Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja ustavnu žalbu, utvrđujući povredu prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku koji je trajao preko osam godina. Podnosiocu se dosuđuje naknada nematerijalne štete, uzimajući u obzir i njegov doprinos odugovlačenju postupka.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća, i sudije dr Bosa Nenadić, Katarina Manojlović Andrić, dr Olivera Vučić, Predrag Ćetković, Milan Stanić, Bratislav Đokić i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi A. S. iz Beograda, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 4. februara 2016. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba A. S . i utvrđuje da je u izvršnom postupku koji je vođen pred Prvim osnovnim sudom u Beogradu u predmetu I. 17029/10 (inicijalno predmet I. 792/05 ranijeg Četvrtog opštinskog suda u Beogradu) povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, dok se u preostalom delu ustavna žalba odbacuje.

2. Utvrđuje se pravo podnosioca ustavne žalbe na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 500 evra, u dinarskoj protivvrednosti obračunatoj po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate. Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava – razdeo Ministarstva pravde , u roku od četiri meseca od dana dostavljanja ove odluke Ministarstvu.

O b r a z l o ž e nj e

1. A. S . iz Beograda je, 20. februara 201 3. godine, podneo Ustavnom sudu ustavnu žalbu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku i prava na imovinu, zajemčenih članom 32. stav 1. i članom 58. Ustava Republike Srbije, u izvršnom postupku koji s e vodi pred Prvim osnovnim sudom u Beogradu u predmetu I. 17029/10 .

Podnosilac ustavne žalbe je naveo da mu je pravnosnažnom i izvršnom presudom Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 7407 /04 od 25. aprila 200 5. godine dosuđeno potraživanje na ime neisplaćenog dela zarade u određenim periodima kod dva poslodavca za koje je radio, kao i da je na osnovu navedenog izvršnog naslova , po njegovom predlog u za izvršenje podnetom 25. jula 2005. godine, protiv poslodavaca kao izvršnih dužnika, istoga dana Četvrti opštinski sud u Beogradu doneo rešenje o izvršenju I. 792/05. Ističe da je postupak izvršenja okončan u odnosu na izvršnog dužnika HS „J. L.“ A.D, „Preduzeće z. p. – g.“ d.o.o. B, ali da postupak izvršenja protiv izvršnog dužnika HS „J . L . “ iz B . - K , u momentu podnošenja ustavne žalbe još uvek traje, i posle više od sedam godina. Urgencijom za okončanje postupka po ustavnoj žalbi od 27. novembra 2013. godine, podnetom nakon urgencije od 10. jula iste godine, podnosilac je obavestio Ustavni sud da je, sada nadležni sud za sprovođenje izvršenja, Prvi osnovni sud u Beogradu , rešenjem I. 17029/10 od 13. novembra 2013. godine obustavio postupak izvršenja jer je otvoren stečaj nad izvršnim dužnikom, sada H. S. „J. L.“ A.D. B. – u restrukturiranju iz Beograda – Krnjača. Po mišljenju podnosioca, zbog neopravdanih odugovlačenja postupajućih izvršnih sudova, uz određivanje prekida postupk a zbog restrukturiranja i zastoja postupk a, osporeno izvršenje ni posle više od osam godina nije sprovedeno. S obzirom na „višestruko prekoračeno“ pravo na suđenje u razumnom roku, imajući u vidu da je rešenje o izvršenju doneto još 2005. godine, podnosiocu je povređeno i pravo na uživanje imovine po navedenoj izvršnoj ispravi. Podnosilac ustavne žalbe predlaže da Ustavni sud usvoji žalbu, utvrdi povredu označenih ustavnih prava, kao i da mu utvrdi pravo na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 5.000,00 evra u dinarskoj protivvrednosti .

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je, u sprovedenom postupku, uvidom u ustavnu žalbu i spise predmeta I. 17029/10 Prvog osnovn og sud a u Beogradu (inicijalno predmet I. 792/05 ranijeg Četvrtog opštinskog suda u Beogradu) , utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari:

Podnosilac ustavne žalbe je, kao izvršni poverilac, 25 . jula 200 5. godine, Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu (u daljem tekstu: Opštinski sud) podneo predlog za izvršenje protiv dva izvršna dužnika, i to prenosom novčanih sredstava sa računa izvršnih dužnika na račun izvršnog poverioca. Izvršni dužnici su bili HS „J. L.“, ul. Z. M. br. 1, B. – P. za iznos od 338.548,08 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 1. februara 2005. godine i HS „J. L . “ A.D , Preduzeće „P. – g.“, ul. D. S. 57, B. – P . za iznos od 98.212,91 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 1. februara 2005. godine, a na osnovu izvršne presude Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 7407/04 od 2 5. aprila 200 5. godine. Ovom presudom su tuženi poslodavci bili obavezani na isplatu neisplaćenog dela zarade, u ukupnim iznosima za određene periode, odnosno na isplatu razlike između primljene zarade i garantovane zarade utvrđene Posebnim kolektivnim ugovorom za građevinarstvo. Međutim, podnoseći predlog za izvršenje na novčanim sredstvima, izvršni poverilac je naveo pogrešne podatke o matičnom i poreskom identifikacionom broju (u daljem tekstu: PIB), kao i račun u kod banke izvršnog dužnika prvog reda , sa koga je trebalo preneti sredstva na račun izvršnog poverioca. Naime, dati račun, kao i matični broj i PIB odnosili su se na drugo pravno lice – jedno od zavisnih društava izvršnog dužnika prvog reda, kao matičnog privrednog društva.

Postupajući sudija je istog dana kada je podnet predlog za izvršenje doneo i rešenje o izvršenju I. 792/05 od 25. jula 2005. godine, te dao naredbu za dostavljanje rešenja Narodnoj banci Srbije – Odsek za prinudnu naplatu (u daljem tekstu: NBS –OPN).

Podneskom od 4. avgusta 2005. godine HS „J. L.“ A.D, Preduzeće „I.“ d.o.o. B, D. S. broj 57, je obavestilo izvršni sud o nepravilnosti nastaloj u postupku sprovođenja izvršenja od strane NBS – OPN –Palilula, jer je, na osnovu navedenog izvršnog rešenja suda, ovom privrednom društvu „skinut“ iznos od 96.446,61 dinara, iako to preduzeće nije izvršni dužnik. Naime, na ovaj na način nije postupljeno po izvršnoj presudi, već prema datom tekućem računu iz predloga za izvršenje, bez obzira što to preduzeće nema bilo kakvih neizmirenih novačnih obaveza prema izvršnom poveriocu.

Opštinski sud je dopisima I. 792/05 od 5. i 8. avgusta 2005. godine zatražio od NBS da se do izjašnjenja na navedeni podnesak HS „J. L .“ A.D, Preduzeće „I.“ d.o.o. B, kao učesnika u postupku, ne postupa po predmetnom rešenju o izvršenju , te izvrši provera kada, kome i koliko, odnosno sa kog računa, je izvršena isplata po rešenju o izvršenju.

NBS – OPN se dopisom od 12. avgusta 2005. godine izjasnila da je predmetno rešenje o izvršenju delimično izvršeno, te da je 3. avgusta 2005. godine na račun izvršnog poverioca isplaćen iznos od 94.980,76 dinara na ime duga sa datog računa iz izvršnog rešenja broj 190-4910-98 kod J. Banke AD B. – dužnika HS „J. L . “ A.D , Preduzeće z. i, t. iz B, D . S . broj 57 , a 4. avgusta 2005. godine je isplaćen iznos od 42.523,76 dinara sa računa izvršnog dužnika HS „J. L . “ A.D , „P. – g.“ d.o.o. iz B .

Opštinski sud je doneo rešenje I. 792/05 od 16. avgusta 2005. godine kojim je utvrđeno da je NBS učinila nepravilnost i isplatila iznos od 94.980,76 dinara sa tekućeg računa učesnika u postupku H S „J . L . “ A.D , Preduzeće „I .“ d.o.o. B, D. S . broj 57 , umesto sa računa izvršnog dužnika prvog reda i drugog reda. U izreci rešenja su, između ostalog navedeni tačni matični broj i PIB, te računi izvršnih dužnika po izvršnoj ispravi, a dat je nalog NBS – OPN da izvrši povraćaj sredstava sa računa izvršnog poverioca u korist računa učesnika u izvršnom postupku HS „J. L .“ A.D, Preduzeće „I .“ d.o.o. B. U obrazloženju rešenja je, između ostalog, navedeno da su u predlogu za izvršenje izvršnog poverioca pogrešno navedeni matični broj i PIB, kao i broj računa kod banke za dužnika prvog reda, te da su se svi ovi podaci odgovarajući za učesnika u izvršnom postupku od koga je pogrešno naplaćen iznos, a da je NBS propustila da primeni odredbu člana 4. Uputstva za sprovođenje odluke o načinu prinudne naplate sa računa klijenta, koju je trebalo da primeni u slučaju da se ne slažu podaci o dužniku navedeni u predlogu za izvršenje: naziv dužnika sa označenim matičnim broj em i PIB .

Zaključkom Opštinskog suda I. 792/05 od 18. avgusta 2005. godine je naloženo NBS – OPN da nesmetano nastavi sa postupkom izvršenja u odnosu na dužnika drugog reda HS „J. L .“ A.D, Preduzeće „P. – g .“, ul. D . S . 57 , B, jer u odnosu na njega nije bilo nepravilnosti u toku sprovođenja izvršenja.

Izvršni poverilac je, najpre, 16. avgusta 2005. godine istakao predlog za oslobađanje od plaćanja sudske takse, a zatim 22. avgusta 2005. godine izjavio žalbu protiv rešenja Opštinskog suda I. 792/05 od 16. avgusta 2005. godine, u delu koji se odnosi na nalog NBS da izvrši povraćaj sredstava sa računa izvršnog poverioca u korist učesnika u izvršnom postupku HS „J. L .“ A.D, Preduzeće „I.“ d.o.o. B . Po nalogu Opštinskog suda od 30. decembra 2005. godine, koji mu je uručen 6. februara 2006. godine, da izvršni poverilac u roku od tri dana, pod pretnjom posledica propuštanja, dostavi kompletnu dokumentaciju, shodno članu 10. Zakona o sudskim taksama, izvršni poverilac nije postupio, već je podneskom od 14. februara 2006. godine zatražio da sud po službenoj dužnosti pribavi od Opštine Zemun potvrdu da se „ne duži“ porezom, s obzirom na to „da Opština odbija da mu izda takvu potvrdu“ (podnesak nije imao priloge). Nakon uručenja žalbe izvršnim dužnicima, kao i učesniku u postupku, te izjašnjavanja izvršnog dužnika drugog reda od 9. februara 2006. godine da je žalba neosnovana i da se ne odnosi na njega, jer je izvršni poverilac izvršio naplatu potraživanja od ovog dužnika, te izjašnjenja od istog datuma i učesnika u postupku da je greškom izvršnog poverioca izvršena naplata od njega, kao pravnog lica koje nije bilo ni u kakvoj obavezi prema izvršnom poveriocu i da je izvršni poverilac „vrlo dobro znao“ zašto je uneo „takvu kombinatoriku“ u predlog za izvršenje – navodeći pogrešne podatke tog privrednog društva, a ne onog koje mu je dužno. Po naredbi postupajućeg sudije od 1. juna 2006. godine, spisi predmeta su upućeni Okružnom sudu u Beogradu radi odlučivanja o žalbi izvršnog poverioca.

Na osnovu rešenja Okružnog suda u Beogradu Gž1. 2482/06 od 21. februara 2007. godine, 14. marta 2007. godine vraćeni su nerazmotreni spisi prvostepenom sudu radi dopune postupka - odlučivanja o zahtevu za oslobađanje od sudske takse.

Izvršni poverilac je podneskom od 14. juna 2010. godine predložio promenu sredstava izvršenja, odnosno da se izvršenje sprovede popisom, procenom i prodajom pokretnih stvari izvršnog dužnika HS „J. L .“, ul. Z. M . 1, B, PIB 103719711, matični broj 17597604 (ponovo su navedeni pogrešni matični broj i PIB izvršnog dužnika). U podnesku je naveo da je u postupku prinudne naplate po izvršnom rešenju naplatio dug od izvršnog dužnika drugog reda - HS „J. L .“ A.D, Preduzeće „P. – g . “ , ul. D . S . 5 7, B, u iznosu od 98.212,91 dinara, kao i troškove postupka, ali nije uspeo da naplati dug od izvršnog dužnika prvog reda u iznosu od 338.548,08 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 1. februara 2005. godine, jer je račun izvršnog dužnika u blokadi od 17. avgusta 2005. godine, prema obaveštenju NBS od 15. septembra 2005. godine i da do tog dana zbog nedostataka sredstava na računu izvršnog dužnika izvršenje nije sprovedeno (Ustavni sud je utvrdio da se dostavljeno obaveštenje NBS odnosi na dužnika prvog reda, ali sa tačnim matičnim i PIB brojem, za razliku od navoda podnosioca).

Postupak izvršenja je zbog uspostavljanja nove mreže sudova nastavljen pred Prvim osnovnim sudom u Beogradu pod brojem I. 17029/10, a dopisom od 14. jula 2010. godine sud je zatražio izjašnjenje od Agencije za privatizaciju u vezi sa započetim postupkom restrukturiranja izvršnog dužnika.

Rešenjem Prvog osnovn og sud a u Beogradu I. 17029/10 od 10. avgusta 2010. godine utvrđen je prekid postupka izvršenja određenog rešenjem Četvrtog opštinskog suda u Beogradu I. 729/05 od 25. jula 200 5. godine, zbog pokretanja postupka restrukturiranja nad izvršnim dužnikom i njegovih sedam zavisnih društava Odlukom Agencije za privatizaciju broj 10-3580/09-1223/02 od 3. avgusta 200 9. godine.

Izvršni poverilac je podneskom od 27. oktobra 2010. godine povukao žalbu izjavljenu 22. avgusta 2005. godine protiv rešenja Opštinskog suda I. 792/05 od 16. avgusta 2005. godine, u delu koji se odnosi na nalog NBS da izvrši povraćaj sredstava sa računa izvršnog poverioca u korist učesnika u izvršnom postupku HS „J . L .“ A.D, Preduzeće „I .“ d.o.o. B, navodeći da je “žalba u međuvremenu postala neosnovana, a što čine nespornim oba izvršna dužnika u svojim podnescima od dana 9. februara 2006. godine, koji su u spisima predmeta“ (mada su u spisima predmeta izjašnjenja učesnika u postupku i izvršnog dužnika drugog reda, a nije bilo izjašnjenja izvršnog dužnika prvog reda).

Odlučujući o žalbi izvršnog poverioca, ovde podnosioca ustavne žalbe, izjavljenoj 12. novembra 2010. godine, protiv rešenja o prekidu postupka, Viši sudu u Beogradu je rešenjem Gž1. 2097/10 od 16. februara 2011. godine obio kao neosnovanu žalbu izvršnog poverioca i potvrdio rešenje Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 17029/10 od 10. avgusta 2010. godine .

Nakon dve urgencije za nastavak postupka izvršnog poverioca od 8. i 15. aprila 2011. godine, a shodno stavu građanskog odeljenja Vrhovnog kasacionog suda u Beogradu od 25. marta 2011. godine (kojim je decidirano određeno da će se izvršni postupci radi naplaćivanja potraživanja zarada iz radnog odnosa prema subjektu privatizacije u restruktuiranju koji su prekinuti, nastaviti), rešenjem Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 17029/10 od 28. aprila 201 1. godine je nastavljen postupak izvršenja prekinut rešenjem od 10. avgusta 2010. godine, a zaključcima od 25. i 31. maja 2011. godine je naloženo NBS da sprovede izvršenje po rešenju Četvrtog o pštinskog sud a u Beogradu I. 792/05 od 25. jula 2005. godine tako što će novčana sredstva sa računa HS „J. L.“, u restrukturiranju, preneti na račun izvršnog poverioca.

NBS je dopisom od 7. juna 2011. godine obavestila sud da je aktivirala izvršenje, ali da na računima izvršnog dužnika nema priliva sredstava.

Izvršni poverilac je podneskom od 15. juna 2011. godine obavestio sud da je pogrešno naveo matični broj i PIB izvršnog dužnika u podnesku iz aprila 2011. godine kojim traži nastavak izvršenja, te naveo u ovom podnesku ispravne brojeve. Novim zaključkom Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 17029/10 od 29. juna 2011. godine , sa podacima iz poslednjeg podneska izvršnog poverioca, opet je naloženo NBS sprovođenje izvršenja sa računa izvršnog dužnika, ali sada sa ispravnim matičnim brojem i PIB tog pravnog lica.

U izvršnom postupku, čije je trajanje izvršni poverilac, ovde podnosilac ustavne žalbe osporio, HS „J. L .“ A.D, Preduzeće „I .“ d.o.o. B, u restrukturiranju, je 13. jula 2011. izjavilo prigovor trećeg lica, jer su opet pogrešno „skinuta sredstva i blokirani“ njegovi računi, a sve prema nastavljenom postupku izvršenja, iako ovo privredno društvo nije izvršni dužnik (u podnesku je navedeno da je NBS izvršila povraćaj već jednom pogrešno naplaćenih potraživanja, a prema rešenju Četvrtog opštinskog suda I. 792/05 od 16. avgusta 2005. godine).

Izvršni poverilac je 10. novembra 2011. godine podneo predlog za promenu sredstva izvršenja, predlažući da se umesto plenidbe sa računa izvršnog dužnika, izvršenje sprovede zabeležbom rešenja o izvršenju u javnoj knjizi, utvrđivanjem vrednosti i prodajom nepokretnosti koje su bliže određene u predlogu. Uz predlog nije bilo priloga.

Rešenjem Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 17029/10 od 18. novembra 2011. godine odlučeno je da se zastane sa izvršnim postupkom na vreme od šest meseci od dana donošenja rešenja, s obzirom na to da se izvršni dužnik nalazi u postup ku restrukturiranja , a zaključkom od 2. decembra 2011. godine je naloženo NBS da zastane sa postupkom izvršenja. Novim rešenjem od 10. oktobra 2012. godine ponovo je određen zastoj u ovom izvršnom predmetu do okončanja postupka za rešavanje spornog pitanja po zahtevu toga suda I. 23424/11 od 14. juna 2012. godine koje se odnosi na postupak izvršenja kada se izvršni dužnik nalazi u postupku restrukturiranja .

Nakon dve urgencije izvršnog poverioca za nastavak postupka od 14. decembra 2012. godine i 1 7. januara 201 3. godine, rešenjem Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 17029/10 od 14. februara 2013. godine nastavljen je postupak izvršenja, a dopisima od 14. februara 2013. godine naloženo je izvršnom poveriocu da se izjasni u kom delu ostaje kod predloga za izvršenje, s obzirom na podneske od 12. avgusta 2005. godine (ispravno 22. avgusta 2005. godine) i 14. juna 2010. godine, te dostavi dokaze o vlasništvu na nepokretnostima čiju je prodaju predložio u ovom postupku, kao i o prigovoru trećeg lica, sa nalogom za ekspediciju 18. februara 2013. godine. Ovo je naloženo istoga dana i izvršnim dužnicima, kao i NBS, kojoj su navedeni dopis i prigovor uručeni 21. februara 2013. godine, s tim da je ona dva dana kasnije odgovorila da je rešenje o izvršenju primljeno 3. avgusta 2005. godine i da su po istom blokirani računi HS „J. L. – I.“ AD, sa matičnim brojem 17597604 (što je pravno lice sa podacima iz predloga za izvršenje, ali ne i dužnik u ovom postupku ni po izvršnom naslovu), da je sa računa ovog dužnika rešenje delimično izvršeno do 30. maja 2011. godine za iznos od 100.360,58 dinara, a da je u periodu od 18. jula do 30. novembra 2011. godine rešenje izvršeno za iznos od 44.864,00 dinara sa računa koji pripada HS „J. L .“ Preduzeće z. i. p, te da ukoliko izvršenje treba nastaviti, potrebno je u zaključku o nastavku izvršenja precizirati podatke za dužnika (matični broj, PIB i račun banke).

Izvršni poverilac je uputio 4. marta 2013. godine podnesak, dostavivši dokaze o vlasništvu na nepokretnostima na kojima se traži izvršenje u fotokopiji, bez preciziranja tačnog iznosa duga izvršnog dužnika (dostavljeni su izvodi iz banke sa podvučenim iznosima uplata, ali za uplate vršene sa računa privrednih društava koji nisu bili izvršni dužnici u ovom postupku). Zamenik predsednika suda je dao naredbu izvršnom sudiji 2. aprila 2013. godine da hitno preduzme sve zakonske mere radi ubrzanja postupanja i okončanja postupka u ovoj pravnoj stvari, a istog datuma je izvršnom poveriocu odgovorio da je njegova pritužba na dužinu trajanja postupka osnovana, s obzirom na to da je rešenje o izvršenju doneto 25. jula 2005. godine a da još uvek nije sprovedeno, te da još uvek nije odlučeno o predlogu za promenu sredstava izvršenja podnetom 10. novembra 2011. godine.

Dopisom Prvog osnovn og sud a u Beogradu I. 17029/10 od 11. aprila 2013. godine ponovljen je nalog izvršnom poveriocu da dostavi podatke o vlasništvu na nepokretnostima u originalu ili overenoj fotokopiji, otkloni protivrečnosti iz podnesaka od 4. marta 2013. godine (navedeno je da je naplaćeno potraživanje od izvršnog dužnika drugog reda) i 22. avgusta 2005. godine (navedno je da je saglasan da se obustavi izvršenje u odnosu na izvršnog dužnika prvog reda), kao i da otkloni protivrečnosti iz podnesaka od 10. novembra 2011. i od 17. januara 2013. godine, te podneska od 4. marta 2013. godine, radi razjašnjenja da li ostaje kod promene sredstava izvršenja.

Prvi osnovn i sud u Beogradu je dopisom I. 17029/10 od 11. aprila 2013. godine naložio HS „J. L .“ A.D, Preduzeće „I.“ d.o.o. B, u restrukturiranju, da se izjasni da li mu je izvršni poverilac izvršio povraćaj novčanih sredstva pogrešno zaplenjenih sa njegovog računa u iznosu od 94.980,76 dinara, kao i onih koja su zaplenjena 30. maja 2011. godine (prema navodima tog privrednog društva radilo se o iznosima od 1.233,79 dinara, 500,00 dinara, 3.875,28 dinara i 359,88 dinara).

Izvršni poverilac se podneskom od 25. aprila 2013. godine, a u vezi sa nalogom suda, pored ostalog, izjasnio da je u pitanju greška advokata „ako u podnesku od 22. avgusta 2005. godine piše da je saglasan da se obustavi izvršenje u odnosu na izvršnog dužnika prvog reda“, te da ovim podneskom traži da se pored izvršenja na novčanim sredstvima izvršnog dužnika izvršenje sprovede i prodajom nepokretnosti, „a koje će podatke o predmetnim nepokretnostima sud dobiti pribavljanjem izjave o imovini, nakon čega će on precizirati nepokretnost čiju prodaju traži“.

Prema izjašnjenju od 30. aprila 2013. godine, HS „J. L .“ A.D, Preduzeće „I .“ d.o.o. B, u restruktu riranju, izvršen je povraćaj pogrešno naplaćenih novčanih iznosa u korist izvršnog poverioca.

Rešenjem Prvog osnovn og sud a u Beogradu I. 17029/10 od 1 3. juna 2013. godine delimično je obustavljen postupak izvršenja određen rešenjem o izvršenju I. 792/05 od 25. jula 2005. godine u odnosu na izvršnog dužnika drugog reda HS „J. L .“ A.D, Preduzeće „P . – g .“ ul. D. S . 57, B , a zaključkom od istog datuma, koji je 20. juna 2013. godine dostavljen NBS, naloženo je da NBS nastavi izvršenje u odnosu na HS „J. L .“ A.D, B. – K, ul. Z. M. 13F, u restrukturiranju.

Novim nalogom Prvog osnovnog suda u Beogradu od 14. juna 20013. godine je zatraženo od izvršnog poverioca da dostavi izvod iz Agencije za privredne registre (u daljem tekstu: APR) za izvršnog dužnika, radi utvrđivanja imena i adrese zastupnika izvršnog dužnika, te dobijanja izjave o imovini. Izvršni poveri lac je 3. jula 2013. godine dostavio tražene podatke, ističući da je nalog postupajućeg sudije namenjen isključivo odugovlačenju postupka i da rešenje o nastavku postupka izvršenja od 14. februara 2013. godine nikad nije dostavljeno NBS, a novim podneskom od 4. septembra 2013. godine je urgirao da sud odluči o predlogu za promenu sredstva izvršenja i ukazao na grešku u zaključku suda od 13. juna 2013. godine dostavljenom NBS u vezi sa brojem ulice izvršnog dužnika, pa je zaključkom Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 17029/10 od 13. septembra 2013. godine ispravljen navedeni zaključak. Takođe, sud je od MUP – PU za Grad Beograd dopisom od 16. jula 2013. godine, nakon dostavljenog izvoda iz APR, zatražio adresu direktora izvršnog dužnika.

Ponovnim nalogom Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 17029/10 od 13. septembra 2013. godine zatraženo je od izvršnog poverioca da postupi do ranijem nalogu suda iz dopisa od 11. aprila 2013. godine u stavu dva, a izvršni poverilac je 27. septembra 2013. godine zatražio izuzeće postupajućeg sudije i podneo novu urgenciju za hitno postupanje u predmetu.

Rešenjem Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 17029/10 od 2. oktobra 2013. godine odbačen je kao neblagovremen zahtev za izuzeće postupajućeg sudije, a rešenjem I. 17029/10 od 13. novembra 2013. godine obustavljen je postupak izvršenja u predmetu toga suda broj I. 17029/10, usled otvaranja stečajnog postupka nad izvršnim dužnikom. U obrazloženju rešenja je navedeno da je rešenjem Privrednog suda u Beogradu St. 1 08/13 od 4. oktobra 2013. godine nad izvršnim dužnikom otvoren stečajni postupak, te da se u smislu člana 93. stav 1. Zakona o stečaju, od dana otvaranja stečajnog postupka ne može protiv stečajnog dužnika, odnosno nad njegovom imovinom, odrediti i sprovesti izvršenje osim izvršenja koja se odnose na obaveze stečajne mase i troškova stečajnog postupka, a da se postupci koji su u toku obustavljaju. Izvršni poverilac je ovo rešenje primio 21. novembra 2013. godina, a NBS je istog datuma dostavljen zaključak suda od 14. novembra 2013. godine, kojim je naloženo da obustavi predmetno izvršenje.

4. Za odlučivanje Ustavnog suda o predmetnoj ustavnoj žalbi od značaja su sledeće odredbe Ustava i zakona:

Odredbom člana 32. stav 1. Ustava je utvrđeno da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega. Članom 58. stav 1. Ustava je utvrđeno da se jemči mirno uživanje imovine i drugih prava stečenih na osnovu zakona.

Odredbama Zakona o izvršnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 125/04), koji je važio u vreme podnošenja predloga za izvršenje u ovoj pravnoj stvari, bilo je propisano: da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno i da je sud dužan da o predlogu za izvršenje odluči u roku od tri dana od dana podnošenja predloga (član 5. st. 1. i 2.); da rokovi koje određuje sud za preduzimanje određenih radnji ne mogu biti duži od tri dana, osim ako ovim zakonom nije drugačije predviđeno (član 5. stav 3.); da stranka koja neopravdano nije preduzela radnju u roku koji je određen zakonom ili koji je odredio sud, gubi pravo na preduzimanje te radnje (član 5. stav 4.); da se postupanje protivno odredbama st. 1. i 2. ovog člana smatra nesavesnim i nestručnim postupanjem sudije, u smislu odredaba Zakona o sudijama (član 5. stav 5.); da je sud dužan da donese rešenje o izvršenju i preduzima radnje sprovođenja izvršenja, kada su ispunjeni uslovi za donošenje rešenja o izvršenju i z a sprovođenje izvršenja (član 7.); da se u postupku izvršenja i obezbeđenja shodno primenjuju odredbe Zakona o parničnom postupku, ako ovim zakonom nije drugačije određeno (član 27.); da u predlogu za izvršenje moraju biti naznačeni izvršni poverilac i izvršni dužnik, izvršna ili verodostojna isprava, obaveze izvršnog dužnika, sredstva i predmeti izvršenja, kao i drugi podaci koji su potrebni za sprovođenje izvršenja (član 49. stav 1.); da je uz predlog za izvršenje, izvršni poverilac dužan da priloži izvršnu ili verodostojnu ispravu u originalu ili overenoj kopiji i druge isprave kada je to ovim zakonom određeno (član 49. stav 2.); da se izvršenje radi ostvarenja novčanog potraživanja prema pravnom licu i preduzetniku može sprovesti na svim novčanim sredstvima na njihovim računima kod banaka ili drugih finansijskih organizacija, kao i na deviznim sredstvima koje oni imaju na deviznim računima kod banaka, u dinarskoj protivvrednosti (član 197.).

Zakon o izvršenju i obezbeđenju („Služeni glasnik RS“, broj 31/11) (u daljem tekstu: ZIO) , koji se primenjuje od 17. septembra 2011. godine, u članu 358. stav 1. propisuje da će se postupci izvršenja i obezbeđenja u kojima je do dana početka primene ovog zakona započeto sprovođenje izvršenja okončati po odredbama ovog zakona. Takođe, i odredbom člana 6. stav 1. ovog Zakona propisano je da je postupak izvršenja i obezbeđenja hitan, a članom 7. Zakona je, između ostalog predviđeno, da rokovi koje određuje sud za preduzimanje određenih radnji ne mogu biti duži od pet radnih dana, ako ovim zakonom nije drugačije određeno, a stranka koja nije preduzela radnju u roku koji je određen zakonom ili koje je odredio sud, gubi pravo na preduzimanje te radnje, s tim što u ovom zakonu nema odredbe da se postupanje protivno odredbama člana 5. st. 1. i 2. ZIP iz 2004. godine smatra nesavesnim i nestručnim postupanjem sudije, u sm islu odredaba Zakona o sudijama. Ovim zakonima je predviđena istovetna sadržina predloga za izvršenje. Odredbom člana 10. ZIO je propisana shodna primena Zakona o parničnom postupku, ako ovim zakonom nije drugačije određeno. Odredbom član 105. stav 1. ZIO propisano je da je uz predlog za izvršenje i predlog za sprovođenje izvršenja na nepokretnosti potrebno da izvršni poverilac podnese izvod iz javne knjige kao dokaz o tome da je nepokretnost upisana kao svojina izvršnog dužnika.

Odredbama člana 10 2. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 125/04, 111/09 i 36/11), koji se, saglasno odredbi člana 506. stav 1. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 72/11), shodno primenjivao u konkretnom izvršnom postupku, bilo je propisano da se isprave koje se prilažu podnesku podnose u izvorniku ili prepisu, da će ispravu priloženu u izvorniku sud zadržati, a protivnoj stranci će dozvoliti da se upozna sa njenom sadržinom , a kad prestane potreba da se izvornik isprave drži u sudu, vratiće se podnosiocu na njegov zahtev, te da sud može naložiti podnosiocu da spisima priloži prepis isprave i a ko je isprava priložena u prepisu, sud će na zahtev protivne stranke naložiti podnosiocu da podnese sudu ispravu u izvorniku, a protivnoj stranci dozvoliće da se upozna sa njenom sadržinom, te kad je to potrebno, sud će odrediti rok u kome se isprava mora podneti u izvorniku ili u overenom prepisu, odnosno pregledati, te da protiv ovih rešenja nije dozvoljena žalba.

U vreme sprovođenja delimičnog izvršenja rešenja o izvršenju, 3. avgusta 2005. godine i donošenja rešenja Četvrtog opštinskog suda u Beogradu I. 792/05 od 16. avgusta 2005. godine, kojim je utvrđeno da je NBS učinila nepravilnost , na snazi nije bilo Uputstvo za sprovođenje odluke o načinu prinudne naplate sa računa klijenta iz obrazloženja tog rešenja (u kome nije navedeno službeno glasilo koje ga je objavilo), već Odluka o načinu sprovođenja prinudne naplate sa računa klijenta („Službeni glasnik RS“, broj 58/04) koja se primenjivala od 1. juna 2004. godine, te koja je u stavu 2. tačke 2. propisivala, između ostalog, da posle prijema osnova za prinudnu naplatu – među kojima je i rešenje o izvršenju suda (stav 1.) , postoji dužnost organizacione jedinice NBS da pored unošenja vremena prijema, bez odlaganja provede postupak provere po dataka za nesmetano sprovođenje prinudne naplate, odnosno proveri: da li je u pitanju osnov za naplatu pre ma Zakonu o platnom prometu i da li taj osnov sadrži utvrđene podatke za izvršenje, s tim da se pod utvrđenim podacima za izvršenje u smislu ove tačke podrazumevaju, između ostalog, naziv donosioca rešenja, broj i datum rešenja, naziv i adresa – sedište, brojevi tekućih računa, poreski i matični broj dužnika, naziv, adresa i tekući račun poverioca, iznos glavnog duga itd, te da ukoliko osnov za prinudnu naplatu nije iz stava 1. ove tačke ili ne sadrži sve podatke iz stava 2. te tačke – istog dana se vraća izdavaocu, uz propratno pismo u kome se navode razlozi vraćanja.

5. Razumna dužina trajanja sudskog postupka je relativna kategorija, koja zavisi od niza činilaca, koji se moraju uzeti u obzir u svakom pojedinačnom slučaju prema njegovim specifičnim okolnostima. Složenost činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanje podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, postupanje nadležnih sudova, kao i priroda postavljenog zahteva, odnosno značaj raspravljanog prava za podnosioca ustavne žalbe su kriterijumi koji utiču na ocenu dužine trajanja postupka i određuju da li je postupak okončan u okviru razumnog roka ili ne.

Krećući se u granicama postavljenog zahteva u ustavnoj žalbi, te analizirajući dužinu trajanja osporenog izvršnog postupka u delu izvršenja prema izvršnom dužniku prvog reda, koji je pokrenut podnošenjem predloga za izvršenje 25. jula 2005. godine Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu, a okončan donošenjem rešenja Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 17029/10 od 13. novembra 2013. godine , kojim je obustavljen predmetni izvršni postupak, Ustavni sud je utvrdio da je predmetni izvršni postupak trajao osam godina i skoro četiri meseca, što samo po sebi ukazuje na to da izvršenje nije sprovedeno u okviru razumnog roka. S obzirom na navedeno, a imajući u vidu prirodu izvršnog postupka u kome poverioci na prinudan način ostvaruju potraživanja utvrđena sudskim odlukama, Ustavni sud nalazi da trajanje ovog izvršnog postupka ne može biti opravdano nijednim od prethodno navedenih činilaca koji mogu opredeljujuće uticati na njegovu dužinu.

Ustavni sud je ocenio da ovaj predmet nije bio složen činjenično, ni pravno, a postupajući sud je trebalo da odluči o podnetom predlogu za izvršenje i da sprovede odgovarajuće radnje kako bi izvršni poverilac namirio svoja potraživanja.

Bitna karakteristika izvršnog postupka je njegov prinudni karakter koji određuje osnovna načela tog postupka. Jedno od tih načela je načelo oficijelnosti koje od suda zahteva aktivno ponašanje sve do okončanja izvršnog postupka, te je sud dužan da hitno preduzima sve radnje koje treba da dovedu do sprovođenja izvršenja i okončanja izvršnog postupka, što u konkretnoj situaciji nije bio slučaj.

Dakle, Ustavni sud je ocenio da Četvrti opštinski sud u Beogradu, a zatim Prvi osnovni sud u Beogradu, u ovom izvršnom postupku, u jednom delu koji se odnosio na izvršenje u odnosu na izvršnog dužnika prvog reda, nisu postupali u skladu sa načelom hitnosti, te je nedelotvorno postupanje izvršnog suda presudno uticalo na nerazumno dugo trajanje ovog postupka.

Ustavni sud ocenjuje da je postavljeni zahtev bio od materijalnog značaja za podnosioca ustavne žalbe, s obzirom na to da je predlogom za izvršenje traženo namirenje većeg novčanog potraživanja, proisteklog iz radnog odnosa po osnovu razlika zarada, ali kod dva poslodavca – matičnog privrednog društva i njegovog zavisnog privrednog društva. Međutim, i pored toga, upravo je podnosilac svojim ponašanjem doprineo dužem t rajanju postupka, i to, u najvećoj meri, nepreciznim i neurednim podnescima, te nepostupanjem ili nepotpunim postupanjem po nalozima suda za dostavljanje dokaza ili traženih izjašnjenja neophodnih za sprovođenje izvršenja. Naime, podnosilac ustavne žalbe je nekoliko puta davao netačne podatke o privrednom društvu koje je bilo izvršni dužnik prvog reda i prema kome je imao potraživanje većeg novčanog iznosa, što je uslovilo nepravilnosti u sprovođenju izvršenja u dva navrata, jednom 2005. godine, a jednom 2011. godine. I pored toga što je izvršni sud na početku izvršenja poštovao sve rokove i efikasno preduzimao sve radnje u cilju sprovođenja izvršenja, podnosilac ustavne žalbe je netačnim podacima o sredstvima izvršenja doveo do toga da se izvršenje većeg novčanog iznosa ne sprovede hitno i na vreme, odnosno pre blokade računa izvršnog dužnika prvog reda, te da se izvršni sud, umesto sprovođenjem izvršenja, najpre, bavi otklanjanjem nepravilnosti nastalih njegovom krivicom, a pogotovu jer NBS – OPN nema obavezu da proverava ispravnost podataka, već vrši formalnu kontrolu postojanja određenih podataka u osnovu za naplatu. Za tačnost podataka, radi sprovođenja izvršenja bio je odgovoran izvršni poverilac još od trenutka podnošenja predloga za izvršenje, kao i kasnije u postupku kada je predlagao promenu sredstava izvršenja. Međutim, on ni i u predlogu za nastavak postupka iz 2010. godine, iako je imao priliku da se upozna sa rešenjem kojim je sud ispravljao nepravilnosti u izvršenju, nije naveo tačne podatke o privrednom društvu koje je izvršni dužnik u postupku, pa je zbog toga opet došlo do zastajanja u izvršenju kod NBS. Uz navedno, podnosilac ustavne žalbe, koji je, kao izvršni poverilac, imao značajan interes po svojoj procesnoj ulozi da se izvršenje sprovede pravilno i što pre, izjavio je žalbu protiv rešenja o otklanjanju nepravilnosti iz 2005. godine, koju je povukao posle više od pet godina, iako je nekoliko meseci po izjavljivanju žalbe (prema izjašnjenjima učesnika u izvršnom postupku i izvršnog dužnika drugog reda koje i on sam pominje u podnesku o povlačenju) imao ista saznanja i razloge za povlačenje kao i 2010. godine. Bez obzira što je izjavljivanje žalbe procesno pravo podnosioca, ovakvo postupanje dovelo je do odugovlačenja postupka jer je uslovilo da se spisi predmeta dostavljaju drugostepenom sudu radi rešavanja o žalbi, koji su zatim nerazmotreni – zbog dopune postupka vraćeni nakon devet meseci prvostepenom sudu. Konačno, iako je radni spor, koji je prethodio izvršenju, okončan hitno, podnosilac je, nasuprot navodima ustavne žalbe, umesto proaktivnog stava u postupku radi sprovođenja izvršenja, imao polemišući stav sa izvršnim sudovima, oko upravljanja postupkom i toga treba li ili ne treba postupati po nalozima suda. Ovo je dovelo do toga da sud više puta ponavlja navode, čak tolerišući ovu procesnu nedisciplinu, ali i do toga da se trajanje postupka produži zbog ponašanja podnosioca, upravo na njegovu štetu.

Ustavni sud konstatuje da je osporeni izvršni postupak prekinut rešenjem Četvrtog opštinskog suda u Beogradu I. 17029/10 od 10. avgusta 2010. godine, zbog pokretanja postupka restrukturiranja nad izvršnim dužnikom, saglasno odredbi člana 20ž stav 1. tada važećeg Zakona o privatizaciji („Službeni glasnik RS“, br. 38/01, 18/03, 45/05 i 123/07), kojom je bilo propisano da se od dana donošenja odluke o restrukturiranju do dana donošenja odluke o okončanju restrukturiranja, ne može protiv subjekta privatizacije, odnosno nad njegovom imovinom, odrediti ili sprovesti prinudno izvršenje, niti bilo koja mera postupka izvršenja radi namirenja potraživanja. U tom smislu, Ustavni sud ocenjuje da se činjenica što je postupak bio prekinut zbog restrukturiranja izvršnog dužnika ne može staviti na teret postupajućem sudu, imajući u vidu da je izvršni postupak prekinut saglasno tada važećim zakonskim odredbama.

Pored toga, Ustavni sud ukazuje da Rešenjem IUz-98/2009 od 23. juna 2011. godine nije prihvatio inicijative za pokretanje postupka za utvrđivanje neustavnosti odredaba člana 20ž Zakona o privatizaciji.

Takođe, izvršni sud je i dva puta odredio zastajanje u predmetnom postupku u smislu člana 9. Zakona o izvršenju i obezbeđenju („Službeni glasnik RS“, broj 31/11), kojim je propisano da se odredbe drugih zakona koje propisuju prekid ili odlaganje izvršnog postupka neće primenjivati u izvršnom postupku koji se sprovodi po predlogu za izvršenje radi naplate novčanog potraživanja iz radnog odnosa (stav 5.), te da će u slučaju iz stava 5. ovog člana sud zastati sa izvršnim postupkom, u skladu sa odredbama Zakona o parničnom postupku (stav 6.).

Dalje, Ustavni sud konstatuje da su se u konkretnom slučaju ispunili zakonski uslovi za obustavu osporenog izvršnog postupka, kada je rešenjem Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 17029/10 od 13. novembra 2013. godine otvoren stečajni postupak nad izvršnim dužnikom, u skladu sa odredbama člana 93. Zakona o stečaju („Službeni glasnik RS“, br. 104/09, 99/11-dr. zakon, 71/12-Odluka US i 83/14) .

S obzirom na izloženo, Ustavni sud je utvrdio da je podnosiocu ustavne žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava, u izvršnom postupku koji je vođen pred Prvim osnovnim sudom u Beogradu u predmetu I. 17029/10 (inicijalno predmet I. 792/05 ranijeg Četvrtog opštinskog suda u Beogradu), te je, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11,18/13-Odluka US, 40/15-dr. zakon i 103/15), u tački 1. izreke, prvi deo, usvojio ustavnu žalbu.

6. Na osnovu odredbe člana 89. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je u tački 2. izreke odlučio da se pravično zadovoljenje podnosiocu ustavne žalbe zbog konstatovane povrede prava na suđenje u razumnom roku ostvari utvrđenjem prava na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 500 evra, u dinarskoj protivvrednosti obračunatoj po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate. Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava – razdeo Ministarstva pravde, u roku od četiri meseca od dana dostavljanja ove odluke Ministarstvu, saglasno odredbi člana 1. Zakona o dopuni Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 103/15).

Prilikom odlučivanja o visini naknade nematerijalne štete koju je pretrpeo podnosilac ustavne žalbe zbog utvrđene povrede prava na suđenje u razumnom roku, Ustavni sud je cenio sve okolnosti od značaja za njeno utvrđenje, posebno dužinu trajanja postupka, ali i značajan doprinos podnosioca. Ustavni sud smatra da navedeni novčani iznos predstavlja adekvatnu pravičnu naknadu za povredu prava koju je podnosilac ustavne žalbe pretrpeo isključivo zbog neažurnog postupanja sudova. Odlučujući o visini naknade nematerijalne štete, Ustavni sud je imao u vidu postojeću praksu ovoga suda, praksu Evropskog suda za ljudska prava u sličnim slučajevima, ekonomske i socijalne prilike u Republici Srbiji , kao i samu suštinu naknade nematerijalne štete koja oštećenom treba da pruži odgovarajuće zadovoljenje.

7. U odnosu na deo ustavne žalbe kojim se ističe povreda prava na imovinu iz člana 58. stav 1. Ustava, Ustavni sud je utvrdio da je taj zahtev preuranjen, imajući u vidu da je nad izvršnim dužnikom rešenjem Privrednog suda St. 19/13 od 17. septembra 2013. godine otvoren stečajni postupak, te da podnosilac ustavne žalbe ima mogućnost naplate svog potraživanja u stečajnom postupku. Stoga je Ustavni sud u ovom delu odbacio ustavnu žalbu, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, jer nisu ispunjene Ustavom i Zakonom utvrđene pretpostavke za vođenje postupka i odlučivanje, te je rešio kao u drugom delu tačke 1. izreke.

8. Na osnovu svega iznetog i odredaba člana 42b stav 1. tačka 1), člana 45. tačka 9) i člana 46. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, broj 103/13), Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić, s.r.

Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti