Odluka Ustavnog suda o odbijanju ustavne žalbe zbog zastarelosti potraživanja naknade štete

Kratak pregled

Ustavni sud odbija ustavnu žalbu protiv presude Vrhovnog suda Srbije. Utvrđeno je da nije povređeno pravo na pravično suđenje, jer su sudovi pravilno primenili opšti rok zastarelosti potraživanja naknade štete, a ne privilegovani rok.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Dragiša B. Slijepčević i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, Vesna Ilić Prelić, dr Goran Ilić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, dr Bosa Nenadić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Vladana Stamenkovića iz Starog Sela, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 21. februara 2013 . godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Vladana Stamenkovića izjavljena zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku, zajemčenog odredbom člana 32. stav 1. Republike Srbije , u izvršnom postupku koji je vođen pred Opštinskim sudom u Velikoj Plani u predmetu I. 979/05.

O b r a z l o ž e nj e

1. Vladan Stamenković iz Starog Sela je 5. marta 2010. godine, preko punomoćnika Dragana Bogdanovića, advokata iz Velike Plane, podneo Ustavnom sudu ustavnu žalbu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku zajemčenog odredbom člana 32. stav 1. Republike Srbije, u izvršnom postupku koji je vođen pred Opštinskim sudom u Velikoj Plani u predmetu I. 979/05.

Podnosilac ustavne žalbe je naveo da je 23. decembra 2005. godine podneo Opštinskom sudu u Velikoj Plani predlog za izvršenje. Dalje je naveo da izvršni postupak za pet godina nije okončan, zbog čega je povređeno njegovo pravo na suđenje u razumnom roku. Predložio je da Ustavni sud utvrdi povredu navedenog Ustavom zajemčenog prava.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

Prema odredbi člana 82. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07 i 99/11) , ustavna žalba se može izjaviti i ako nisu iscrpljena pravna sredstva, u slučaju kada je podnosiocu žalbe povređeno pravo na suđenje u razum nom roku.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u spise predmeta Opštinskog suda u Velikoj Plani I. 979/05 i celokupnu dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari:

Podnosilac ustavne žalbe je 23. decembra 2005. godine podneo Opštinskom sudu u Velikoj Plani predlog za izvršenje protiv izvršnog dužnika - Zemljoradnička zadruga „Velika Plana“ iz Velike Plane, na osnovu pravnosnažne i izvršne presude Opštinskog suda u Velikoj Plani P1. 1624/03 od 3. septembra 2004. godine. Predložio je da se izvršenje sprovede prodajom dužnikovih pokretnih stvari, kao i nepokretne imovine koju čini upravna zgrada i dvorište na katastarsk oj parceli broj 9677/28, upisane u zemljišno-knjižnom ulošku broj 8541 K .O. Velik a Plana. Predmet je zaveden pod brojem I. 979/05.

Opštinski sud u Velikoj Plani je 23. decembra 2005. godine doneo rešenje o izvršenju I. 979/05, kojim je usvojio predlog za izvršenje izvršnog poverioca .

Opštinski sud u Velikoj Plani je 21. marta 2006. godine doneo rešenje I. 979/05, kojim je odredio da će se postupak izvršenja nastaviti popisom, procenom i prodajom pokretnih stvari izvršnog dužnika. Opštinski sud u Velikoj Plani je zaključkom od 21. marta 2006. godine odredio da se postupak u predmetu I. 979/05 spoji sa postupkom u predmetu I. 182/03, s obzirom na to da se u oba postupka radi o istom izvršnom dužniku i istom sredstvu izvršenja.

Punomoćnik izvršnog poverioca je podneskom od 11. septembra 2006. godine uputio pritužbu na rad Opštinskog suda u Velikoj Plani u predmetu I. 979/05.

Predsednik Opštinskog suda u Velikoj Plani je dopisom od 19. septembra 2006. godine obavestio punomoćnika izvršnog poverioca da je uvidom u spise predmeta utvrđeno da je izvršnom poveriocu isplaćen deo duga, a da za preostali deo duga može da istakne predloge u skladu sa Zakonom o izvršnom postupku.

Podnosilac ustavne žalbe je podneskom od 23. novembra 2007. godine predložio da se promeni sredstvo izvršenja, s obzirom na to da je od izvršnog suda u predmetu I. 182/03 dobio obaveštenje da nema pokretnih stvari koje mogu biti predmet popisa, procene i prodaje. Predloženo je da se izvršenje sprovede prodajom nepokretnosti izvršnog dužnika , i to dva poslovna lokala koji se nalazi na prvom spratu poslovne zgrade izv ršnog dužnika u Velikoj Plani.

Opštinski sud u Velikoj Plani je 13. decembra 2007. godine doneo rešenje I. 979/05, kojim je odbacio kao neuredan predlog izvršnog poverioca za promenu sredstva izvršenja. U obrazloženju rešenja je, pored ostalog, navedeno da izvršni poverilac nije priložio dokaz da su predmetne nepokretnosti upisane kao svojina izvršnog dužnika, u smislu člana 100. stav 1. Zakona o izvršnom postupku.

Opštinski sud u Velikoj Plani je 8. februara 2008. godine doneo rešenje I. 979/05, kojim je u stavu prvom izreke stavio van snage rešenje tog suda I. 979/05 od 13. decembra 2007. godine, a u stavu drugom izreke dozvolio predloženu promenu sredstva izvršenja, i to procenom i javnom prodajom predmetne nepokretnosti izvršnog dužnika.

Izvršni dužnik je 22. februara 2008. godine izjavio žalbu protiv rešenja Opštinskog suda u Velikoj Plani I. 979/05 od 8. februara 2008. godine. U žalbi je navedeno da izvršni dužnik poseduje u svojini njive i šume koje su dovoljne za namirenje potraživanja izvršnog poverioca, te je kao dokaz dostavio prepis posedovnog lista broj 2448 K.O. Velika Plana i izvod iz lista nepokretnosti broj 827 K.O. Radovanje.

Okružni sud u Smederevu je 9. aprila 2008. godine, odlučujući o žalbi izvršnog dužnika, doneo rešenje Gž. 500/08, kojim je ukinuo rešenje Opštinskog suda u Velikoj Plani I. 979/05 od 8. februara 2008. godine i predmet vratio prvostepenom sudu na ponovni postupak.

Opštinski sud u Velikoj Plani je 20. juna 2008. godine doneo rešenje I. 979/05, kojim je obavezao izvršnog dužnika da u roku od tri dana od dana prijema rešenja dostavi sudu građevinsku dozvolu ili druge isprave o pravnim poslovima dužnika koji vode sticanju prava svojine na lokalu dužnika koji se nalazi u upravnoj zgradi dužnika.

Okružni sud u Smederevu je 16. septembra 2008. godine doneo rešenje Gž. 1112/08, kojim je ukinuo rešenje Opštinskog suda u Velikoj Plani I. 979/05 od 20. juna 2008. godine i predmet vratio prvostepenom sudu na ponovni postupak.

Opštinski sud u Velikoj Plani je 25. oktobra 2008. godine doneo rešenje I. 979/05, kojim je odbacio kao neuredan predlog izvršnog poverioca za promenu sredstva izvršenja. U obrazloženju rešenja je, pored ostalog, navedeno: da su predmetni lokali, kao i nepokret nosti čija se prodaja predlaže , upisani u zemljišnu knjigu kao društvena imovina, sa pravom trajnog korišćenja u korist izvršnog dužnika ; da izvršni poverilac nije podneo isprave, u smislu člana 100. Zakona o izvršnom postupku, na osnovu kojih bi dokazao da su nepokretnosti čija se prodaja traži, u vlasništu dužnika.

Okružni sud u Smederevu je 25. februara 2009. godine, odlučujući o žalbi izvršnog poverioca, doneo rešenje Gž. 1860/08, kojim je odbio žalbu izvršnog poverioca kao neosnovanu i potvrdio rešenje Opštinskog suda u Velikoj Plani I. 979/05 od 25. oktobra 2008. godine.

Izvršni poverilac je podneskom od 30. marta 2009. godine ponovo predložio da se promeni sredstvo izvršenja, tako što će se izvršiti prodaja nepokretnosti izvršnog dužnika, i to dva poslovna lokala koji se nalazi na prvom spratu poslovne zgrade izvršnog dužnika u Velikoj Plani.

Opštinski sud u Velikoj Plani je 5. juna 2009. godine doneo rešenje I. 979/05, kojim je odbacio kao neuredan predlog izvršnog poverioca za promenu sredstva izvršenja, podnet 30. marta 2009. godine.

Okružni sud u Smederevu je 22. jula 2009. godine, odlučujući o žalbi izvršnog poverioca, doneo rešenje Gž. 1200/09, kojim je odbio žalbu izvršnog poverioca kao neosnovanu i potvrdio rešenje Opštinskog suda u Velikoj Plani I. 979/05 od 5. juna 2009. godine. Pismeni otpravak rešenja dostavljen je punomoćniku izvršnog poverioca 7. avgusta 2009. godine.

4. Za ocenu navoda i razloga ustavne žalbe sa stanovišta Ustavom zajemčenog prava na suđenje u razumnom roku, na čiju povredu se podnosilac ustavne žalbe poziva , bitne su sledeće odredbe Ustava i zakona:

Odredbom č lana 32 stav 1. Ustava zajemčeno je svakom pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Zakonom o izvršnom postupku („Slu žbeni glasnik RS“, broj 125/04) , koji je bio na snazi u vreme pokretanja izvršnog postupka, bilo je propisano: da u predlogu za izvršenje moraju biti naznačeni izvršni poverilac i izvršni dužnik, izvršna ili verodostojna isprava, obaveze izvršnog dužnika, sredstva i predmeti izvršenja, kao i drugi podaci koji su p otrebni za sprovođenje izvršenja (član 49. stav 1. ); da izvršni poverilac, koji u izvršnom postupku nije potpuno namiren može da podnese zahtev tom sudu za dobijanje izjave o imovini izvršnog dužnika, čime stiče pravo da zahteva sprovođenje izvršenja na imovini izvršnog dužnika koja mu do tada nije bila poznata (član 92.); da će sud doneti rešenje kojim će naložiti izvršnom dužniku da u roku od deset dana dostavi sudu izja vu o imovini (član 93. stav 1.); da je uz predlog za izvršenje na nepokretnosti potrebno da izvršni poverilac podnese izvod iz javne knjige, kao dokaz o tome da je nepokretnost upisana kao svojina izvršnog dužnika (član 100. stav 1.).

Odredbama Zakona o izvršenju i obezbeđenju („Službeni glasnik RS", br. 31/11 i 99/11), koji je počeo da se primenjuje 17. septembra 2011. godine, propisano je : da sud može, na predlog izvršnog poverioca ili po službenoj dužnosti, u toku postupka, zaključkom odrediti drugo sredstvo i na drugim predmetima izvršenja, odnosno obezbeđenja, umesto onih koji su prethodno određeni (član 20. stav 2.); da izvršni poverilac koji je pokrenuo postupak izvršenja, odnosno obezbeđenja može pred sudom nadležnim za određivanje izvršenja da podnese zahtev za dobijanje izjave o imovini izvršnog dužnika, kada se obaveza izvršnog dužnika sastoji u novčanim davanjima, a da se zahtev iz stava 1. ovog člana može podneti uz predlog za izvršenje i u toku izvršnog postupka, sve dok postupak ne bude okončan (član 54. st. 1. i 2.); da će sud doneti rešenje kojim će naložiti izvršnom dužniku da pristupi u sud radi davanja izjave o imovini na zapisnik pred sudijom ili da u roku koji ne može biti duži od pet radnih dana dostavi sudu izjavu o imovini u potrebnom broju primeraka (član 55. stav 1.); da će primerak ili kopiju izjave o imovini, odnosno zapisnika sa izjavom sud dostaviti izvršnom dužniku (član 57); da će se postupci izvršenja i obezbeđenja u kojima je do dana početka primene ovog zakona započeto sprovođenje izvršenja okončati po odredbama ovog zakona (član 358. stav 1.).

Odredbama člana 70. navedenog zakona koje se odnose na izvršitelje, koje su počele da se primenjuju 17. maja 2012. godine, pored ostalog, je propisano: da se postupak sprovođenja izvršenja od strane izvršitelja pokreće predlogom izvršnog poverioca (stav 1.); da je uz predlog za izvršenje izvršni poverilac dužan da priloži rešenje o izvršenju u orig inalu ili overenoj kopiji (stav 2.); da se za preduzimanje radnji na koje je izvršitelj ovlašćen ne primenjuju odredbe ovog zakona po kojim a je izvršni poverilac dužan da podnosi sudu posebne predloge (stav 3.) .

Odredbama člana 325. istog zakona, pored ostalog, je propisano: da u predmetima izvršenja i obezbeđenja potraživanja, u skladu sa odredbama i ograničenjima propisanim ovim zakonom izvršitelj: postupa po predlogu za sprovođenje izvršenja i određuje način izvršenja, ako izvršni poverilac nije odredio način izvršenja (tačka 1)); prikuplja podatke o imovinskom stanju izvršnog dužnika (tačka 5)); sprovodi popis, procenu imovine, plenidbu i prodaju pokretne imovine i nepokretnosti (tačka 7)).

5. Ocenjujući osnovanost ustavne žalbe, a polazeći od činjenica i okolnosti ovog slučaja, Ustavni sud je utvrdio da je izvršni postupak pokrenut 23. decembra 2005 . godine, podnošenjem predloga za izvršenje Opštinskom sudu u Velikoj Plani i da nije okončan. Iako je period u kojem se građanima Republike Srbije jemče prava i slobode utvrđene Ustavom i obezbeđuje ustavnosudska zaštita u postupku po ustavnoj žalbi počeo da teče 8. novembra 2006. godine, danom proglašenja Ustava Republike Srbije, Ustavni sud je, polazeći od toga da sudski postupak po svojoj prirodi predstavlja jedinstvenu celinu, stao na stanovište da su, u konkretnom slučaju, ispunjeni uslovi da se prilikom ocene razumnog roka uzme u obzir celokupan period trajanja izvršnog postupka.

Ustavni sud je utvrdio da izvršni postupak traje sedam godina i da nije okončan.

Navedeno trajanje postupka moglo bi da ukaže da postupak nije okončan u okviru razumnog roka. Međutim, polazeći od toga da je pojam razumnog trajanja sudskog postupka relativna kategorija koja zavisi od niza činilaca, a pre svega od složenosti pravnih pitanja i činjeničnog stanja u konkretnom postupku, ponašanja podnosioca ustavne žalbe, postupanja sudova koji su vodili postupak, kao i od značaja prava o kome se u p ostupku odlučuje za podnosioca ustavne žalbe, Ustavni sud je ispitivao da li su i u kojoj meri navedeni kriterijumi uticali na dužinu trajanja konkretnog izvršnog postupka.

U tom smislu, Ustavni sud je ocenio da je izvršni postupak bio usložnjen, jer podnosilac nije mogao da se namiri iz pokretnih stvari izvršnog dužnika, te je bilo potrebno da podnese predlog za promenu sredstva iz vršenja i da dostavi dokaz da je nepokretnost čija se prodaja traži upisana kao svojina izvršnog dužnika.

Ocenjujući značaj predmeta spora za podnosioca ustavne žalbe, Ustavni sud je ocenio da je stvar od materijalnog značaja za podnosioca, jer se radi o namirenju novčanog potraživanja koje je utvrđeno pravnosnažnom sudskom presudom.

Ispitujući ponašanje podnosioca ustavne žalbe i postupanje sudova , Ustavni sud je ocenio da podnosilac, kao izvršni poverilac, nije preduzeo sve procesne mere koje su mu stajale na raspolaganju da se izvršni postupak ubrza. Naime, prema tada važećem Zakonu o izvršnom postupku, izvršni poverilac je u predlogu za izvršenje morao da naznači, pored ostalog, sredstva i predmete izvršenja. U slučaju da izvršenje započne plenidbom i prodajom pokretnih stvari, pa se u toku postupka utvrdi da nema dovoljno pokretnih stvari koje bi mogle da bude dovoljne za namirenje potraživanja, izvršni poverilac je bio dužan da predloži promenu sredstva izvršenja. Izvršni sud nije bio ovlašćen da bez predloga izvršnog poverioca, po službenoj dužnosti, određuje druga sredstva i predmete izvršenja. U konkretnom slučaju, podnosiocu ustavne žalbe je isplaćen deo duga prodajom pokretnih stvari izvršnog dužnika. U daljem toku izvršnog postupka, podnosilac ustavne žalbe je predložio da se promeni sredstvo izvršenja, tako što će se izvršenje sprovesti prodajom nepokretnosti izvršnog dužnika. Rešenjem Okružnog suda u Smederevu Gž. 1200/09 od 22. jula 2009. godine pravnosnažno je odbačen predlog podnosioca za promenu sredstva izvršenja, kao neuredan, s obzirom na to da nisu podneti dokazi, u smislu člana 100. tada važećeg Zakona o izvršnom postupku, da je nepokretnost u vlasništu izvršnog dužnika. Ustavni sud nalazi da se zalaganje podnosioca ustavne žalbe za efikasnijim sprovođenja izvršenja mora sastojati u pružanju adekvatnih podataka o imovini izvršnog dužnika čijom prodajom bi se moglo namiriti njegovo potraživanje. Ustavni sud smatra da samim izborom sredstva izvršenja, izvršni poverilac mora učiniti izvesnim da postoje predmeti u svojini izvršnog dužnika na kojima će se izvršenje sprovesti.

Pri tome, Ustavni sud ističe da je izvršni dužnik u toku izvršnog postupka ukazivao podnosiocu ustavne žalbe da poseduje njive i šume koje su dovoljne za namirenje potraživanja izvršnog poverioca , te je kao dokaz dostavio izvode iz zemljišnih knjiga. Međutim, podnosilac ustavne žalbe nije podneo predlog izvršnom sudu da se izvršenje sprovede na navedenim nepokretnostima izvršnog dužnika.

Ustavni sud, takođe, nalazi da je podnosilac ustavne žalbe mogao, u skladu sa odredbama čl. 92. do 94. tada važećeg Zakona o izvršnom postupku, d a zahteva od izvršnog suda da done se rešenje kojim će naložiti izvršnom dužniku da dostavi spisak svoje celokupne imovine, uz garantiju tačnosti podataka. Takođe, nakon početka primene Zakona o izvršenju i obezbeđenju, podnosilac ustavne žalbe je mogao da zahteva da izvršenje sprovede izvršitelj. Naime, prema odredbi člana 325. tačka 1 ) važećeg Zakona o izvršenju i obezbeđenju, izvršitelj je ovlašćen da sam odredi sredstvo izv ršenja, ukoliko izvršni poverilac nije odredio način izvršenja. Takođe, izvršni poverilac je mogao da predloži da se izvršenje odredi na celokupnoj imovini izvršnog dužnika , kao i da zahteva dobijanje izjave izvršnog dužnika o njegovoj imovini.

Međutim, Ustavni sud je uvidom u spise predmeta Opštinskog suda u Velikoj Plani I. 979/05 utvrdio da podnosilac ustavne žalbe nakon prijema rešenja Okružnog suda u Smederevu Gž. 1200/09 od 22. jula 2009. godine, više od tri godine nije preduzeo nijednu izvršnu radnju u predmetnom izvršnom postupku. Ustavni sud ukazuje da izvršni sud po zakonu nije dužan da, po službenoj dužnosti, odredi druga sredstva i predmete izvršenja.

Polazeći od svega izloženog, Ustavni sud je ocenio da je neaktivnost podnosioca ustavne žalbe, kao izvršnog poverilaca, prevashodno dovela do toga da izvršni postupak ni nakon sedam godina nije okončan. Ustavni sud je stoga ocenio da podnosiocu ustavne žalbe u izvršnom postupku koji je vođen pred Opštinskim sudom u Velikoj Plani u predmetu I. 979/05 nije povređeno pravo na suđenje u razumnom roku zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava, te je ustavnu žalbu odbio kao neosnovanu , saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu.

6. Na osnovu svega navedenog i odredaba člana 42a stav 1. tačka 5) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavn om sudu, Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

dr Dragiša B. Slijepčević

Odluka Ustavnog suda o odbijanju ustavne žalbe zbog zastarelosti potraživanja naknade štete

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti