srbije i Agencije za privatizaciju dovelo je do odugovlačenja.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Bosa Nenadić i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Vesna Ilić Prelić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, dr Dragiša Slijepčević, dr Dragan Stojanović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Vojislava Stojkovića iz Beograda, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 21. januara 2010. godine, doneo je

 

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Vojislava Stojkovića izjavljena zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava Republike Srbije i povrede prava na imovinu zajemčenog članom 58. stav 1. Ustava u izvršnom postupku koji se vodi u predmetu Četvrtog opštinskog suda u Beogradu I. 1182/05.
2. Utvrđuje se pravo podnosioca ustavne žalbe na naknadu nematerijalne štete, koju može ostvariti na način predviđen odredbama člana 90. Zakona o Ustavnom sudu.
3. Nalaže se Prvom osnovnom sudu u Beogradu, Narodnoj banci Srbije - Odeljenje za prinudnu naplatu i drugim državnim organima i organizacijama koje učestvuju u izvršnom postupku da preduzmu neophodne mere kako bi se izvršni postupak u predmetu Četvrtog opštinskog suda u Beogradu I. 1182/05 okončao u najkraćem mogućem roku.

O b r a z l o ž e nj e

1. Vojislav Stojković iz Beograda je 27. januara 2009. godine, preko punomoćnika Vladimira M. Rabrenovića, advokata iz Beograda, podneo Ustavnom sudu ustavnu žalbu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava Republike Srbije i povrede prava na imovinu iz člana 58. Ustava, u izvršnom postupku koji se vodi u predmetu Četvrtog opštinskog suda u Beogradu I. 1182/05.
Podnosilac ustavne žalbe navodi da je po predlogu za izvršenje koji je podneo 21. novembra 2005. godine, Četvrti opštinski sud u Beogradu doneo rešenje o izvršenju I. 1182/05 od 25. novembra 2005. godine i dostavio ga Narodnoj banci Srbije, Direkcija za registre i prinudnu naplatu, Odeljenje za prinudnu naplatu - Odsek za prijem osnova i naloga prinudne naplate u Kragujevcu, kao nadležnoj organizaciji za prinudnu naplatu, radi sprovođenja izvršenja. Podnosilac ustavne žalbe navodi da izvršni postupak ni posle četiri godine od donošenja rešenja o izvršenju nije sproveden, zbog postupanja Narodne banke Srbije, koja je neovlašćeno prekidala postupak i nije preduzimala mere propisane zakonom radi sprovođenja izvršenja, zbog neovlašćenog ometanja izvršnog postupka od strane Agencije za privatizaciju koja je, bez zakonskog osnova, davala Narodnoj banci Srbije više puta "naloge" za prekid postupka izvršenja, kao i zbog nedelotvornog postupanja Četvrtog opštinskog suda u Beogradu koji nije blagovremeno reagovao na zahteve i urgencije podnosioca ustavne žalbe i preduzimao adekvatne mere za ubrzanje postupka. Podnosilac ustavne žalbe smatra da su mu takvim postupanjem suda i navedenih državnih organa i organizacija povređena Ustavom garantovana prava na suđenje u razumnom roku i na imovinu, pa predlaže da Ustavni sud donese odluku kojom će usvojiti ustavnu žalbu i utvrditi da su mu prava čiju je zaštitu tražio povređena, narediti okončanje izvršnog postupka, zabraniti Agenciji za privatizaciju i Narodnoj banci Srbije da dalje prekidaju postupak izvršenja i utvrditi pravo podnosioca na naknadu štete, na način propisan odredbama člana 90. Zakona o Ustavnom sudu.
2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.
U postupku pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.
3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u spise predmeta Četvrtog opštinskog suda u Beogradu I. 1182/05, odgovor Narodne banke Srbije, Direkcija za registre i prinudnu naplatu, Odeljenje za prinudnu naplatu i dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:
Podnosilac ustavne žalbe je 21. novembra 2005. godine, u svojstvu izvršnog poverioca, podneo Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu predlog za izvršenje protiv izvršnog dužnika DP "TELEOPTIK-ŽIROSKOPI" iz Beograda, na osnovu pravnosnažne i izvršne delimične presude Četvrtog opštinskog suda u Beogradu P.1 448/01 od 2. juna 2005. godine, kojom je dužnik obavezan da podnosiocu ustavne žalbe, na ime neisplaćene zarade, isplati iznos od 227.876,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom na svaki pojedinačni mesečni iznos zarade naveden u izreci presude, počev od 15. u mesecu za prethodni mesec do isplate. Predloženo je da se izvršenje sprovede na novčanim sredstvima na računima izvršnog dužnika, tako što će se navedeni novčani iznos preneti sa računa izvršnog dužnika na označeni račun punomoćnika podnosioca ustavne žalbe.
Četvrti opštinski sud u Beogradu je 25. novembra 2005. godine doneo rešenje o izvršenju I. 1182/05, kojim je usvojio predlog za izvršenje i odredio troškove izvršenja u iznosu od 11.040,00 dinara. Rešenje o izvršenju je istog dana dostavljeno Narodnoj banci Srbije - Odeljenje za prinudnu naplatu u Kragujevcu.
Postupajući po zahtevu Ustavnog suda od 26. marta 2009. godine da na osnovu člana 72. stav 3. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS", br. 24/08 i 27/08) dostavi odgovor na navode iz ustavne žalbe i izveštaj o tome da li je sprovedeno prinudno izvršenje rešenja Četvrtog opštinskog suda u Beogradu I. 1182/05 od 25. novembra 2005. godine, Narodna banka Srbije je dopisom broj XIV/2-924/4/09 od 13. aprila 2009. godine obavestila Ustavni sud o sledećem: da je navedeno rešenje o izvršenju primila 1. decembra 2005. godine; da je rešenje odmah po prijemu zavedeno u odgovarajuću Evidenciju o redosledu plaćanja, prema vremenu prijema i odgovarajućem redosledu prioriteta; da su u vreme donošenja rešenja od strane suda, kao i u vreme njegovog prijema u Odseku za prijem osnova i naloga prinudne naplate u Kragujevcu računi izvršnog dužnika bili u blokadi po drugim osnovima i nalozima za prinudnu naplatu, koji su po vremenu prijema ranije evidentirani, a da se izvršenje nije moglo sprovesti zbog nedostatka novčanih sredstava na računima dužnika; da je Narodna banka Srbije prekinula postupak izvršenja svih osnova i naloga za prinudnu naplatu shodno nalogu Agencije za privatizaciju (nalog broj 10-2123/06 od 8. avgusta 2006. godine i naknadno dostavljeni nalog broj 1695/III od 12. septembra 2006. godine); da je prekinuti postupak nastavljen 9. oktobra 2008. godine, nakon dostavljanja dopisa Agencije kojim je povučen nalog za prekid postupka (nalog broj 1217/02-0910); da su računi izvršnog dužnika ponovo u blokadi i da izvršenje zavisi od priliva novčanih sredstava na njegovim računima; da se potraživanje podnosioca ustavne žalbe nalazi trenutno na 83. mestu u redosledu naplate i da su ukupne obaveze dužnika pre primljenog naloga iznosile 33.649.736,28 dinara.
Agencija za privatizaciju je naloge za prekid postupka izvršenja dostavila Narodnoj banci Srbije (nalog broj 10-2123/06 od 8. avgusta 2006. godine i naknadno dostavljeni nalog broj 1695/III od 12. septembra 2006. godine), sa obrazloženjem da za navedenog izvršnog dužnika nije donela odluku o metodu privatizacije do dana stupanja na snagu Zakona o izmenama i dopunama Zakona o privatizaciji ("Službeni glasnik RS", broj 45/05), odnosno do 8. juna 2005. godine. Agencija za privatizaciju je 12. juna 2006. godine donela odluku kojom je odredila metod javne aukcije kao metod privatizacije, a 9. oktobra 2008. godine dostavila je Narodnoj banci Srbije nalog za povlačenje naloga za prekid postupka izvršenja.
Podnosilac ustavne žalbe je dostavio Ustavnom sudu dokaze da se više puta obraćao Četvrtom opštinskom sudu sa zahtevom da se izvršenje sprovede (24. februara 2006, 28. septembra 2006, 6. novembra 2006, 13. juna 2007, 23. avgusta 2007, 21. decembra 2007, 22. aprila 2008, 30. oktobra 2008. godine), kao i Narodnoj banci Srbije, Direkcija za registre, Odeljenje za prinudnu naplatu.
Iz pismenih dokaza koje je podnosilac ustavne žalbe priložio uz ustavnu žalbu proizlazi: da je nakon prijema rešenja o izvršenju I. 1182/05 radi sprovođenja - 1. decembra 2005. godine, Narodna banka Srbije prekinula postupak prinudne naplate potraživanja sa računa DP "TELEOPTIK-ŽIROSKOPI" po navedenim nalozima Agencije za privatizaciju od 8. avgusta 2006. godine i 12. septembra 2006. godine; da je po zahtevu podnosioca ustavne žalbe i urgenciji po tom zahtevu (podnesci od 28. septembra 2006. godine i 6. novembra 2006. godine) za preduzimanje mera da se postupak izvršenja nastavi i sprovede, Četvrti opštinski sud u Beogradu, nakon nekoliko meseci doneo zaključak I. 1182/05 od 4. maja 2007. godine, koji je dostavio Narodnoj banci Srbije, nakon čega je postupak izvršenja nastavljen; da je Narodna banka Srbije posle prijema navedenog zaključka, odnosno naloga suda za nastavak postupka, ponovo prekinula postupak izvršenja, koji je nastavila tek nakon povlačenja naloga Agencije za privatizaciju o prekidu postupka izvršenja od 9. oktobra 2008. godine, ali da izvršenje još nije sprovedeno; da je Agencija za privatizaciju 28. oktobra 2004. godine donela Odluku o metodu privatizacije DP "TELEOPTIK-ŽIROSKOPI" metodom javnog tendera, pre stupanja na snagu Zakona o izmenama i dopunama Zakona o privatizaciji 8. juna 2005. godine, te da je 13. juna 2006. godine Agencija donela odluku kojom je izmenila prvodonetu odluku o metodu privatizacije navedenog preduzeća u metod javne aukcije; da se podnosilac ustavne žalbe prilikom prijema rešenja o izvršenju u nadležnoj organizaciji Narodne banke u redosledu prinudne naplate na računima izvršnog dužnika nalazio na 43. mestu u okviru naloga drugog reda prioriteta, da bi nakon prekidanja postupka izvršenja pao na 83. mesto u tom redosledu za naplatu; da je izvršni dužnik DP"TELEOPTIK-ŽIROSKOPI" privredno društvo u postupku privatizacije, nad kojim nije pokrenut postupak stečaja ili likvidacije.
Uvidom u veb stranicu Agencije za privredne registre Ustavni sud je utvrdio da je Agencija za privatizaciju donela odluku broj 10-2664/09-1217/02 od 26. juna 2009. godine, kojom se pokreće postupak restrukturiranja subjekta privatizacije DP"TELEOPTIK-ŽIROSKOPI".
4. Odredbama Ustava na čiju se povredu ukazuje u ustavnoj žalbi utvrđeno je: da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (član 58. stav 1.).
Zakonom o izvršnom postupku ("Službeni glasnik RS", broj 125/04) propisano je: da izvršenje i obezbeđenje određuje i sprovodi sud (član 3. stav 1.); da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno, kao i da je o predlogu za izvršenje sud dužan da odluči u roku od tri dana od dana podnošenja predloga (član 5. st. 1. i 2.); da sud određuje izvršenje, odnosno obezbeđenje na onim sredstvima i na onim predmetima koji su navedeni u izvršnom predlogu, odnosno predlogu za obezbeđenje (član 8. stav 1.); da odluke u izvršnom postupku sud donosi u obliku rešenja ili zaključka, te da se zaključkom izdaje nalog sudskom izvršiocu, drugom zaposlenom u sudu ili drugom licu za sprovođenje pojedinih radnji i odlučuje o pitanjima upravljanja postupkom (član 9.); da su sredstva izvršenja radi ostvarenja novčanog potraživanja - prodaja pokretnih stvari, prodaja nepokretnosti, prenos novčanog potraživanja, prenos potraživanja za predaju pokretnih stvari ili nepokretnosti, unovčenje drugih imovinskih prava, prenos sredstava koja se vode na računu kod banke, prodaja akcija i prodaja udela u privrednim subjektima (član 42. stav 2.); da sud može potpuno ili delimično odložiti izvršenje na predlog izvršnog poverioca, izvršnog dužnika ili trećeg lica koje je pokrenulo parnični postupak u smislu člana 23. stav 4. ovog zakona, uz određivanje vremena na koje se izvršenje odlaže, s tim što se odloženo izvršenje nastavlja po isteku vremena za koje je odloženo (čl. 63. do 67.), ili može zastati sa izvršenjem na zahtev izvršnog poverioca u smislu člana 202. Zakona; da se u postupku izvršenja i obezbeđenja shodno primenjuju odredbe Zakona o parničnom postupku, ako ovim ili drugim zakonom nije drugačije određeno (član 27.); da se rešenjem o izvršenju na novčanim sredstvima koja se vode na računu izvršnog dužnika nalaže bankama i drugim finansijskim organizacijama, da novčani iznos za koji je određeno izvršenje prenesu sa računa izvršnog dužnika na račun izvršnog poverioca, a za potraživanja za koje je propisana gotovinska isplata, da se taj iznos isplati izvršnom poveriocu u gotovom novcu (član 198.); da rešenje o izvršenju sud dostavlja organizaciji za prinudnu naplatu koja odmah nalaže bankama ili drugim finansijskim organizacijama kod kojih se vode računi izvršnog dužnika da obustave sve isplate sa tih računa do konačne naplate potraživanja (član 199. stav 1.).
Odredbama čl. 47. do 49. i člana 57. Zakona o platnom prometu („Službeni list SRJ", br. 3/02 i 5/03 i „Službeni glasnik RS", br. 43/04 i 62/06), bliže se reguliše postupak izvršenja prinudnom naplatom sa računa klijenta (izvršnog dužnika). Prema odredbama čl. 47. i 48. Zakona, prinudna naplata sa računa klijenta vrši se sa svih računa klijenta kod banaka na kojima on ima sredstva i to na osnovu, pored ostalog, izvršnih sudskih rešenja, prema vremenu prijema kod organizacije za prinudnu naplatu, a sredstva na računu banke blokirana na osnovu naloga organizacije za prinudnu naplatu, klijenti banaka ne mogu koristiti za plaćanja dužnika ili za prinudnu naplatu po drugom osnovu, osim za izvršenje obaveze dužnika zbog koje su blokirana. Odredbama člana 57. Zakona propisano je da do osnivanja organizacije za prinudnu naplatu, prinudnu naplatu osnova i naloga za tu naplatu sa računa klijenta vrši Narodna banka Srbije, u postupku utvrđenom u čl. 47. do 49. ovog zakona, te da Narodna banka Srbije propisuje način prinudne naplate sa računa klijenta u smislu ovog člana.
Odredbama Zakona o privatizaciji ("Službeni glasnik RS", br. 38/01, 18/03, 45/05 i 123/07), pored ostalog je propisano: da ako Agencija za privatizaciju proceni da kapital ili imovina subjekta privatizacije ne mogu biti prodati metodom javnog tendera ili javne aukcije bez prethodnog restrukturiranja, donosi odluku o restrukturiranju u postupku privatizacije, u skladu sa ovim zakonom (član 19. stav 1.); da se od dana donošenja odluke o restrukturiranju do donošenja odluke o okončanju restrukturiranja ne može protiv subjekta privatizacije, odnosno nad njegovom imovinom odrediti ili sprovesti prinudno izvršenje radi namirenja poverilaca, da Agencija odluku o restrukturiranju u roku od pet dana od njenog donošenja dostavlja organu nadležnom za sprovođenje prinudne naplate, sudovima i drugim organima nadležnim za donošenje osnova i naloga za prinudnu naplatu, da po osnovu ove odluke organ nadležan za sprovođenje prinudne naplate obustavlja izvršavanje evidentiranih osnova i naloga, a sudovi i drugi organi nadležni za donošenje osnova i naloga za prinudnu naplatu ne donose nove osnove i naloge za prinudnu naplatu, te da se postupak prinudnog izvršenja koji je u toku prekida, s tim što Agencija po okončanju postupka restrukturiranja, odnosno prodaje, obaveštava sudove i druge državne organe (član 20ž).
Iz navedenih odredaba zakona proizlazi da sud određuje i sprovodi izvršenje, pa i izvršenje na sredstvima na računu izvršnog dužnika, kao sredstvu izvršenja radi ostvarenja novčanog potraživanja, da Narodna banka Srbije, preko svog nadležnog organa, obavlja određene radnje u postupku sprovođenja izvršenja na način i u postupku propisanom zakonom i podzakonskim propisima donetim na osnovu zakona, te da samo stvarno nadležan sud može odložiti ili prekinuti postupak sprovođenja izvršenja određenog rešenjem suda donetim po predlogu za izvršenje, a da postupak izvršenja ne može odlagati, odnosno prekidati neki drugi državni organ ili organizacija, pa ni Narodna banka Srbije, niti Agencija za privatizaciju. Takođe, zakonski osnov za prekid postupka izvršenja može predstavljati punovažno doneta odluka o restrukturiranju privrednog društva - subjekta privatizacije, po kojoj sud treba da donese odluku o prekidu postupka. Sudski izvršni postupak ne može se prekinuti u odnosu na preduzeće koje je u postupku privatizacije, bez restrukturiranja, kao što su to svojim aktima i radnjama u predmetnom izvršnom postupku učinili Agencija za privatizaciju i Narodna banka Srbije.
5. Na osnovu izloženog, Ustavni sud je konstatovao da je izvršni postupak po predlogu podnosioca ustavne žalbe otpočeo 21. novembra 2005. godine i da još uvek nije okončan, jer izvršenje nije sprovedeno, a izvršenje presude smatra se sastavnim delom „suđenja" u smislu člana 32. stav 1. Ustava.
Ustavni sud smatra da vreme koje treba uzeti u obzir za odlučivanje o zahtevu podnosioca ustavne žalbe teče od 8. novembra 2006. godine, kada je stupio na snagu Ustav Republike Srbije kojim je ustanovljena ustavna žalba i garantovano pravo na suđenje u razumnom roku. Međutim, polazeći od toga da sudski postupak predstavlja jedinstvenu celinu, to je Ustavni sud stanovišta da se za utvrđivanje razumne dužine trajanja izvršnog postupka u konkretnom slučaju mora imati u vidu čitav period od podnošenja predloga za izvršenje nadležnom opštinskom sudu 21. novembra 2005. godine, pa nadalje, jer postupak još uvek nije okončan.
Odlučujući o postojanju povrede prava na suđenje u razumnom roku, ustavnopravnom ocenom sprovedenog postupka u predmetnoj pravnoj stvari zasnovanom na praksi Ustavnog suda i kriterijumima međunarodnih organizacija za zaštitu ljudskih prava prilikom određivanja razumnosti dužine trajanja izvršnog postupka u konkretnom slučaju, Ustavni sud je utvrdio da je podnosiocu ustavne žalbe povređeno navedeno pravo.
Izvršni postupak, odnosno postupak po kome sudovi sprovode prinudno ostvarenje potraživanja na osnovu izvršne ili verodostojne isprave, po samom zakonu je hitan postupak, u kome je sud dužan da postupa ne samo u zakonom propisanim rokovima, već da tokom celog postupka postupa saglasno načelu hitnosti. Pri tome, predmet konkretnog postupka izvršenja je od izuzetnog značaja za podnosioca ustavne žalbe, s obzirom na to da je u pitanju izvršenje pravnosnažne sudske odluke koja se odnosi na neisplaćene zarade podnosioca ustavne žalbe po osnovu rada, odnosno radnog odnosa kod poslodavca za period od više godina, koje su osnov podnosiočeve egzistencije. U ovom postupku, po oceni Ustavnog suda, Četvrti opštinski sud u Beogradu nije postupao hitno, efikasno i ažurno. Rešenje o izvršenju je doneto 25. novembra 2005. godine, četiri dana nakon podnošenja predloga za izvršenje, tako da je rok za donošenje rešenja prekoračen za samo jedan dan. Međutim, dalje postupanje suda je doprinelo tome da izvršenje nije sprovedeno ni nakon četiri godine od dana donošenja rešenja o izvršenju, jer sud nije preduzimao sve zakonom predviđene radnje usmerene ka hitnom okončanju postupka. Naime, po podnesku i urgenciji poverioca, ovde podnosioca ustavne žalbe, iz septembra 2006. godine, kojim je sud obavešten o prekidu postupka i nesprovođenju izvršenja od strane Narodne banke Srbije i zahtevu da sud preduzme mere da se postupak nastavi i sprovede bez odlaganja, Četvrti opštinski sud u Beogradu je tek maja 2007. godine doneo zaključak kojim se nalaže Narodnoj banci Srbije da postupi po rešenju o izvršenju, dok po podnesku poverioca od 30. oktobra 2008. godine, kojim je obavešten o ponovnom prekidu postupka, sud nije preduzimao nikakve mere, odnosno radnje radi ubrzanja postupka i sprovođenja izvršenja.
Ustavni sud nalazi da je za odlučivanje o predmetnoj ustavnoj žalbi bitno i postupanje Narodne banke Srbije, kao zakonom ovlašćene organizacije za sprovođenje izvršenja prinudnom naplatom potraživanja na novčanim sredstvima koja se vode na računu izvršnog dužnika. Prema stanovištu Ustavnog suda, prilikom ocenjivanja da li je vremenski rok za odlučivanje o pravima i obavezama stranke, odnosno za sprovođenje izvršenja na osnovu izvršnih isprava propisanih zakonom razuman, potrebno je preispitati postupanje ne samo sudova pred kojima se vodi postupak, već i postupanje drugih državnih organa ili vršilaca javnih ovlašćenja koji preduzimaju pojedine radnje u postupku ili u vezi sa postupkom, a čije učešće može uticati na njegovu dužinu trajanja. Pri tome, Ustavni sud konstatuje da je odnos Četvrtog opštinskog suda i Narodne banke Srbije odnos državnih organa internog karaktera, i kao takav je izvan uticaja podnosioca ustavne žalbe. U svakom slučaju, podnosilac ustavne žalbe je učinio sve što je u njegovoj moći da ubrza izvršni postupak na taj način što se više puta pismenim urgencijama obraćao i sudu i Narodnoj banci Srbije za sprovođenje izvršenja.
Ustavni sud smatra da je nesprovođenje izvršenja u konkretnom slučaju uzrokovano pre svega aktima, odnosno radnjama Narodne banke Srbije i Agencije za privatizaciju, ali i opštinskog suda koji nije delotvorno postupao u izvršnom postupku, na kojima je stoga i odgovornost za neizvršavanje pravnosnažne presude kojom je utvrđeno novčano potraživanje podnosioca ustavne žalbe. Evropski sud za ljudska prava je u presudama u predmetu "Vlahović protiv Srbije", od 16. decembra 2008. godine ("Službeni glasnik RS", broj 1/09), i u predmetu "Kačapor i drugi protiv Srbije", od 15. januara 2008. godine ("Službeni glasnik RS", broj 14/08) izrazio stav da se u slučaju kada je utvrđeno da je država zbog akata i radnji svojih organa odgovorna za neizmireni dug podnosiocu ustavne žalbe, ista se ne može pozvati na nedostatak sredstava dužnika kao opravdanje za neokončanje izvršnog postupka. Pri tome, odgovornost Narodne banke za nesprovođenje izvršenja u konkretnom slučaju, Ustavni sud nalazi u nepoštovanju zakonskih obaveza u izvršnom postupku i prekidu postupka izvršenja bez pravnog osnova i protivno nalogu opštinskog suda.
6. Imajući u vidu da je u postupku pred Ustavnim sudom utvrđeno da u periodu dužem od četiri godine, sud nadležan za izvršenje i Narodna banka Srbije, kao zakonom ovlašćena organizacija za sprovođenje izvršenja prinudnom naplatom potraživanja na novčanim sredstvima koja se vode na računu izvršnog dužnika, nisu preduzeli sve neophodne mere i radnje propisane zakonom kako bi se izvršila pravnosnažna presuda Četvrtog opštinskog suda u Beogradu P.1 448/01 od 2. juna 2005. godine na način kako je to predlogom za izvršenje traženo, pri čemu su posebno Narodna banka Srbije i Agencija za privatizaciju svojim aktima i radnjama doprineli odugovlačenju postupka izvršenja, Ustavni sud je ocenio da je u izvršnom postupku koji se vodi u predmetu Četvrtog opštinskog suda u Beogradu I. 1182/05, povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava.
Pored toga, Sud je ocenio da navedeni propust Četvrtog opštinskog suda u Beogradu i Narodne banke Srbije da izvrše pravnosnažnu i izvršnu delimičnu presudu izrečenu u korist podnosioca ustavne žalbe u periodu dužem od četiri godine, predstavlja i povredu prava podnosioca na mirno uživanje imovine stečene tom presudom, koje pravo je zajemčeno odredbom člana 58. stav 1. Ustava. Evropski sud za ljudska prava je u presudama u predmetima "Vlahović protiv Srbije", od 16. decembra 2008. godine ("Službeni glasnik RS", broj 1/09) i "Kačapor i drugi protiv Srbije", od 15. januara 2008. godine ("Službeni glasnik RS", broj 14/08) izrazio stav da propust države da izvrši pravnosnažnu presudu izrečenu u korist podnosioca predstavlja mešanje u njegovo pravo na mirno uživanje imovine. Takođe, Ustavni sud je u svojoj Odluci Už broj 1499/2008 od 16. jula 2009. godine zauzeo stav da svako novčano potraživanje dosuđeno pravosnažnom sudskom odlukom ulazi u imovinu poverioca, te da, stoga, nesprovođenje izvršenja sudske odluke kojom je to potraživanje dosuđeno predstavlja povredu prava na mirno uživanje imovine zajemčenog članom 58. stav 1. Ustava Republike Srbije.
Polazeći od iznetog, Ustavni sud je, saglasno članu 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu (''Službeni glasnik RS'', broj 109/07), ustavnu žalbu usvojio i odlučio kao u tački 1. izreke.
7. Imajući u vidu činjenicu da izvršni postupak povodom koga je podneta ustavna žalba još nije okončan i da je podnosilac ustavne žalbe postavio zahtev za naknadu nematerijalne štete i otklanjanje posledica utvrđene povrede prava, Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, odredio da se štetne posledice utvrđene povrede Ustavom zajemčenih prava otklone utvrđivanjem prava na naknadu nematerijalne štete i nalaganjem nadležnom sudu i drugim državnim organima i organizacijama koji učestvuju u izvršnom postupku da preduzmu sve neophodne mere kako bi se izvršni postupak okončao u najkraćem mogućem roku, kao u tač. 2. i 3. izreke.
Takođe, Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 49. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, odlučio da ovu odluku objavi u "Službenom glasniku Republike Srbije", imajući u vidu značaj koji ima za zaštitu Ustavom garantovanih ljudskih prava i građanskih sloboda.
8. Na osnovu svega izloženog i odredbe člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, Sud je doneo Odluku kao u izreci.

 

PREDSEDNIK USTAVNOG SUDA dr Bosa Nenadić