Usvojena ustavna žalba zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku

Kratak pregled

Ustavni sud je usvojio ustavnu žalbu i utvrdio povredu prava na suđenje u razumnom roku, jer izvršni postupak pokrenut 2006. godine nije okončan ni nakon više od četiri godine. Odgovornost za odugovlačenje pripisana je nedelotvornom postupanju suda.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-1515/2009
24.03.2011.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Dragiša Slijepčević, i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, Vesna Ilić Prelić, dr Goran Ilić, dr Agneš Kartag odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, dr Bosa Nenadić, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Ljiljane Martić iz Žablja, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 24. marta 2011. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Ljiljane Martić i utvrđuje da je u izvršnom postupku koji je vođen pred Opštinskim sudom u Kuli u predmetu I. 553/06 (novi broj predmeta I. 205/10 Osnovnog suda u Somboru - Sudska jedinica u Kuli) povređeno pravo podnositeljke ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, dok se u ostalom delu ustavna žalba odbacuje.

2. Nalaže se Osnovnom sudu u Somboru - Sudska jedinica u Kuli da preduzme sve mere kako bi se izvršni postupak iz tačke 1. okončao u najkraćem roku.

3. Odluku objaviti u „Službenom glasniku Republike Srbije“.

O b r a z l o ž e nj e

1. Ljiljana Martić iz Žablja je 13. avgusta 2009. godine podnela ustavnu žalbu, zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku koji se vodio pred Opštinskim sudom u Kuli u predmetu I. 553/06 i protiv sudskog poravnanja Opštinskog suda u Kuli P. 667/2000 od 26. januara 2001. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje zajemčenog odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

U ustavnoj žalbi je, između ostalog, navedeno: da joj je povređeno pravo na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku koji se vodio pred Opštinskim sudom u Kuli u predmetu I. 553/06 i da osporava i sudsko poravnanje Opštinskog suda u Kuli P. 667/2000 od 26. januara 2001. godine; da je njeno ustavno pravo da se sudski spor reši u razumnom i predviđenom zakonskom roku od tri godine; dalje je navela da je ona prvi upisani hipotekarni poverilac. Predložila je da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu i da se što pre proda imovina izvršnog dužnika i namiri njeno potraživanje. Nije istakla zahtev za naknadu nematerijalne štete.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

Odredbom člana 32. stav 1. Ustava je utvrđeno da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnositeljke ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je izvršio uvid u celokupnu dokumentaciju priloženu kao dokaz uz ustavnu žalbu i spise predmeta Opštinskog suda u Kuli I. 553/06, te utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Tužilja, ovde podnositeljka ustavne žalbe, je 11. oktobra 2006. godine podnela Opštinskom sudu u Kuli predlog za izvršenje na osnovu izvršne isprave, odnosno pravnosnažnog i izvršnog poravnanja zaključenog pred Opštinskim sudom u Kuli P. 667/2000 od 26. januara 2001. godine, popisom, procenom i prodajom pokretnih stvari izvršnih dužnika. Navedenim poravnanjem je utvrđeno potraživanje izvršnog poverioca prema izvršnim dužnicima u iznosu od 10.000 DEM, sa pripadajućom domicilnom kamatom počev od 30. marta 1998. godine do isplate, dok su izvršni dužnici obavezani da izvršnom poveriocu isplate troškove parničnog postupka u iznosu od 12.450,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 10. februara 2001. godine. Opštinski sud u Kuli je doneo rešenje o izvršenju I. 553/06 od 13. oktobra 2006. godine.

Izvršni dužnik drugog reda je izjavio žalbu protiv rešenja o izvršenju Opštinskog suda u Kuli I. 553/06 od 13. oktobra 2006. godine. Odlučujući o žalbi Okružni sud u Somboru je rešenjem Gž. 111/07 od 26. januara 2007. godine odbio žalbu izvršnog dužnika i potvrdio rešenje o izvršenju Opštinskog suda u Kuli I. 553/06 od 13. oktobra 2006. godine.

Nakon jednog neuspešnog pokušaja da se sprovede popis i procena pokretnih stvari od 5. aprila 2007. godine, 20. septembra 2007. godine je sačinjen zapisnik o popisu i proceni pokretnih stvari izvršnih dužnika Sime Zarića i Marijane Kolarić. Izvršni dužnik drugog reda je prigovorio izvršenom popisu i proceni i naveo da izvršni dužnik drugog reda poseduje teretno vozilo koje je takođe moglo biti predmet popisa i procene.

Na ročištu održanom 8. oktobra 2007. godine pred Opštinskim sudom u Kuli stranke su saglasno predložile da sudski izvršitelj ponovo izvrši popis, tako što će utvrditi podatke o teretnom vozilu registarskih oznaka SO 659-78, uz detaljnu proveru na čije ime je isto registrovano i nakon izvršenog popisa navedenog teretnog vozila nastaviti sprovođenje izvršenja.

Iz sadržine zapisnika o popisu i proceni od 9. oktobra 2007. godine, proizlazi da je sudski izvršitelj izvršio popis teretnog vozila registarskih oznaka SO 659-78 i utvrdio da je vlasnik vozila SZR "Vojvođanka" iz Kule", odnosno izvršni dužnik Sima Zarić iz Kule "sa napomenom": da je 21. jula 2006. godine zaključen ugovor o kupoprodaji između vlasnik SZR "Vojvođanka" iz Kule kao prodavca i "Nutrimentto" d.o.o. iz Kule kao kupca, a predmet ugovora je kamion MAN 16 240 F, registarske oznake SO 659-78, broj šasije 25827332716, broj motora 33139930592110, godina proizvodnje 1981, čiji je vlasnik SZR "Vojvođanka" iz Kule.

Nakon toga, četiri puta su zakazivana ročišta za popis i procenu pokretnih stvari izvršnih dužnika i to 16. i 17. septembra 2009. godine, 18. maja i 15. novembra 2010. godine, ali popis nije izvršen, jer sudski izvršitelj na adresama navedenim u predlogu za izvršenje nije mogao sprovesti popis i procenu pokretnih stvari.

Osnovni sud u Somboru - Sudska jedinica u Kuli je dopisom I. 205/10 od 27. decembra 2010. godine zatražio od Ministarstva unutrašnjih poslova - Policijska uprava Sombor - Policijska stanica Kula da dostavi podatak o prebivalištu izvršnih dužnika Sime Zarića i Mirjane Kolarić, oboje iz Kule, kako bi sud opredelio dalje izvršne radnje u ovom postupku.

4. Za odlučivanje Ustavnog suda po predmetnoj ustavnoj žalbi od značaja su odredbe Zakona o izvršnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 125/04) i Sudskog poslovnika ("Službeni glasnik RS", br. 65/03, 115/05, 4/06, 50/06).

Zakonom o izvršnom postupku je propisano: da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno (član 5. stav 1.); da sud određuje izvršenje odnosno obezbeđenje onim sredstvom i na onim predmetima koji su navedeni u izvršnom predlogu, odnosno u predlogu za obezbeđenje i da se izvršenje sprovodi u obimu određenom u rešenju o izvršenju (član 8. st. 1. i 2.); da se izvršenje na pokretnim stvarima sprovodi popisom i procenom stvari, prodajom stvari i namirenjem izvršnog poverioca od iznosa dobijenog prodajom (član 71.); da se popisuju stvari koje se nalaze u državini izvršnog dužnika, kao i njegove stvari koje se nalaze u državini izvršnog poverioca, da ako treće lice ne obavesti sud o svojim pravima na pokretnoj stvari u posedu izvršnog dužnika, koja je predmet izvršenja, niti dokaže svoja prava na njima, smatra se da takva prava trećeg ne postoje i da je izvršni dužnik vlasnik stvari koja se nalazi u njegovom posedu (član 73. st. 1. i 2.); da će se popisati onoliko stvari koliko je potrebno za namirenje potraživanja izvršnog poverioca i troškova (član 74. stav 1.); da na popisanim stvarima izvršni poverilac stiče sudsko založno pravo u momentu kada sudski izvršitelj potpiše zapisnik o popisu, da je sudski izvršitelj dužan da pored svog potpisa jasno naznači dan i čas kad je zapisnik potpisao, da stranke mogu u roku od tri dana od dana izvršenog popisa tražiti od sudije da izvrši izmenu popisa, te da sudija odlučuje o izmeni popisa u roku od tri dana od dana prijema novog zahteva (član 75. st. 1. i 2.); da izvršni sud bez odlaganja dostavlja kopiju zapisnika o popisu, odnosno zaključka o izmeni popisa organizaciji koja je zakonom ovlašćena da registruje bezdržavinsku zalogu na pokretnim stvarima i da se registrovano sudsko založno pravo, u odnosu na registrovano založno pravo na istoj stvari drugih izvršnih poverilaca, računa od časa sticanja, popisom odnosno zaključkom, a od momenta registracije treća lica se ne mogu pozivati da za ovo pravo nisu znala (član 76. stav 1.); da će na predlog izvršnog poverioca koji učini verovatnim da izvršni dužnik zna gde se nalaze stvari koje nisu pronađene, sud pozvati izvršnog dužnika da u roku od tri dana od dana dostavljanja poziva da obaveštenje o mestu nalaženja stvari, da će se na izvršenje dužnikove obaveze da pruži obaveštenje primeniti pravila koja važe za prinudno izvršenje obaveze koju može izvršiti samo izvršni dužnik lično (član 79. stav 2.); da će se istovremeno sa popisom stvari izvršiti njihova procena, da procenu vrši sudski izvršitelj, a ako je to potrebno stručno lice ili veštak koga odredi sud, da se procena vrši na osnovu tržišne cene takve stvari u mestu popisa, da sud može odlučiti i da se procena izvrši na osnovu pribavljenih izveštaja o ceni od odgovarajućih organizacija i institucija i da izvršni poverilac i izvršni dužnik mogu sporazumno utvrditi vrednost stvari (član 80. st. 1. do 4.); da se o popisu i proceni sastavlja zapisnik, da se u zapisnik, pored ostalog, posebno navode pojedinačno popisane stvari sa njihovom procenjenom vrednošću i unose izjave stranaka i učesnika u postupku kao i izjave trećih lica o postojanju prava koja sprečavaju izvršenje, da ako sud odredi da se procena vrši nakon popisa, veštačenjem ili pribavljanjem podataka od organizacije ili institucije, o proceni se sačinjava poseban zapisnik, da zapisnik o popisu izvršni poverilac može o svom trošku objaviti u sredstvima javnog informisanja (član 81.)

Sudskim poslovnikom je propisano da je predmet upisnika I i Iv završen: kad je rešenje o izvršenju postalo pravnosnažno, a uz to - kada se izvršenje sprovede ili izvršni poverilac odustane od zahteva ili se izvršenje obustavi, a kod izvršenja plenidbom sredstava na računu, kad blagajna primi rešenje, kad bude ekspedovano rešenje kojim je odbijen predlog da se izvršenje dozvoli.

5. Ocenjujući period u odnosu na koji je Ustavni sud nadležan da ispituje povredu prava na suđenje u razumnom roku, Ustavni sud je utvrdio da je period ocene razumne dužine trajanja ovog sudskog postupka koji spada u nadležnost Ustavnog suda počeo 8. novembra 2006. godine, kada je stupio na snagu Ustav Republike Srbije, kojim se ustanovljava ustavna žalba kao pravno sredstvo za zaštitu povređenih ili uskraćenih ljudskih ili manjinskih prava i sloboda i svakome jemči pravo na javno raspravljanje o njegovim pravima i obavezama u razumnom roku. Međutim, Ustavni sud je stao na stanovište da se za utvrđivanje razumne dužine sudskog postupka u konkretnom slučaju mora imati u vidu period od dana podnošenja predloga za izvršenje 13. oktobra 2006. godine do dana izjavljivanja ustavne žalbe.

Analizirajući dužinu trajanja izvršnog postupka, Ustavni sud je utvrdio da izvršni postupak traje četiri godine i da još nije okončan.

Navedeno trajanje izvršnog postupka samo po sebi ukazuje da postupak nije okončan u okviru razumnog roka. Međutim, razumna dužina trajanja sudskog postupka je relativna kategorija, koja zavisi od niza činilaca koji se moraju uzeti u obzir u svakom pojedinom slučaju prema njenim specifičnostima i okolnostima. Složenost činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanje podnositeljke ustavne žalbe kao stranke u postupku, postupanje nadležnih sudova koji vode postupak, kao i priroda postavljenog zahteva, odnosno značaj predmetnog prava za podnositeljku ustavne žalbe su kriterijumi koji utiču na ocenu dužine trajanja postupka i određuju da li je postupak okončan u okviru razumnog roka ili ne.

Ispitujući navedene kriterijume za utvrđivanje eventualne povrede prava na suđenje u razumnom roku u konkretnom slučaju, Ustavni sud je ocenio da u ovom predmetu nije bilo posebno složenih činjeničnih i pravnih pitanja o kojima bi se sud izjašnjavao.

Ocenjujući postupanje suda u izvršnom postupku, Ustavni sud je našao da izvršni sud nije preduzeo sve radnje na koje je po zakonu bio obavezan kako bi se izvršenje određeno pomenutim rešenjem sprovelo do kraja. Naime, bitna karakteristika izvršnog postupka je njegov prinudni karakter - ukoliko je nekom pravnosnažnom sudskom odlukom dužniku naloženo određeno činjenje ili nečinjenje, on je dužan da se u skladu sa tom odlukom i ponaša, a ukoliko to ne učini u roku određenom sudskom odlukom za dobrovoljno izvršenje, na to će ga prinuditi država preko izvršnog suda. Prinudni karakter izvršnog postupka određuje osnovna načela tog postupka. Jedno od tih načela je načelo oficijelnosti koje od suda zahteva aktivno ponašanje sve do okončanja izvršnog postupka. Slučajevi kada se od stranke traži aktivno ponašanje su zakonom izričito predviđeni (npr. ako se nepokretnost nije mogla prodati ni na drugom ročištu obustaviće se postupak izvršenja, osim ako poverilac podnese predlog za određivanje novog ročišta za prodaju nepokretnosti i sl.), a izostanak takvog ponašanja je, po pravilu, sankcionisan. Dakle, u slučaju da aktivno ponašanje stranke nije izričito predviđeno zakonom, stranka nema obavezu takvog ponašanja, već je sud dužan da preduzima sve radnje koje treba da dovedu do okončanja izvršnog postupka. Izvršni postupak se smatra okončanim sprovođenjem izvršenja ili donošenjem rešenja o obustavi postupka u zakonom izričito predviđenim slučajevima. Pri tome, je sud dužan da, saglasno odredbi člana 5. stav 1. Zakona o izvršnom postupku, postupa hitno.

Predmet spora je od velikog značaja za podnositeljku, s obzirom na njenu egzistenciju, prema navodima ustavne žalbe.

Dakle, izvršni sud je, u konkretnom slučaju, prvo bio dužan da nakon izvršenog popisa pokretnih stvari izvršnih dužnika u skladu sa odredbom člana 76. stav 1. Zakona o izvršnom postupku, bez odlaganja dostavi kopiju zapisnika o popisnu, odnosno zaključka o izmeni popisa organizaciji koja je zakonom ovlašćena da registruje bezdržavinsku zalogu na pokretnim stvarima, jer se registrovano sudsko založno pravo na istoj stvari drugih izvršnih poverilaca, računa od časa sticanja, popisom, odnosno zaključkom, a od momenta registracije treća lica se ne mogu pozivati da za ovo pravo nisu znala.

Pored toga, obaveza izvršnog suda je i da se istovremeno sa popisom stvari izvrši i njihova procena, nakon čega se sačinjava zapisnik o popisu i proceni u skladu sa odredbama čl. 80. i 81. Zakona o izvršnom postupku. Prodaja popisanih stvari se sprovodi po pravnosnažnosti rešenja o izvršenju, osim ako izvršni dužnik predloži ili na predlog izvršnog poverioca pristane da se prodaja izvrši ranije, ako se radi o stvarima koje su podložne brzom kvarenju ili ako postoji opasnost od znatnog smanjenja cene popisanih stvari.

Međutim, od izvršenog popisa pokretnih stvari izvršnih dužnika 20. septembra 2007. godine, izvršni sud nije preduzeo radnje predviđene odredbama člana 76. stav 1, te čl. 80. i 81. Zakona o izvršnom postupku.

Propust podnositeljke ustavne žalbe ogleda se u tome što je iz samog toka postupka mogla očigledno zaključiti da vrednost popisanih stvari neće biti dovoljna za namirenje njenog potraživanja, te je imala mogućnost da učini verovatnim da izvršni dužnici znaju gde se nalaze stvari koje nisu pronađene, nakon čega bi izvršni sud pozvao izvršne dužnike da u roku od tri dana od dana dostavljanja poziva daju obaveštenje o mestu nalaženja stvari u skladu sa odredbom člana 79. stav 2. Zakona o izvršnom postupku.

Na osnovu svega iznetog, Ustavni sud je utvrdio da je u izvršnom postupku koji se vodio pred Opštinskim sudom u Kuli u predmetu I. 553/06 podnositeljki ustavne žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava. Kako osporeni izvršni postupak traje četiri godine i još uvek nije okončan, Ustavni sud je ocenio da se odgovornost za dužinu trajanja izvršnog postupka u najvećoj meri može pripisati nedelotvornom postupanju Opštinskog suda u Kuli.

Polazeći od navedenog, Ustavni sud je, na osnovu odredbe člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu (''Službeni glasnik RS'', broj 109/07), u prvom delu tačke 1. izreke i u tački 2. izreke ustavnu žalbu usvojio i utvrdio da je podnositeljki ustavne žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava i naložio Osnovnom sudu u Somboru - Sudskoj jedinici u Kuli da preduzme sve mere kako bi se postupak okončao u najkraćem roku.

Ustavni sud je ocenio, budući da podnositeljka ustavne žalbe nije podnela zahtev za naknadu nematerijalne štete u smislu člana 89. st. 2. i 3. Zakona o Ustavnom sudu, da je donošenje odluke kojom je utvrđena povreda prava na suđenje u razumnom roku i njeno objavljivanje u "Službenom glasniku Republike Srbije", dovoljno da se postigne adekvatna i pravična satisfakcija podnositeljki ustavne žalbe, odlučujući kao u tački 3. izreke.

6. Odlučujući o povredi prava na pravično suđenje zajemčenog odredbom člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud je ocenio da osporenim sudskim poravnanjem zaključenim pred Opštinskim sudom u Kuli P. 667/2000 od 26. januara 2001. godine nije povređeno navedeno pravo podnositeljke.

Naime, ustavna žalba je kao pravno sredstvo ustanovljena Ustavom Republike Srbije, koji je stupio na snagu 8. novembra 2006. godine.

Prema odredbi člana 84. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", broj 109/07), koji je stupio na snagu 6. decembra 2007. godine, ustavna žalba se može izjaviti u roku od 30 dana od dana dostavljanja pojedinačnog akta, odnosno od dana preduzimanja radnje kojom se povređuje ili uskraćuje ljudsko ili manjinsko pravo i sloboda zajemčena Ustavom.

Članom 113. Zakona propisano je: da se ustavna žalba može izjaviti i protiv pojedinačnog akta ili radnje državnog organa ili organizacije kojoj je povereno javno ovlašćenje, a kojim je povređeno ili uskraćeno ljudsko ili manjinsko pravo i sloboda zajemčena Ustavom, ako je taj akt ili radnja izvršena od dana proglašenja Ustava do dana stupanja na snagu ovog zakona (stav 2.); da se ustavna žalba u slučaju iz stava 2. ovog člana može izjaviti u roku od 30 dana od dana stupanja na snagu ovog zakona (stav 3.).

Iz navedenih odredaba Ustava i Zakona proizlazi da se ustavna žalba može izjaviti samo protiv pojedinačnog akta koji je donet ili radnje koja je izvršena nakon proglašenja Ustava, 8. novembra 2006. godine.

Imajući u vidu da je ustavna žalba izjavljena protiv sudskog poravnanja zaključenog pred Opštinskim sudom u Kuli P. 667/2000 od 26. januara 2001. godine, koje je doneto pre stupanja na snagu Ustava, Ustavni sud je ustavnu žalbu odbacio kao nedopuštenu, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 4) Zakona o Ustavnom sudu, jer ne postoje pretpostavke utvrđene Ustavom i Zakonom za vođenje postupka, kao u drugom delu tačke 1. izreke.

7. Polazeći od svega navedenog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 45. tačka 9) i člana 46. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, kao i člana 84. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, br. 24/08 i 27/08), doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Dragiša Slijepčević

Usvojena ustavna žalba zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti