Povreda prava na pravično suđenje zbog arbitrerne primene prava i nedostatka obrazloženja

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja žalbu i poništava rešenje osnovnog suda u izvršnom postupku. Povreda prava na pravično suđenje utvrđena je jer sud nije adekvatno obrazložio odluku, ignorišući navod o primeni neustavne komforne metode obračuna kamate i pogrešno primenjujući pravo.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Snežana Marković, predsednik Veća i sudije Miroslav Nikolić, dr Tijana Šurlan, Tatjana Đurkić, dr Milan Škulić, Lidija Đukić, dr Nataša Plavšić i dr Dragana Kolarić, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi M. L . i R . D, oboje iz Beograda, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 22. decembra 2022. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba M. L . i R . D . i utvrđuje da je stavom prvim izreke rešenja Prvog osnovnog suda u Beogradu Ipv (I). 2750/18/1 od 30. oktobra 2018. godine povređeno pravo podnosi laca ustavne žalbe na pravično suđenje , iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

2. Poništava se rešenje Prvog osnovnog suda u Beogradu Ipv (I). 2750/18/1 od 30. oktobra 2018. godine , u stavu prvom izreke, i određuje da isti sud donese novu odluku o prigovoru podnosilaca ustavne žalbe izjavljenom protiv rešenja o izvršenju Četvrtog opštinskog suda u Beogradu I. 758/05 od 26. jula 2005. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. M. L . i R . D, oboje iz Beograda, podneli su Ustavnom sudu, 14. decembra 201 8. godine, preko punomoćnika M. D. P , advokata iz Aranđelovca, ustavnu žalbu protiv stava prvog izreke rešenja Prvog osnovnog suda u Beogradu Ipv (I). 2750/18/1 od 30. oktobra 2018. godine , zbog povrede prava na pravično suđenje, prava na pravno sredstvo i prava na imovinu, zajemčenih odredbama člana 32. stav 1, člana 36. stav 2. i člana 58. st . 1. i 2. Ustava .

U ustavnoj žalbi se navodi: da je pravna prethodni ca podnosilaca, kao izvršni dužnik, u žalbi protiv rešenja o izvršenju, pored ostalog, ukazala da sporazum o zasnivanju založnog prava na nepokretnostima u njenom vlasništvu nema karakter izvršne isprave, jer se ne može utvrditi dospelost predmetnog potraživanja , tačnije, jer u njemu nije naveden datum puštanja kredita u tečaj, niti su na tu okolnost uz predlog za izvršenje dostavljeni dokazi ; da je rešenjem o izvršenju povređeno načelo specijaliteta hipoteke, u smislu pravnog pravil a iz paragrafa 14. Zakona o zemljišnim knjigama, zbog činjenice da je u registru nepokretnosti (u vreme upisa zemljišna knjiga, kasnije katastar nepokretnosti) iznos koji se može naplatiti iz hipoteke ograničen na 2.500.000 miliona dinara, dok je predmetno izvršenje određeno radi naplate glavnog duga u iznosu od 2.482.115,60 dinara i obračunate kamate u iznosu od 3.444.544,72 dinara; da su podnosioci ustavne žalbe, nakon što su, iza smrti svoje majke, preuzeli vođenje izvršnog postupka, istakli da je u oba veštačenja koja su tokom postupka sprovedena , zatezna kamata obračunata po komfornoj metodi, koju je Ustavni sud u međuvremenu oglasio neustavnom; da je veće Prvog osnovnog suda u Beogradu osporenim rešenjem odlučilo o žalbi, tretirajući je kao prigovor ; da nijedan od iznetih navoda nije adekvatno ocenjen, zbog čega osporeno rešenje ne ispunjava elementarne zahteve pravičnosti; da je veće zaključilo da se dospelost novčanog potraživanja utvrđuje iz ugovora o kreditu od 22. oktobra 2001. godine, tačnije, kamatnih lista i izvoda iz poslovnih knjiga, iako je tokom postupka izvršni poverilac dostavljao obračune koji su u međusobnoj suprotnosti, posebno nakon što se ispostavilo da je deo odobrenih kreditnih sredstava iskori šćen za kompenzaciju, tj. namirenje dugovanja po ranijem kreditu (ugovor od 22. februara 2001. godine) , a sudski veštaci se povodom svega toga nisu usaglasili; da je navod o povredi načela specijaliteta hipoteke veće razmotrilo i ocenilo sa aspekta člana 35. stav 2. ranije važećeg Zakona o izvršnom postupku, iako pitanje prava izvršnog poverioca da zahteva naplatu zatezn e kamat e na troškove postupka dosuđene izvršnom ispravom uopšte nije bilo postavljeno; da se veće nijednom reči nije izjasnilo o primeni neustavne metode obračuna zatezne kamate.

Predloženo je da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu i poništi osporeni akt .

2. Prema odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je izvršio uvid u osporeni akt i dokumentaciju koja je dostavljena uz ustavnu žalbu, pa je utvrdio sledeće činjenice i okolnosti koje su od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari:

Rešenjem Četvrtog opštinskog suda u Beogradu I. 534/01 od 31. oktobra 2001. godine prihvaćen je sporazum o zasnivanju založnog prava na nepokretnosti, zaključen između poverioca P. banke a.d. Beograd i dužnika J. L . iz Beograda, kao solidarnog jemca iz Ugovora o kreditu broj 561/01 od 22. oktobra 2001. godine, za iznos od 2.500.000 dinara, sa rokom vraćanja šest meseci od dana puštanja kredita, u skladu sa poslovnom politikom poverioca , pri čemu se datum dospelosti utvrđuje iz poslovnih knjiga poverioca. Sporazumom je konstatovano da sve troškove snosi dužnik.

L. banka a.d. Beograd – filijala u S, kao pravni sledbenik P. banke a.d. Beograd, podnela je 22. juna 2005. godine, u svojstvu izvršnog poverioca, Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu predlog za izvršenje protiv izvršnog dužnika J. L . iz Beograda, na osnovu sporazuma o zasnivanju založnog prava na nepokretnosti prihvaćenog rešenjem istog suda I. 534/01 od 31. oktobra 2001. godine, radi prinudne naplate iznosa od 2.482.115,60 dinara, na ime glavnog duga, te iznosa od 3.444.544,72 dinara, na ime obračunate zatezne kamate, sa zateznom kamatom počev od dana podnošenja predloga za izvršenje do konačne isplate i troškova izvršnog postupka, zabeležbom rešenja o izvršenju u zemljišnu knjigu, utvrđivanjem vrednosti i prodajom nepokretnosti izvršnog dužnika – kuće i garaže na katastarskoj parceli broj …/1 KO Beograd 7, te namirenjem izvršnog poverioca iz iznosa dobijenog prodajom.

Rešenjem o izvršenju Četvrtog opštinskog suda u Beogradu I. 758/05 od 26. jula 2005. godine usvojen je predlog izvršnog poverioca.

Postupajući po žalbi izvršnog dužnika, Okružni sud u Beogradu je rešenjem Gž. 9123/06 od 30. juna 2006. godine vratio predmet prvostepenom sudu, radi dopune postupka. U obrazloženju ovog drugostepenog rešenja je, pored ostalog, navedeno: da se izvršni dužnik u žalbi poziva na načelo specijaliteta hipoteke iz paragrafa 14. Zakona o zemljišnim knjigama, koji se primenjuje kao posebno pravilo imovinskog prava, u smislu Zakona o nevažnosti pravnih propisa donetih pre 6. aprila 1941. godine i za vreme neprijateljske okupacije, jer ugovorena i zatezna kamata nisu uknjižene u zemljišnu knjigu, a iz stanja u zemljišnoj knjizi proizlazi da je hipotekarno dobro opterećeno do iznosa od 2.500.000 dinara; da je izvršni dužnik uz žalbu dostavio dokaze da je deo duga plaćen, ali se iz priloženog ne vidi da li je plaćena glavnica ili kamata; da prema odredbama člana 313. Zakona o obligacionim odnosima, ako dužnik pored glavnice duguje i kamatu i troškove, isplata se vrši tako što se prvo plaćaju troškovi, zatim kamata, pa najzad i glavnica; da izvod iz poslovnih knjiga izvršnog poverioca – analitička kartica mora da sadrži datum kada je kredit pušten u tečaj, dospelost kredita, potraživanje izvršnog poverioca, evidenciju uplata izvršnog dužnika i obračun ugovorene i zatezne kamate iskazan po mesecima, od dana dospelosti do obračuna, sve kako bi se smatrao izvršnom ispravom podobnom za izvršenje i kako bi izvršni dužnik mogao proveriti tačnost obračuna; da je, opreza radi, izvršni dužnik u žalbi izjavila prigovor zastarelosti potraživanja kamate, kao sporednog potraživanja, u smislu člana 379. stav 2. u vezi sa odredbama člana 372. stav 1, člana 368. stav 2. i člana 1019. stav 2. Zakona o obligacionim odnosima; da kako se iz priloženih izvršnih isprava ne može pouzdano utvrditi visina dospelog novčanog potraživanja izvršnog poverioca, predmet se, na osnovu čl. 18. i 19. Zakona o izvršnom postupku, vraća prvostepenom sudu, radi zakazivanja ročišta i raspravljanja o žalbi.

