Povreda prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku

Kratak pregled

Ustavni sud je utvrdio povredu prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku koji traje preko pet godina. Glavni razlozi su neaktivnost suda, neuspeli pokušaji popisa i pogrešna odluka o promeni sredstva izvršenja koja je dovela do arhiviranja predmeta.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-1501/2010
26.12.2012.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda dr Dragiša B. Slijepčević, predsednik Veća i sudije dr Bosa Nenadić, Katarina Manojlović Andrić, dr Olivera Vučić, Predrag Ćetković, Milan Stanić, Bratislav Đokić i mr Milan Marković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Gojka Petkovića iz Velike Plane, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 26. decembra 2012. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Gojka Petkovića i utvrđuje da je u izvršnom postupku koji se vodi o pred Opštinskim sudom u Požarevcu u predmetu I. 268/07 (kasnije pred O snovnim sudom u Požarevcu u predmetu I. 962/10 ) povređen o pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku, zajemčen o članom 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

2 . Nalaže se Osnovnom sudu u Požarevcu da preduzme sve mere kako bi se izvršni postupak iz tačke 1. okončao u najkraćem roku.

O b r a z l o ž e nj e

1. Gojko Petrović iz Velike Plane podne o je 9. marta 2010. godine, Ustavnom sudu ustavnu žalbu , zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku , zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava Republike Srbije , u izvršnom postupku koji se vodio pred Osnovnim sudom u Požarevcu u predmetu I. 962/10 (ranije predmet Opštinskog suda u Požarevcu I. 268/07).

Podnosilac ustavne žalbe je naveo da je kao izvršni poverilac pokrenuo izvršni postupak pred Opštinskim sudom u Požarevcu, te da postupak ni nakon četiri godine nije okončan, čime je povređeno njegovo pravo na suđenje u razumnom roku. Predložio je da Ustavni sud utvrdi povredu navedenog ustavnog prava, dok naknadu nematerijalne štete nije tražio.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

Odredbom člana 82. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 109/07 i 99/11) prop isano je da se ustavna žalba može izjaviti i ako nisu iscrpljena pravna sredstva, u slučaju kada je podnosiocu žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku.

U postupku pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3 . Ustavni sud j e u sprovedenom postupku, na osnovu navoda ustavne žalbe i izvršenog uvida u spis e predmeta Osnovnog suda u Požarevcu I. 962/10, utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari:

Izvršni poverilac, ovde podnosilac ustavne žalbe, podneo je 11. aprila 2007. godine Opštinskom sudu u Požarevcu predlog za izvršenje protiv izvršnog dužnika R. J. iz Požarevca, na osnovu pravosnažne i izvršne presude Opštinskog suda u Požarevcu P. 1347/06-16 od 29. decembra 2006. godine, kojom je izvršni dužnik obavezan da izvršnom poveriocu, na ime naknade po osnovu zajma isplati iznos od 3000 evra , u dinarskoj protivvrednosti , sa domicilnom kamatom počev od 1. jula 2006. godine, kao i troškove parničnog postupka. Predloženo je da se izvršenje sprovede popisom i prodajom pokretnih stvari u svojini dužnika .

Opštinski sud u Požarevcu je 11. aprila 2007. godine doneo rešenje o izvršenju I. 268/07.

Izvršni dužnik je 14. maja 2007. godine izjavio žalbu protiv rešenja o izvršenju Opštinskog suda u Požarevcu I. 268/07. U žalbi je, između ostalog navedeno, da isprava na osnovu koje je određeno izvršenje nema svojstvo pravosnažne i izvršne isprave, iz razloga što je izvršni dužnik nije primio.

Izvršni dužnik se saglasio sa tim da sud njegovu žalbu smatra molbom za odlaganje izvršenja, do donošenja odluke suda po predlogu za ukidanje potvrde izvršnosti presude P. 1347/06. Uz navedeni podnesak nije dostavljen dokaz da je izvršni dužnik podneo zahtev za ukidanje potvrde izvršnosti.

Rešenjem Opštinskog suda u Požarevcu I. 268/07 od 30. maja 2007. godine odbijen je predlog izvršnog dužnika za odlaganje izvršenja. Izvršni dužnik protiv ovog rešenja nije izjavio žalbu.

Sudski izvršitelj je 25. decembra 2007. godine izašao na lice mesta, ali na označenoj adresi nije zatekao izvršnog dužnika kod kuće, a susedi su izjavili da obavlja sezonske poslove u Crnoj Gori.

Postupajući po dopisu Opštinskog suda u Požarevcu I. 280/07, I. 268/07 od 27. decembra 2007. godine, Ministarstvo unutrašnjih poslova – Direkcija policije – Policijska uprava u Požarevcu dostavilo je 14. januara 2008. godine sudu obaveštenje da izvršni dužnik ima prijavljeno prebivalište na adresi navedenoj u predlogu za izvršenje.

Zaključkom Opštinskog suda u Požarevcu I. 268/07 od 16. maja 2008. godine određeni su popis i plenidba po kretnih stvari izvršnog dužnika.

Sudski izvšitelj je 3. juna 2008. godine ponovo izašao na lice mesta. U zapisniku o popisu koji je tom prilikom sačinjen konstatovano je da na adresi izvršnog dužnika nisu nađene stvari koje bi mogle da budu predmet popisa i plenidbe, a da se u garaži nalazi putničko vozilo koje pripada trećem licu.

Opštinski sud u Požarevcu je dopisom I. 268/07 od 7. oktobra 2008. godine naložio punomoćniku izvršnog poverioca da se izjasni o daljem toku postupka, dostavljajući mu u prilogu kopiju zapisnika od 3. juna 2008. godine.

Punomoćnik izvršnog poverioca je podneskom od 10. oktobra 2008. godine obavestio sud da iz kopije zapisnika o popisu nije jasno koje je radnje sud preduzimao, niti da li je konstatovana nemaština kod izvršnog dužnika. Predložio je da se od Policijske uprave u Požarevcu zatraži izveštaj o činjenici da li izvršni dužnik poseduje putničko vozilo.

Izvršni sud je nakon toga poslao više dopisa kojima je od nadležnih organa tražio obaveštenja o imovini izvršnog dužnika, i to: dopisima od 22. oktobra i 9. decembra 2008. godine od Ministarstva unutrašnjih poslova – Policijska uprava Požarevac o tome da li izvršni dužnik poseduje neko motorno vozilo; dopisom od 9. decembra 2008. godine od Republičkog fonda za penzijsko i invalidsko osiguranje o tome da li izvršni dužnik ostvaruje zaradu, odnosno da li je korisnik penzije; dopisima od 9. decembra 2008. godine od Zemljišnog odeljenja Opštinskog suda u Požarevcu o tome da li izvršni dužnik poseduje neku nepokretnost.

Postupajući po zahtevu izvršnog poverioca, sudski izvršitelj je 15. decembra 2008. godine i 22. januara 2009. godine izlazio na lice mesta, ali na adresi izvršnog dužnika nije zatekao nikog.

Dopisom Okružnog suda u Požarevcu Su. 167/08 od 15. januara 2009. godine naloženo je predsedniku Opštinskog suda u Požarevcu da preduzme sve zakonom propisane mere u cilju hitnijeg okončanja postupka u predmetu I. 268/07, pošto je prethodno, po pritužbi izvršnog poverioca , pribavljeno izjašnjenje izvršnog suda o postupanju u predmetu.

Dopisom od 17. decembra 2008. godine Ministarstvo unutrašnjih poslova – Direkcija policije – Pod ručna policijska uprava Požarevac je obavestila sud da izvršni dužnik poseduje sledeća motorna vozila: putničko vozilo marke „Mercedes 300D“, registarske oznake ''Ro 208-44 '' i putničko vozilo marke „Fiat 127”, registarske oznake ''Ro 430-80 ''.

Služba za katastar nepokretnosti Požarevac je dopisom od 22. decembra 2008. godine obavestila sud da izvršni dužnik poseduje nepokretnost upisanu u posedovnom listu 7886, KO Požarevac i dostavila prepis posedovnog lista, dok je Opštinski sud u Požerevcu za istu nepokretnost (katastarsku parcelu 7957/40, njiva Meminac, površine 6 ari) dostavio izvod iz zemljišnjih knjiga.

Opštinski sud u Požarevcu je rešenjem I. 268/07 od 10. marta 2009. godine obustavio postupak izvršenja putem popisa, procene i prodaje pokretnih stvari izvršnog dužnika, te dozvolio promenu sredstva izvršenja i odredio da se izvršenje sprovede zabeležbom rešenja o izvršenju u javnoj knjizi, procenom vrednosti i prodajom nepokretnosti izvršnog dužnika Kp. 7957/40. Izvršni dužnik je rešenje primio 20. maja, a 24. maja 2010. godine izjavio žalbu Višem sudu u Požarevcu protiv navedenog rešenja.

Postupajući po žalbi izvršnog dužnika, Viši sud u Požarevcu je rešenjem Gž. 959/10 od 7. jula 2010. godine usvojio žalbu izvršnog dužnik a i obustavio postupak izvršenja određen ožalbenim rešenjem od 10. marta 2009. godine.

Nakon ukidanja prvostepenog rešenja od 10. marta 2009. godine, predmet je dostavljen Osnovnom sudu u Požarevcu, gde je zaveden pod brojem I. 962/2010-63, a zatim arhiviran.

4. Odredb om člana 32. stav 1. Ustava , na čiju povredu ukazuje podnosilac u ustavnoj žalbi , utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbom člana 5. stav 1. Zakona o izvršnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 124/04), bilo je propisano da je u postupku izvršenja i obezbeđ enja sud dužan da postupa hitno.

5. Razmatrajući navode ustavne žalbe, Ustavni sud najpre konstatuje da je razumna dužina trajanja sudskog postupka relativna kategorija koja zavisi od niza činilaca, koji se moraju uzeti u obzir u svakom pojedinačnom slučaju , prema njihovim specifičnim okolnostima. Složenost činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanje podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, postupanje nadležnih sudova koji vode postupak, kao i priroda postavljenog zahteva, odnosno značaj raspravljanog prav a za podnosioca ustavne žalbe, predstavljaju najvažnije kriterijume kriterijumi koji utiču na ocenu dužine trajanja postupka i određuju da li je postupak okončan u okviru razumnog roka ili ne.

Analizirajući dužinu trajanja osporenog sudskog postupka, Ustavni sud je utvrdio da je izvršni postup ak koji je pokrenuo podnosilac ustavne žalbe , kao poverilac , u predmetu Opštinskog suda u Požarevcu I. 268/07 traj ao tri godine u momentu podnošenja ustavne žalbe .

Na osnovu navedenog, Ustavni sud je utvrdio da Opštinski sud u Požarevcu nije sproveo izvršni postupak u skladu sa načelom hitnosti iz člana 5. stav 1. Zakona o izvršnom postupku iz 2004. godine. Naime, rešenje o izvršenju je doneto 11. aprila 2007. godine, a sudski izvršitelj je prvi put izašao na teren tek nakon osam meseci . Zaključak o popisu i plenidbi pokretnih stvari dužnika donet je 16. maja 2008. godine, da bi izvršitelj 3. juna 2008. godine konstatovao da u kući izvršnog dužnika nisu nađene stvari koje bi mogle da budu predmet popisa i plenidbe. Izvršni sud je potom uložio napor da od nadležnih državnih organa pribavi obaveštenja o pokretnoj i nepokretnoj imovini izvršnog dužnika. Međutim, umesto da nakon prispeća izveštaja Direkcije policije o tome da izvršni dužnik poseduje dva putnička vozila, nastavi postupak izvršenja popisom, procenom i prodajom pokretnih stvari dužnika, Opštinski sud u Požarevcu je rešenjem I. 268/07 od 10. marta 2009. godine ovaj postupak obustavio i po službenoj dužnosti odredio da se izvršenje sprovede procenom i prodajom nepokretnosti dužnika. Navedeno rešenje je ukinuto rešenjem Višeg suda u Požarevcu Gž. 959/10 od 7. jula 2010. godine. Predmet je dostavljen Osnovnom sudu u Požarevcu, koji nije nastavio postupak izvršenja na pokretnim stvarima izvršnog dužnika, već je predmet arhivirao iako izvršenje nije sprovedeno.

Podnosilac ustavne žalbe je svakako imao legitiman interes da se izvršenje sprovede u što kraćem roku kako bi od izvršnog dužnika naplatio potraživanje u iznosu od 3.000 evra, u dinarskoj protivrednosti , sa domicilnom kamatom. Ustavni sud, međutim, ocenjuje da se zalaganje podnosioca za efikasnije sprovođenje izvršnog postupka ogledalo isključivo u pritužbama na rad suda, a ne i u pružanju adekvatnih podataka o imovini izvršnog dužnika čijom prodajom bi se moglo namiriti potraživanje. Ustavni sud smatra da samim izborom određenog sredstva izvršenja, izvršni poverilac mora učiniti izvesnim da postoje predmeti na kojima će se izvršenje sprovesti, jer se ne može prepustiti izvršnom sudu da sam pribavlja podatke o imovini dužnika. Sledom navedenog , Ustavni sud nalazi da je svojim pasivnim ponašanjem i podnosilac ustavne žalbe u izvesnoj meri doprineo dužem trajanju postupka. Uprkos tome, Ustavni sud je ocenio da pretežni doprinos snosi izvršni sud koji nije postupao saglasno standardu hitnosti, a pre dve godine je arhivirao predmet u kome nije sproveo izvršenje.

Na osnovu svega izloženog, Ustavni sud je utvrdio da je podnosiocu ustavne žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava, u izvršnom postupku koji se vodio pred Opštinskim sudom u Požarevcu u predmetu I. 268/07 (kasnije pred Osnovnim sudom u Požarevcu u predmetu I. 962/10), te je u skladu sa odredbama člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, u tački 1. izreke , usvojio ustavnu žalbu.

S obzirom na to da je rešenjem Višeg suda u Požarevcu Gž. 959/10 od 7. jula 2010. godine ukinuto rešenje Opštinskog suda u Požarevcu I. 268/07 od 10. marta 2009. godine, kojim je bio obustavljen postupak izvršenja popisom, procenom i prodajom pokretnih stvari dužnika, a da Osnovni sud u Požarevcu nije nastavio izvršenje na pokretnim stvarima već je predmet arhivirao, Ustavni sud je, na osnovu člana 89. stav 2. Zakon a o Ustavnom sudu, u tački 2. izreke naložio nadležnom izvršnom sudu da preduzme sve mere kako bi se izvršni postupak okončao u najkraćem roku.

6 . Polazeći od iznetog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

dr Dragiša B. Slijepčević

Povreda prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti