Odluka Ustavnog suda o pravu na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku

Kratak pregled

Ustavni sud je odbio ustavnu žalbu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku. Sud je utvrdio da je za dugo trajanje postupka prvenstveno odgovoran podnosilac, koji nije blagovremeno preduzimao potrebne procesne radnje.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-13/2010
12.07.2012.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda dr Dragiša B. Slijepčević, predsednik Veća, i sudije: Vesna Ilić Prelić, dr Marija Draškić, dr Agneš Kartag Odri, dr Goran Ilić, Sabahudin Tahirović, dr Dragan Stojanović i mr Milan Marković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Pavla Momčičovića iz Gornjeg Milanovca, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 12. jula 2012. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Pavla Momčilovića izjavljena zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, u izvršnom postupku koji se vodio u predmetu Opštinskog suda u Gornjem Milanovcu I. 1288/07, a koji se sada vodi pred Osnovnim sudom u Čačku – Sudskom jedinicom u Gornjem Milanovcu u predmetu I. 316/11, dok se u preostalom delu ustavna žalba odbacuje.

O b r a z l o ž e nj e

1. Pavle Momčilović iz Gornjeg Milanovca podneo je 31. decembra 2009. godine, preko punomoćnika Radisava Vesovića, advokata iz Gornjeg Milanovca, ustavnu žalbu, zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, u izvršnom postupku koji se vodio u predmetu I. 1288/07 pred Opštinskim sudom u Gornjem Milanovcu, a koji se sada vodi pred Osnovnim sudom u Čačku – Sudskom jedinicom u Gornjem Milanovcu u predmetu I. 316/11. Ustavnom žalbom se, zbog povrede prava na pravično suđenje, osporavaju i rešenja Opštinskog suda u Gornjem Milanovcu I. 1288/07 od 18. februara 2009. godine i Okružnog suda u Čačku Gž. 500/09 od 1. aprila 2009. godine.

U ustavnoj žalbi se navodi da je rešenjem Opštinskog suda u Gornjem Milanovcu I. 1288/07 od 25. aprila 2007. godine usvojen predlog za izvršenje podnosioca ustavne žalbe kao izvršnog poverioca, kojim je on predložio da se namirenje njegovog potraživanja prema izvršnom dužniku sprovede zaplenom novčanih sredstava sa njegovih bankovnih računa. Kako podnosilac nije uspeo da naplati u celini svoja potraživanja od izvršnog dužnika tokom 2007. i 2008. godine, podneskom od 26. januara 2009. godine predložio je da se izvršenje sprovede i na novčanim sredstvima sa bankovnih računa „zavisnih društava i ogranaka“ izvršnog dužnika. Opštinski sud u Gornjem Milanovcu je odbio predlog podnosioca rešenjem I. 1288/07 od 18. februara 2009. godine. Podnosilac je izjavio žalbu protiv ovog rešenja Okružnom sudu u Čačku, koja je odbijena rešenjem Gž. 500/09 od 1. aprila 2009. godine. Podnosilac predlaže da Ustavni sud „utvrdi povredu prava na pravično suđenje i suđenje u razumnom roku, te poništi kao protivustavna rešenje Opštinskog suda u Gornjem Milanovcu I. 1288/07 od 18. februara 2009. godine i rešenje Okružnog suda u Čačku Gž. 500/09 od 1. aprila 2009. godine, kao i da naloži izuzeće postupajućeg sudije i hitno preduzimanje radnji radi okončanja izvršnog postupka“.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

Ukoliko se zbog trajanja postupka ističe povreda prava na suđenje u razumnom roku, prema odredbi člana 82. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07 i 99/11), kojom se uređuje postupak po ustavnoj žalbi, ustavna žalba se može izjaviti i ako nisu iscrpljena sva pravna sredstva, dakle pre nego što je postupak okončan. U svim ostalim slučajevima, saglasno odredbi člana 84. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, rok za podnošenje ustavne žalbe je 30 dana od dana dostavljanja pojedinačnog akta, odnosno od dana preduzimanja radnje kojom se povređuje ili uskraćuje ljudsko ili manjinsko pravo i sloboda zajemčena Ustavom.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj , Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u spise predmeta Osnovnog suda u Čačku – Sudska jedinica u Gornjem Milanovcu I. 316/11, na osnovu čega je utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari:

Podnosilac ustavne žalbe je podneo 25. aprila 2007. godine predlog za izvršenje Opštinskom sudu u Gornjem Milanovcu, kojim je predl ožio da se izvršenje presude Opštinskog suda u Gornjem Milanovcu P1. 80/05 od 21. decembra 2005. godine i presude Okružnog suda u Čačku Gž. 374/06 od 27. decembra 2006. godine, prema „Graditelj – Holdingu“ AD za osnivanje, finansiranje i upravljanje drugim preduzećima iz Gornjeg Milanovca, izvrši plenidbom novčanih sredstava sa bankovnih računa navedenog izvršnog dužnika. Opštinski sud u Gornjem Milanovcu je 25. aprila 2007. godine doneo rešenje o izvršenju I. 1288/07, kojim je usvojio predlog izvršnog poverioca.

Nakon što je Opštinski sud u Gornjem Milanovcu utvrdio da se izvršni dužnik ne nalazi na adresi označenoj u rešenju o izvršenju, zaključkom od 13. juna 2007. godine naložio je izvršnom poveriocu da dostavi tačnu adresu izvršnog dužnika ili druge potrebne podatke za sprovođenje izvršenja, što je izvršni poverilac blagovremeno i učinio.

Izvršni dužnik je 28. juna 2007. godine izjavio žalbu na rešenje Opštinskog suda u Gornjem Milanovcu I. 1288/07 od 25. aprila 2007. godine, koju je Okružni sud u Čačku, rešenjem Gž. 1248/07 od 17. jula 2007. godine odbio kao neosnovanu i potvrdio rešenje Opštinskog suda u Gornjem Milanovcu I. 1288/07 od 25. aprila 2007. godine.

Izvršni dužnik je 7. septembra 2007. godine podneo Opštinskom sudu u Gornjem Milanovcu predlog za odlaganje izvršenja rešenja I. 1288/07 od 25. aprila 2007. godine, koji je sud odbio rešenjem I. 1288/07 od 4. oktobra 2007. godine.

Kako odlučivanje o troškovima izvršnog postupka nije bilo pravnosnažno okončano, Opštinski sud u Gornjem Milanovcu je zaključkom od 25. februara 2008. godine naložio izvršnom poveriocu da se podneskom izjasni kada u potpunosti bude sprovedeno rešenje o izvršenju I. 1288/07 od 25. aprila 2007. godine, kako bi sud postupio po nalogu Okružnog suda u Čačku Gž. 20/08 od 16. januara 2008. godine, s obzirom na to da se o troškovima izvršenja odlučuje kad se izvršenje sprovede.

Izvršni poverilac je podneskom od 26. januara 2009. godine obavestio Opštinski sud u Gornjem Milanovcu da je naplatio samo manji deo svog potraživanja i da od 2007. godine nije ništa naplatio, jer je izvršni dužnik „izbegavao namirenje obaveze preusmeravanjem priliva na svoja četiri zavisna preduzeća, a izvesno je da će nad izvršnim dužnikom doći do otvaranja stečajnog postupaka“, te je predložio da se izvršenje na osnovu rešenja Opštinskog suda u Gornjem Milanovcu I. 1288/07 od 25. aprila 2007. godine sprovede i plenidbom novčanih sredstava sa bankovnih računa zavisnih preduzeća izvršnog dužnika.

Izvršni dužnik je podneskom Opštinskom sudu u Gornjem Milanovcu od 9. februara 2009. godine odgovorio na predlog izvršnog poverioca pozivajući se na pravni zaključak usvojen na sednici Građanskog odeljenja Vrhovnog suda Srbije od 22. januara 2008. godine kojim se utvrđuje da sud ne može odrediti izvršenje na novčanim sredstvima privrednih društava čiji osnivač je dužnik, ukoliko izvršna isprava glasi samo na društvo osnivača (matično društvo), a ne i na njegova zavisna društva.

Opštinski sud u Gornjem Milanovcu je u stavu 1. rešenja I. 1288/07 od 18. februara 2009. godine odbacio kao nedozvoljen predlog izvršnog poverioca da se na osnovu pravnosnažne i izvršne presude P. 80/05 od 21. decembra 2005. godine izvršenje odredi protiv zavisnih preduzeća „Graditelj – Holding“ AD Beograd, preduzeće za ugostiteljske usluge, „Graditelj standard“ DOO Beograd u stečaju i „Graditelj – Holding“ AD Beograd preduzeće za građevinsku i zanatsku delatnost, „Graditelj – građevinska i zanatska operativa“ DOO Beograd u stečaju. Sud je ovo obrazložio primenom člana 72. Zakona o stečajnom postupku, prema kome se od dana pokretanja stečajnog postupka protiv stečajnog dužnika ne može odrediti i sprovesti prinudno izvršenje. Stavom 2. izreke ovog rešenja odbijen je kao neosnovan predlog izvršnog poverioca da se na osnovu pravnosnažne i izvršne presude P1. 80/05 od 21. decembra 2005. godine u stavu 2. izvršenje odredi protiv zavisnih preduzeća „Graditelj inženjering“ DOO preduzeće za proizvodnju, trgovinu i usluge Gornji Milanovac, „Graditelj – Holding“ AD Beograd – „Graditelj put“ DOO Beograd, uz obrazloženje da se izvršenje ne može odrediti protiv privrednog društva koje u izvršnoj ispravi nije označeno kao dužnik bez pravnosnažne, odnosno konačne odluke kojom se dokazuje da je potraživanje iz izvršne isprave sa izvršnog dužnika preneto na drugo privredno društvo, pa izvršni sud u takvoj situaciji mora doneti rešenje kojim se takav predlog za izvršenje odbija.

Izvršni poverilac je izjavio žalbu protiv navedenog prvostepenog rešenja, koja je odbijena kao neosnavana rešenjem Okružnog suda u Čačku Gž. 500/09 od 1. aprila 2009. godine.

Posle obaveštenja Republičkog javnog tužioca da nema osnova za podizanje zahteva za zaštitu zakonitosti, izvršni poverilac je 9. jula 2009. godine lično izjavio zahtev za zaštitu zakonitosti Vrhovnom sudu Srbije protiv rešenja Opštinskog suda u Gornjem Milanovcu I. 1288/07 od 18. februara 2009. godine i rešenja Okružnog suda u Čačku Gž. 500/09 od 1. aprila 2009. godine. Vrhovni sud Srbije je rešenjem Sgzz. 747/09 od 28. oktobra 2009. godine odbacio kao nedozvoljen zahtev za zaštitu zakonitosti izvršnog poverioca.

Stečajni upravnik izvršnog dužnika je dopisom od 9. februara 2011. godine obavestio Osnovni sud u Čačku – Sudsku jedinicu u Gornjem Milanovcu da je rešenjem Privrednog suda u Beogradu 32- St. broj 4576/2010 od 26 januara 2010. godine otvoren stečajni postupak nad izvršnim dužnikom.

Osnovni sud u Čačku – Sudska jedinica u Gornjem Milanovcu prekinuo je postupak izvršenja u predmetu I. 316/11 rešenjem od 4. aprila 2011. godine.

4. Polazeći od prethodno navedenog, Ustavni sud je utvrdio da je izvršni postupak čije se trajanje osporava započeo 25. aprila 2007. godine i da je 4. aprila 2011. godine doneto rešenje o njegovom prekidu, jer je nad stečajnim dužnikom pokrenut stečajni postupak. U tom smislu, do odlučivanja o podnetoj ustavnoj žalbi izvršni postupak traje oko pet godina i još uvek nije okončan.

Navedeno trajanje postupka samo po sebi upućuje na zaključak da postupak nije okončan u okviru razumnog roka. Međutim, Ustavni sud i ovom prilikom ukazuje da je trajanje jednog sudskog postupka relativna kategorija koja zavisi od niza činilaca koji mogu uticati na njegovu dužinu, a pre svega složenost činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanje podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, postupanje sudova koji vode postupak i priroda zahteva, odnosno značaja raspravljanog prava za podnosioca. To su osnovni činioci koji utiču na ocenu vremenskog trajanja sudskog postupka i određuju da li je taj postupak okončan u okviru razumnog roka. Stoga se prilikom ocene da li je određeni sudski postupak okončan u okviru razumnog roka ili ne, u svakom konkretnom slučaju mora ispitati uticaj prethodno navedenih činilaca.

Ustavni sud nalazi da se izvršni postupak čije se trajanje osporava ne može smatrati činjenično i pravno složenim, a takođe i da namirenje podnosioca ustavne žalbe kao izvršnog poverioca po osnovu pravnosnažne i izvršne sudske presude za njega svakako ima veliki značaj. Što se tiče postupanja postupajućih sudova, Ustavni sud je konstatovao: da je rešenje kojim je usvojen predlog podnosioca ustavne žalbe doneto istog dana kada je podnet predlog; da je odmah nakon što je utvrđeno da se izvršni dužnik ne nalazi na adresi koju je označio izvršni poverilac, izvršnom poveriocu naloženo da dostavi tačnu adresu; da je prvostepeni sud deset meseci nakon donošenja rešenja o izvršenju naložio izvršnom poveriocu, ovde podnosiocu ustavne žalbe podneskom obavesti sud kada izvršenje bude sprovedeno u potpunosti; da je o predlogu podnosioca ustavne žalbe da se izvršenje odredi i prema zavisnim preduzećima izvršnog dužnika odlučeno u roku od 23 dana, a da je drugostepeni sud odluku po žalbi izjavljenoj protiv ovog rešenja doneo u roku od 40 dana; da je rešenje Osnovnog suda u Čačku – Sudska jedinica u Gornjem Milanovcu I. 316/11 od 4. aprila 2011. godine o prekidu izvršnog postupka zakonska posledica pokretanja stečajnog postupka nad stečajnim dužnikom.

S obzirom na izloženo, Ustavni sud je ocenio da se postupanje nadležnih sudova ne može smatrati nedelotvornim, te da se neokončavanje ovog izvršnog postupka u primerenom roku ne može pripisati krivici sudova koji su vodili postupak.

Ustavni sud nalazi da je u konkretnom slučaju ponašanje samog podnosioca ustavne žalbe opredeljujuće doprinelo dugom trajanju postupka. Naime, radnje suda u postupku izvršenja koje se sprovodi plenidbom novčanih sredstava sa računa izvršnog poverioca se završavaju dostavljanjem rešenja o izvršenju sa određenim nalogom banci. Sud nije u prilici da ima saznanje o tome da li na računima izvršnog dužnika ima novčanih sredstava i da li se vrši njihova plenidba. Stoga je u interesu izvršnog poverioca da blagovremeno obavesti sud o tome da se izvršenje ne sprovodi. U konkretnom slučaju, podnosilac ustavne žalbe se tek 26. januara 2009. godine obratio sudu podneskom, jer „od 2007. godine nije ništa naplatio“, mada ga je sud još 25. februara 2008. godine nalogom da obavesti kada izvršenje bude u potpunosti sprovedeno, posredno uputio i na to da ukaže sudu ukoliko ima problema u sprovođenju izvršenja.

Sa druge strane, ukoliko se izvršenje ne može sprovesti na način kako je to određeno, izvršni poverilac, saglasno odredbama zakona kojim se uređuje izvršni postupak, ima mogućnost da traži promenu sredstva izvršenja. Međutim, od suda se ne može tražiti promena izvršnog dužnika, ukoliko potraživanje nije preneto na novog izvršnog dužnika. U konkretnom slučaju, podnosilac ustavne žalbe nije predložio promenu sredstva izvršenja, već promenu izvršnog dužnika, smatrajući da se potraživanje može naplatiti i od zavisnih preduzeća izvršnog dužnika. Kako su zavisna preduzeća posebna pravna lica čije je matično preduzeće samo osnivač, to se ona ne mogu smatrati ni sastavnim delom, niti pravnim sledbenicima izvršnog dužnika, te stoga sud nije imao osnova da ovakav predlog podnosioca ustavne žalbe usvoji. Uprkos tome što je podneti predlog podnosioca ustavne žalbe da se izvršenje sprovede plenidbom novčanih sredstava sa računa zavisnih preduzeća izvršnog dužnika (među kojima su navedena i ona u odnosu na koja se već u vreme podnošenja predloga vodio stečajni postupak), pravnosnažno odbijen još 1. aprila 2009. godine, podnosilac ustavne žalbe nije podneo zakonski utemeljen predlog za promenu sredstava izvršenja, a za to je imao mogućnosti deset meseci, jer je stečajni postupak pokrenut tek 26. februara 2010. godine.

Imajući u vidu izloženo, Ustavni sud je ocenio da su propusti samog podnosioca ustavne žalbe onemogućili sprovođenje izvršenja, te da stoga nisu osnovani njegovi navodi o učinjenoj povredi prava na suđenje u razumnom roku. Stoga je Sud, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, u ovom delu odbio ustavnu žalbu.

5. Ispitujući postojanje procesnih pretpostavki za postupanje po podnetoj ustavnoj žalbi u delu kojim se osporavaju rešenja Opštinskog suda u Gornjem Milanovcu I. 1288/07 i rešenja Okružnog suda u Čačku Gž. 500/09 od 1. aprila 2009. godine, Ustavni sud je pošao od zauzetog pravnog stava da će se, u slučaju da je podnosilac ustavne žalbe protiv osporenih pojedinačnih akata koristio pravo iz Zakona o parničnom postupku da se izjavi zahtev za zaštitu zakonitosti, smatrati da su u konkretnom slučaju pravna sredstva iscrpljena donošenjem odluke o zahtevu za zaštitu zakonitosti, ali samo pod uslovom da je ovaj pravni lek izjavljen iz razloga, na način i pod uslovima propisanim zakonom. U suprotnom, blagovremenost ustavne žalbe se ceni u odnosu na dan dostavljanja drugostepene sudske odluke podnosiocu ustavne žalbe.

Kako je u konkretnom slučaju zahtev za zaštitu zakonitosti podnosioca ustavne žalbe izjavljen protiv osporenih sudskih rešenja odbačen kao nedozvoljen, blagovremenost ustavne žalbe u ovom delu se ima ceniti u odnosu na dan kada je podnosilac primio osporeno rešenje Okružnog suda u Čačku gž. 500/09 od 1. aprila 2009. godine. Budući da je navedeni pojedinačni akt podnosilac ustavne žalbe nesporno primio pre 9. jula 2009. godine kada je Vrhovnom sudu Srbije izjavio zahtev za zaštitu zakonitosti, a da je ustavna žalba izjavljena tek 31. decembra 2009. godine Ustavni sud je u ovom delu ustavnu žalbu odbacio kao neblagovremenu, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 2) Zakona o Ustavnom sudu, jer je podneta posle isteka roka propisanog članom 84. stav 1. istog zakona.

6. S obzirom na sve izneto, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1), člana 45. tačka 9) i člana 46. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, kao i odredbe člana 84. Poslovnika o radu Ustavnog suda (''Službeni glasnik RS'', br. 24/08, 27/08 i 76/11 ), odlučio kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

dr Dragiša B. Slijepčević

Odluka Ustavnog suda o pravu na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti