Odluka Ustavnog suda o odbijanju ustavne žalbe u sporu za naknadu štete zbog razlike u plati

Kratak pregled

Ustavni sud odbija kao neosnovanu ustavnu žalbu profesionalnog vojnog lica izjavljenu protiv presuda kojima je odbijen zahtev za naknadu štete zbog manje isplaćene plate. Nije utvrđena povreda prava na pravično suđenje niti diskriminacija.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Bosa Nenadić i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Vesna Ilić Prelić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, dr Dragan Stojanović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Saše Nikolića iz Jagodine, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 27. januara 2010. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Saše Nikolića izjavljena protiv presude Vrhovnog suda Srbije Rev. 816/07 od 22. septembra 2008. godine i presude Okružnog suda u Jagodini Gž1. 1261/06 od 13. decembra 2006. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Saša Nikolić iz Jagodine je 24. novembra 2008. godine, preko punomoćnika, advokata Milana Cvetkovića iz Beograda, podneo Ustavnom sudu ustavnu žalbu protiv pojedinačnih akata navedenih u izreci, zbog povrede prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, ustavnog načela zabrane diskriminacije iz člana 21. Ustava i ustavnog načela vladavine prava utvrđenog članom 3. Ustava.
U ustavnoj žalbi se, pored ostalog, navodi: da je podnosilac ustavne žalbe podneo Opštinskom sudu u Ćupriji tužbu protiv Državne zajednice Srbija i Crna Gora - Ministarstvo odbrane - VP 4418 Ćuprija, radi naknade materijalne štete na ime razlike između isplaćenog i pripadajućeg iznosa plate koju je podnosilac ostvario kao profesionalno vojno lice; da je šteta pričinjena zbog neodređivanja vrednosti boda od strane Ministra odbrane, a što je ovaj bio dužan da učini u skladu sa odredbom člana 52. Uredbe o platama i drugim novčanim primanjima; da je, u cilju zaštite navedenih prava, veliki broj profesionalnih vojnih i civilnih lica na službi u vojsci pokrenuo parnične postupke pred prvostepenim sudovima u Republici Srbiji, te da je i usvojeno 910 tužbenih zahteva od strane prvostepenih sudova; da je na sastanku na kome su prisustvovali predsednik Vrhovnog suda Srbije, predsednik Građanskog odeljenja Vrhovnog suda Srbije, predsednik Drugog opštinskog suda u Beogradu i zastupnik tužene, "postignut dogovor o načinu odlučivanja o tužbenim zahtevima profesionalnih vojnih lica i civilnih lica na službi u vojsci"; da je održavanjem sastanka i postizanjem dogovora između sudija Vrhovnog suda Srbije i zastupnika tužene, povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na nepristrasno suđenje; da su "posledica takvog dogovora" osporeni pojedinačni akti, iako pre toga postoji potvrđenih 12 prvostepenih presuda kojima se tužena obavezuje na naknadu štete; da je Vrhovni sud Srbije pogrešno primenio propise kojima su regulisane plate profesionalnih vojnih lica; da "za Predraga Trifunovića i sudije Vrhovnog suda Srbije nisu bili od uticaja dokazi koji su izvedeni u prvostepenom postupku"; da je u postupku po reviziji "na najgrublji način povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na pravično suđenje jer Vrhovni sud nije štitio zakonom utvrđena prava na naknadu materijalne štete"; da su osporene presude u suprotnosti sa pravnim shvatanjem građanskog odeljenja Vrhovnog suda Srbije od 31. maja 2005. godine. Podnosilac ustavne žalbe je predložio da Ustavni sud poništi osporene presude i predmet vrati na ponovno odlučivanje.
2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.
U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.
3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u osporene pojedinačne akte i dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnopravnoj stvari:
Tužioci Saša Nikolić, ovde podnosilac ustavne žalbe, i Himzaga Smajlović su 22. decembra 2003. godine podneli tužbu Opštinskom sudu u Ćupriji protiv Državne zajednice Srbija i Crna Gora - Ministarstvo odbrane - VP 4418 Ćuprija, radi naknade materijalne štete na ime razlike između isplaćenog i pripadajućeg iznosa plate koju su ostvarili kao profesionalna vojna lica. Nakon obavljenog veštačenja su precizirali tužbeni zahtev podneskom od 26. februara 2004. godine, dok su podneskom od 17. avgusta 2005. godine tražili naknadu štete koja im je pričinjena prilikom određivanja vrednosti boda i obračuna za isplatu plata.
Opštinski sud u Ćupriji je presudom P1. 1044/03 od 23. marta 2004. godine delimično usvojio tužbeni zahtev, ali je presudom Okružnog suda u Jagodini Gž. 1793/04 od 7. marta 2005. godine ukinuta prvostepena presuda i predmet vraćen na ponovni postupak.
U ponovnom postupku je Opštinski sud u Ćupriji 6. februara 2006. godine doneo presudu P1. 3/06, kojom je usvojio tužbeni zahtev tužilaca i obavezao tuženu da, na ime naknade materijalne štete koja je tužiocima pričinjena prilikom obračuna vrednosti boda i isplate plate, isplati, između ostalog, podnosiocu ustavne žalbe, iznose bliže navedene u izreci prvostepene presude za period od 1. februara 2001. godine do 31. decembra 2003. godine, sa zakonskom zateznom kamatom od dospelosti svakog mesečnog iznosa do isplate, kao i troškove parničnog postupka, u roku od osam dana od dana pravnosnažnosti presude, pod pretnjom prinudnog izvršenja.
Okružni sud u Jagodini je, postupajući po žalbi zakonskog zastupnika tužene, osporenom presudom Gž1. 1261/06 od 13. decembra 2006. godine odbio predlog tužilaca za prekid postupka u ovoj parnici (stav 1.) i preinačio prvostepenu presudu, te odbio tužbeni zahtev tužilaca kao neosnovan (stav 2.). U obrazloženju drugostepene presude je, između ostalog, istaknuto: da je prvostepeni sud propustio da primeni odredbu člana 87. Zakona o Vojsci Jugoslavije, kojom je propisano da Savezna vlada, odnosno Savet ministara propisuje platu i druga primanja profesionalnih vojnika i civilnih lica u Vojsci Jugoslavije, odnosno platu po činu, platu po činu i dužnosti, položajnu platu, vojni dodatak, posebni deo plate, rokove za isplatu i najnižu položajnu grupu za čin, visinu stipendije za školovanje u inostranstvu, uvećanje plate za časove noćnog rada, rada u danima praznika i rada dužeg od punog radnog vremena, merila i uslove za posebne naknade, regres za godišnji odmor i otpremninu; da je shodno navedenoj odredbi Zakona, Savezna vlada Uredbom o platama i drugim novčanim primanjima profesionalnih vojnika i civilnih lica u Vojsci Jugoslaviji propisala kriterijume za utvrđivanje i obračun plata profesionalnih pripadnika vojske Srbije i Crne Gore prema činu i položajnoj grupi, a da je odredbom člana 52. navedene Uredbe propisano da Savezna vlada, u smislu odredaba čl. 75. i 137. Zakona o Vojsci Jugoslavije, određuje koeficijent za utvrđivanje ukupnog iznosa sredstava za plate profesionalnih vojnika i civilnih lica zaposlenih u Vojsci Jugoslavije i da Savezni ministar za odbranu u okviru ukupnog iznosa sredstava iz stava 1. istog člana donosi odluke o vrednosti boda, odnosno o vrednosti koeficijenata za obračunavanje plata profesionalnih vojnih lica i civila u Vojsci, a da, shodno iznetom, odredbe čl. 75. i 137. Zakona propisuju samo način utvrđivanja ukupnog iznosa sredstava za plate profesionalnih vojnika i civilnih lica zaposlenih u Vojsci i da su plate zaposlenih isplaćivane po vrednosti boda i koeficijenta koju je odlukom utvrđivao ministar odbrane, koja odluka podleže oceni zakonitosti; da se ocena zakonitosti ovog akta ne može utvrditi u parničnom postupku, pred sudom opšte nadležnosti, već u posebnom postupku, pred zakonom određenim sudom i da su sredstva za plate u delu saveznog budžeta namenjenog za odbranu odobrena Zakonom o saveznom budžetu, koji je iste pravne snage kao i Zakon o finansiranju Savezne Republike Jugoslavije, i merama Savezne vlade, te su plate u vojsci mogle da se usklađuju samo u okviru sredstava odobrenih tim zakonom, koja su namenski korišćena za isplate zarada zaposlenih, zbog čega je Okružni sud u Jagodini i preinačio prvostepenu presudu; da je po oceni Okružnog suda u Jagodini prvostepeni sud pravilno utvrdio da su tužioci kao profesionalni vojnici ostvarivali platu u spornom periodu, ali da je zauzeo pogrešan stav kada je našao da im pripada razlika u plati, čime je pogrešno primenjeno materijalno pravo; da tužioci tokom postupka nisu pružili dokaze da su tražili ocenu zakonitosti akata kojima im je određivana visina plate ili pak ocenu pravilnosti obračuna visine plata, niti su dokazali da su nezakonitim ili nepravilnim radom državnog organa u izvršenju tako utvrđene obaveze pretrpeli štetu, da bi im pripadalo pravo na naknadu štete.
Tužioci su izjavili reviziju protiv osporene presude Okružnog suda u Jagodini Gž1. 1261/06 od 13. decembra 2006. godine i istovremeno su podneli zahtev za izuzeće poimenično navedenih sudija Vrhovnog suda Srbije, zbog sumnje u nepristrasnost ovih sudija prema tuženoj.
Vrhovni sud Srbije je 22. septembra 2008. godine doneo osporenu presudu Rev. 816/07, kojom je odbio, kao neosnovanu, reviziju tužilaca izjavljenu protiv presude Okružnog suda u Jagodini Gž1. 1261/06 od 13. decembra 2006. godine. U obrazloženju osporene presude je navedeno: da je drugostepeni sud pravilno primenio materijalno pravo kada je odbio tužbeni zahtev tužilaca; da u radnjama tužene nema nezakonitog ili nepravilnog rada organa kako bi država bila odgovorna za naknadu štete; da se odredba člana 75. Zakona o Vojsci ne može neposredno primeniti kod određivanja visine plate pripadnika vojske; da se plate utvrđuju pojedinačnim upravnim aktom čija se zakonitost ocenjuje u upravnom postupku i eventualno u upravnom sporu; da je isplata plate izvršena u skladu sa pravnosnažnim pojedinačnim aktom; da tužioci nisu dokazali da je došlo do nepravilnog i nezakonitog rada organa za koji odgovara država.
4. Odredbama Ustava na čiju se povredu poziva u ustavnoj žalbi, utvrđeno je: da je vladavina prava osnovna pretpostavka Ustava i počiva na neotuđivim ljudskim pravima, kao i da se vladavina prava ostvaruje slobodnim i neposrednim izborima, ustavnim jemstvima ljudskih i manjinskih prava, podelom vlasti, nezavisnom sudskom vlašću i povinovanjem vlasti Ustavu i zakonu (član 3.); da su pred Ustavom i zakonom svi jednaki i da svako ima pravo na jednaku zakonsku zaštitu, bez diskriminacije (član 21. st. 1. i 2.); da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); .
Odredbama Zakona o parničnom postupku ("Službeni glasnik RS", broj 125/04) (u daljem tekstu: ZPP) koje se odnose na postupak po reviziji, propisano je: da o reviziji odlučuje Vrhovni sud Srbije (član 396.); da se revizija ne može izjaviti zbog pogrešno ili nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja (član 398. stav 2.); da revizijski sud ispituje pobijanu presudu samo u onom delu u kome se ona pobija revizijom i u granicama razloga navedenih u reviziji, pazeći po službenoj dužnosti na bitnu povredu odredaba parničnog postupaka iz člana 361. stav 2. tačka 9) ovog zakona i na pravilnu primenu materijalnog prava (član 399.); da će revizijski sud ako nađe da je zbog pogrešne primene materijalnog prava činjenično stanje nepotpuno utvrđeno i da zbog toga nema uslova za preinačenje pobijane presude, rešenjem usvojiti reviziju, ukinuti u celini ili delimično presudu prvostepenog i drugostepenog suda ili samo presudu drugostepenog suda i predmet vratiti na ponovno suđenje istom ili drugom veću prvostepenog, odnosno drugostepenog suda (član 407. stav 2.).
Odredbama Zakona o Vojsci Jugoslavije ("Službeni list SRJ", br. 43/94, 28/96, 22/99, 44/99, 74/99, 3/02 i 37/02) bilo je propisano: da se ukupan iznos sredstava za plate profesionalnih vojnika utvrđuje prema zvaničnom podatku o neto - zaradi koja služi kao osnov za utvrđivanje zarada zaposlenih u republici članici na čijoj teritoriji je sedište Saveznog ministarstva za odbranu, objavljenom u službenom glasilu te republike, s tim da prosečna plata po činu i položajna plata profesionalnih oficira i oficira po ugovoru ne može biti manja od tri, niti veća od pet neto - zarada iz ovog stava, da prosečna plata po činu i položajna plata profesionalnih podoficira i podoficira po ugovoru iznose od 65% do 75%, a prosečna plata vojnika po ugovoru, po činu i dužnosti od 55% do 60% od prosečne plate po činu i položajne plate svih profesionalnih oficira (član 75. stav 1.); da Savezna vlada, pored ostalog, propisuje platu po činu, platu po činu i dužnosti i položajnu platu (član 87.); da načelnik Generalštaba i starešine jedinica, odnosno ustanova koje on odredi rešavaju, pored ostalog, o određivanju plate u Vojsci (član 152. tačka 7)).
Odredbama Uredbe o platama i drugim novčanim primanjima profesionalnih vojnika i civilnih lica u Vojsci Jugoslavije ("Službeni list SRJ", br. 35/94, 9/96, 1/2000 i 54/02) bilo je propisano: da se ovom uredbom propisuju uslovi i merila za utvrđivanje plate i drugih novčanih primanja profesionalnih vojnika na službi u Vojsci Jugoslavije i da se plata i druga novčana primanja profesionalnih vojnika izražavaju u bodovima (član 1.); da Savezna vlada, u smislu člana 75. Zakona, određuje koeficijent za utvrđivanje ukupnog iznosa sredstava za plate profesionalnih vojnika u Vojsci i da savezni ministar za odbranu, u okviru ukupnih iznosa sredstava iz stava 1. ovog člana, donosi odluku o vrednosti boda za obračunavanje plata i drugih novčanih primanja profesionalnih vojnika u Vojsci (član 52.); da se plata profesionalnom vojniku u Vojsci utvrđuje na osnovu naredbe, odnosno rešenja o postavljenju na formacijsko, odnosno radno mesto i podataka o oceni rezultata rada, a obračunava se i isplaćuje po platnom spisku (član 53. stav 1.).
Odredbom tačke 1. Odluke Savezne vlade o izmeni Odluke o određivanju koeficijenta za utvrđivanje ukupnog iznosa sredstava za plate profesionalnih vojnika i civilnih lica u Vojsci Jugoslavije ("Službeni list SRJ", br. 35/94, 9/96 i 1/2000) je bilo propisano da koeficijent za utvrđivanje ukupnog iznosa sredstava za plate profesionalnih vojnika iznosi 3,0 prema neto zaradi po zaposlenom isplaćenoj za prethodni mesec u privredi republike članice na čijoj je teritoriji sedište Saveznog ministarstva za odbranu.
5. Ispitujući navode i razloge iz ustavne žalbe sa stanovišta odredbe člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud je ocenio da osporenim presudama nije povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na pravično suđenje.
Naime, pravo na pravično suđenje predstavlja kompleksno pravo koje sadrži niz prava koja treba da obezbede određene procesne garancije strankama u postupcima u kojima sudovi odlučuju o njihovim pravima i obavezama i zaštite stranke od proizvoljne i arbitrarne primene prava od strane sudova. Ustavni sud konstatuje da pravo na nepristrasno suđenje, kao deo prava na pravično suđenje, podrazumeva odsustvo predrasuda ili naklonosti postupajućih sudija prema nekoj od stranaka u sporu i ZPP propisuje mehanizme za zaštitu navedenog prava, kroz institute isključenja i izuzeća sudije. Odredbama člana 66. stav 1. tač. 1) do 7) ZPP propisani su razlozi za isključenje sudije koji objektivno mogu izazvati sumnju u nepristrasnost sudije, nezavisno od njegovog ponašanja. Subjektivna nepristrasnost sudije se pretpostavlja, dok se ne dokaže da ponašanje određenog sudije ili njegova lična ubeđenja (razlozi za izuzeće) ukazuju na pristrasnost u konkretnom sudskom predmetu. S tim u vezi, Ustavni sud je imao u vidu značaj prava na nepristrasno suđenje, kao i posledice koje povredom ovog prava mogu nastati, uz konstataciju da se navedeno pravo, pored prvostepenog i drugostepenog parničnog postupka, garantuje strankama i u postupku po reviziji, kao vanrednom pravnom sredstvu.
Prema navodima podnosioca ustavne žalbe, u postupku pred drugostepenim sudom i u postupku po reviziji je povređeno njegovo pravo na nepristrasno suđenje, jer su "sudije Vrhovnog suda Srbije i posebno Predrag Trifunović kao predsednik Građanskog odeljenja tog suda, nezakonito postupali kada su održali sastanak sa tuženom stranom u postupku". Uvidom u priloženu dokumentaciju uz ustavnu žalbu, Ustavni sud je utvrdio da navedeni stav podnosioca ustavne žalbe o postupanju sudija Okružnog suda u Jagodini i sudija Vrhovnog suda Srbije nije potkrepljen dokazima koji bi ukazivali na pristrasnost sudija koje su, u konkretnom slučaju, učestvovale u donošenju osporenih presuda, i to bilo subjektivne ili objektivne prirode.
Pored toga, Ustavni sud je utvrdio da su osporene presude doneli zakonom ustanovljeni sudovi u granicama svoje nadležnosti i u zakonito sprovedenom postupku. Po oceni Ustavnog suda, osporene presude su zasnovane na ustavnopravno prihvatljivom tumačenju merodavnog materijalnog prava, sa obrazloženim pravnim stanovištem u ovoj pravnoj stvari, tako da se ne može smatrati da je to pravno stanovište posledica proizvoljnog tumačenja suda i neprihvatljive primene materijalnog prava. Stoga Ustavni sud smatra da u postupku koji je prethodio podnošenju ustavne žalbe, u konkretnom slučaju, nije povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na pravično suđenje zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava.
Ustavni sud ocenjuje da nema osnova ni za tvrdnje da je osporenim odlukama povređeno načelo zabrane diskriminacije iz člana 21. Ustava na štetu podnosioca, s obzirom na to da u ustavnoj žalbi nije pružio dokaze da mu je zbog nekog ličnog svojstva povređeno ljudsko ili manjinsko pravo zajemčeno Ustavom, a što je neophodna pretpostavka za utvrđivanje povrede ustavnog načela zabrane svakog vida diskriminacije.
Ustavni sud konstatuje da se odredbama člana 3. Ustava ne garantuje neko od ljudskih prava i sloboda, već se utvrđuju principi na kojima počiva vladavina prava, koji se, između ostalog, ostvaruju ustavnim jemstvima ljudskih i manjinskih prava garantovanih posebnim odredbama Ustava.
6. Na osnovu izloženog i odredaba člana 45. tačka 9) i člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", broj 109/07), Ustavni sud je odbio ustavnu žalbu kao neosnovanu i odlučio kao u izreci.

PREDSEDNIK
USTAVNOG SUDA

dr Bosa Nenadić

Odluka Ustavnog suda o odbijanju ustavne žalbe u sporu za naknadu štete zbog razlike u plati

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti