Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku

Kratak pregled

Ustavni sud je usvojio ustavnu žalbu, utvrdivši da je u izvršnom postupku koji je trajao sedam i po godina povređeno pravo podnosioca na suđenje u razumnom roku. Povreda je nastala prvenstveno zbog neažurnosti i značajnih perioda neaktivnosti postupajućeg suda.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda dr Dragiša B. Slijepčević, predsednik Veća i sudije Vesna Ilić Prelić, dr Marija Draškić, dr Agneš Kartag Odri, dr Goran Ilić, Sabahudin Tahirović, dr Dragan Stojanović i mr Milan Marković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Milorada Pudara iz Kuzmina, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 12. jula 2012. godine, doneo je

 

O D L U K U

 

1. Usvaja se ustavna žalba Milorada Pudara i utvrđuje da je u izvršnom postupku koji se vodio pred Opštinskim sudom u Sremskoj Mitrovici u predmetu broj I. 560/06 povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

2. Odluku objaviti u „Službenom glasniku Republike Srbije“.

O b r a z l o ž e nj e

 

1. Milorad Pudar iz Kuzmina je 22. februara 2010. godine, preko punomoćnika Vidosave Vidić Manastirac, advokata iz Sremske Mitrovice, podneo Ustavnom sudu ustavnu žalbu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije u izvršnom postupku koji se vodio pred Opštinskim sudom u Sremskoj Mitrovici u predmetu broj I. 560/06.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u spise predmeta Osnovnog suda u Sremskoj Mitrovici I. 560/06 i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Podnosilac ustavne žalbe je 23. decembra 2003. godine podneo Opštinskom sudu u Sremskoj Mitrovici predlog za izvršenje na osnovu pravnosnažne i izvršne presude Opštinskog suda u Sremskoj Mitrovici P. 1031/02 od 20. maja 2003. godine. Opštinski sud u Sremskoj Mitrovici je dopisom od 14. januara 2004. godine tražio od poverioca da dostavi izvode iz zemljišnih knjiga za predmetne nepokretnosti, te je poverilac 22. januara 2004. godine postupio po nalogu suda. Opštinski sud u Sremskoj Mitrovici je 12. februara 2004. godine doneo rešenje o izvršenju I. 13/04. Izvršni dužnik je 1. marta 2004. godine protiv rešenja o izvršenju podneo prigovor, koji je odbijen kao neosnovan rešenjem Opštinskog suda u Sremskoj Mitrovici IPV(I). 52/04 od 28. maja 2004. godine.

Rešenjem Opštinskog suda u Sremskoj Mitrovici I. 13/04 od 12. avgusta 20404. godine određeno je veštačenje na okolnost utvrđenja tržišne vrednosti nepokretnosti. Veštak je 20. septembra 2004. godine dostavio Opštinskom sudu u Sremskoj Mitrovici nalaz, odnosno procenu tržišnih vrednosti nekretnina izvršnog dužnika. Nakon ročišta održanog 22. oktobra 2004. godine Opštinski sud u Sremskoj Mitrovici je doneo rešenje I. 13/04 kojim su utvrđene vrednosti predmetnih nepokretnosti. Izvršni dužnik je protiv ovog rešenja izjavio prigovor, koji je rešenjem Opštinskog suda u Sremskoj Mitrovici IPV (I). 156/04 od 22. novembra 2004. godine odbijen kao neosnovan.

Opštinski sud u Sremskoj Mitrovici je 13. decembra 2004. godine doneo zaključak o prodaji i prvu javnu prodaju zakazao za 18. januar 2005. godine. Ročište za prvu javnu prodaju je održano, ali nije uspelo, jer nije pristupio niko od potencijalnih kupaca, niti se izvršni poverilac prijavio kao kupac. Opštinski sud u Sremskoj Mitrovici je 18. januara 2005. godine doneo zaključak o prodaji i drugu javnu prodaju zakazao za 21. februar 2005. godine. Ročište za drugu javnu prodaju nije održano jer nije pristupio suvlasnik jedne od predmetnih nepokretnosti. Opštinski sud u Sremskoj Mitrovici je drugo ročište za drugu javnu prodaju zakazao za 25. mart 2005. godine. Na ovom ročištu Opštinski sud u Sremskoj Mitrovici je, imajući u vidu da je izvršni poverilac stavio najpovoljniju ponudu, doneo rešenje o dosuđenju nepokretnosti koje se nalaze u Sremskoj Mitrovici poveriocu. Istim rešenjem je određeno da će ročište za narednu javnu prodaju nepokretnosti koje se nalaze u Kuzminu sud zakazati na predlog poverioca u roku koji ne može biti kraći od tri meseca niti duži od jedne godine. Izvršni poverilac je podneskom od 11. jula 2005. godine predložio sudu da odredi ročište za javnu prodaju nepokretnosti koje se nalaze u Kuzminu. Poverilac je isti predlog uputio sudu i podnescima od 14. oktobra 2005. godine i 7. decembra 2005. godine.

Podnosilac ustavne žalbe je 8. februara 2006. godine podneo prigovor protiv rešenja od 25. marta 2005. godine, a izvršni dužnik 9. februara 2006. godine. Rešenjem Opštinskog suda u Sremskoj Mitrovici IPV (I). 12/06 od 22. marta 2006. godine usvojeni su prigovori izvršnog poverioca i izvršnog dužnika, rešenje od 25. marta 2005. godine je ukinuto i predmet vraćen na ponovno raspravljanje i odlučivanje.

Opštinski sud u Sremskoj Mitrovici je 4. aprila 2006. godine doneo zaključak o prodaji i drugu javnu prodaju nepokretnosti koje se nalaze u Sremskoj Mitrovici zakazao za 23. maj 2006. godine, i treću javnu prodaju nepokretnosti koje se nalaze u Kuzminu zakazao za isti datum. Opštinski sud u Sremskoj Mitrovici je 23. maja 2006. godine doneo rešenje I. 560/06 o dosuđenju nepokretnosti koje se nalaze u Sremskoj Mitrovici izvršnom poveriocu, ovde podnosiocu ustavne žalbe, i o dosuđenju nepokretnosti koje se nalaze u Kuzminu kupcu koji je stavio najpovoljniju ponudu za ove nepokretnosti. Izvršni dužnik je 26. juna 2006. godine podneo prigovor protiv rešenja I. 560/06 od 23. maja 2006. godine, koji je rešenjem Opštinskog suda u Sremskoj Mitrovici IPV (I). 28/06 od 2. oktobra 2006. godine odbijen kao neosnovan.

Rešenjem Opštinskog suda u Sremskoj Mitrovici I. 560/06 od 26. februara 2007. godine određeno je da se podnosiocu ustavne žalbe predaju u svojinu nepokretnosti dužnika koje se nalaze u Sremskoj Mitrovici i određen je upis prava svojine u korist podnosioca na predmetnim nepokretnostima. Opštinski sud u Sremskoj Mitrovici je istog dana doneo rešenje I. 560/06 kojim je oglasio nevažećom prodaju nepokretnosti izvršnog dužnika koje se nalaze u Kuzminu, te je stavljeno van snage rešenje I. 560/06 od 23 .maja 2006. godine u st. 3. i 4. izreke, imajući u vidu da kupac nije u ostavljenom roku od 15 dana uplatio odgovarajući iznos na ime kupoprodajne cene. Izvršni dužnik je 5. marta 2007. godine podneo prigovor protiv navedenog rešenja.

Opštinski sud u Sremskoj Mitrovici je 11. maja 2007. godine doneo rešenje IPV (I). 5/07 kojim je vratio spis prvostepenom izvršnom sudu radi prilaganja spisa IPV (I). 28/06 i donošenja rešenja o ispravci od strane veća ovog suda. Opštinski sud u Sremskoj Mitrovici je 21. juna 2007. godine doneo rešenje IPV (I). 28/06 kojim je ispravljeno rešenje IPV (I). 28/06 od 2. oktobra 2006. godine. Rešenjem Opštinskog suda u Sremskoj Mitrovici IPV (I). 5/07 od 6. septembra 2007. godine spis je vraćen prvostepenom sudu radi otklanjanja procesnih nedostataka. Rešenjem Opštinskog suda u Sremskoj Mitrovici IPV (I). 5/07 od 22. februara 2008. godine prigovor dužnika je odbijen kao neosnovan.

Opštinski sud u Sremskoj Mitrovici je 23. aprila 2008. godine doneo zaključak o prodaji i ročište za treću javnu prodaju nepokretnosti koje se nalaze u Kuzminu zakazao za 4. jun 2008. godine., ali ovo ročište nije uspelo, jer nije pristupio niko od potencijalnih kupaca, niti se izvršni poverilac prijavio kao kupac. Izvršni poverilac je podneskom od 4. septembra 2008. godine predložio sudu da odredi novo ročište za javnu prodaju nepokretnosti, pa je sud ročište za četvrtu javnu prodaju predmetnih nepokretnosti zakazao za 20. oktobar 2008. godine. Na ovom ročištu sud je doneo rešenje o dosuđenju nepokretnosti kupcu koji je stavio najpovoljniju ponudu.

Rešenjem Opštinskog suda u Sremskoj Mitrovici I. 560/06 od 4. decembra 2008. godine određeno je da se kupcu predaju u svojinu nepokretnosti dužnika koje se nalaze u Kuzminu i određen je upis prava svojine u korist kupca na predmetnim nepokretnostima. Rešenjem istog suda I. 560/06 od 12. januara 2009. godine ispravljeno je rešenje od 4. decembra 2008. godine.

Opštinski sud u Sremskoj Mitrovici je nakon ročišta održanog 4. marta 2009. godine doneo rešenje I. 560/06 o namirenju podnosioca ustavne žalbe, a potom i dopunsko rešenje od 27. maja 2009. godine. Podnosilac ustavne žalbe je 1. juna 2009. godine podneo prigovor protiv dopunskog rešenja. Rešenjem Opštinskog suda u Sremskoj Mitrovici IPV (I). 11/09 od 21. avgusta 2009. godine usvojen je prigovor podnosioca i navedeno dopunsko rešenje stavljeno van snage. U ponovnom postupku, Osnovni sud u Sremskoj Mitrovici je 17. februara 2010. godine doneo dopunsko rešenje.

Podnosilac ustavne žalbe je 18. februara 2010. godine podneo sudu predlog za promenu sredstva izvršenja, a potom 24. februara 2010. godine prigovor protiv dopunskog rešenja od 17. februara 2010. godine. O ovom prigovoru sud nije odlučio.

Podnosilac ustavne žalbe je podneskom od 17. juna 2011. godine obavestio sud da je izvršni dužnik u celosti vansudskim putem izmirio dugovanje prema poveriocu, iz kog razloga je predložio sudu da obustavi izvršni postupak. Osnovni sud u Sremskoj Mitrovici je 20. juna 2011. godine doneo rešenje IPV (I). 1/10 kojim je obustavio u celosti predmetni izvršni postupak.

Podnosilac je 28. juna 2011. godine podneo sudu zahtev za isplatu troškova neuspele i poništene javne prodaje, odnosno isplatu troškova nove prodaje i razliku između cene postignute na ranijoj i novoj prodaji predmetnih nepokretnosti, a od sredstava uplaćenih od strane trećeg lica - Lj.B, na ime jemstva, navodeći da je o ovom zahtevu sud odlučio dopunskim rešenjem od 17. februara 2010. godine i da je u toku postupak po prigovoru izjavljenom protiv navedenog rešenja. Podnosilac je 1. jula 2011. godine podneo sudu zahtev za donošenje dopunskog rešenja ili ispravku rešenja IPV (I). 1/10 od 20. juna 2010. godine.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava, na čiju povredu ukazuje podnosilac u ustavnoj žalbi, utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbama Zakona o izvršnom postupku („Službeni list SRJ", br. 28/2000, 73/2000 i 71/01), u vreme čijeg važenja je započet predmetni izvršni postupak, a koje se primenjuju saglasno odredbi člana 304. Zakona o izvršnom postupku („Službeni glasnik RS", broj 125/04), bilo je propisano: da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno (član 4. stav 1.); da je o predlogu za izvršenje sud dužan da odluči u roku od tri dana od dana podnošenja predloga, a o prigovoru u roku od 15 dana od dana podnošenja prigovora (član 10.); da poverilac može u toku postupka, bez pristanka dužnika, predlog za izvršenje povući u celini ili delimično, da će u slučaju iz stava 1. ovog člana, sud postupak obustaviti u celini ili delimično i da poverilac može posle povlačenja predloga podneti nov predlog za izvršenje (član 38.); da ako se nepokretnost nije mogla prodati na drugom ročištu, sud će naredna ročišta odrediti samo na predlog poverioca i da predlog za određivanje novog ročišta za prodaju poverilac ne može staviti pre isteka tri meseca od dana prethodnog ročišta, niti po isteku jedne godine od tog dana (član 160. st. 1. i 2.).

5. Analizirajući navode ustavne žalbe sa stanovišta Ustavom zajemčenog prava na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud konstatuje da je predmetni izvršni postupak pravnosnažno okončan za sedam godina i šest meseci.

Ustavni sud, i u ovom predmetu, konstatuje da je dužnost sudova da postupak sprovedu bez odugovlačenja, da pravovremeno i efikasno reaguju i da blagovremeno preduzmu sve zakonske mere u cilju okončanja postupka. Ustavni sud naglašava da je u pravnoj državi od izuzetne važnosti donošenje odluka bez odlaganja, kako se ne bi ugrozila delotvornost sudske zaštite Ustavom garantovanih prava i sloboda i kako bi se održalo poverenje građana u sudove.

Ustavni sud je utvrdio da je izvršni postupak radi prinudne naplate novčanog potraživanja koje je pravnosnažno dosuđeno podnosiocu ustavne žalbe otpočeo 23. decembra 2003. godine, te da je po predlogu podnosioca predmetni izvršni postupak obustavljen rešenjem Osnovnog suda u Sremskoj Mitrovici IPV (I). 1/10 od 20. juna 2011. godine.

Navedeno trajanje izvršnog postupka samo po sebi ukazuje da postupak nije okončan u okviru razumnog roka. Međutim, polazeći od toga da je razumna dužina trajanja jednog sudskog postupka relativna kategorija i da ne zavisi samo od vremena njegovog trajanja, već i od niza drugih činilaca koji u konkretnom slučaju utiču na dužinu postupka, a to su, pre svega, složenost činjeničnih i pravnih pitanja koja u toku postupka treba raspraviti, značaj predmeta postupka za podnosioca ustavne žalbe, ponašanje podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku i postupanje nadležnih sudova koji vode postupak, Ustavni sud je ispitivao da li su i u kojoj meri navedeni kriterijumi uticali na dugo trajanje postupka.

Ocenjujući postupanje sudova u ovom izvršnom postupku, Ustavni sud je utvrdio da je dugo trajanje predmetnog postupka uzrokovano, pre svega, neažurnim postupanjem Opštinskog suda u Sremskoj Mitrovici. Naime, nakon prijema predloga za izvršenje, Opštinski sud u Sremskoj Mitrovici je nakon 20 dana tražio od podnosioca da dostavi izvode iz zemljišnih knjiga za predmetne nepokretnosti, a potom, takođe, tek nakon 20 dana od dostavljanja ovih izvoda, doneo rešenje o izvršenju, iako je odredbom člana 10. stav 1. tada važećeg Zakona o izvršnom postupku bilo propisano da je sud dužan da o predlogu za izvršenje odluči u roku od tri dana. Pored toga, o prigovoru dužnika izjavljenom protiv rešenja o izvršenju sud je odlučio nakon više od dva meseca, iako je odredbom člana 10. stav 2. navedenog Zakona bilo propisano da je o prigovoru sud dužan da odluči u roku od 15 dana. Takođe, pismeni otpravak rešenja o dosuđenju nepokretnosti od 25. marta 2005. godine je podnosiocu dostavljen tek 6. februara 2006. godine, odnosno nakon skoro godinu dana, te je, imajući u vidu da je sud učinio propuste u postupku javne prodaje predmetne nepokretnosti, novo rešenje o dosuđenju nepokretnosti doneto tek 23. maja 2006. godine. Pored toga, o prigovoru dužnika izjavljenom 26. juna 2006. godine protiv ovog rešenja, sud je odlučio tek 2. oktobra 2006. godine, dakle nakon više od tri meseca od podnošenja prigovora. Opštinski sud u Sremskoj Mitrovici je i u daljem toku postupka prekoračivao rokove za odlučivanje o prigovoru, te je o prigovoru podnetom 5. marta 2007. godine odlučio tek rešenjem od 22. februara 2008. godine, odnosno nakon skoro godinu dana od podnošenja prigovora. Takođe, sud nije odlučio o prigovoru podnosioca izjavljenom 24. februara 2010. godine protiv rešenja I. 560/06 od 17. februara 2010. godine.

Razmatrajući prirodu zahteva podnosioca ustavne žalbe u ovoj pravnoj stvari, Ustavni sud je zaključio da je on više od sedam godina bio onemogućen da ostvari značajna novčana sredstva koja potražuje od dužnika na osnovu pravnosnažne i izvršne parnične presude, što ukazuje na nesumnjiv materijalni značaj prava za podnosioca.

Ispitujući ponašanje podnosioca ustavne žalbe, Ustavni sud je ocenio da podnosilac nije doprineo dugom trajanju izvršnog postupka. Naprotiv, tokom celog postupka podnosilac ustavne žalbe je podnosio urgencije, te je i nakon svake neuspele javne prodaje odmah po proteku roka od tri meseca predlagao određivanje novog ročišta za prodaju.

Polazeći od svega navedenog, te činjenice da je predmetni izvršni postupak pokrenut na osnovu izvršne isprave donete 2003. godine i da se izvršenje sudskih odluka smatra sastavnim delom suđenja (stav Evropskog suda za ljudska prava u Strazburu u predmetima Hornsby protiv Grčke i Jeličić protiv Bosne i Hercegovine), Ustavni sud je ocenio da je, u konkretnom slučaju, povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava, pa je ustavnu žalbu usvojio, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", br. 109/07 i 99/11), odlučivši kao u tački 1. izreke.

S obzirom na to da podnosilac ustavne žalbe nije tražio da mu se zbog neprimereno dugog trajanja izvršnog postupka utvrdi pravo na naknadu nematerijalne štete, Ustavni sud je odlučio da se pravično zadovoljenje podnosioca ustavne žalbe zbog utvrđene povrede prava ostvari objavljivanjem Odluke Suda u "Službenom glasniku Republike Srbije", saglasno odredbi člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, te je odlučio kao u tački 2. izreke.

6. Polazeći od iznetog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b. stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

 

 

PREDSEDNIK VEĆA

 

dr Dragiša B. Slijepčević