Odluka Ustavnog suda o odbijanju ustavne žalbe u radnom sporu

Kratak pregled

Ustavni sud odbija ustavnu žalbu zaposlene u JP „JAT AIRWAYS“ izjavljenu zbog navodne diskriminacije i povrede prava na pravično suđenje. Sud je utvrdio da je poslodavac imao pravo da ukine isplatu dela zarade po osnovu sati naleta zbog poslovanja sa gubitkom.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, u sastavu: predsednik dr Bosa Nenadić i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, dr Goran Ilić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, dr Dragiša Slijepčević, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Biljane Knežević iz Beograda, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 2. decembra 2010. godine, doneo je

 

O D L U K U

 

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Biljane Knežević izjavljena protiv presude Okružnog suda u Beogradu Gž. I 4066/08 od 5. septembra 2008. godine.

 

O b r a z l o ž e nj e

 

1. Biljana Knežević iz Beograda je 11. decembra 2008. godine, preko punomoćnika Ljubiše Lj. Živkovića, advokata iz Beograda, podnela ustavnu žalbu protiv presude Okružnog suda u Beogradu Gž. I 4066/08 od 5. septembra 2008. godine, zbog povrede načela zabrane diskriminacije i prava na pravično suđenje zajemčenih odredbama člana 21. st. 1. i 2. i člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

Podnositeljka ustavne žalbe navodi da je zaposlena na neodređeno vreme u Javnom preduzeću za vazdušni saobraćaj „JAT AIRWAYS“ na radnom mestu „Starije STW/STD“. U tom svojstvu je sa poslodavcem zaključila ugovor o radu i Aneks ugovora o radu, sa važnošću od 1. aprila 2002. godine, kojim aneksom je utvrđen ugovoreni deo zarade na osnovu broja sati naleta u toku meseca. Međutim, kako navodi, poslodavac je bez ikakvog pravnog osnova, u periodu od decembra 2004. godine do aprila 2006. godine, prestao da joj isplaćuje nesporno ostvarene sate naleta. Iz navedenog razloga, podnositeljka ustavne žalbe je podnela tužbu radi isplate Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu. Nakon okončanog dokaznog postupka, Četvrti opštinski sud u Beogradu je 21. marta 2008. godine doneo presudu P. I 1846/07 kojom je u stavu jedan izreke delimično usvojio njen tužbeni zahtev i obavezao tuženog da joj ne ime dela neisplaćene zarade isplati iznos od 16.598,40 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom, dok je u stavu dva odbio tužbeni zahtev za isplatu opredeljenih novčanih iznosa po osnovu nesporno ostvarenih sati naleta za period od aprila 2005. godine do juna 2006. godine. Okružni sud u Beogradu je presudom Gž. I 4066/08 od 5. septembra 2008. godine odbio žalbu podnositeljke i potvrdio prvostepenu presudu.

Podnositeljka ustavne žalbe dalje navodi da je po istom pravnom i činjeničnom osnovu Četvrti opštinski sud u Beogradu donosio presude kojima je usvajao u celosti tužbene zahteve drugih tužilaca u drugim predmetima, koje presude su potvrđene od strane Okružnog suda u Beogradu. Iz navedenog zaključuje da su tužioci u tim predmetima ostvarili pravo na isplatu novčanih iznosa na osnovu ostvarenih sati naleta, a da to pravo njoj nije priznato, iz čega proizlazi da je diskriminisana u odnosu na ostale radnike i da joj je donošenjem osporene presude povređeno pravo na pravično suđenje.

Predložila je da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu i da utvrdi da su joj povređena „prava iz člana 21. st. 1. i 2. i to zabrana diskriminacije i člana 32. stav 1. Ustava i to pravo na pravično suđenje u postupku pred Okružnim sudom u Beogradu u predmetu Gž. I 4066/08“, kao i da poništi presudu Okružnog suda u Beogradu Gž. I 4066/08 od 5. septembra 2008. godine.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava ili slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

Odredbom člana 21. Ustava utvrđeno je, pored ostalog, da su pred Ustavom i zakonom svi jednaki (stav 1.) i da svako ima pravo na jednaku zaštitu, bez diskriminacije (stav 2.).

Članom 32. stav 1. Ustava, svakome je zajemčeno pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za donošenje odluke u ovom ustavnosudskom postupku:

Podnositeljka ustavne žalbe je zaposlena na neodređeno vreme u Javnom preduzeću za vazdušni saobraćaj „JAT AIRWAYS“, na radnom mestu „Starije STW/STD“ koje pripada „Letačkim poslovima“, sa poslodavcem 24. marta 2002. godine zaključila ugovor o radu 01-2520/11552 i 26. maja 2002. godine aneks ugovora o radu 2520/11552/1 sa važnošću od 1. aprila 2002. godine. Smatrajući da joj je od decembra 2004. godine do aprila 2006. godine, za svaki mesec pojedinačno, samo delimično isplaćen iznos zarade, podnela je Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu tužbu protiv tuženog Javnog preduzeća za vazdušni saobraćaj „JAT AIRWAYS“, radi isplate neisplaćenog dela zarade koji se odnosi na ostvarene sate naleta za navedeni period.

Četvrti opštinski sud u Beogradu je 21. marta 2008. godine doneo presudu P. I 1846/07 kojom je u stavu jedan delimično usvojio tužbeni zahtev tužilje, ovde podnositeljke ustavne žalbe, i obavezao tuženo Javno preduzeća za vazdušni saobraćaj „JAT AIRWAYS“ da tužilji na ime dela neisplaćene zarade isplati iznos od 16.146,20 dinara sa zakonskom zateznom kamatom, počev od 25. januara 2005. godine pa do konačne isplate. U stavu dva presude odbijen je tužbeni zahtev tužilje kojim je tražila da se tuženi obaveže da joj na ime dela neisplaćenih zarada isplati opredeljene iznose za periode od maja 2005. godine do juna 2006. godine. U stavu tri presuđeno je da svaka stranka snosi svoje troškove. U obrazloženju prvostepene presude je, pored ostalog, navedeno: da je članom 6. ugovora o radu od 24. marta 2002. godine, koji su zaključile parnične stranke, određeno da će se ugovoreni deo zarade, koji zavisi od uspešnog poslovanja preduzeća i kvaliteta i rezultata rada zaposlenog, regulisati aneksom tog ugovora, kao i da se ugovoreni deo zarade može odlukom poslodavca uvećati ili umanjiti na osnovu utvrđenih finansijskih rezultata poslovanja po periodičnom obračunu i završnom računu; da je aneksom ugovora o radu od 26. maja 2002. godine određeno da se ugovoreni deo zarade utvrđuje na osnovu broja sati naleta u toku meseca, a da se cena naleta utvrđuje odlukom generalnog direktora za svaki mesec; da je Odlukom o postupku utvrđivanja ugovorene zarade aneksom ugovora o radu za I i II liniju rukovođenja i letačko osoblje i ugovorenog dela zarade ostalih zaposlenih broj 722/1 od 27. maja 2002. godine određeno da se „letačko-kabinskom osoblju“ utvrđuje ugovoreni deo zarade na osnovu broja sati naleta u toku meseca za svakog pojedinca i da se cena naleta utvrđuje Odlukom generalnog direktora; da je Odlukom generalnog direktora broj 723/1 od 27. maja 2002. godine utvrđena cena naleta za „Starije STW/STD“; da su Odlukom generalnog direktora broj 751 od 13. aprila 2005. godine stavljene van snage prethodne dve pomenute odluke; da je tuženi u periodu 2004. i 2005. godine poslovao sa gubitkom. Na osnovu ovako utvrđenog činjeničnog stanja, Četvrti opštinski sud u Beogradu je utvrdio da je tužbeni zahtev osnovan samo za period do donošenja Odluke generalnog direktora broj 751 od 13. aprila 2005. godine, a odbio je tužbeni zahtev za period od stupanja na snagu te odluke pa na dalje.

Protiv navedene presude podnositeljka ustavne žalbe je izjavila žalbu koju je Okružni sud u Beogradu, presudom Gž. I 4066/08 od 5. septembra 2008. godine odbio kao neosnovanu i potvrdio presudu Četvrtog opštinskog suda u Beogradu P. I 1846/07 od 21. marta 2008. godine. Okružni sud zaključuje da je prvostepeni sud pravilno i potpuno utvrdio činjenično stanje i da je „pravilno prvostepeni sud usvojio tužbeni zahtev tužilje za isplatu iznosa od 16.598,40 dinara sa zakonskom zateznom kamatom na ovaj iznos, pa do isplate, imajući u vidu da je generalni direktor tuženog doneo odluku br. 751 od 13. aprila 2005. godine, kojom je stavio van snage odluku br. 722/1 od 27. maja 2002. godine i odluku br. 723/1 od 27. maja 2002. godine iz čega bi proizilazilo da je osnovan tužbeni zahtev tužilje za isplatu iznosa neisplaćene zarade za decembar 2004. godine u dosuđenom iznosu, dakle za period kada su odluke br. 722/1 i 723/1 bile na snazi, dok je u preostalom delu prvostepeni sud pravilno odbio tužbeni zahtev tužilje kao neosnovan“.

4. Ustavni sud nalazi da su za odlučivanje o osnovanosti podnete ustavne žalbe od značaja odredbe Zakona o radu ("Službeni glasnik RS", br. 70/01 i 73/01), koji je važio u vreme kada je podnositeljka ustavne žalbe zaključila ugovor o radu i aneks ovog ugovora sa poslodavcem, kao i odredbe Zakona o radu ("Službeni glasnik RS", br. 24/05 i 61/05), koji je važio u vreme nastanka spornog odnosa.

Ranije važećim Zakonom o radu, i to odredbom člana 81. tog zakona, bilo je propisano: da zaposleni ima pravo na odgovarajuću zaradu, koja se utvrđuje u skladu sa zakonom, opštim aktom ili ugovorom o radu (stav 1.); da se zaposlenom garantuje jednaka zarada za isti rad ili rad iste vrednosti koji ostvaruje kod poslodavca (stav 2.); da zaradu, u smislu stava 1. ovog člana, čini zarada koju je zaposleni ostvario za obavljeni rad i vreme provedeno na radu, uvećana zarada, naknada zarade i druga primanja, osim naknade troškova iz člana 89. ovog zakona i drugih primanja iz člana 90. stav 1. ovog zakona (stav 3.) i da se opštim aktom ili ugovorom o radu utvrđuju elementi za određivanje zarade i način utvrđivanja zarade (stav 4.). Istovremeno članom 82. stav 2. istog zakona bilo je propisano da opštim aktom ili ugovorom o radu mogu da se utvrde i drugi slučajevi u kojima zaposleni ima pravo na uvećanu zaradu.

Članom 104. stav 1. važećeg Zakona o radu takođe je propisnao da zaposleni ima pravo na odgovarajuću zaradu, koja se utvrđuje u skladu sa zakonom, opštim aktom i ugovorom o radu.

Odredbom člana 108. st. 3. i 4. Zakona propisano je da opštim aktom i ugovorom o radu mogu da se utvrde i drugi slučajevi u kojima zaposleni ima pravo na uvećanu zaradu i da osnovicu za obračun uvećane zarade čini osnovna zarada utvrđena u skladu sa zakonom, opštim aktom i ugovorom o radu.

5. Ocenjujući razloge i navode iznete u ustavnoj žalbi sa stanovišta sadržine utvrđenog načela zabrane diskriminacije i zajemčenog prava na pravično suđenje iz člana 21. st. 1. i 2. i člana 32. stav 1. Ustava, a polazeći od prethodno utvrđenih činjenica i okolnosti, te odredaba ranijeg i sada važećeg Zakona o radu, Ustavni sud je utvrdio sledeće:

Nesporno je da je podnositeljka ustavne žalbe zaposlena na neodređeno vreme u Javnom preduzeću za vazdušni saobraćaj „JAT AIRWAYS“ na radnom mestu „Starije STW/STD“ i da je sa poslodavcem 24. marta 2002. godine zaključila ugovor o radu i 26. maja 2002. godine aneks ugovora o radu kojima je, pored ostalog, utvrđeno da ugovoreni deo zarade zavisi od uspešnog poslovanja preduzeća i da se odlukom poslodavca može uvećati ili umanjiti na osnovu utvrđenih finansijskih rezultata poslovanja po periodičnom obračunu i završnom računu, kao i da se ugovoreni deo zarade utvrđuje na osnovu broja sati naleta u toku meseca i da se cena naleta utvrđuje odlukom generalnog direktora za svaki mesec.

Takođe, nesporno je da je Javno preduzeće za vazdušni saobraćaj „JAT AIRWAYS“ u periodu 2004. i 2005. godine poslovalo sa gubitkom i da je generalni direktor 13. aprila 2005. godine doneo Odluku 751, kojom je stavio van snage odluke 722/1 i 723/1 od 27. maja 2002. godine kojima je bilo određeno da se ugovoreni deo zarade utvrđuje na osnovu broja sati naleta u toku meseca i kojima je bila utvrđena cena naleta.

Ustavni sud ocenjuje da iz odredaba čl. 81. i 82. ranije važećeg Zakona o radu, kao i čl. 104. i 108. Zakona o radu koji je bio na snazi u vreme nastanka spornog odnosa, proizlazi da se zarada zaposlenog utvrđuje na osnovu zakona, opšteg akta i ugovora o radu, kao i da zaradu čini i uvećana zarada, pri čemu se, pored osnova za uvećanu zaradu, propisanih zakonom, opštim aktom ili ugovorom o radu mogu utvrditi i drugi slučajevi u kojima zaposleni ima pravo na uvećanu zaradu. Ustavni sud konstatuje da osnov uvećane zarade podnositeljke ustavne žalbe nije propisan zakonom, već predstavlja slučaj u kome je poslodavac iskoristio zakonsku mogućnost da ugovorom o radu zaključenim sa zaposlenim, predvidi uvećanu zaradu po osnovu mesečnih ostvarenih sati naleta za određene kategorije zaposlenih. S tim u vezi, Ustavni sud ocenjuje da je, kada koristi navedenu zakonsku mogućnost, poslodavac ovlašćen da svojim aktom i ugovorom o radu, utvrdi i pod kojim uslovima će se pravo na uvećanu zaradu ostvarivati. U konkretnom slučaju, tuženi, koji je poslodavac podnositeljki ustavne žalbe, predvideo je samim ugovorom o radu koji je sa podnositeljkom zaključio još 24. marta 2002. godine, da ugovoreni deo zarade zavisi ne samo od kvaliteta i rezultata rada zaposlenog, već i od uspešnog poslovanja preduzeća, kao i da se ovaj deo zarade može uvećati ili umanjiti odlukom poslodavca, a na osnovu utvrđenih finansijskih rezultata poslovanja. Aneksom ugovora o radu precizirano je da se ugovoreni deo zarade utvrđuje na osnovu broja sati naleta u toku meseca. Polazeći od iznetog, Ustavni sud ocenjuje da je tuženi bio ovlašćen da zbog neuspešnog rada preduzeća stavi van snage odluke koje su bile osnov za obračun i isplatu ugovorene (uvećane) zarade podnositeljke ustavne žalbe, te da joj je stoga ovaj deo zarade pripadao do donošenja Odluke generalnog direktora tuženog broj 751 od 13. aprila 2005. godine

Ustavni sud je posebno cenio navode podnositeljke ustavne žalbe da je „po istom pravnom i činjeničnom osnovu Četvrti opštinski sud u Beogradu donosio presude kojima je usvajao u celosti tužbene zahteve drugih tužilaca u drugim predmetima, koje presude su potvrđene od strane Okružnog suda u Beogradu“, iz čega podnositeljka zaključuje da „je diskriminisana u odnosu na ostale radnike i da joj je donošenjem osporene presude povređeno pravo na pravično suđenje“. Uvidom u presude koje su uz ustavnu žalbu dostavljene kao dokaz kojim se potvrđuju izneti navodi, Ustavni sud je utvrdio da u parničnim postupcima u kojima su donete presude Četvrtog opštinskog suda u Beogradu P. I 683/06 od 28. novembra 2006. godine (potvrđena presudom Okružnog suda u Beogradu Gž. I 2214/07 od 12. decembra 2007. godine) i P. I 1614/06 od 22. decembra 2006. godine (potvrđena presudom Okružnog suda u Beogradu Gž. I 2216/07 od 12. decembra 2007. godine) postupajući sudovi nisu utvrđivali, te tako ni cenili, činjenicu da su odluke generalnog direktora tuženog broj 722 i broj 723, obe od 27. maja 2002. godine, stavljene van snage. Sa druge strane, iz priložene presude istog suda P. I 2500/06 od 22. decembra 2006. godine (koja je potvrđena presudom Okružnog suda u Beogradu Gž. I 3108/07 od 4. jula 2007. godine) utvrđuje se da je sud našao da su navedene odluke stavljene van snage Odlukom broj 751 koja je doneta 13. aprila 2006. godine (a ne 13. aprila 2005. godine), pa je ocenio da ova činjenica nije od značaja za odlučivanje o podnetoj tužbi. Polazeći od utvrđenog, Ustavni sud ne može da konstatuje da se osporeni pojedinačni akt i prethodno navedene presude zasnivaju na istom činjeničnom i pravnom stanju, a što je neophodan preduslov za utvrđivanje označenih povreda ustavnog prava i Ustavom utvrđenog načela. Ustavni sud ističe da nije nadležan da u postupku po ustavnoj žalbi ceni potpunost i pravilnost utvrđenog činjeničnog stanja, posebno ne u postupcima koji se ustavnom žalbom ne osporavaju. Sa druge strane, Ustavni sud je na osnovu uvida u celokupnu dokumentaciju utvrdio da u parničnom postupku u kome je doneta osporena presuda ni u pogledu utvrđenog činjeničnog stanja nije bilo povreda koje bi imale za posledicu povredu prava na pravično suđenje podnositeljke ustavne žalbe.

Polazeći od iznetog, a imajući u vidu da se u ustavnoj žalbi ne ukazuje na to da u postupku koji je prethodio ustavnosudskom o podnetoj tužbi podnositeljke ustavne žalbe nije odlučivao nezavistan, nepristrasan i zakonom već ustavnovljeni sud, niti da o njenom pravu nije javno raspravljano i odlučeno u razumnom roku, Ustavni sud je ocenio da nisu osnovani navodi podnositeljke ustavne žalbe da joj je osporenom presudom povređeno pravo na pravično suđenje.

Ovakav stav je Ustavni sud zauzeo u Odluci predmetu Už-1405/2008 od 22. jula 2010. godine.

6. Sledom navedenog, Ustavni sud je ustavnu žalbu odbio kao neosnovanu, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik“, broj 109/07).

Na osnovu odredbe člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, Sud je odlučio kao u izreci.

 

 

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Bosa Nenadić