U podnescima od 26. januara, 21. februara, 28. juna 2007 . godine, 3. septembra, 16. oktobra 2009. godine i 23. marta 2011. godine, izvršni dužnik je, pored ostalog, ponovila da je pobijanim rešenjem o izvršenju povređeno načelo specijaliteta hipoteke.

Veštak ekonomsko-finansijske struke M. M . iz Beograda je u toku postupka pred prvostepenim sudom dostavio nalaz i mišljenje, a po primedbama izvršnog dužnika veći broj (njih četiri) dopunskih izjašnjenja. Potom je ekonomsko-finansijsko veštačenje povereno sudskom veštaku Z. K, koja je nalaz i mišljenje dostavila 22. novembra 2011. godine.

Nakon 1. januara 2010. godine, predmet je prešao u nadležnost Prvog osnovnog suda u Beogradu. Zaveden je pod brojem I. 16641/10.

Rešenjem od 29. marta 2011. godine prekinut je postupak zbog smrti izvršnog dužnika J. L. Postupajući po predlogu njenih naslednika M . L . i R. D, ovde podnosilaca ustavne žalbe, Prvi osnovni sud je rešenjem I. 14865/14 od 29. maja 2014. godine odredio nastavak postupka.

U podnesku od 19. avgusta 2014. godine, (novi) izvršni dužnici su, pored ostalog, istakli da je veštačenje sprovedeno po komfornoj metodi, koja je u međuvremenu oglašena neustavnom, zbog čega je neophodno da se veštačenje ponovi primenom prostog kamatnog računa.

Osporenim rešenjem veća Prvog osnovnog suda u Beogradu Ipv (I). 2750/18/1 od 30. oktobra 2018. godine, u stavu prvom izreke, odbijen je kao neosnovan prigovor izvršnih dužnika, te je potvrđeno rešenje o izvršenju Četvrtog opštinskog suda u Beogradu I. 758/05 od 26. jula 2005. godine.

U obrazloženju osporenog drugostepenog rešenja je, pored ostalog, navedeno: da je veće žalbu izvršnih dužnika razmatralo kao prigovor, u smislu člana 358. Zakona o izvršenju i obezbeđenju; da je veće cenilo navode iz prigovora da sporazum postignut u predmetu Četvrtog opštinskog suda u Beogradu u predmetu I. 534/01 nema svojstvo izvršne isprave, jer se n e može utvrditi rok za dobrovoljno ispunjenje obaveze, ali je našlo da su isti neosnovani; da to iz razloga što se dospelost novčanog po traživanja izvršnog poverioca, prema založnoj izjavi, utvrđuje preko ugovora o kreditu broj 561/01 od 22. oktobra 2001. godine, odnosno kamatnih listova i izvoda iz poslovnih knjiga; da je veće cenilo navode iz prigovora da izvršni poverilac nema pravo da traži izvršenje na hipotekarnoj nepokretnosti u cilju naplate kamate, jer takva mogućnost nije predviđena spornim sporazumom, ali nalazi da su i ti navodi neosnovani; da to iz razloga što je odredbom člana 35. stav 2. Zakona o izvršnom postupku propisano da ako su u izvršnoj ispravi određeni troškovi postupka, sud će na predlog izvršnog poverioca rešenjem odrediti naplatu zatezne kamate na iznos dosuđenih troškova po propisanoj stopi, od dana donošenja izvršne isprave do dana naplate; da je veće cenilo navode iz prigovora da izvršni poverilac nije aktivno legitimisan za vođenje ovog izvršnog postupka, jer nije dostavio u originalu ili overenom prepisu dokaz da je potraživanje na njega preneto, a polazeći od toga da je u sporazumu o zasnivanju založnog prava kao poverilac navedena P. banka a.d. Beograd, dok je predlog za izvršenje podnela L. banka a.d. Beograd – filijala u S; da su i ovi navodi neosnovani iz razloga što je uvidom u rešenjem Trgovinskog suda u Beogradu Fi. 405/04 od 19. januara 2004. godine utvrđeno da je izvršena promena naziva banke u L. banka a.d. Beograd, kao i da je rešenjem Registra privrednih subjekata broj 2248/05 od 21. februara 2005. godine izvršeno prevođenje privrednog subjekta; da je veće cenilo i navode iz prigovora koji se tiču visine potraživanja izvršnog poverioca, ali su i ti navodi, po mišljenju veća, neosnovani; da je iz spisa predmeta utvrđeno da je prethodni izvršni dužnik, dana 6. septembra 2003. godine, po osnovu kamate na kredit uplatila iznos od 94.420 dinara, a 4. marta 2004. godine iznos od 34.000 dinara, čime je namirena kamata do 3. oktobra 2002. godine; da je visina potraživanja izvršnog poverioca iz pobijanog rešenja u skladu sa nalazima i mišljenjima veštaka, koji su angažovani tokom postupka, a u kojima je jasno iskazana glavnica, kao i kamata na glavni dug po osnovu izvršne isprave, a da će sve navedene uplate izvršnog dužnika biti od uticaja samo na tok postupka sprovođenja izvršenja, ne i na zakonitost i pravilnost pobijanog rešenja.

3.1. Iz privremenog lista nepokretnosti broj … KO Savski Venac, koji je dostavljen uz ustavnu žalbu, proizlazi da je u vezi sa porodično m stambeno m zgrad om na katastarskoj parceli broj 20042 preuzeta uknjižba iz zemljišnih knjiga po rešenju Dn. 15834/01, a na osnovu sporazuma I. 534/01 od 31. oktobra 2001. godine, i to založnog prava I reda na ZK telu 3, vlasništvo J . L, za obezbeđenje kredita M . L, u iznosu od 2.500.000 dinara, sa rokom vraćanja od šest meseci , u korist P . banke a.d. Beograd.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava, na čiju povredu se ukazuje u ustavnoj žalbi, utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Zakonom o nevažnosti pravnih propisa donetih pre 6. aprila 1941. godine i za vreme neprijateljske okupacije ("Službeni list FNRJ", br. 86/46, 105/46, 96/47) bilo je propisano: da su pravni propisi (zakoni, uredbe, naredbe, pravilnici i dr.) koji su bili na snazi na dan 6. aprila 1941 godine, izgubili pravnu snagu (član 2.); da Prezidijum Narodne skupštine FNRJ može odrediti da se pojedina pravila sadržana u zakonima i drugim pravnim propisima pomenutim u članu 2. ovog zakona primenjuju, određujući pri tom potrebne izmene i dopune (član 3. stav 1.); da se pravna pravila sadržana u zakonima i drugim pravnim propisima pomenutim u članu 2. ovog zakona, koja u smislu člana 3. ovog zakona nisu proglašena obaveznim, mogu po ovom zakonu primenjivati na odnose koji nisu uređeni važećim propisima, i to samo ukoliko nisu u suprotnosti sa Ustavom FNRJ, ustavima narodnih republika, zakonima i ostalim važećim propisima donetim od nadležnih organa nove države, kao i sa načelima ustavnog poretka Federativne Narodne Republike Jugoslavije i njenih republika (član 4. stav 1.).

Paragrafom 14. Zakona o zemljišnim knjigama („Službene novine Kraljevine Jugoslavije“, broj 146 i „Službene novine Kraljevine Jugoslavije“, broj 281) bilo je propisano : da se založno pravo može upisati samo u pogledu novčane svote, brojno određene, a pri tražbini na koju se imaju platiti kamate, upisaće se i visina kamata (stav 1.); da ako se založnim pravom imaju obezbediti tražbine, koje bi mogle postati usled dozvoljenoga kredita, usled preuzetoga poslovodstva ili usled jemčenja ili naknade štete, onda treba u ispravi, na osnovu koje se ima vršiti upis, navesti najviši iznos, koji kredit ili odgovornost sme dostići (stav 2.); da ako ovaj iznos u ispravi nije naveden, mora da bude naznačen u molbi (stav 3.) .

Odredbama Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa ("Službeni list SFRJ", br. 6/80 i 36/90 i "Službeni list SRJ", broj 29/96), koje su bile na snazi u mo mentu zasnivanja predmetnog založnog prava, bilo je propisano: da radi obezbeđenja određenog potraživanja nepokretna stvar može biti opterećena pravom zaloge u korist poverioca (hipoteka) koji je ovlašćen na način predviđen zakonom, da traži namirenje svog potraživanja iz vrednosti te nepokretnosti pre poverilaca koji na njoj nemaju hipoteku, kao i pre poverilaca koji su hipoteku na njoj stekli posle njega, bez obzira na promenu vlasnika opterećene nepokretnosti (član 63. stav 1.); da se na osnovu pravnog posla ili sudske odluke hipoteka stiče upisom u javnu knjigu ili na drugi odgovarajući način određen zakonom (član 64. stav 1.).

Odredbom člana 35. stav 2. Zakona o izvršnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 125/04), koji se primenjivao u vreme podnošenja predloga za izvršenje u predmetnoj pravnoj stvari, bi lo je propisano da ako su u izvršnoj ispravi određeni troškovi postupka, sud će na predlog izvršnog poverioca rešenjem odrediti naplatu zatezne kamate na iznos dosuđenih troškova po propisanoj stopi, od dana donošenja izvršne isprave do dana naplate.

Odlukom Ustavnog suda IUz-82/2009 od 12. jula 2012. godine, koja je objavljena u „Službenom glasniku Republike Srbije“, broj 73/12, od 27. jula 2012. godine , utvrđeno je da odredba člana 3. stav 1. Zakona o visini stope zatezne kamate („Službeni list SRJ“, broj 9/01), u delu koji glasi "primenom konformne metode", nije u saglasnosti sa Ustavom.

Zakonom o Ustavnom sudu ( „Službeni glasnik SR“, br. 109/07, 99/11, 18/13 – Odluka US, 40/15 – dr.zakon i 103/15) propisano je: da kad Ustavni sud utvrdi da opšti akt ili kolektivni ugovor nije u saglasnosti sa zakonom, taj opšti akt ili kolektivni ugovor prestaje da važi danom objavljivanja odluke Ustavnog suda u „Službenom glasniku Republike Srbije“ (član 58. stav 3.); da zakoni i drugi opšti akti za koje je odlukom Ustavnog suda utvrđeno da nisu u saglasnosti s Ustavom, opšteprihvaćenim pravilima međunarodnog prava, potvrđenim međunarodnim ugovorima ili zakonom, ne mogu se primenjivati na odnose koji su nastali pre dana objavljivanja odluke Ustavnog suda, ako do tog dana nisu pravnosnažno rešeni (član 60. stav 1.).

5. Ustavni sud najpre ukazuje na praksu Evropskog suda za ljudska prava koji je, odlučujući o primenjivosti garancija sadržanih u članu 6. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda na izvršni postupak, zaključio da se odluke koje donosi sud u postupku izvršenja nužno ne odnose na novo i posebno određivanje građanskih prava i obaveza, u poređenju sa postupkom koji je prethodio izvršnom postupku i odlukom koja je rezultat tog postupka (videti odluku Anton Dornbach protiv Savezne Republike Nemačke , broj 11258/84, od 7. jula 1986. godine). Ovakvo stanovište prihvatio je i Ustavni sud. Međutim, u konkretnom slučaju, pravna prethodnica podnosilac a ustavne žalbe je kao izvršni dužnik, u žalbi protiv rešenja o izvršenju i kasnijim podnescima , pored ostalog, dovela u pitanje domašaj predmetne hipoteke, tačnije, u kojoj meri je uknjiženim založnim pravom na njenim nepokretnostima obezbeđeno novčano potraživanje iz izvršne isprave , dok su podnosioci ustavne žalbe u podnesku od 19. avgusta 2014. godine osporili primenu zakonske odredbe za koju je odlukom Ustavnog suda utvrđeno da nije u saglasnosti s Ustavom. Oba ova pitanja, po mišljenju Suda, nisu neposredno vezana za postupak koji je prethodio izvršnom , kao ni sa odlukom koja je u njemu doneta.

6. Razmatrajući navode ustavne žalbe sa stanovišta istaknute povrede prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud podseća da u postupku po ustavnoj žalbi nije nadležan da ocenjuje pravilnost činjeničnih zaključaka redovnih sudova, jer bi u tom slučaju, postupajući kao instancioni sud, izašao iz granica svojih ovlašćenja. Jedini izuzetak od navedenog pravila postoji u situaciji kada su zaključci redovnih sudova očigledno proizvoljni i arbitrerni u toj meri da za posledicu imaju povredu ustavnih prava i sloboda. S tim u vezi, Ustavni sud ukazuje i na stav Evropskog suda za ljudska prava prema kojem greška u primeni prava ili utvrđivanju činjenica učinjena od strane suda, koja je tako primetna da se može okarakterisati kao očigledna, može narušiti pravičnost postupka (videti presudu Velikog veća Evropskog suda za ljudska prava u predmetu Bochan protiv Ukrajine, od 5. februara 2015. godine, broj predstavke 22251/08, stav 62.).

Kao što je već izneto, pravna prethodnica podnosilaca ustavne žalbe, kao originerni izvršni dužnik, istakla je u žalbi protiv rešenja o izvršenju i kasnijim podnescima da je tom odlukom povređeno načelo specijaliteta hipoteke , smatrajući da se, u konkretnom slučaju, izvršenje prodajom njenih nepokretnosti i namirenjem izvršnog poverioca iz iznosa dobijenog prodajom moglo odrediti radi prinudne naplate novčanog potraživanja izvršnog poverioca samo do iznosa koji je , u okviru uknjižbe predmetne hipoteke, označen u tada važećem registru nepokretnosti – zemljišnoj knjizi , a u smislu paragrafa 14. Zakona o zemljišnim knjigama, koji se, u vidu pravnih pravila, primenjivao na postupak upisa (uknjižbe, predbeležbe, zabeležbe) u zemljišne knjige.

Veće Prvog osnovnog suda u Beogradu, odlučujući o žalbi kao o prigovoru, saglasno prelaznoj odredbi iz člana 358. stav 2. Zakona o izvršenju i obezbeđenju („Službeni glasnik RS“, broj 31/11), ocenilo je ovakav navod kao neosnovan, pozivajući se na odredbu član 35. stav 2. Zakona o izvršnom postupku iz 2004. godine, kojom je bilo propisano pravo izvršnog poverioca da u izvršnom postupku zahteva naplatu zatezne kamate na troškove postupka dosuđene izvršnom ispravom, od dana donošenja izvršne isprave do dana naplate. S tim u vezi, Ustavni sud nalazi da podnosioci ustavn e žalb e osnovano ukazuj u na očiglednu grešku u primeni prava, imajući u vidu da pravo izvršnog poverioca da zahteva naplatu zatezne kamate na troškove postupka dosuđene izvršnom ispravom uopšte nije postavljeno kao sporno pravno pitanje u žalbi protiv rešenja o izvršenju , niti u kasnijim podnescima. Štaviše, Ustavni sud je mišljenja da se u okolnostima konkretnog slučaja takvo pitanje nije ni moglo postaviti, jer sporazum o zasnivanju založnog prava na nepokretnostima, koji predstavlja izvršnu ispravu u predmetnoj pravnoj stvari, uopšte nije sadržao odluku o troškovima postupka, već samo konstataciju da sve troškove snosi dužnik, iz čega sledi da izvršni poverilac u postupku zaključenja sporazuma uopšte nije imao troškove. Polazeći od toga da je povreda načela specijaliteta hipoteke jasno i precizno istaknuta u žalbi protiv rešenja o izvršenju i kasnijim podnescima , uz pozivanje pravne prethodnice podnosilaca ustavne žalbe na paragraf 14. Zakona o zemljišnim knjigama, kojim je to pitanje bilo uređeno u vreme nastanka predmetne hipoteke, Ustavni sud ne vidi nijedan razlog zbog kojeg je veće Prvog osnovnog suda u Beogradu taj žalbeni navod cenilo sa aspekta prava izvršnog poverioca da u izvršnom postupku zahteva naplatu zatezne kamate na troškove postupka dosuđene izvršnom ispravom.

Ustavni sud dalje ukazuje da sudovi nisu dužni da daju detaljne odgovore na svako pitanje koje se u toku postupka postavi, ali ukoliko je neki podnesak od suštinske važnosti za ishod predmeta, sud ga mora posebno razmotriti u svojoj odluci. Ovakav stav izrazio je i Evropski sud za ljudska prava u većem broju svojih odluka, kojima je, upravo iz tog razloga, utvrdio povredu prava iz člana 6. stav 1. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda (videti, pored ostalih, presude od 9. decembra 1994. godine u predmetima Hiro Balani protiv Španije, broj predstavke 18064/91, stav 28. i Ruiz Torija protiv Španije, broj predstavke 18390/91, stav 29.).

Podnosioci ustavne žalbe su u podnesku od 19. avgusta 2014. godine istakli da je u međuvremenu, tačnije, nakon donošenja rešenja o izvršenju, a pre njegove pravnosnažnosti, Ustavni sud utvrdio da primena konformne metode kod obračuna duga uvećanog za zateznu kamatu, koja je bila propisana odredbom člana 3. stav 1. Zakona o visini stope zatezne kamate, nije u saglasnosti sa Ustavom, zbog čega je neophodno da se veštačenje ponovi primenom „prostog kamatnog računa“. Polazeći od toga da se zakoni i drugi opšti akti za koje je odlukom Ustavnog suda utvrđeno da nisu u saglasnosti s Ustavom, opšteprihvaćenim pravilima međunarodnog prava, potvrđenim međunarodnim ugovorima ili zakonom, ne mogu primenjivati na odnose koji su nastali pre dana objavljivanja odluke Ustavnog suda, ako do tog dana nisu pravnosnažno rešeni , Ustavni sud nalazi da je veće Prv og osnovn og sud a u Beogradu , time što se u obrazloženju osporenog drugostepenog rešenja uopšte nije osvrnu lo na pomenute navod e, povredilo pravo podnosilaca ustavne žalbe na obrazloženu sudsku odluku, kao jedan od elemenata prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava.

Sledom izloženog, Ustavni sud je utvrdio da je stavom prvim izreke osporen og rešenja Prvog osnovnog suda u Beogradu Ipv (I). 2750/18/1 od 30. oktobra 2018. godine povređeno pravo podnosilaca ustavne žalbe na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, pa je, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, ustavnu žalbu usvojio, odlučujući kao u tački 1. izreke.

7. Ustavni sud je ocenio da su posledice utvrđene povrede prava takve prirode da se mogu otkloniti samo poništajem osporenog drugostepenog rešenja, u stavu prvom izreke, i određivanjem da isti sud donese novu odluku o prigovoru podnosilaca ustavne žalbe izjavljenom protiv rešenja o izvršenju Četvrtog opštinskog suda u Beogradu I. 758/05 od 26. jula 2005. godine , pa je, saglasno članu 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, odlučio kao u tački 2. izreke.

Ustavni sud nije posebno razmatrao tvrdnju podnosilaca da im je pravo na pravično suđenje povređeno i del om obrazloženja osporenog rešenja kojim je konstatovano da se dospelost novčanog po traživanja izvršnog poverioca utvrđuje preko ugovora o kreditu broj 561/01 od 22. oktobra 2001. godine, kamatnih listova i izvoda iz poslovnih knjiga, jer se time od Ustavnog suda, u suštini, traži da kao instancioni sud oceni zaključak veća Prvog osnovnog suda u Beogradu po kome sporazum o zasnivanju založnog prava na nepokretnostima u vlasništvu pravne prethodnice podnosilaca predstavlja podobnu izvršnu ispravu.

Ustavni sud, takođe, nije posebno razmatrao navode podnosi laca ustavne žalbe o povredi prava iz čl ana 36. stav 2. i člana 58. Ustava, imajući u vidu da je utvrdio povredu prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava i odredio način otklanjanja štetnih posledica utvrđene povrede prava .

8. Na osnovu svega iznetog i odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Snežana Marković, s.r.

Povreda prava na pravično suđenje zbog arbitrerne primene prava i nedostatka obrazloženja

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti