Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku

Kratak pregled

Ustavni sud usvojio je ustavnu žalbu, utvrdivši povredu prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku. S obzirom na to da postupak traje preko četiri godine bez efikasnog postupanja suda, naloženo je njegovo okončanje u najkraćem roku.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud u sastavu: zamenik predsednika dr Marija Draškić i sudije dr Olivera Vučić, Bratislav Đokić, dr Goran Ilić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, dr Bosa Nenadić, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Milije Milić, mal. Ljiljane Milić i mal. Aleksandra Milića, čiji je zakonski zastupnik Milija Milić, svih iz Lepenca, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 8. decembra 2011. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Milije Milića, mal. Lj. M. i mal. A. M. i utvrđuje da je u izvršnom postupku koji se vodi pred Osnovnim sudom u Čačku - Sudska jedinica u Guči u predmetu I. 401/07 povređeno pravo podnosilaca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

2. Nalaže se Osnovnom sudu u Čačku - Sudska jedinica u Guči da preduzme sve mere kako bi se izvršni postupak iz tačke 1. okončao u najkraćem roku.

3. Odluku objaviti u „Službenom glasniku Republike Srbije“.

O b r a z l o ž e nj e

1. Milija Milić, mal. Lj. M. i mal. A. M, čiji je zakonski zastupnik Milija Milić, svi iz Lepenca, izjavili su 4. marta 2010. godine, preko punomoćnika Bojana Lazarevića, advokata iz Brusa ustavnu žalbu, zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku, zajemčenog odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, u izvršnom postupku koji se vodi pred Osnovnim sudom u Čačku - Sudska jedinica u Guči u predmetu I. 401/07.

U ustavnoj žalbi je, pored ostalog, navedeno: da je Opštinski sud u Guči rešenjem I. 401/07 od 9. novembra 2007. godine odredio izvršenje na osnovu izvršne isprave - presude Opštinskog suda u Brusu P. 194/07 od 18. septembra 2007. godine, ali da izvršenje nije sprovedeno; da Opštinski sud u Guči predmetno rešenje o izvršenju nije dostavio Narodnoj banci Srbije – Odeljenju za prinudnu naplatu u Kragujevcu, što je bila njegova obaveza; da su podnosioci ustavne žalbe, zbog činjenice da je račun izvršnog dužnika u blokadi, predložili da sud pribavi od izvršnog dužnika izjavu o imovini, kako bi oni mogli promeniti sredstvo izvršenja, ali da sud ni to nije učinio; da im je povređeno pravo na suđenje u razumnom roku zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije. Zahtev za naknadu štete nisu istakli.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

Odredbom člana 32. stav 1. Ustava se jemči svakom pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu i u spis predmeta I. 401/07 Opštinskog suda u Guči, te je utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Opštinski sud u Brusu je 18. septembra 2007. godine doneo presudu zbog izostanka P. 194/2007, kojom je obavezan tuženi Preduzeće „Milan Blagojević-Hemija“ iz Lučana, da tužiocima, ovde podnosiocima ustavne žalbe, na ime duga isplati iznos od 97.406,36 dinara, sa pripadajućom zakonskom zateznom kamatom, kao i da im naknadi troškove parničnog postupka. Presuda je postala izvršna 19. oktobra 2007. godine.

Podnosioci ustavne žalbe, kao izvršni poverioci, podneli su 9. novembra 2007. godine Opštinskom sudu u Guči (u daljem tekstu: Opštinski sud) predlog za izvršenje plenidbom novčanih sredstava sa računa izvršnog dužnika Preduzeća „Milan Blagojević-Hemija“ iz Lučana i njihovim prenosom na račun izvršnih poverilaca, a na osnovu izvršne isprave - presude Opštinskog suda u Brusu P. 194/2007 od 18. septembra 2007. godine.

Postupajući po predlogu izvršnih poverilaca, Opštinski sud je istog dana doneo rešenje I. 401/07, kojim je usvojio predlog za izvršenje. Navedeno rešenje je 26. septembra 2008. godine, zajedno sa još deset drugih rešenja o izvršenju, dostavljeno Narodnoj banci Srbije – Odseku za prinudnu naplatu Kragujevac. Nakon toga, Opštinski sud nije preduzeo bilo koju radnju u predmetnom izvršnom postupku, niti je Narodna banka Srbije – Odsek za prinudnu naplatu Kragujevac izvestila sud o toku prinudne naplate potraživanja.

Izvršni poverioci su podneskom od 16. aprila 2008. godine obavestili Opštinski sud da je nad izvršnim dužnikom, odlukom Agencije za privatizaciju broj R. 49/07 od 29. juna 2007. godine, okončan postupak restrukturiranja, urgirajući da se postupak izvršenja okonča, tj. da se rešenje o izvršenju od 9. novembra 2007. godine dostavi Narodnoj banci Srbije – Odseku za prinudnu naplatu Kragujevac.

Izvršni poverioci su podneskom od 4. juna 2008. godine ponovo urgirali da se postupak izvršenja ubrza i okonča u najkraćem roku, izražavajući sumnju da je rešenje o izvršenju uopšte dostavljeno Narodnoj banci Srbije.

Podneskom od 21. jula 2009. godine, podnosioci su obavestili Opštinski sud da postupak izvršenja zaplenom i prenosom potraživanja radi naplate nije sproveden, jer je račun izvršnog dužnika u blokadi, pa su predložili da se izvršenje sprovede popisom i prodajom pokretnih stvari, odnosno prodajom nepokretnih stvari. U istom podnesku je navedeno da izvršni poverioci nemaju saznanja o imovini izvršnog dužnika, te su predložili da Opštinski sud donese rešenje kojim će naložiti izvršnom dužniku da dostavi izjavu o imovini, u skladu sa odredbama čl. 92. do 94. Zakona o izvršnom postupku.

Nakon toga, izvršni poverioci su podneskom od 22. septembra 2009. godine – još jednom urgirali da Opštinski sud rešenje o izvršenju od 9. novembra 2007. godine dostavi Narodnoj banci Srbije – Odseku za prinudnu naplatu Kragujevac.

4. Odredbama Zakona o izvršnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 125/04) (u daljem tekstu: ZIP), bilo je propisano: da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno (član 5. stav 1.); da je "izjava o imovini" izjava koju, pod pretnjom krivične odgovornosti, daje izvršni dužnik pred sudom ili drugim nadležnim organom, a koja sadrži spisak celokupne imovine izvršnog dužnika, uključujući i njegova potraživanja, kao i potvrdu o tome da su podaci o njegovoj imovini potpuni i tačni (član 28. stav 1. tačka 13)); da se rešenje o izvršenju nad sredstvima na računu izvršnog dužnika dostavlja i organizaciji za prinudnu naplatu (član 53. stav 3.); da izvršni poverilac, koji u izvršnom postupku nije potpuno namiren može da podnese zahtev tom sudu za dobijanje izjave o imovini izvršnog dužnika, čime stiče pravo da zahteva sprovođenje izvršenja na imovini izvršnog dužnika koja mu do tada nije bila poznata (član 92.); da će s ud doneti rešenje kojim će naložiti izvršnom dužniku da u roku od deset dana dostavi sudu izjavu o imovini, a ako izvršni dužnik ne postupi po nalogu suda u ostavljenom roku, sud će doneti rešenje o određivanju ročišta na koje će pozvati izvršnog dužnika da na zapisnik suda da izjavu o imovini, kao i da nakon prijema, odnosno uzimanja na zapisnik izjave o imovini sud jedan primerak izjave o imovini dostavlja izvršnom poveriocu (član 93.); da a ko izvršni dužnik da nepotpune ili netačne podatke u izjavi o imovini, smatraće se da je takvim lažnim prikazivanjem odnosno prikrivanjem doveo u zabludu izvršnog poverioca i na taj način onemogućio izvršnog poverioca da naplati svoje potraživanje na imovini koju je lažno prikazao, odnosno prikrio, kao i da svako zainteresovano lice koje utvrdi da je izjava o imovini nepotpuna ili netačna, može da pokrene krivični postupak protiv izvršnog dužnika (član 94.); da je sud dužan da vodi knjigu izvršnih dužnika koja sadrži evidenciju izvršnih dužnika sa njihovim izjavama o imovini (član 95. stav 1.).

5. Ocenjujući razloge i navode iznete u ustavnoj žalbi sa stanovišta povrede prava na suđenje u razumnom roku zajemčenog odredbom člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud konstatuje da je izvršni postupak pokrenut 9. novembra 2007. godine, podnošenjem Opštinskom sudu predloga za određivanje izvršenja na osnovu izvršne isprave, ali da još uvek nije okončan.

Trajanje izvršnog postupka u periodu dužem od četiri godine samo po sebi ukazuje da izvršenje nije sprovedeno u okviru razumnog roka. Ipak, pri utvrđivanju razumnog trajanja sudskog postupka, mora se poći od činjenice da dužina postupka zavisi od niza činilaca i mora se proceniti u svakom pojedinačnom slučaju. Složenost činjeničnih i pravnih pitanja u određenom predmetu, ponašanje podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, postupanje sudova koji vode postupak i priroda zahteva, odnosno značaj raspravljanog prava za podnosioca, osnovni su činioci koji utiču na ocenu dužine trajanja sudskog postupka i određuju da li je taj postupak okončan u okviru razumnog roka ili ne.

Ispitujući navedene kriterijume za utvrđivanje povrede prava na suđenje u razumnom roku u konkretnom slučaju, Ustavni sud je iz priložene dokumentacije našao da u predmetnom izvršnom postupku nije bilo složenih pravnih i činjeničnih pitanja koja bi zahtevala dugotrajan izvršni postupak.

Razmatrajući značaj predmeta spora za podnosioce ustavne žalbe, Ustavni sud je zaključio da su oni imali legitiman interes da postupajući sud u razumnom roku sprovede postupak izvršenja.

Ispitujući ponašanje podnosilaca ustavne žalbe, Ustavni sud je utvrdio da podnosioci i njihov punomoćnik svojim ponašanjem nisu doprineli odugovlačenju postupka izvršenja. Naprotiv, podnosioci su preduzeli sve njima dostupne mere, kako bi izvršenje bilo sprovedeno: više puta su se obraćali sudu sa zahtevom da se postupak ubrza, obaveštavali sud o okončanju postupka restrukturiranja izvršnog dužnika , predložili da sud naloži dužniku dostavljanje izjave o imovini, kako bi promenili sredstvo izvršenja popisom i prodajom pokretne i nepokretne imovine dužnika.

Ustavni sud konstatuje da je osnovni razlog dugom trajanju izvršnog postupka nedelotvorno postupanje sudova, kako Opštinskog suda, tako i Osnovnog suda u Čačku - Sudske jedinica u Guči, koji nisu preduzimali zakonom predviđene procesne aktivnosti, da bi se postupak izvršenja okončao u razumnom roku. Naime, Opštinski sud je tek 26. septembra 2008. godine – deset i po meseci nakon donošenja rešenja o izvršenju dostavio predmetno rešenje organizaciji za prinudnu naplatu, tj. Narodnoj banci Srbije. Nakon toga, ni Opštinski sud, niti Osnovni sud u Čačku, nisu preduzeli nijednu procesnu radnju usmerenu ka okončanju izvršnog postupka. Ustavni sud podseća da se u izvršnom postupku primenjuje načelo oficijelnosti, koje obavezuje sud, da započeti postupak vodi po službenoj dužnosti, te da i bez predloga stranaka preduzima određene radnje u postupku. U ovom predmetu sudovi ne samo da nisu postupali u skladu sa navedenim zakonskim načelom, već nisu postupili ni po predlogu izvršnih poverilaca od 21. jula 2009. godine da sud donese rešenje kojim će naložiti izvršnom dužniku da dostavi izjavu o imovinu (zbog promena sredstva izvršenja).

6. Imajući u vidu sve navedeno, a pre svega da pravnosnažna i izvršna presuda Opštinskog suda P. 194/2007 od 18. septembra 2007. godine nije izvršena ni četiri godine nakon podnošenja predloga za izvršenje, Ustavni sud je utvrdio da je u izvršnom postupku koji se vodi pred Osnovnim sudom u Čačku - Sudska jedinica u Guči u predmetu I. 401/07, povređeno pravo podnosilaca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava. Ustavni sud je stoga usvojio ustavnu žalbu, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 109/07), odlučujući kao u tački 1. izreke.

Na osnovu odredbe člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je u tački 2. izreke naložio Osnovnom sud u Čačku - Sudska jedinica u Guči da preduzme sve mere kako bi se izvršni postupak u predmetu I. 401/07, okončao u najkraćem roku.

Budući da podnosioci ustavne žalbe nisu podneli zahtev za naknadu štete zbog povređenog ustavnog prava, Ustavni sud je odlučio, u smislu člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, da objavi ovu odluku u „Službenom glasniku Republike Srbije“, kao vid adekvatne i pravične satisfakcije podnosiocima ustavne žalbe.

7. Polazeći od izloženog, Ustavni sud je, na osnovu odredbe člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

USTAVNOG SUDA


dr Marija Draškić