Odluka Ustavnog suda o povredi prava na stalnost sudijske funkcije

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja ustavnu žalbu sudije kome je Narodna skupština utvrdila prestanak funkcije pre dana navršenja radnog veka. Utvrđena je povreda prava na stalnost sudijske funkcije i prava na rad, jer je odluka doneta suprotno utvrđenom činjeničnom stanju i zakonu.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-134/2007
10.07.2008.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Bosa Nenadić i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Vesna Ilić Prelić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Stanka Milanović, mr Dragiša Slijepčević, dr Dragan Stojanović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi B.T. iz A., na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 10. jula 2008. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba B.T. izjavljena protiv tačke 17. Odluke o prestanku sudijske dužnosti ("Službeni glasnik RS", broj 68/2007), koju je donela Narodna skupština Republike Srbije na sednici održanoj 23. jula 2007. godine.
2. Utvrđuje se da je aktom iz tačke 1. povređeno pravo na stalnost sudijske funkcije garantovano članom 146. stav 1. Ustava Republike Srbije u vezi člana 148. stav 1. Ustava, kao i pravo na rad garantovano članom 60. stav 1. Ustava.
3. Odluku objaviti u "Službenom glasniku Republike Srbije".

O b r a z l o ž e nj e

1. Ustavnom sudu podneta je 8. avgusta 2007. godine, blagovremena i dozvoljena ustavna žalba B.T. izjavljena protiv tačke 17. Odluke o prestanku sudijske dužnosti ("Službeni glasnik RS", broj 68/2007), navedene u tački 1. izreke. U ustavnoj žalbi se navodi da je Odlukom Velikog personalnog veća VIII Su br. 11/07 od 13. aprila 2007. godine, utvrđeno da se radni vek sudiji Opštinskog suda u Alibunaru B.T. navršava 18. oktobra 2007. godine. Dalje se navodi da je na osnovu navedene odluke, Narodna Skupština na sednici održanoj 23. jula 2007. godine donela osporenu odluku kojom je, u tački 17. utvrdila da sudiji B.T., danom donošenja odluke, prestaje sudijska dužnost. Kako je Odlukom Velikog personalnog veća utvrđeno da sudija B.T. 18. oktobra 2007. godine navršava 65 godina života, čime ispunjava jedan od alternativno propisanih uslova za prestanak sudijske dužnosti zbog navršenja radnog veka, podnosilac ustavne žalbe smatra da su osporenom odlukom Narodne skupštine povređene odredbe člana 148. stav 1. Ustava Republike Srbije, pravo na rad i druga prava zajemčena Ustavom.
2. U odgovoru sekretara Narodne skupštine od 22. maja 2008. godine navodi se da je Ukazom predsednika Republike PR broj 1 od 13. marta 2008. godine Narodna skupština raspuštena, da novoizabrana skupština nije konstituisana, zbog čega nisu u mogućnosti da daju odgovor na navode iz ustavne žalbe, već dostavljaju dokumentaciju od značaja za postupanje po ustavnoj žalbi i odlučivanje.
3. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.
Odredbom člana 146. stav 1. Ustava garantuje se stalnost sudijske funkcije. Ustavna garantija stalnosti sudijske funkcije ostvaruje se i odredbom člana 148. stav 1. Ustava koja utvrđuje razloge prestanka sudijske funkcije. Odredbom člana 60. stav 1. Ustava zajemčeno je pravo na rad, u skladu sa zakonom.
4. U postupku pred Ustavnim sudom utvrđeno je sledeće:
- Veliko personalno veće Vrhovnog suda Srbije je, na sednici Veća održanoj 13. aprila 2007. godine, donelo Odluku VIII Su 11/07 kojom je utvrđeno da B.T., sudija Opštinskog suda u Alibunaru, navršava radni vek 18. oktobra 2007. godine. Navedena odluka je doneta jer je, saglasno odredbi člana 52. stav 1. Zakona o sudijama, ispunjen jedan od alternativno predviđenih razloga za prestanak sudijske dužnosti zbog navršenja radnog veka;
- Narodna skupština je na sednici Šestog vanrednog zasedanja u 2007. godini, održanoj 23. jula 2007. godine, donela Odluku o prestanku sudijske dužnosti (''Službeni glasnik Republike Srbije'', broj 68/07) protiv koje je izjavljena ustavna žalba. Navedenom odlukom je u tački 17. konstatovano da B.T., sudiji Opštinskog suda u Alibunaru, danom donošenja ove odluke prestaje sudijska dužnost zbog navršenja radnog veka;
- Predsednik Opštinskog suda u Alibunaru je Narodnoj skupštini dopisom od 1. avgusta 2007. godine podneo zahtev za ispravku osporene tačke 17. Odluke;
- Podneskom od 3. avgusta 2007. godine, B.T. je Odboru za pravosuđe i upravu Narodne skupštine podneo zahtev za izmenu tačke 17. predmetne Odluke;
- Predsednik Velikog personalnog veća je 21. avgusta 2007. godine Narodnoj skupštini dostavila dopis B.T. i podnela zahtev da se, na osnovu člana 165. stav 3. Poslovnika Narodne skupštine Republike Srbije, izvrši ispravka Odluke o prestanku sudijske dužnosti sudije B.T., tako što će se konstatovati prestanak sudijske dužnosti sa 18. oktobrom 2007. godine, kako je to i utvrđeno u Odluci Velikog personalnog veća;
- Podneskom od 7. septembra 2007. godine, B.T. je predsedniku Narodne skupštine podneo zahtev da se izmeni predmetna tačka 17. Odluke u pogledu datuma prestanka sudijske dužnosti i donese odluka u skladu sa Odlukom Velikog personalnog veća;
- Zamenik generalnog sekretara Vlade Republike Srbije je dopisom od 14. septembra 2007. godine dostavio Odboru za pravosuđe i upravu Narodne skupštine predstavku B.T., uz zahtev da Odbor preduzme odgovarajuće mere iz svoje nadležnosti;
- Generalni sekretar predsednika Republike je dopisom od 24. septembra 2007. godine obavestio Odbor za pravosuđe i upravu Narodne skupštine o predstavci B.T. upućenoj predsedniku Republike i dostavio istu Odboru;
- Odbor za pravosuđe i upravu Narodne skupštine je na 4. sednici održanoj 11. septembra 2007. godine, u okviru tačke 2. Dnevnog reda, razmatrao Predlog odluke o izmeni Odluke o prestanku sudijske dužnosti ("Službeni glasnik RS", broj 68/07) i doneo Zaključak da Odbor za pravosuđe i upravu nije nadležan za ispravku Odluke o prestanku sudijske dužnosti sudiji B.T; Zaključkom 09 broj: 09-2/142-07 je utvrđeno da Odbor uputi dopis predsedniku Opštinskog suda u Alibunaru sa sugestijom da prilikom rešavanja statusa sudije B.T. ima u vidu pravo imenovanog na naknadu plate na osnovu člana 56. Zakona o platama državnih službenika i nameštenika; Zaključak je dopisom od 11. septembra 2007. godine dostavljen predsedniku Opštinskog suda u Alibunaru;
- Na osnovu člana 56. Zakona o platama državnih službenika i nameštenika i člana 51. Zakona o sudijama, predsednik Opštinskog suda u Alibunaru je 11. septembra 2007. godine doneo Rešenje V SU. 39/60-2007 kojim je utvrđeno da je sudiji B.T. odlukom Narodne skupštine od 23. jula 2007. godine prestala sudijska dužnost danom donošenja ove odluke i da imenovani ima pravo na naknadu plate u visini koju je imao na dan prestanka funkcije, od dana kada mu je prestala sudijska funkcija do dana sticanja prava na starosnu penziju 18. oktobra 2007. godine, kada mu prestaju sva prava i dužnosti iz radnog odnosa;
- Predsednik Opštinskog suda u Alibunaru je na osnovu člana 51. Zakona o sudijama, 18. oktobra 2007. godine, doneo Rešenje V SU. 39/67-2007 o prestanku radnog odnosa sudije B.T. sa danom 18. oktobrom 2007. godine, zbog sticanja prava na starosnu penziju;
- Ministarstvo za državnu upravu i lokalnu samoupravu je 24. oktobra 2007. godine, odlučujući o zahtevu Opštinskog suda u Alibunaru za isplatu otpremnine zbog odlaska u penziju, donelo rešenje broj 120-08-492/2007-03 kojim je utvrđeno pravo na otpremninu zbog odlaska u penziju B.T., zaposlenom u Opštinskom sudu u Alibunaru, u iznosu od 177.288.00 dinara.
5. Ustavom Republike Srbije od 1990. godine, na osnovu kojeg je donet Zakona o sudijama koji je u konkretnom slučaju primenjen, bilo je utvrđeno da: Narodna skupština, između ostalog, bira i razrešava predsednika i sudije Ustavnog suda, Vrhovnog suda i drugih sudova (član 73. tačka 10.); da sudiji prestaje sudijska funkcija kad to sam zatraži ili kad ispuni uslove za starosnu penziju utvrđene zakonom, i da Vrhovni sud, u skladu sa zakonom, utvrđuje postojanje razloga za prestanak sudijske funkcije, odnosno za razrešenje sudije i da o tome obaveštava Narodnu skupštinu (član 101. stav 4.).
Član 9. stav 1. Zakona o sudijama ("Službeni glasnik Republike Srbije", br. 63/2001, 42/2002, 17/2003, 25/2003, 27/2003, 29/2003, 35/2004, 44/2004, 61/2005, 101/2005 i 46/2006) propisuje da sudiju i predsednika suda bira i o prestanku njihove dužnosti odlučuje Narodna skupština. Članom 10. stav 1. Zakona propisano je da dužnost sudije traje neprekidno od prvog izbora za sudiju do navršenja radnog veka. Odredbom člana 51. Zakona propisano je da sudijska dužnost prestaje na zahtev sudije, kada sudija navrši radni vek ili kad bude razrešen, a članom 52. Zakona da sudiji prestaje radni vek kad navrši šezdeset pet godina života ili četrdeset godina staža osiguranja i da predsednik suda, najkasnije do 1. oktobra, pismeno obaveštava predsednika Vrhovnog suda Srbije o tome koje sudije i predsednici neposredno nižih sudova naredne godine navršavaju radni vek i kada. Odredbom člana 56. stav 1. Zakona propisano je da navršenje radnog veka utvrđuje Veliko personalno veće. Članom 60. Zakona propisano je da na odluku Velikog personalnog veća kojom je utvrđeno navršenje radnog veka (ili razloga za razrešenje) nije dopušten prigovor i da predsednik Vrhovnog suda Srbije odmah po prijemu odluke obaveštava Narodnu skupštinu da je sudija navršio radni vek (ili da postoje razlozi za razrešenje).Prema odredbi člana 63. Zakona, o prestanku dužnosti sudije odlučuje Narodna skupština. Član 64. stav 2. Zakona propisuje da sudijska dužnost prestaje onog dana koji Narodna skupština navede u svojoj odluci. Odredba člana 65. Zakona propisuje da (razrešenjem i) navršenjem radnog veka sudiji prestaju prava po osnovu rada.
Prema odredbi člana 9. tačke 3) Zakona o upravnim sporovima ("Službeni list SRJ", broj 46/96), upravni spor se ne može voditi protiv akata donesenih u stvarima o kojima neposredno na osnovu ustavnih ovlašćenja odlučuje skupština države članice, odnosno Narodna skupština Republike Srbije.
6. Stalnost sudijske funkcije se jemči odredbom člana 146. stav 1. Ustava. Ustavom garantovana stalnost sudijske funckije se ostvaruje i kroz Ustavom propisane razloge za prestanak sudijske funkcije. Saglasno odredbi člana 148. stav 1. Ustava, sudiji prestaje funkcija na njegov zahtev, nastupanjem zakonom propisanih uslova ili razrešenjem iz zakonom predviđenih razloga, kao i ako ne bude izabran na stalnu funkciju.
U konkretnom slučaju Veliko personalno veće je, saglasno ovlašćenju iz člana 56. stav 1. Zakona o sudijama, donelo Odluku kojom je utvrđeno da B.T., sudija Opštinskog suda u Alibunaru, navršava radni vek 18. oktobra 2007. godine. Suprotno toj odluci i odredbama čl. 51. i 52. Zakona o sudijama, Narodna skupština je osporenom Odlukom utvrdila da B.T., sudiji Opštinskog suda u Alibunaru, danom donošenja ove odluke, odnosno 23. jula 2007. godine, prestaje sudijska dužnost zbog navršenja radnog veka. Narodna skupština je, određujući svojom Odlukom drugi datum prestanka sudijske dužnosti od onog koji je Odlukom Velikog personalnog veća bio utvrđen, odredila da je podnosiocu ustavne želbe prestala sudijska funkcija 87 dana pre navršenja radnog veka. Stoga je Ustavni sud utvrdio da je osporenom tačkom 17. Odluke o prestanku sudijske dužnosti Narodne skupštine žaliocu povređeno pravo na stalnost sudijske funkcije zajemčeno odredbom člana 146. stav 1. u vezi člana 148. stav 1. Ustava.
Po oceni Ustavnog suda, neustavnim prestankom sudijske funkcije pre navršenog radnog veka podnosiocu ustavne žalbe nije samo povređeno pravo da obavlja sudijsku funkciju, već i pravo na rad zajemčeno odredbom člana 60. stav 1. Ustava.
Ustavni sud je ocenio da u konkretnom slučaju poništaj osporene Odluke i povraćaj u pređašnje stanje nije moguć, jer bi podrazumevao ponovni izbor podnosioca ustavne žalbe na sudijsku funkciju nakon navršenog radnog veka. Druge štetne posledice su uklonjene, jer je predsednik Opštinskog suda u Alibunaru doneo Rešenje o prestanku radnog odnosa podnosioca ustavne žalbe sa 18. oktobrom 2007. godine, zbog sticanja prava na starosnu penziju i žaliocu utvrdio pravo na naknadu plate u visini koju je imao na dan prestanka funkcije. Rešenjem Ministarstva za državnu upravu i lokalnu samoupravu od 24. oktobra 2007. godine, podnosiocu ustavne žalbe je utvrđeno i pravo na otpremninu zbog odlaska u penziju.
S obzirom na navedeno, Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", broj 109/2007), našao da nema mesta donošenju posebnog naloga za uklanjanje posledica nastalih u vidu materijalne štete prouzrokovane žaliocu donošenjem osporene Odluke. Sud je ocenio da se u konkretnom slučaju pravično zadovoljenje zbog utvrđene povrede prava podnosiocu ustavne žalbe ostvaruje objavljivanjem odluke Ustavnog suda u "Službenom glasniku Republike Srbije".
7. Polazeći od izloženog, Ustavni sud je na osnovu člana 89. st. 1. i 3. Zakona o Ustavnom sudu, doneo odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK
USTAVNOG SUDA
dr Bosa Nenadić, s.r.

Odluka Ustavnog suda o povredi prava na stalnost sudijske funkcije

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti