Odbijanje ustavne žalbe o pravu državnih službenika na regres i topli obrok

Kratak pregled

Ustavni sud je odbio ustavnu žalbu državnog službenika kojom se tražila isplata naknade za ishranu i regresa za godišnji odmor. Sud je utvrdio da posebni propisi ne garantuju ova prava, a opšti propisi predviđaju samo mogućnost njihovog uređivanja kolektivnim ugovorom.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-1472/2008
14.07.2011.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Dragiša Slijepčević i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, Vesna Ilić Prelić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, dr Bosa Nenadić, Milan Stanić, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Darka Rosića iz Loznice, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 14. jula 2011. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Darka Rosića izjavljena protiv presude Okružnog suda u Šapcu Gž1. 421/08 od 27. oktobra 2008. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Darko Rosić iz Loznice je 11. decembra 2008. godine podneo Ustavnom sudu ustavnu žalbu protiv presude Okružnog suda u Šapcu Gž1. 421/08 od 27. oktobra 2008. godine, zbog povrede prava na plaćeni godišnji odmor i prava na pravičnu naknadu za rad, zajemčenih odredbom člana 60. stav 4. Ustava Republike Srbije.

U ustavnoj žalbi se, pored ostalog, navodi: da je prvostepenom presudom usvojen tužbeni zahtev podnosioca ustavne žalbe, kojim je tražio da mu tužena Republika Srbija – Ministarstvo pravde isplati odgovarajuće iznose na ime troškova za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora i da je drugostepeni sud, odlučujući o žalbi tužene, doneo osporenu presudu kojom je preinačio prvostepenu presudu i odbio tužbeni zahtev podnosioca kao neosnovan; da je podnosilac ustavne žalbe državni službenik i da odredbama Zakona o platama državnih službenika i nameštenika nije predviđeno pravo državnih službenika na naknadu troškova za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora, te da se u tom slučaju na radne odnose u državnim organima imaju primeniti opšti propisi o radu; da je, u tom kontekstu, odredbama člana 118. tač. 5) i 6) Zakona o radu propisano da zaposleni ima pravo na naknadu troškova za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu; da je imajući u vidu da nije postojao opšti akt koji bi regulisao pitanje visine navedenih prava, prvostepeni sud pravilno postupio kada je, u smislu člana 224. Zakona o parničnom postupku, prema slobodnoj oceni utvrdio visinu potraživanja podnosioca ustavne žalbe, uzimajući pri tome u obzir visinu koja je bila predviđena ranije važećim Opštim kolektivnim ugovorom; da tužena Republika Srbija i dalje odugovlači sa zaključenjem Posebnog kolektivnog ugovora za državne organe i da je tužena isključivo kriva što pitanje visine navedenih potraživanja nije regulisano u skladu sa Zakonom o radu; da je osporenom drugostepenom presudom podnosilac ustavne žalbe uskraćen za prava koja pripadaju korpusu radnih prava. Podnosilac ustavne žalbe predlaže da Ustavni sud usvoji žalbu i poništi osporenu drugostepenu presudu.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnopravnoj stvari:

Tužilac Darko Rosić, ovde podnosilac ustavne žalbe je podneo Opštinskom sudu u Loznici tužbu protiv tužene Republike Srbije – Ministarstvo pravde, radi isplate troškova za ishranu u toku rada za period od januara 2007. do januara 2008. godine i isplate regresa za korišćenje godišnjeg odmora u 2007. godini.

Opštinski sud u Loznici je 12. maja 2008. godine doneo presudu P1. 88/08, kojom je: u stavu I izreke usvojio tužbeni zahtev tužioca i obavezao tuženu da, na ime troškova za ishranu u toku rada za navedeni period, isplati tužiocu odgovarajuće novčane iznose, sa zakonskom zateznom kamatom; u stavu II izreke usvojio tužbeni zahtev tužioca i obavezao tuženu da, na ime regresa za korišćenje godišnjeg odmora u 2007. godini, isplati tužiocu odgovarajući novčani iznos, sa zakonskom zateznom kamatom; u stavu III izreke obavezao tuženu da naknadi tužiocu troškove parničnog postupka. U obrazloženju prvostepene presude je istaknuto: da je tužilac državni službenik koji radi u Opštinskom sudu u Loznici na radnom mestu izvršitelja u zvanju referenta i da je rešenjem predsednika tog suda M. br. 37 od 8. februara 2007. godine tužiocu utvrđena zarada, ali bez prava na isplatu naknade za ishranu u toku rada za period od 1. januara do 31. decembra 2007. godine i prava na isplatu regresa za korišćenje godišnjeg odmora za 2007. godinu; da je Zakon o radu opšti akt koji se primenjuje na sva pitanja koja, u konkretnom slučaju, nisu regulisana posebnim zakonima, te je prvostepeni sud našao da je tužena bila u obavezi da utvrdi primanja zaposlenih po navedenim osnovima, shodno odredbi člana 118. Zakona o radu; da tužena nije zaključila Poseban kolektivni ugovor za državne organe, niti je pojedinačnim rešenjem utvrđena visina naknade za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora; da je prvostepeni sud, imajući u vidu da nijednim propisom nije utvrđena visina naknade po navedenim osnovima, primenio Opšti kolektivni ugovor koji je bio poslednji na snazi; da je odredbom člana 30. stav 1. navedenog opšet akta predviđeno pravo na naknadu troškova za ishranu u toku rada u visini 20% prosečne mesečne zarade u privredi Republike Srbije prema poslednjem objavljenom podatku republičkog organa nadležnog za poslove statistike i da je stavom 2. istog člana propisano i pravo na regres za korišćenje godišnjeg odmora u visini prosečne zarade u privredi Republike; da je na osnovu relevantnih podataka sud utvrdio visinu navedenih prava koja pripadaju tužiocu i odlučio kao u izreci.

Odlučujući o žalbi tužene, Okružni sud u Šapcu je 27. oktobra 2008. godine doneo osporenu presudu Gž1. 421/08, kojom je: u stavu prvom izreke preinačio prvostepenu presudu u st. I i II izreke, tako što je odbio tužbene zahteve tužioca kao neosnovane; u stavu drugom izreke preinačio prvostepenu presudu u stavu III izreke tako što je obavezao tužioca da naknadi tuženoj troškove parničnog postupka. U obrazloženju osporene drugostepene presude je navedeno: da je Okružni sud ocenio da je prvostepeni sud pogrešno primenio materijalno pravo, kada je usvojio tužbeni zahtev tužioca; da ne postoji osnov ni u posebnim ni u opštim propisima za ostvarivanje prava na naknadu traženih troškova, jer nema odgovarajućeg kolektivnog ugovora kao opšteg akta i instrumenta za njihovu konkretnu realizaciju; da odredbama Zakona o platama državnih službenika i nameštenika i Uredbe o naknadi troškova i otpremnini državnih službenika i nameštenika nisu predviđena prava na naknadu troškova za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora; da je u vreme stupanja na snagu Zakona o državnim službenicima važio Poseban kolektivni ugovor za državne organe iz 1998. godine (koji je i dalje u primeni do stupanja na snagu novog Posebnog kolektivnog ugovora) i da on ne sadrži odredbe o naknadi navedenih troškova; da je odredbom člana 284 stav 2. Zakona o radu propisano da odredbe Opšteg i posebnih kolektivnih ugovora zaključenih pre 21. decembra 2001. godine, a koji su na snazi na dan stupanja na snagu Zakona o radu iz 2005. godine i koji nisu u suprotnosti sa ovim Zakonom, ostaju na snazi do zaključenja kolektivnih ugovora u skladu sa ovim zakonom, a najduže šest meseci od dana stupanja na snagu ovog Zakona o radu; da je rok iz navedene odredbe Zakona o radu istekao i da je uslov za ostvarivanje prava državnih službenika i nameštenika na naknadu traženih troškova postojanje Posebnog kolektivnog ugovora kao opšteg akta kojim se uređuje pitanje prava, visine i načina isplate ovih naknada; da je, imajući u vidu da novi Posebni kolektivni ugovor nije zaključen, drugostepeni sud našao da u takvoj pravnoj situaciji nema osnova za isplatu traženih troškova, te je preinačio prvostepenu presudu i odbio tužbene zahteve tužioca.

4. Odredbom člana 60. stav 4. Ustava, na čiju se povredu poziva u ustavnoj žalbi, utvrđeno je da svako ima pravo na poštovanje dostojanstva svoje ličnosti na radu, bezbedne i zdrave uslove rada, potrebnu zaštitu na radu, ograničeno radno vreme, dnevni i nedeljni odmor, plaćeni godišnji odmor, pravičnu naknadu za rad i na pravnu zaštitu za slučaj prestanka radnog odnosa, kao i da se niko tih prava ne može odreći.

Odredbama Zakona o platama državnih službenika i nameštenika (“Službeni glasnik RS“, br. 62/06, 63/06 i 115/06) je propisano: da se ovim zakonom uređuju plate, naknade i druga primanja državnih službenika i nameštenika (član 1.); da se plata državnih službenika i nameštenika sastoji od osnovne plate i dodataka na platu i da se u platu uračunavaju i porezi i doprinosi koji se plaćaju iz plate (član 2.); da se osnovna plata određuje množenjem koeficijenta sa osnovicom za obračun i isplatu plata (u daljem tekstu: osnovica) (član 7. stav 1.); da je osnovica jedinstvena i utvrđuje se za svaku budžetsku godinu zakonom o budžetu Republike Srbije (član 8.); da se koeficijenti za položaje i izvršilačka radna mesta određuju time što se svaki položaj i svako izvršilačko radno mesto svrstava u jednu od 13 platnih grupa i da se položaji svrstavaju u platne grupe od I doV, a izvršilačka radna mesta u platne grupe od VI do XIII (član 9.); da se posebnim kolektivnim ugovorom za državne organe mogu utvrditi i druga primanja državnih službenika, prema opštim propisima o radu (član 39.); da Zakon o platama u državnim organima i javnim službama (“Službeni glasnik RS“, broj 34/01) i Uredba o koeficijentima za obračun i isplatu plata izabranih, postavljenih i zaposlenih lica (“Službeni glasnik RS“, broj 95/05 – prečišćen tekst) prestaju da se primenjuju na državne službenike i nameštenike 1. januara 2007. godine (član 58. stav 1.).

Odredbama Zakona o državnim službenicima (“Službeni glasnik RS“, br. 79/05, 81/05, 83/05, 64/07, 67/07, 116/08 i 104/09) je propisano: da se ovim zakonom uređuju prava i dužnosti državnih službenika i pojedina prava i dužnosti nameštenika (član 1. stav 1.); da je poslodavac državnih službenika i nameštenika Republika Srbija (član 3. stav 1.); da se na prava i dužnosti državnih službenika koji nisu uređeni ovim ili posebnim zakonom ili drugim propisom primenjuju opšti propisi o radu i poseban kolektivni ugovor za državne organe (u daljem tekstu: poseban kolektivni ugovor) i da poseban kolektivni ugovor zaključuju Vlada i reprezentativni sindikati koji su osnovani za teritoriju Republike Srbije (član 4. st. 1. i 2.); da se Poseban kolektivni ugovor za državne organe (“Službeni glasnik RS“, broj 23/98) primenjuje, izuzev odredaba koje su u suprotnosti sa ovim zakonom, dok ne stupi na snagu Poseban kolektivni ugovor za državne organe, koji će biti zaključen prema ovom zakonu (član 187.).

Odredbom člana 8. stav 1. Zakona o radu (“Službeni glasnik RS“, br. 24/05, 61/05 i 54/09) je propisano da kolektivni ugovor i pravilnik o radu (u daljem tekstu: opšti akt) i ugovor o radu ne mogu da sadrže odredbe kojima se zaposlenom daju manja prava ili utvrđuju nepovoljniji uslovi rada od prava i uslova koji su utvrđeni zakonom. Glava VIII ovog zakona uređuje pitanje zarade, naknade zarade i druga primanja. Odeljkom 5. ove glave Zakona o radu uređeno je pitanje naknade troškova tako što je članom 118. tač. 5) i 6) propisano da zaposleni, pored ostalog, ima pravo na naknadu troškova u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora. Odeljkom 6. Glave VIII Zakona o radu uređeno je pitanje drugih primanja, i to čl. 119. i 120. Tako je članom 120. tač. 2) i 3) ovog zakona propisano da se opštim aktom, odnosno ugovorom o radu, može utvrditi pravo na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora.

Odredbama člana 2. Uredbe o naknadi troškova i otpremnini državnih službenika i nameštenika (“Službeni glasnik RS“, broj 98/07) je propisano da se državnom službeniku i namešteniku naknađuju troškovi prevoza za dolazak na rad i odlazak s rada, troškovi službenog putovanja u zemlji, troškovi službenog putovanja u inostranstvo, troškovi selidbe u inostranstvo, troškovi rada i boravka na terenu i troškovi privremenog ili trajnog premeštaja u drugo mesto rada.

5. Ispitujući postojanje povrede prava podnosioca ustavne žalbe na plaćeni godišnji odmor i prava na pravičnu naknadu za rad u predmetnom parničnom postupku, Ustavni sud je pošao od toga da podnosilac ima status državnog službenika i da je on sudskim putem pokušao da ostvari pravo na naknadu troškova za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora.

Na osnovu navedenih odredaba zakona, Ustavni sud je utvrdio da je Zakon o državnim službenicima lex specialis kojim se uređuju pitanja prava i dužnosti državnih službenika, kao i da se na prava i dužnosti državnih službenika koji nisu uređeni ovim zakonom, drugim posebnim zakonom ili drugim propisom, primenjuju opšti propisi o radu i poseban kolektivni ugovor za državne organe.

Ustavni sud je dalje utvrdio da je Zakon o platama državnih službenika i nameštenika poseban zakon koji uređuje pitanje plata, naknada i drugih primanja državnih službenika i nameštenika, te da je, saglasno članu 39. navedenog zakona, propisana mogućnost da se posebnim kolektivnim ugovorom za državne organe mogu utvrditi i druga primanja državnih službenika, prema opštim propisima o radu.

Dakle, Ustavni sud je zaključio da posebnim zakonima koji uređuju prava državnih službenika, pored ostalog i pravo na platu, naknadu i druga primanja, nije izričito garantovano pravo na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora. S tim u vezi, Ustavni sud je konstatovao da Uredba o naknadi troškova i otpremnini državnih službenika i nameštenika izričito u članu 2. navodi troškove koji se nadoknađuju državnim službenicima i nameštenicima, pri čemu ne predviđa da su pravo na naknadu troškova za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora, posebna vrsta takvih troškova na koje državni službenici i nameštenici imaju pravo.

Ustavni sud je dalje konstatovao da Zakon o radu, kao opšti propis na čiju primenu upućuje odredba člana 39. Zakona o platama državnih službenika i nameštenika, u glavi VIII razlikuje tri osnovne vrste primanja, i to: zaradu, naknadu zarade i druga primanja, te da je navedenom odredbom člana 120. tač. 2) i 3) ovog zakona predviđena mogućnost da se, u okviru drugih primanja, opštim aktom ili ugovorom o radu, utvrdi pravo zaposlenog na naknadu za ishranu u toku rada i regres za godišnji odmor.

Sledom iznetog, Ustavni sud je ocenio da posebni propisi koji uređuju prava državnih službenika i nameštenika ne garantuju kao posebno primanje pravo na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora, te da je Zakonom o radu, kao opštim propisom, predviđena samo mogućnost da se opštim aktom ili ugovorom o radu može utvrditi pravo zaposlenog, odnosno državnog službenika i nameštenika, na ovakvu vrstu drugog primanja. Stoga, po oceni Ustavnog suda, ne postoji obaveza Republike Srbije da, kao poslodavac državnih službenika i nameštenika, utvrdi pravo svojih zaposlenih na ovakvu vrstu drugih, posebnih primanja, već je to zakonom predviđena mogućnost. Obaveza poslodavca da zaposlenom državnom službeniku i namešteniku obezbedi naknadu troškova na ime mesečne ishrane u toku rada za dane provedene na radu, kao i regres za korišćenje godišnjeg odmora, postoji od 1. januara 2009. godine na osnovu Odluke o primeni Opšteg kolektivnog ugovora na sve poslodavce na teritoriji Republike Srbije («Službeni glasnik RS», broj 104/08), ali je primena ovih odredaba odložena Aneksom II Opšteg kolektivnog ugovora («Službeni glasnik RS», broj 8/09).

Polazeći od svega navedenog, Ustavni sud smatra da je Okružni sud u Šapcu dao jasne, dovoljne i ustavnopravne prihvatljive razloge kada je ocenio da ne postoji osnov ni u posebnim ni u opštim propisima za ostvarivanje prava na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora u toku 2007. godine, jer nema odgovarajućeg kolektivnog ugovora kao opšteg akta i instrumenta za njihovu konkretnu realizaciju.

Iz iznetih razloga, Ustavni sud je ocenio da osporenom presudom Okružnog suda u Šapcu Gž1. 421/08 od 27. oktobra 2008. godine nisu povređena prava podnosioca ustavne žalbe zajemčena odredbom člana 60. stav 4. Ustava, pa je ustavnu žalbu odbio kao neosnovanu, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 109/07). Ustavni sud je isti stav zauzeo i u Odluci donetoj u predmetu Už- 240/2009.

6. Polazeći od izloženog, Ustavni sud je, na osnovu odredbe člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Dragiša Slijepčević

Odbijanje ustavne žalbe o pravu državnih službenika na regres i topli obrok

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti