Utvrđena povreda prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku

Kratak pregled

Usvojena je ustavna žalba i utvrđena povreda prava na suđenje u razumnom roku zbog dugog trajanja izvršnog postupka. Podnositeljki je dosuđena naknada nematerijalne štete, kao i materijalne štete u visini nenamirenog potraživanja iz stečajnog postupka dužnika.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-1280/2010
24.10.2013.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda dr Dragiša B. Slijepčević, predsednik Veća i sudije Vesna Ilić Prelić, Katarina Manojlović Andrić, dr Agneš Kartag Odri, dr Goran Ilić, Sabahudin Tahirović, dr Dragan Stojanović i mr Milan Marković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Ljiljane Petrović iz Pančeva, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 24. oktobra 2013. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Ljiljane Petrović i utvrđuje se da je u izvršnom postupku koji se vodio pred Opštinskim sudom u Pančevu u predmetu I. 189/02 (ranije I. 373/98 i I. 374/98) povređeno pravo podnositeljke ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, dok se u preostalom delu ustavna žalba odbacuje.

2. Utvrđuje se pravo podnositeljke ustavne žalbe na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 600 evra, u dinarskoj protivvrednosti po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate. Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava – razdeo Ministarstva pravde i državne uprave.

3. Utvrđuje se pravo podnositeljke ustavne žalbe na naknadu materijalne štete u visini potraživanja koje je priznato, a nenamireno u stečajnom postupku Privrednog suda u Pančevu St. 13/2010 (ranije St. 15/07 i St. 18/07), a po osnovu rešenja o izvršenju donetih u postupku Opštinskog suda u Pančevu u predmetu I. 189/02 (ranije I. 373/98 i I. 374/98).

O b r a z l o ž e nj e

1. Ljiljana Petrović iz Pančeva podnela je 12. februara 2010. godine Ustavnom sudu ustavnu žalbu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku u postupcima prinudnog izvršenja pravnosnažnih i izvršnih presuda Opštinskog suda u Pančevu P. 239/92 od 12. avgusta 1992. godine, P. 931/93 od 28. aprila 1994. godine i P1. 45/03 od 6. maja 2003. godine, kao i zbog povrede načela i prava „stranke u stečajnom postupku na jednakost pred Ustavom i zakonom po redosledu namirenja“ i prava na jednaku zaštitu prava u stečajnom postupku Trgovinskog suda u Pančevu u predmetu St. 15/07, zajemčenih odredbama čl. 21. i 32. i člana 36. stav 1. Ustava Republike Srbije.

Podnositeljka je u ustavnoj žalbi navela da njena potraživanja koja su bila utvrđena pravnosnažnim i izvršnim presudama Opštinskog suda u Pančevu P. 239/92 od 12. avgusta 1992. godine, P. 931/93 od 28. aprila 1994. godine i P1. 45/03 od 6. maja 2003. godine nisu bila namirena pre pokretanja stečajnog postupka. U ustavnoj žalbi je navedeno da u stečajnom postupku koji je pokrenut 6. novembra 2007. godine pred Trgvinskim sudom u Pančevu u predmetu St. 15/07 navedena potraživanja nisu isplaćena iako su dospela pre pokretanja stečajnog postupka. U ustavnoj žalbi je navedeno da su neki stečajni poverioci namirili svoja potraživanja iako su njihova potraživanja dospela posle njenog, a njena potraživanja su nepravedno i neosnovano osporena. Predložila je da se hitno odredi izvršenje svih pravnosnažnih i izvršnih presuda i isplata svih neisplaćenih a dospelih potraživanja, što je na dan 27. novembra 2007. godine iznosilo 2.406.215,30 dinara , kao i kamat e do dana isplate. Podnositeljka je tražila i naknadu nematerijalne štete zbog utvrđene povrede prava na pravično suđenje i suđenje u razumnom roku, troškove ustavnosudskog postupka nije tražila.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

U postupku pružanja ustavnosudske zaštite povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u spise predmeta Opštinskog suda u Pančevu I. 2090/05, pročitao odgovor v.f. predsednika Osnovnog suda u Pančevu Su. VIII 23/13 od 22. februara 2013. godine i odgovor v.f. predsednika Privrednog suda u Pančevu VIII Su. 39/1-2013 od 20. marta 2013. godine, pa je utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari:

3.1. Iz odgovora v.f. predsednika Osnovnog suda u Pančevu Su. VIII 23/13 od 22. februara 2013. godine proizlazi da spisi predmeta Opštiskog suda u Pančevu I. 2090/05 sadrže spise predmeta Opštinskog suda u Pančevu I. 351/04 i I. 373/98, a da su spisi predmeta Opštinskog suda u Pančevu I. 374/98 (kasnije I. 100/01) arhvirani 1. novembra 2007. godine i komisijski uništeni krajem 2012. godine u skladu sa odredbom člana 241. stav 1. tačka 9) Sudskog poslovnika.

Uvidom u spise predmeta Opštinskog suda u Pančevu I. 2090/05 utvrđeno je da je:

- rešenjem o izvršenju Opštinskog suda u Pančevu I. 373/98 od 6. aprila 1998. godine dozvoljeno je prinudno izvršenje presude Opštinskog suda u Pančevu P. 239/92 od 12. avgusta 1992. godine, po predlogu podnositeljke ustavne žalbe koji je podnela 27. marta 1998. godine, protiv izvršnog dužnika DP „Utva aluminijum“ iz Pančeva;

- rešenjem o izvršenju Opštinskog suda u Pančevu I. 374/98 od 10. decembra 1999. godine dozvoljeno je prinudno izvršenje na osnovu pravnosnažne i izvršne presude Opštinskog suda u Pančevu P. 931/93 od 28. aprila 1994. godine protiv izvršnog dužnika DP „Utva aluminijum“ iz Pančeva (kako su spisi predmeta Opštinskog suda u Pančevu I. 374/98 kasnije I. 100/01 komisijski uništeni, to nije moguće sa sigurnošću utvrditi kog datuma je bio podnet predlog za prinudno izvršenje);

- rešenjem o izvršenju Opštinskog suda u Pančevu I. 351/04 od 2. marta 2004. godine dozvoljeno je prinudno izvršenje presude Opštinskog suda u Pančevu P1. 45/03 od 6. maja 2003. godine po predlogu podnositeljke ustavne žalbe koji je podnela 26. februara 2004. godine, protiv izvršnog dužnika „Konstrukcije“d.o.o.

3.2. Činjenice i okolnosti koje se tiču izvršnog postupka Opštinskog suda u Pančevu I. 373/98 (izvršna isprava: presuda tog suda P. 239/98 od 12. avgusta 1992. godine)

Opštinski sud u Pančevu je dozvolio prinudno izvršenje predloženo 27. marta 1998. godine rešenjem o izvršenju I. 373/98 od 6. aprila 1998. godine. Povodom prigovora izvršnog dužnika, sud je održao četiri ročišta (19. juna, 16. septembra, 16. oktobra i 6. novembra 1998. godine) i doneo rešenje I. 373/98 od 2. decembra 1998. godine kojim je usvojio prigovor dužnika, obustavio postupak izvršenja i ukinuo sve sprovedene izvršne radnje. Povodom žalbe izvršnog poverioca, ovde podnositeljke ustavne žalbe, Opštinski sud u Pančevu je bez formalne odluke o izjavljenoj žalbi (odnosno u spisima predmeta koji su dostavljeni Ustavnom sudu na uvid nema odluke o žalbi koju je podnositeljka izjav ila protiv rešenja I. 373/98 od 2. decembra 1998. godine, niti bilo kakvog traga da je naloženo da se spisi predmeta dostave drugostepenom veću na odlučivanje o žalbi) zakazao ponovno ročište i odredio veštačenje rešenjem I. 373/98 od 16. septembra 1999. godine. Veštak iz oblasti socijalnog osiguranja i aktuar je sudu dostavio nalaz i mišljenje 27. septembra 1999. godine. Podnositeljka ustavne žalbe je podneskom od 4. oktobra 1999. godine iznos nenamirenog potraživanja precizirala u skladu sa mišljenjem veštaka na koji nije bilo primedbi stranaka. Rešenjem Opštinskog suda u Pančevu I. 373/98 od 10. decembra 1999. godine naloženo je Narodnoj banci Jugoslavije da sprovede prinudno izvršenje koje je određeno rešenjem o izvršenju I. 373/98 od 6. aprila 1998. godine u opredeljenom iznosu u sklad u sa nalazom i mišljenjem veštaka. Narodna banka Jugoslavije je vratila 16. februara 2000. godine sudu rešenje o izvršenju I. 373/98 od 10. decembra 1999. godine sa napomenom da poslovni račun izvršnog dužnika nije ispravan. Nakon toga sud je naložio poveriocu, ovde podnositeljki ustavne žalbe, da označi tačan broj poslovnog računa izvršnog dužnika, te je podnesak poverioca sa učinjenim ispravkama od 23. marta 2000. godine dostavio Narodnoj banci Jugoslavije na postupanje i sprovođenje dozvoljenog izvršenja. Narodna banka Jugoslavije je ponovo vratila 28. novembra 2000. godine sudu rešenje o izvršenju sa istom napomenom da poslovni račun izvršnog dužnika nije ispravan. Podneskom izvršnog poverioca od 23. januara 2001. godine predložena je promena sredstva izvršenja. Postupajući po navedenom predlogu Opštinski sud u Pančevu je doneo rešenje o izvršenju I. 101/2001 od 26. januara 2001. godine kojim je dozvolio izvršenje popisom, procenom, plenidbom i prodajom pokretnih stvari izvršnog dužnika i spisi predmeta su dostavljeni sudskom izvršitelju u rad na sprovođenje. Podnositeljka ustavne žalbe je predložila izvršnom sudu 8. marta 2002. godine promenu sredstva izvršenja po rešenjima o izvršenju Opštinskog suda u Pančevu I. 373/98 i I. 374/98 tako što je predložila da se odredi izvršenje na određenim nepokretnostima izvršnog dužnika a radi sprovođenja izvršenja na osnovu pravnosnažnih i izvršnih presuda Opštinskog suda u Pančevu P. 239/92 od 12. avgusta 1992. godine i P. 931/93 od 28. aprila 1994. godine, kao i da se spisi predmeta spoje sa predmetom istog suda I. 189/02. Nakon toga Opštinski sud u Pančevu je održao dva ročišta (30. aprila i 11. oktobra 2002. godine), te je odlučio da se postupci spoje i da se postupak nastavi pod brojem I. 189/02. Zaključkom Opštinskog suda u Pančevu I. 189/02 od 21. oktobra 2002. godine sud je odredio da se izvrši prodaja opredeljenih nepokretnosti usmenim i javnim nadmetanjem. Podnositeljka ustavne žalbe je ponovo podnela 10. januara 2003. godine predlog za izvršenje na osnovu pravnosnažnih i izvršnih presuda Opštinskog suda u Pančevu P. 239/92 od 12. avgusta 1992. godine i P. 931/93 od 28. aprila 1994. godine bez oznake sredstva izvršenja, a koje je dozvoljeno rešenjem Opštinskog suda u Pančevu I. 293/02 od 13. februara 2003. godine. Rešenjem Opštinskog suda u Pančevu IPV(I) 17/03 od 19. februara 2003. godine usvojen je prigovor dužnika i obustavljen je postupak izvršenja po rešenju I. 293/02 od 13. februara 2003. godine a sve sprovedene izvršne radnje su ukinute, s obzirom na postojanje litispendencije.

3.3. Činjenice i okolnosti koje se tiču izvršnog postupka Opštinskog suda u Pančevu I. 351/04 (izvršna isprava tog suda P1. 45/03 od 6. maja 2003. godine)

Rešenjem Opštinskog suda u Pančevu I. 351/04 od 2. marta 2004. godine dozvoljeno je prinudno izvršenje, koje je podnositeljka ustavne žalbe protiv izvršnog dužnika „Konstrukcije“d.o.o. predložila 26. februara 2004. godine na osnovu pravnosnažne i izvršne presude Opštinskog suda u Pančevu P1. 45/03 od 6. maja 2003. godine , i to prenosom novčanih sredstava koja se vode na poslovnom računu dužnika. Podneskom od 22. septembra 2005. godine podnositeljka je predložila spajanje spisa predmeta I. 351/04 sa predmetom istog suda IPV(I) 646/04. Nakon toga u spisima predmeta I. 351/04 stoji dostavna naredba sudije od 14. jula 2008. godine:„Spis a/a“; veza I. 1220/05, isplata 100.000,00 dinara.

Uvidom u rešenje Privrednog suda u Pančevu St. 429/2010 od 22. juna 2010. godine Ustavni sud je utvrdio da je nad stečajnim dužnikom „Konstrukcije“d.o.o iz Pančeva otvoren stečajni postupak; da je utvrđeno da je stečajni dužnik trajnije nesposoban za plaćanje; da je utvrđeno da ne postoji pravni interes poverilaca i stečajnog dužnika za sprovođenje stečajnog postupka; te je zaključen stečajni postupak. Iz obrazloženja navedenog rešenja proizlazi da je rešenjem Privrednog suda u Pančevu St. 429/10 od 16. aprila 2010. godine pokrenut prethodni stečajni postupak nad stečajnim dužnikom „Konstrukcije“d.o.o, te kako u ostavljenom roku od 60 dana nijedan stečajni poverilac niti stečajni dužnik nisu uplatili predujam za pokriće troškova stečajnog postupka niti su sudu podneli predlog za sprovođenje stečajnog postupka nad stečajnim dužnikom, ocenjeno je da ne postoji pravni interes stečajnih poverilaca ni stečajnog dužnika za sprovođenje stečajnog postupka.

3.4. Iz odgovora v.f. predsednika Privrednog suda u Pančevu VIII Su. 39/1-2013 od 20. marta 2013. godine i priloženih dokaza proizlazi da je pred tim sudom vođen stečajni postupak nad stečajnim dužnikom UTVA ALUMINIJUM, koji je pokrenut rešenjem Trgovinskog suda u Pančevu St. 15/2007 od 11. januara 2008. godine, a okončan rešenjem o zaključenju stečaja od 6. aprila 2010. godine.

U osporenom stečajnom postupku podnositeljka ustavne žalbe Ljiljana Petrović je prijavila svoja potraživanja 31. decembra 2007. godine (prijavu potraživanja je dopunila 29. januara 2008. godine i 10. aprila 2008. godine), koja se odnose na neisplaćene zarade i razlike zarade, a koja su bila utvrđena izvršnim presudama Opštinskog suda u Pančevu P. 239/92 od 12. avgusta 1992. godine, P. 931/93 od 28. aprila 2004. godine i P1.45/03 od 6. maja 2003. godine.

Takođe je navedeno da je podnositeljka ustavne žalbe na osnovu navedenih izvršnih isprava delimično namirila svoja potraživanja u iznosu od 11.282,00 dinara (16. oktobra 2003. godine) i 142.750,00 (30. decembra 2003. godine) u izvršnim postupcima koje je vodila u svojstvu izvršnog poverioca pred Opštinskim sudom u Pančevu.

Iz prijave potraživanja i njenih dopuna koje je podnositeljka ustavne žalbe podnela Trgovinskom sudu u Pančevu proizlazi da je u osporenim izvršnim postupcima delimično namirila svoja potraživanja po osnovu izvršnih presuda Opštinskog suda u Pančevu, i to:

- po osnovu presude P. 239/92 od 12. avgusta 1992. godine, na osnovu koje je doneto rešenje o izvršenju I. 373/98 od 6. aprila 1998. godine i utvrđeno potraživanje u iznosu od 3.746,09 dinara, podnositeljki je isplaćeno 2.823,00 dinara (rešenje o namirenju Opštinskog suda u Pančevu I. 189/02 od 16. oktobra 2003. godine); dakle, ostalo je nenamireno potraživanje u iznosu od 941,00 (nepunih 30%) , koliko je i prijavila u osporenom stečajnom postupku;

- po osnovu presude P. 931/93 od 28. aprila 1994. godine, na osnovu koje je doneto rešenje o izvršenju I. 374/98 od 6. aprila 1998. godine i utvrđen iznos potraživanja u iznosu od 34.892,65 dinara, podnositeljki je isplaćeno 26.169,00 dinara (rešenje o namirenju Opštinskog suda u Pančevu IPV(I). 230/03 od 14. januara 2004. godine); dakle, ostalo je nenamireno potraživanje u iznosu od 8.723,16 dinara (25%), koliko je i prijavila u osporenom stečajnom postupku.

Prijavljeno potraživanje podnositeljke ustavne žalbe na osnovu presude Opštinskog suda u Pančevu P1. 45/03 je osporeno u predmetnom stečajnom postupku s obzirom na to da je tuženi iz izvršne isprave KONSTRUKCIJE d.o.o. a ne stečajni dužnik. Takođe je utvrđeno da podnositeljka ustavne žalbe nije pokrenula parnični postupak radi utvrđenja osnovanosti svog potraživanja nakon što joj je osporeno potraživanje na osnovu presude Opštinskog suda u Pančevu P1. 45/03, niti je preduzela mere da to potraživanje prijavi u postupku koji je pokrenut protiv dužnika KONSTRUKCIJE d.o.o.

U odgovoru Privrednog suda u Pančevu navedeno je da je u osporenom stečajnom postupku rešenjem St. 18/07 od 24. aprila 2008. godine usvojena konačna tabela prijavljenih potraživanja, pa je Ljiljani Petrović priznato potraživanje na ime glavnog duga u visini od 710.603,00 dinara (na osnovu rešenja o izvršenju koja su doneta u ovde osporenim izvršnim postupcima), a po osnovu zakonske zatezne kamate u visini od 923.649,00 dinara i potraživanje na osnovu ostalih troškova u visini od 38.232,00 dinara, a sve to u četvrtom isplatnom redu (pravni osnov su rešenja o izvršenju doneta u postupcima koji se osporavaju u ovom ustavnosudskom postupku). Stečajnom poveriocu, ovde podnositeljki ustavne žalbe, osporeno je potraživanje na ime glavnog duga u visini od 86.553,00 dinara i zakonske zatezne kamate u visini od 647.178,00 dinara. Potraživanja podnositeljke ustavne žalbe iz četvrtog isplatnog reda nisu isplaćena zbog nedostatka sredstava, odnosno potraživanja utvrđena u četvrtom isplatnom redu nisu isplaćena nijednom stečajnom poveriocu.

4. Odredbama Ustava, na čiju se povredu podnositeljka poziva u ustavnoj žalbi, utvrđeno je: da su pred Ustavom i zakonom svi su jednaki (član 21. stav 1.); da svako ima pravo na jednaku zakonsku zaštitu, bez diskriminacije (član 21. stav 2.); da je zabranjena svaka diskriminacija, neposredna ili posredna, po bilo kom osnovu, a naročito po osnovu rase, pola, nacionalne pripadnosti, društvenog porekla, rođenja, veroispovesti, političkog ili drugog uverenja, imovnog stanja, kulture, jezika, starosti i psihičkog ili fizičkog invaliditeta (član 21. stav 3.); da se ne smatraju diskriminacijom posebne mere koje Republika Srbija može uvesti radi postizanja pune ravnopravnosti lica ili grupe lica koja su suštinski u nejednakom položaju sa ostalim građanima (član 21. stav 4.); da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da se jemči jednaka zaštita prava pred sudovima i drugim državnim organima, imaocima javnih ovlašćenja i organima autonomne pokrajine i jedinica lokalne samouprave (član 36. stav 1.).

Odredbom člana 84. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11 i 18/13-US), kojim je uređen postupak po ustavnoj žalbi, propisano je da se ustavna žalba može izjaviti u roku od 30 dana od dana dostavljanja pojedinačnog akta, odnosno od dana preduzimanja radnje kojom se povređuje ili uskraćuje ljudsko ili manjinsko pravo i sloboda zajemčena Ustavom.

Odredbom člana 82. stav 2. Zakona je predviđeno da se ustavna žalba može izjaviti i ako nisu iscrpljena pravna sredstva, u slučaju kada je podnosiocu povređeno pravo na suđenje u razumnom roku.

Odredbom člana 10. stav 1. Zakona o izvršnom postupku („Službeni list SFRJ“, br. 20/78, 6/82, 74/87, 57/89, 20/90, 27/90 i 35/91 i „Službeni list SRJ“, br. 27/92, 31/93, 24/94, 28/ 2000), koji je važio u vreme pokretanja osporenih izvršnih postupaka Opštinskog suda u Pančevu I. 373/98 i I. 374/98 bilo je propisano da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno.

Odredbom člana 4. stav 1. Zakona o izvršnom postupku („Službeni list SRJ", br. 28/2000, 73/2000 i 71/01) koji je važio u vreme trajanja navedenih izvršnih postupaka, bilo je propisano da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno.

Odredbom člana 5. stav 1. Zakona o izvršnom postupku ("Službeni glasnik RS“, broj 125/04) , koji je važio u vreme pokretanja osporenog izvršnog psotupka Opštinskog suda u Pančevu I. 351/04 i u vreme trajanja ostalih osporenih izvršnih postupaka, bilo je propisano da u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno.

Odredbama Zakona o stečajnom postupku ("Službeni glasnik RS", br. 84/04 i 85/05), koji je važio u vreme pokretanja osporenog stečajnog postupka, bilo je propisano: da je stečajni poverilac lice koje na dan pokretanja stečajnog postupka ima neobezbeđeno potraživanje prema stečajnom dužniku (član 34.); da se stečajni poverioci, u zavisnosti od njihovih potraživanja, svrstavaju u isplatne redove, te da stečajni poverioci nižeg isplatnog reda mogu se namiriti tek pošto se namire stečajni poverioci višeg isplatnog reda, kao i da se stečajni poverioci istog isplatnog reda namiruju srazmerno visini njihovih potraživanja (član 35. stav 1.); da u prvi isplatni red spadaju potraživanja po osnovu troškova stečajnog postupka u koji ulaze sva potraživanja koja se po ovom zakonu smatraju troškovima stečajnog postupka (član 35. stav 2. tačka 1)); da u drugi isplatni red spadaju neisplaćane neto zarade zaposlenih kod stečajnog dužnika u iznosu minimalnih zarada za poslednjih godinu dana pre pokretanja stečajnog postupka i neisplaćeni doprinosi za penzijsko i invalidsko osiguranje zaposlenih za poslednje dve godine pre pokretanja stečajnog postupka (član 35. stav 2. tačka 2)); da u treći isplatni red spadaju potraživanja po osnovu svih javnih prihoda dospelih u poslednja tri meseca pre pokretanja stečajnog postupka, osim doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje zaposlenih (član 35. stav 2. tačka 3)); da u četvrti isplatni red spadaju potraživanja ostalih stečajnih poverilaca (član 35. stav 2. tačka 4)); da poverioci koji imaju založno pravo ili pravo namirenja na stvarima ili pravima o kojima se vode javne knjige ili registri imaju pravo na namirenje na toj stvari ili pravu (član 38. stav 1.); da se potraživanje smatra utvrđenim ako nije osporeno od strane stečajnog upravnika ili od strane stečajnih poverilaca u roku od 40 dana od prijema poslednje prijave (član 94. stav 1.); da će stečajni sudija usvojiti konačnu tabelu na osnovu liste potraživanja koju je sastavio stečajni upravnik, i na osnovu izmena unetih na ročištu, da konačna tabela sadrži podatke o svim prijavljenim potraživanjima, o tome ko ih je osporio i u kom iznosu su utvrđena, odnosno osporena (član 94. stav 2.); da na osnovu ove tabele, stečajni sudija donosi zaključak o listi potraživanja i zaključak o osporenim potraživanjima (član 94. stav 3.); da se zaključak o listi potraživanja dostavlja stečajnom upravniku i svakom stečajnom poveriocu, i objavljuje se na oglasnoj tabli suda (član 94. stav 4.); da protiv zaključka iz stava 4. ovog člana prigovor može podneti stečajni upravnik i stečajni poverilac, s tim što stečajni poverilac može osporavati zaključak samo u delu koji se tiče njegovog potraživanja (član 94. stav 5.); da se prigovor iz stava 5. ovog člana podnosi se stečajnom veću (član 94. stav 6.); da pravnosnažna odluka kojom se utvrđuje potraživanje i njegov isplatni red obavezujuća je za stečajnog dužnika i za sve stečajne poverioce (član 94. stav 7.); da se poverilac čije je potraživanje osporeno upućuje na parnicu radi utvrđivanja osporenog potraživanja, koju može da pokrene u roku od osam dana od dana prijema zaključka iz člana 94. ovog zakona (član 96. stav 1.).

5. Ispitujući, najpre, postojanje procesnih pretpostavki za postupanje, Ustavni sud je utvrdio da je izvršni postupak Opštinskog suda u Pančevu u predmetu I. 351/04 arhiviran 2008. godine, uz konstataciju izvršnog sudije: „veza I. 1220/05, isplata 100.000,00, spis a/a“; da je nakon toga podnositeljka ustavne žalbe prijavila deo potraživanja po osnovu rešenja o izvršenju I. 351/04 (za koji tvrdi da je ostao nenamiren) u ovde osporenom stečajnom postupku; da joj je to potraživanje osporeno, te da ona nije pokretala parnični postupak nakon toga radi utvrđenja osnovanosti osporenog potraživanja, niti je preduzela mere da to potraživanje prijavi u postupku koji je pokrenut protiv dužnika KONSTRUKCIJE d.o.o. Naime, iz napred navedenog rešenja Privrednog suda u Pančevu St. 429/2010 od 22. juna 2010. godine proizlazi da nijedan stečajni poverilac (dakle, ni podnositeljka ustavne žalbe), niti stečajni dužnik nisu uplatili predujam za pokriće troškova stečajnog postupka , niti su sudu podneli predlog za sprovođenje stečajnog postupka nad stečajnim dužnikom KONSTRUKCIJE d.o.o, zbog čega je ocenjeno da ne postoji pravni interes stečajnih poverilaca ni stečajnog dužnika za sprovođenje stečajnog postupka nad tim dužnikom.

Imajući u vidu činjenicu da je u spisima Opštinskog suda u Pančevu I. 351/04, koji su dostavljeni Ustavnom sudu na uvid, konstatovano da je podnositeljki ustavne žalbe izvršena isplata od 100.000,00 dinara, nakon čega je predmet arhiviran, kao i utvrđene činjenice da je podnositeljki osporeno prijavljeno potraživanje po osnovu rešenja o izvršenju I. 351/04, a da ona nakon toga nije pokretala parnicu radi utvrđivanja osnovanosti osporenog potraživanja, niti je u prethodnom stečajnom postupku koji je pokrenut protiv dužnika D.O.O. „Konstrukcije“ preduzela neophodne mere u cilju sprovođenja stečajnog postupka nad tim dužnikom, Ustavni sud je stanovišta da se u konkretnom slučaju blagovremenost ustavne žalbe ima ceniti od dana 14. jula 2008. godine, jer je tada nakon kostatacije o izvršenoj uplati od 100.000,00 dinara predmet Opštinskog suda u Pančevu I. 351/04 arhiviran.

Polazeći od navedenog, Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 2) Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", br. 109/07, 99/11 i 18/13 - US), odbacio ustavnu žalbu u delu kojim se osporava trajanje izvršnog postupka Opštinskog suda u Pančevu u predmetu I. 351/04 kao neblagovremenu, jer je izjavljena posle isteka roka iz člana 84. stav 1. Zakona, i odlučio kao u drugom delu tačke 1. izreke.

Ustavni sud ukazuje da na drugačiju ocenu ne može da utiče ni činjenica da se ustavnom žalbom ističe i povreda prava na suđenje u razumnom roku. Ovo iz razloga što odredba člana 82. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu daje mogućnost izjavljivanja ustavne žalbe zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku pre nego što su iskorišćena propisana pravna sredstva, dakle dok postupak još uvek traje, ali ako je, kao u konkretnom slučaju, postupak okončan, onda se blagovremenost ustavne žalbe ceni na način propisan odredbom člana 84. stav 1. Zakona, bez obzira na povredu kog zajemčenog prava se podnosilac ustavne žalbe poziva.

6. Ocenjujući navode i razloge ustavne žalbe sa stanovišta Ustavom zajemčenog prava na suđenje u razumnom roku, a polazeći od utvrđenih činjenica i okolnosti koje se odnose na izvršne postupke Opštinskog suda u Pančevu u predmetima I. 373/98 i I. 374/98, Ustavni sud je utvrdio da su predmetni sudski postupci pokrenuti 1998. godine, da su spojeni i da se vodio jedinstveni postupak pred Opštinskim sudom u Pančevu pod brojem I. 189/02; da potraživanja izvršne poverilje, ovde podnositeljke ustavne žalbe, nisu u celosti namirena do otvaranja stečajnog postupka nad dužnikom 2008. godine. Osporeni stečajni postupak Trgovinskog suda u Pančevu pokrenut je 11. januara 2008. godine, a okončan je 6. aprila 2010. godine.

Iako je period u kojem se građanima Republike Srbije jemče prava i slobode utvrđene Ustavom i obezbeđuje ustavnosudska zaštita u postupku po ustavnoj žalbi počeo da teče 8. novembra 2006. godine, danom proglašenja Ustava Republike Srbije, Ustavni sud je, polazeći od toga da sudski postupak po svojoj prirodi predstavlja jedinstvenu celinu, stao na stanovište da su, u konkretnom slučaju, ispunjeni uslovi da se prilikom ocene razumnog roka uzme u obzir i period trajanja postupka koji je prethodio stupanju Ustava na pravnu snagu.

Prilikom utvrđivanja postojanja povrede prava na suđenje u razumnom roku, Ustavni sud polazi od toga da je pojam razumnog trajanja sudskog postupka relativna kategorija koja zavisi od niza činilaca, i mora se proceniti u svakom pojedinačnom slučaju, prema njegovim specifičnim okolnostima. Složenost činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanje podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, postupanje nadležnih sudova koji vode postupak i priroda zahteva, odnosno značaj predmeta spora za podnosioca, osnovni su činioci koji utiču na ocenu dužine sudskog postupka. Ustavni sud je i u ovom slučaju ispitivao da li su i u kojoj meri navedeni kriterijumi uticali na dugo trajanje postupka.

U pogledu osporenih izvršnih postupaka Opštinskog suda u Pančevu, Ustavni sud je posmatrao kao jedinstvenu celinu postupke prinudnog izvršenja presuda tog suda P. 239/92 i P. 931/93 (I. 373/98 i I. 374/98), s obzirom na to da iz navoda ustavne žalbe i dostavljene dokumentacije proizlazi da su oba navedena izvršna postupka pokrenuta 1998. godine, te da su spojeni sa predmetom istog suda I. 189/02, da se vodio jedinstveni postupak pod brojem I. 189/02 (kasnije I. 293/02) u kojem su delimično namirena potraživanja podnositeljke ustavne žalbe, i to 24. novembra 2003. godine namireno je više od 70% potraživanja po presudi P. 239/92, a 14. januara 2004. godine namireno je 75% potraživanja po presudi P. 931/93). Preostali deo potraživanja je ostao nenamiren u izvršnom postupku i bio je prijavljen u osporenom stečajnom postupku.

Po oceni Ustavnog suda, u konkretnom slučaju nije se radilo o naročito složenim sudskim postupcima, a sa druge strane, razmatrajući značaj predmeta spora za podnositeljku ustavne žalbe, Sud smatra da je podnositeljka imala legitiman interes da se izvršenje novčanog potraživanja na ime neisplaćene zarade i razlike zarade, utvrđenog pravnosnažnim presudama sprovede u razumnom roku.

Kada je reč o ponašanju podnositeljke ustavne žalbe, Ustavni sud je imao u vidu da je Narodna banka Jugoslavije dva puta vraćala rešenje o izvršenju I. 373/98 zbog neispravno označenog računa dužnika, te se nesprovođenje dozvoljenog izvršenja ne može staviti na teret sudu u periodu od 10. decembra 1999. godine (kada je doneto rešenje o izvršenju) do 23. januara 2001. godine (kada je podnositeljka predložila promenu sredstva izvršenja). No, i pored toga Ustavni sud smatra da ponašanje podnositeljke ustavne žalbe nije bilo takvog značaja da je u bitnom doprinelo gotovo decenijskom trajanju izvršnog postupka.

Ocenjujući postupanje Opštinskog suda u Pančevu, Ustavni sud, najpre, konstatuje da bitna karakteristika izvršnog postupka jeste njegov prinudni karakter koji određuje osnovna načela tog postupka. Jedno od tih načela je načelo oficijelnosti koje od suda zahteva aktivno ponašanje sve do okončanja izvršnog postupka, te je sud dužan da hitno preduzima sve radnje koje treba da dovedu do sprovođenja izvršenja i okončanja izvršnog postupka, što u konkretnoj situaciji nije bio slučaj.

Na teret Opštinskom sudu u Pančevu može se staviti postupanje koje je dovelo do odugovlačenja postupka u periodu od 6. aprila 1998. godine (kada je doneto rešenje o izvršenju) do 10. decembra 1999. godine (kada je nakon „obustave“ izvršnog postupka rešenjem I. 373/98 od 2. decembra 1998. godine, zbog usvajanja prigovora dužnika, isti - prvostepeni sud povodom žalbe poverioca protiv „obustave postupka“ samo zakazao ponovno ročište, odredio veštačenje i naložio banci da postupi po rešenju o izvršenju od 6. aprila 1998. godine). Ovakvo postupanje suda, odnosno činjenica da je prvostepeni sud prvo obustavio postupak, a da je nakon prijema žalbe na to rešenje isti prvostepeni sud bez dostavljanja žalbe na odlučivanje drugostepenom veću sam procenio da predmetni postupak treba nastaviti, ukazuje da je osporeni izvršni postupak bio u neopravdanoj višemesečnoj „obustavi“. Po oceni Ustavnog suda, takođe, ničim se ne može opravdati činjenica da je sud rešenjem I. 101/2001 od 26. januara 2001. godine dozvolio promenu sredstva izvršenja i odredio izvršenje popisom, procenom i prodajom pokretnih stvari dužnika, a da po tom rešenju, do podnošenja novog predloga podnositeljke ustavne žalbe za promenu sredstva izvršenja (na nepokretnostima dužnika 8. marta 2002. govine) nije preduzeta nijedna radnja u cilju njegovog sprovođenja i okončanja predmetnog izvršnog postupka.

U pogledu perioda od 14. januara 2004. godine (kada je delimično namireno potraživanje podnositeljke ustavne žalbe, kako je to napred detaljno obrazloženo), do pokretanja stečajnog postupka 11. januara 2008. godine (u kojem je prijavljen nenamireni deo navedenih potraživanja), Ustavni sud je odlučio da se taj period ne stavi na teret podnositeljki ustavne žalbe, već je uzeo da je nemogućnost sprovođenja predmetnih izvršenja u celini prouzrokovana neažurnim postupanjem Opštinskog suda u Pančevu. Ovo stoga što Osnovni sud u Pančevu u svom odgovoru na navode ustavne žalbe nije naveo nijedan razlog kojim bi obrazložio zbog čega je predmetni postupak trajao gotovo jednu deceniju, niti je Ustavnom sudu pružio bilo koji dokaz da je u navedenom periodu preduzimao nužne procesne radnje u cilju okončanja predmetnog izvršnog postupka, odnosno da je eventualno trajanje ovog postupka prouzrokovano ponašanjem podnositeljke ustavne žalbe. Naime, u odgovoru na navode ustavne žalbe Osnovni sud u Pančevu je doslovno samo konstatovao da se Ustavnom sudu dostavljaju na uvid spisi predmeta Opštiskog suda u Pančevu I. 2090/05 koji sadrže spise predmeta Opštinskog suda u Pančevu I. 351/04 i I. 373/98, a da su spisi predmeta Opštinskog suda u Pančevu I. 374/98 (kasnije I. 100/01) arhvirani 1. novembra 2007. godine i komisijski uništeni krajem 2012. godine u skladu sa odredbom člana 241. stav 1. tačka 9) Sudskog poslovnika. Međutim, iz dostavljenih spisa I. 2090/05 moglo se samo utvrditi koje su radnje preduzimane u postupku I. 373/98 od podnošenja predloga za prinudno izvršenje (1998. godine) do delimičnog namirenja podnositeljke ustavne žalbe (napomena: detaljan sadržaj dostavljenih spisa predmeta opisan je u tački 3. ovog obrazloženja).

Ocenjujući sve prethodno izloženo u kontekstu činilaca koji utiču na dužinu trajanja postupka u svakom konkretnom slučaju, Ustavni sud nalazi, posebno imajući u vidu postupanje izvršnog suda, da se dužina trajanja izvršnih postupaka Opštinsko g sud a u Pančevu u predmetima I. 373/98 i 374/98 (koji su spojeni i vođen je jedinstven postupak u predmetu I. 189/02, kasnije I. 293/02) ni u kom slučaju ne može smatrati razumnom i da se prevashodno može staviti na teret Opštinskom sudu u Pančevu.

Po oceni Ustavnog suda, iako u ustavnoj žalbi nije izričito osporeno trajanje stečajnog postupka koji se vodio pred Privrednim sudom u Pančevu u predmetu St. 13/10 (ranije St. 18/07 i St. 15/07), istaknuta povreda prava na suđenje u razumnom roku odnosi se i na taj postupak, a što proizlazi iz navoda ustavne žalbe (koja je podneta pre okončanja stečajnog postupka) da podnositeljka od 1992. godine ne može da naplati svoja potraživanja za zaostalu zaradu po pravnosnažnim i izvršnim presudama, kao i iz njenog zahteva da Ustavni sud „hitno odredi izvršenje svih prvnosnažnih i izvršnih presuda“. Stoga je, Ustavni sud ocenio da se u ovom konkretnom slučaju kao jedinstvena celina mora ju posmatrati izvršni postupak koji je vođen pred Opštinskim sudom u Pančevu u predmetu I. 189/02 i stečajni postupak koji je vođen pred Trgovinskim sudom u Pančevu (a koji je, samostalno posmatrano , okončan u razumnom roku nakon dve godine i tri meseca pred Privrednim sudom u Pančevu).

Iz navedenih razloga, Sud je utvrdio da je povređeno pravo podnositeljke ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava, odlučujući kao u tački 1. izreke.

7. Razmatrajući način pravičnog zadovoljenja podnositeljke ustavne žalbe zbog utvrđene povrede prava, Ustavni sud je pošao od odredbe člana 89. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, kojom je propisano da će odlukom kojom se usvaja ustavna žalba Ustavni sud odlučiti i o zahtevu podnosioca ustavne žalbe za naknadu materijalne, odnosno nematerijalne štete, kada je takav zahtev postavljen.

S tim u vezi, Ustavni sud je u tački 2. izreke odlučio da se pravično zadovoljenje podnositeljke ustavne žalbe zbog konstatovane povrede prava na suđenje u razumnom roku ostvari utvrđenjem prava na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 600 evra, obračunatom u dinarskoj protivvrednosti po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate. Prilikom odlučivanja o visini nematerijalne štete koju je podnositeljka pretrpela zbog utvrđene povrede ustavnog prava, Ustavni sud je cenio sve okolnosti od značaja, a posebno okolnost da je podnositeljka ustavne žalbe u pretežnom delu namirila svoja potraživanja u osporenim izvršnim postupcima Opštinskog suda u Pančevu (i to: u postupku I. 373/98 u visini od 70%, potraživanja, a u postupku I. 374/98 u visini od 75% utvrđenog potraživanja). Ustavni sud smatra da navedeni novčani iznos predstavlja adekvatnu i pravičnu naknadu za povredu prava koju je podnositeljka ustavne žalbe pretrpela prevashodno zbog neažurnog postupanja nadležnih sudova. Odlučujući o visini naknade nematerijalne štete, Ustavni sud je imao u vidu postojeću praksu ovoga suda, praksu Evropskog suda za ljudska prava u sličnim slučajevima, ekonomske i socijalne prilike u Republici Srbiji, kao i samu suštinu naknade nematerijalne štete koja oštećenom treba da pruži odgovarajuće zadovoljenje.

U pogledu zahteva podnositeljke ustavne žalbe za naknadu materijalne štete Ustavni sud je imajući u vidu praksu Evropskog suda za ljudska prava ocenio da u slučaju kada je izvršni postupak vođen radi namirenja novčanog potraživanja podnosioca ustavne žalbe iz radnog odnosa, a izvršni dužnik je u tom postupku bilo preduzeće sa većinskim društvenim kapitalom nad kojim je otvoren stečajni postupak, ustavna naknada, pored utvrđenja povrede prava, treba da obuhvati i naknadu pretrpljene materijalne štete. Imajući u vidu navedeno, kao i činjenicu da je podnositeljka ustavne žalbe istakla zahtev za naknadu materijalne štete, Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 89. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, krećući se u granicama istaknutog zahteva, u tački 3. izreke odlučio da se pravično zadovoljenje podnositeljke ustavne žalbe zbog konstatovane povrede prava ostvari utvrđivanjem prava na naknadu materijalne štete u visini iznosa priznatog, a nenamirnog potraživanja podnositeljke ustavne žalbe u stečajnom postupku koji je vođen protiv stečajnog dužnika DP „Utva aluminiju“ po osnovu rešenja o izvršenju Opštinskog suda u Pančevu I. 373/98 i 374/98 (kasnije I. 189/02).

8. Ustavni sud je posebno cenio ostale navode ustavne žalbe koji se odnose na osporeni stečajni postupak koji je vođen pred Trgovinskim sudom u Pančevu i našao da u tom delu nisu ispunjene procesne pretpostavke za vođenje postupka, te je odlučio kao u drugom delu tačke 1. izreke.

Ustavni sud je iz odgovora Privrednog suda u Pančevu utvrdio da je prijavljeno potraživanje podnositeljke ustavne žalbe na osnovu presude Opštinskog suda u Pančevu P1. 45/03 od 6. maja 2003. godine bilo osporeno u predmetnom stečajnom postupku, a da podnositeljka ustavne žalbe nije pokretala parnični postupak radi utvrđenja osnovanosti svog potraživanja nakon što joj je to potraživanje osporeno.

Ustavni sud najpre konstatuje da razlozi na kojim se zasnivaju tvrdnje o povredi ustavnih prava a koje nisu cenjene u redovnom sudskom postupku propustom podnosioca, predstavlja smetnju da ih Ustavni sud razmatra u postupku po ustavnoj žalbi, jer bi u suprotnom Ustavni sud postupao kao instancioni sud, čime bi prekoračio Ustavom i Zakonom utvrđene nadležnosti. Saglasno tome navode ustavne žalbe koji se odnose na „neisplaćivanje“ potraživanja u stečajnom postupku po osnovu presude Opštinskog suda u Pančevu P1. 45/03 od 6. maja 2003. godine, kao i navode da su „njena potraživanja neopravdano i neosnovano osporena“, Ustavni sud nije ni razmatrao.

Po oceni Ustavnog suda, podnositeljka ustavne žalbe povredu prava na pravično suđenje u osporenom stečajnom postupku zasniva na i povredi prava na jednaku zaštitu prava zajemčenog odredbom člana 36. stav 1. Ustava, što potvrđuju njeni navodi da joj je kao stranci u stečajnom postupku povređeno pravo na „jednakost pred Ustavom i zakonom po redosledu namirenja“... jer „nisu isplaćena njena potraživanja iako su dospela pre pokretanja stečajnog postupka, dok su drugim stečajnim poveriocima čija su potraživanja dospela posle njenog namirena“.

Ustavni sud ukazuje da iz sadržine prava iz člana 36. stav 1. Ustava proizlazi da do uskraćivanja jednake zaštite prava pred sudovima, odnosno drugim organima i organizacijama čije se radnje i akti mogu osporavati ustavnom žalbom, može doći pre svega nejednakim postupanjem u istim činjeničnim i pravnim situacijama. Iz odgovora Privrednog suda u Pančevu i celokupne dokumentacije proizlazi da podnositeljka ustavne žalbe za nenamireni deo potraživanja po osnovu rešenja o izvršenju Opštinskog suda u Pančevu I. 373/98, I. 374/98 i I. 351/04 Trgovinskom sudu nije podnela prijavu potraživanja kao razlučni poverilac, već kao tzv. običan stečajni poverilac, zbog čega su ta potraživanja rešenjem stečajnog sudije kojom je usvojena konačna tabela prijavljenih potraživanja svrstana u četvrti isplatni red, te da, zbog nedostatka sredstava, nijednom stečajnom poveriocu iz četvrtog isplatnog reda nisu bila namirena potraživanja. Imajući u vidu navedeno, a naročito okolnost da podnositeljka ustavne žalbe nije dostavila dokaze da je Trgovinski sud u Pančevu, odnosno Privredni sud u Pančevu u istoj činjeničnoj i pravnoj situaciji postupao različito, to je Ustavni sud ocenio da ustavna žalba ne sadrži ustavnopravne razloge kojima bi bila potkrepljena tvrdnja o uskraćivanju jednake zaštite prava podnositeljke ustavne žalbe , te s tim u vezi ni povreda prava na pravično suđenje.

U pogledu navoda podnositeljke ustavne žalbe o povredi načela zabrane diskriminacije iz člana 21. Ustava, Ustavni sud konstatuje da nema osnova za tvrdnje da je u osporenom stečajnom postupku podnositeljka na bilo koji način diskriminisana. U ustavnoj žalbi nisu pruženi ustavnopravno prihvatljivi razlozi i dokazi da joj je zbog nekog ličnog svojstva povređeno ljudsko ili manjinsko pravo zajemčeno Ustavom, što je neophodna pretpostavka da bi se mogla utvrditi povreda zabrane diskriminacije.

9. S obzirom na izneto, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1), člana 45. tačka 9) i člana 46. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu i člana 84. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, br. 24/08, 27/08 i 76/11), doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

dr Dragiša B. Slijepčević

Utvrđena povreda prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti