Ustavna žalba zbog odluke o obračunu zatezne kamate na neisplaćene delove penzije
Kratak pregled
Ustavni sud odbija žalbu vojnog penzionera, smatrajući da sud nije povredio pravo na pravično suđenje niti na jednaku zaštitu prava. Potvrđen je stav da zatezna kamata na neisplaćene delove penzije, kao povremenog davanja, teče od dana podnošenja tužbe.
Tekst originalne odluke
Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Dragiša Slijepčević i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, Vesna Ilić Prelić, dr Goran Ilić, mr Milan Marković, dr Bosa Nenadić, Milan Stanić, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković u postupku po ustavnoj žalbi Branka Ćuća iz Beograda, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 10. februara 2011. godine, doneo je
O D L U K U
Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Branka Ćuća izjavljena protiv presude Okružnog suda u Beogradu Gž. 10289/08 od 17. septembra 2008. godine.
O b r a z l o ž e nj e
1. Branko Ćuća iz Beograda, je preko punomoćnika Dušana Obrenčevića, advokata iz Beograda, 4. novembra 2008. godine podneo Ustavnom sudu ustavnu žalbu protiv presude Okružnog suda u Beogradu Gž. 10289/08 od 17. septembra 2008. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava i prava na jednaku zaštitu prava iz člana 36. stav 1. Ustava.
Podnosilac ustavne žalbe navodi: da je u svojstvu tužioca pokrenuo spor pred Trećim opštinskim sudom u Beogradu protiv tuženog Fonda za socijalno osiguranje vojnih osiguranika, radi naknade materijalne štete zbog neisplaćenih iznosa pripadajuće penzije za period od 1. avgusta 2004. do 30. novembra 2007. godine; da je presudom Trećeg Opštinskog suda u Beogradu P. 3581/07 od 22. maja 2008. godine usvojen njegov tužbeni zahtev i obavezan tuženi da mu na ime naknade štete zbog neisplaćenih mesečnih iznosa penzije za označeni period, isplati iznos od 135.455,00 RSD na ime glavnog duga, sa zakonskom zateznom kamatom na ovaj iznos počev od 1. marta 2008. godine do konačne isplate, kao i da mu isplati iznos od 48.833,00 RSD na ime ukupnog iznosa pripadajuće zakonske zatezne kamate obračunate na iznos glavnog duga do dana 29. februara 2008. godine; da su mu dosuđeni i troškovi parničnog postupka; da je Okružni sud u Beogradu, rešavajući po žalbi tuženog, 17. septembra 2008. godine doneo osporenu presudu Gž.10289/08, kojom je potvrđena presuda P-3581/07 u stavu prvom izreke, delu stava drugog izreke za iznos glavnog duga od 135.455,00 RSD sa zakonskom zateznom kamatom, i to na iznos od 121.069,24 RSD počev od 22. avgusta 2007. godine, a na iznos od 14.385,76 RSD počev od 11. januara 2008. godine, do konačne isplate, kao i u stavu trećem izreke, te je u tom delu žalba tuženog odbijena kao neosnovana; da je osporenom presudom žalba tuženog uvažena u preostalom delu, pa je preinačena presuda P-3581/07, tako što je odbijen tužbeni zahtev u delu kojim je tužilac tražio da se obaveže tuženi da mu isplati zakonsku zateznu kamatu na glavni dug u visini razlike između tražene kamate u nominalnom iznosu od 48.833,00 RSD i dosuđene kamate na glavni dug iz stava prvog izreke presude Gž.10289/08; da je odluku o preinačenju drugostepeni sud obrazložio pravnim shvatanjem da se u konkretnom slučaju radi o novčanim potraživanjima koja predstavljaju povremena dospela novčana davanja, pa kako u smislu člana 279. stav 3. Zakona o obligacionim odnosima na povremena dospela novčana davanja teče zatezna kamata od dana kada je sudu podnet zahtev za njihovu isplatu, to je tuženi obavezan da na iznos glavnog duga plati zakonsku zateznu kamatu, i to za deo duga od 121.069,24 RSD počev od 22.avgusta 2007. godine, kao dana podnošenja tužbe, a za deo duga u iznosu od 14.385,76 RSD počev od 1. avgusta 2007. godine, kao dana objektivnog preinačenja tužbenog zahteva; da je iz istih razloga, drugostepeni sud tužbeni zahtev odbio u preostalom delu.
Podnosilac smatra da zauzimanjem stanovišta da je penzija, po osnovu koje se traži razlika u isplati, povremeno davanje, te da iz tog razloga tužiocu pripada zakonska zatezna kamata od dana podnošenja tužbe, drugostepeni sud je pogrešno primenio materijalno pravo, usled čega osporenom presudom Gž.10289/08 nije pravično presuđeno o njegovom pravu. Ovo iz razloga što penzija, kao ni zarada, ne predstavlja povremeno davanje, tj. povremeno potraživanje u smislu čl. 372. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima, već potraživanje koje se povremeno obračunava. Dakle, po njegovom mišljenju, iznos penzije se utvrđuje za svaki mesec pojedinačno i isplaćuje unazad, te je jasno da to nije povremeno davanje, jer u povremena davanja ne spadaju oni rashodi i naknade čiji se iznos unapred ne zna, jer se obračunavaju mesečno ili u drugim vremenskim intervalima. Saglasno iznetom, kamata na dosuđene iznose teče od dana dospelosti svakog pojedinačnog iznosa, a ne od dana podnošenja tužbe.
Podnosilac ističe da mu je ovakvim postupanjem Okružni sud u Beogradu povredio pravo na jednaku zaštitu prava pred sudovima, koje je garantovano članom 36. stav 1. Ustava, jer su u drugim postupcima vođenim pred Trećim opštinskim sudom u Beogradu i Okružnim sudom u Beogradu usvojeni tužbeni zahtevi vojnih penzionera kada je zakonska zatezna kamata u pitanju, a reč je o istom činjeničnom i pravnom odnosu.
Takođe, podnosilac je tražio i naknadu štete zbog povrede navedenih ustavnih prava.
2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata, ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.
Odredba člana 82. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", broj 109/07) je po svojoj sadržini istovetna odredbi člana 170. Ustava.
U postupku pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.
3. Ustavni sud je iz sadržine ustavne žalbe i priložene dokumentacije utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovom ustavnosudskom sporu:
Presudom Trećeg opštinskog suda u Beogradu P. 3581/07 od 22. maja 2008. godine, odlučujući o tužbi podnosioca ustavne žalbe protiv tuženog Fonda, za socijalno osiguranje vojnih osiguranika, radi naknade štete, isti sud je u stavu 1. izreke odbio prigovor stvarne nenadležnosti toga suda a u stavu 2. izreke usvojio je tužbeni zahtev tužioca, pa je obavezao tuženi Fond za socijalno osiguranje vojnih osiguranika iz Beograda da tužiocu na ime naknade štete zbog neisplaćenih mesečnih iznosa penzije za period od 1. avgusta 2004. do 30. novembra 2007. godine isplati iznos od 135.455,00 RSD na ime glavnog duga, sa zakonskom zateznom kamatom na ovaj iznos počev od 1. marta 2008. godine do konačne isplate, kao i da tužiocu isplati iznos od 48.833,00 RSD na ime ukupnog iznosa pripadajuće zakonske zatezne kamate obračunate do dana 29. februara 2008. godine, u roku od 15 dana po prijemu presude, pod pretnjom izvršenja; u stavu 3. izreke obavezan je tuženi da tužiocu na ime troškova postupka isplati iznos od 46.000,00 dinara.
Prvostepeni sud je utvrdio da se rešenjem Fonda za socijalno osiguranje vojnih osiguranika SP. 531539 od 5. decembra 2007. godine tužiocu usklađuje penzija na 3330, 640 bodova, odnosno 85,0% od penzijskog osnova počev od 1. avgusta 2004. godine, a prema važećim elementima penzijskog osnova, te da je u tački 2. rešenja navedeno da se usklađuje penzija tužiocu na 4010,368 bodova, odnosno 85,0% od penzijskog osnova, počev od 1. oktobra 2005. godine, prema važećim elementima penzijskog osnova.
Iz nalaza i mišljenja sudskog veštaka navedeni sud je utvrdio da je tuženi za sporni period isplatio tužiocu manji iznos penzije po osnovu pripadajuće penzije od iznosa koji je određen rešenjem tuženog o usklađivanju penzije tužioca i to za ukupno utuženi period iznos od 135.455,00 dinara, dok kamata za period od 15. septembra 2004. do 29. februara 2008. godine iznosi 48.833,00 dinara, s tim što je dospelost svakog mesečnog iznosa 15. u mesecu za prethodni mesec. Sud je takođe utvrdio da je tuženi tužiocu priznao pravo na starosnu penziju i primenom bodovnog sistema odredio da se ona isplaćuje počev od 1. januara 2003. godine. Sud je utvrdio da je tuženi na osnovu odredbe člana 261. Zakona o Vojsci Jugoslavije izvršio usklađivanje penzije tužioca u skladu sa Uredbom o platama i drugim novčanim primanjima profesionalnih vojnika i civilnih lica u Vojsci Srbije i Crne Gore ("Službeni list SCG", br. 35/04 i 42/05) i utvrdio nov penzijski osnov tužiocu, ali i nakon što je izvršio usklađivanje penzije, tuženi je u spornom periodu bez opravdanog razloga vršio mesečne isplate penzija u manjem iznosu od onih koje tužiocu pripadaju saglasno donetom rešenju o usklađivanju njegove penzije, te je usled takvog propusta tuženog, tužilac pretrpeo štetu čija je visina utvrđena finansijskim veštačenjem, te je u smislu navedenog tuženi na osnovu odredbe člana 172. Zakona o obligacionim odnosima obavezan da tužiocu nadoknadi štetu. Ovo stoga što upravo tuženi Fond, u smislu odredaba člana 4. tač. 1. i 4. Uredbe o nadležnosti, delokrugu, organizaciji i načinu poslovanja Fonda za socijalno osiguranje vojnih osiguranika ("Službeni list SRJ", broj 36/94), obezbeđuje ostvarivanje prava i obaveza iz socijalnog osiguranja vojnih osiguranika propisanih Zakonom o Vojsci, propisima koji su na osnovu tog zakona doneti i opštim aktima tuženog.
Kako je sud usvojio tužbeni zahtev u celosti, to je tužiocu priznao i zakonsku zateznu kamatu za svaki pojedinačni iznos počev od dospelosti pa do momenta veštačenja, kao i zakonsku zateznu kamatu na glavni dug do isplate, a sve shodno odredbama čl. 277. i 278. Zakona o obligacionim odnosima.
Okružni sud u Beogradu je osporenom presudom Gž.10289/08 od 17. septembra 2008. godine - stavom 1. izreke potvrdio presudu Trećeg opštinskog suda u Beogradu P.3581/07 od 22. maja 2008. godine u stavu prvom izreke, delu stava drugog izreke za iznos glavnog duga od 135.455,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom, i to na iznos od 121.069,24 dinara počev od 22. avgusta 2007. godine, a na iznos od 14.385,76 dinara počev od 11. januara 2008. godine do isplate, kao i u stavu trećem izreke, a žalba tuženog u tom delu je odbijena kao neosnovana, dok je stavom 2. izreke uvažio žalbu tuženog u preostalom delu, pa je preinačio presudu Trećeg opštinskog suda u Beogradu P.3581/07 od 22. maja 2008. godine u preostalom delu stava drugog izreke, te je odbio tužbeni zahtev u delu kojim je tužilac tražio da se obaveže tuženi da mu isplati zakonsku zateznu kamatu na glavni dug u visini razlike između tražene kamate u nominalnom iznosu od 48.833,00 dinara i dosuđene kamate na glavni dug iz stava 1. izreke ove presude.
Po oceni Okružnog suda u Beogradu, prvostepeni sud je na potpuno i pravilno utvrđeno činjenično stanje pravilno primenio materijalno pravo, kada je obavezao tuženog da tužiocu na ime manje isplaćene penzije u traženom periodu isplati iznos od 135.455,00 dinara, dajući za svoju odluku jasne i dovoljne razloge.
Takođe, prema nalaženju drugostepenog suda, osnovano je tuženi u izjavljenoj žalbi ukazao da je prvostepeni sud pogrešno primenio materijalno pravo u delu odluke o zahtevu koji se odnosi na zakonsku zateznu kamatu.
Naime, po oceni Okružnog suda, u konkretnom slučaju se radi o novčanim potraživanjima koja predstavljaju povremena novčana potraživanja, pa kako u smislu člana 279. stav 3. Zakona o obligacionim odnosima, na povremena dospela novčana davanja teče zatezna kamata od dana kada je sudu podnesen zahtev za njihovu isplatu, to je tuženi obavezan da na iznos glavnog duga plati zakonsku zateznu kamatu, i to za deo duga od 121.069,24 dinara (period od 1. avgusta 2004. godine do 31. jula 2007. godine) počev od 22. avgusta 2007. godine, kao dana podnošenja tužbe, a za deo duga u iznosu od 14.385,76 dinara (period od 1. avgusta 2007. godine do 30. novembra 2007. godine), koji je obuhvaćen preinačenim tužbenim zahtevom, počev od 11. januara 2008. godine, kada je izvršeno prvo preinačenje do isplate, dok je tužbeni zahtev koji predstavlja razliku između tražene kamate u nominalnom iznosu od 48.833,00 dinara i dosuđene kamate, kao u stavu 1. izreke ove presude, a što zapravo predstavlja kamatu od dospelosti svakog pojedinačnog iznosa do dana podnošenja tužbe, odnosno dana preinačenja tužbe, odbijen kao neosnovan.
Uvidom u priloženu dokumentaciju uz ustavnu žalbu Ustavni sud je utvrdio da je presudom Okružnog suda u Beogradu Gž. 9113/08 od 19. avgusta 2007. godine odbijena žalba tuženog, Fonda za socijalno osiguranje vojnih osiguranika iz Beograda i potvrđena presuda Trećeg opštinskog suda u Beogradu P. 5849/07 od 26. maja 2008. godine. Navedenom prvostepenom presudom usvojen je tužbeni zahtev tužioca u celini pa je obavezan tuženi da tužiocu na ime naknade štete za manje isplaćene iznose penzije isplati određene iznose, sa pripadajućom zakonskom zateznom kamatom prema datumima dospelosti. Isti stav Okružnog suda je izražen i u presudi Gž. 2814/08 od 3. jula 2008. godine.
Takođe, Ustavni sud je utvrdio da je presudom Trećeg opštinskog suda u Beogradu P. 5228/07 od 1. jula 2008. godine usvojen tužbeni zahtev tužioca, pa je obavezan tuženi Fond za socijalno osiguranje vojnih osiguranika iz Beograda da isplati tužiocu na ime materijalne štete zbog manje isplaćenih mesečnih iznosa pripadajuće penzije za period od avgusta 2004. godine do novembra 2007. godine iznos od 57.293,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom od dana dospelosti svakog pojedinačnog iznosa, sve u roku od 8 dana, po prijemu presude, pod pretnjom izvršenja.
Postupajući po žalbi tuženog Fonda za socijalno osiguranje vojnih osiguranika iz Beograda, Okružni sud u Beogradu doneo je presudu Gž. 9621/08 od 10. septembra 2008. godine, kojom je potvrdio presudu Trećeg opštinskog suda u Beogradu P. 5228/07 od 1. jula 2008. godine, a žalbu tuženog odbio kao neosnovanu.
Presudom Trećeg opštinskog suda u Beogradu P. 6499/07 od 8. maja 2008. godine usvojen je tužbeni zahtev tužioca, pa je obavezan tuženi Fond za socijalno osiguranje vojnih osiguranika iz Beograda da isplati tužiocu na ime materijalne štete zbog manje isplaćenih mesečnih iznosa pripadajuće penzije za period od avgusta 2004. godine do novembra 2007. godine iznos od 106.006,17 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom od dana dospelosti svakog pojedinačnog iznosa, sve u roku od 15 dana, po prijemu presude, pod pretnjom izvršenja.
Postupajući po žalbi tuženog Fonda za socijalno osiguranje vojnih osiguranika iz Beograda, Okružni sud u Beogradu doneo je presudu Gž. 9624/08 od 1. oktobra 2008. godine, kojom je potvrdio presudu Trećeg opštinskog suda u Beogradu P. 6499/07 od 8. maja 2008. godine, a žalbu tuženog odbio kao neosnovanu.
4. Za ocenu osnovanosti navoda ustavne žalbe od značaja su sledeće odredbe Ustava i zakona.
Odredbama Ustava za koje podnosilac navodi da su osporenim aktom povređene, utvrđeno je: da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da se jemči jednaka zaštita prava pred sudovima i drugim državnim organima, imaocima javnih ovlašćenja i organima autonomne pokrajine i jedinica lokalne samouprave (član 36. stav 1.).
Odredbama Zakona o obligacionim odnosima ("Službeni list SRJ", br. 31/93, 22/99, 23/99, 35/99 i 44/99), koje se odnose na pravo na naknadu štete - zateznu kamatu, propisano je: da dužnik koji zadocni sa ispunjenjem novčane obaveze duguje, pored glavnice, i zateznu kamatu po stopi utvrđenoj saveznim zakonom (član 277. stav 1.); da poverilac ima pravo na zateznu kamatu bez obzira na to da li je pretrpeo kakvu štetu zbog dužnikove docnje (član 278. stav 1.); da na dospelu, a neisplaćenu ugovornu ili zateznu kamatu, kao i na druga dospela povremena novčana davanja ne teče zatezna kamata, izuzev kad je to zakonom određeno, tj. da se na iznos neisplaćene kamate može zahtevati zatezna kamata samo od dana kada je sudu podnet zahtev za njenu isplatu i da na povremena dospela novčana davanja teče zatezna kamata od dana kad je sudu podnet zahtev za njihovu isplatu (član 279.).
5. Razmatrajući navode i razloge ustavne žalbe sa stanovišta odredbe člana 36. stav 1. Ustava, Ustavni sud je prethodno ocenio da se podnosilac u suštini žali na različito postupanje sudova, odnosno na različito odlučivanje Okružnog suda u Beogradu u istim činjeničnim i pravnim situacijama.
Saglasno izloženom, Ustavni sud je u konkretnom slučaju ocenjivao osnovanost navoda ustavne žalbe koji se odnose na različito postupanje sudova.
Ustavni sud je utvrdio da je Okružni sud u Beogradu u osporenoj presudi uvažio žalbu tuženog i preinačio odluku prvostepenog suda u delu u kome je tužbeni zahtev opredeljen na iznos od 48.833,00 dinara na ime zakonske zatezne kamate od dana dospelosti svakog pojedinačnog mesečnog duga, dok je potvrdio prvostepenu presudu kojom je usvojen deo tužbenog zahteva za iznos glavnog duga od 135.455,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od dana podnošenja tužbe, tj. dana preinačenja tužbe, pa do isplate.
Ustavni sud uvidom u sudske odluke i dokumentaciju koji su priloženi uz ustavnu žalbu nalazi da se u osporenoj presudi i u presudama koje je dostavio podnosilac ne radi o istoj pravnoj situaciji.
Naime, u osporenim presudama prvostepeni i drugostepeni sudovi su odlučivali i o delu tužbenog zahteva koji se odnosi na kapitalizirani iznos kamate od dospelosti svakog pojedinačnog mesečnog iznosa razlike u penziji pa do njegove dospelosti, te je pravilnom primenom odredaba člana 279. Zakona o obligacionim odnosima u tom delu drugostepeni sud preinačio prvostepenu presudu i odbio tužbeni zahtev, dok je u pogledu glavnog duga sa pripadajućom kamatom od dana podnošenja tužbe, odnosno preinačenja tužbe, krećući se u granicama postavljenog tužbenog zahteva, potvrdio prvostepenu presudu kojom se u tom delu usvaja tužbeni zahtev.
Međutim, uvidom u priložene presude Trećeg opštinskog suda u Beogradu i Okružnog suda u Beogradu, Ustavni sud je ocenio da je reč o različitim pravnim situacijama, jer su u tim postupcima predmet odlučivanja sudova bili tužbeni zahtevi koji su postavljani tako što je za svaki pojedinačni mesečni iznos razlike u penziji tražena i zakonska zatezna kamata, počev od dana dospelosti svakog pojedinačnog mesečnog iznosa pa do dana isplate.
Na osnovu svega izloženog, Ustavni sud je ocenio da podnosiocu ustavne žalbe nije povređeno pravo na jednaku zaštitu prava pred sudovima iz člana 36. stav 1. Ustava imajući u vidu da se u osporenoj presudi i u dostavljenim presudama ne radi o identičnim tužbenim zahtevima te da nije ni moglo doći do različitog postupanja sudova u istim činjeničnim i pravnim situacijama.
Takođe, Ustavni sud nalazi da imajući u vidu da podnosiocu ustavne žalbe osporenom presudom nije povređeno pravo na jednaku zaštitu prava pred sudovima iz člana 36. stav 1. Ustava, samim tim mu nije povređeno ni pravo na pravnu sigurnost kao sastavni deo prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava.
Stoga je Ustavni sud, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", broj 109/07), ustavnu žalbu odbio kao neosnovanu.
6. S obzirom na navedeno, Ustavni sud je, na osnovu odredbe člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, odlučio kao u izreci.
PREDSEDNIK
USTAVNOG SUDA
dr Dragiša Slijepčević