Povreda prava na suđenje u razumnom roku i prava na imovinu u izvršnim postupcima

Kratak pregled

Ustavni sud usvojio je ustavnu žalbu i utvrdio povredu prava na suđenje u razumnom roku i prava na imovinu zbog prekomernog trajanja izvršnih postupaka za naplatu potraživanja iz radnog odnosa. Naloženo je hitno okončanje postupaka, koji traju preko šest godina.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća i sudije dr Dragiša B. Slijepčević , dr Marija Draškić, dr Agneš Kartag Odri, dr Goran Ilić, Sabahudin Tahirović, dr Dragan Stojanović i mr Milan Marković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi R. C. iz K, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 13. februara 2014 . godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba R. C. i utvrđuje da su u izvršn om postupku koji se vod i pred Osnovnim su dom u Kraljevu u predmetu I. 1013/11 (ranije predmet Opštinskog suda u Kraljevu I. 1551/07) i u izvršnom postupku koji se vodi pred Osnovnim sudom u Kraljevu u predmetu I. 1163/11 (ranije predmet Opštinskog suda u Kraljevu I. 88/08 i I. 362/08) povređena prava podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku i na imovinu, zajemčena članom 32. stav 1. i članom 58. stav 1. Ustava Republike Srbije.

2. Nalaže se Osnovnom sudu u Kraljevu da preduzme sve neophodne mere kako bi se izvršni postupci iz tačke 1. okonča li u najkraćem roku.

O b r a z l o ž e nj e

1. R. C. iz K. je 13. januara 201 1. godine Ustavnom sudu podneo ustavnu žalbu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku, zajemčenog član om 32. stav 1. Ustava, u izvršnim postupcima koji su se vodili pred Opštinskim sudom u Kraljevu u predmet ima I. 1551/07 i I. 88/08.

Podnosilac je u ustavnoj žalbi, između ostalog, naveo: da je pred Opštinskim sudom u Kraljevu vodio parnični postupak radi isplate neisplaćenih zarada u periodu od novembra 1998. godine do juna 2001. godine i parnični postupak radi naknade štete zbog izgubljene zarade u periodu od novembra 2002. godine do marta 2004. godine; da je nakon pravnosnažnog okončanja parničnih postupaka pred Opštinskim sudom u Kraljevu pokrenuo izvršne postupke početkom 2008. godine, koji nisu okončani do podnošenja ustavne žalbe.

Predložio je da Ustavni sud usvoji žalbu i naloži nadležnom sudu da preduzme sve neophodne mere, kako bi se izvršni postupci okončali u najkraćem mogućem roku.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

Odredbama člana 32. stav 1. Ustava utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbom člana 82. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11 i 18/13 – Odluka US) propisano je da se ustavna žalba može izjaviti i ako nisu iscrpljena pravna sredstva, u slučaju kada je podnosiocu žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu i spise predmeta Opštinskog suda u Kraljevu I.1551/07, I. 362/08 i I. 88/08, sada Osnovnog suda u Kraljevu I. 1013/11 i I. 1163/11 i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

3.1. Činjenice i okolnosti koje se odnose na izvršni postupak I . 1551/07

Presudom Opštinskog suda u Kraljevu P. 320/04 od 21. oktobra 200 5. godine obavezan je tuženi K. „F. v. K.“ a.d. K, da tužiocu, ovde podnosiocu ustavne žalbe, na ime naknade štete zbog izgubljene zarade za period od 4. novembra 2002. godine do 8. marta 2004. godine isplati određene novčane iznose, sa zakonskom zateznom kamatom i da mu nadoknadi troškove parničnog postupka. Presuda je postala pravnosnažna i izvršna 3 . decembra 200 7. godine. Na osnovu navedene presude, podnosilac ustavne žalbe je, kao izvršni poverilac, 12. decembra 200 7. godine podneo Opštinskom sudu u Kraljevu predlog za izvršenje zaplenom novčanih sredstava sa računa izvršnog dužnika i prenosom na račun poverioca.

Opštinski sud u Kraljevu je reše njem I. 1551/07 od 17. decembra 200 7. godine odredio predloženo izvršenje. Protiv navedenog rešenja o izvršenju žalbu je izjavi o izvršni dužni k. Okružni sud u Kraljevu je rešenjem Gž. 209/08 od 30. januara 2008. godine odbio kao neosnovanu žalbu izvršnog dužnika i potvrdio rešenje o izvršenju Opštinskog suda u Kraljevu I. 1551/07 od 17. decembra 2007. godine.

Dopisom od 12. maja 2009. godine sud je pozvao izvršnog poverioca da predloži promenu sredstva izvršenja koje je određeno rešenjem o izvršenju I. 1551/07 od 17. decembra 2007. godine, nakon čega je izvršni poverilac uredio predlog za izvršenje i predložio da se izvršenje sprovede popisom, procenom i prodajom pokretnih stvari izvršnog dužnika i da se spisi predmeta združe predmetu I. 88/08 u kojem je u toku sprovođenje izvršenja na pokretnim stvarima izvršnog dužnika.

Opštinski sud u Kraljevu je rešenjem I. 1551/07 od 26. avgusta 2009. godine odredio da će se izvršenje pravnosnažnog rešenja o izvršenju I. 1551/07 od 17. decembra 2007. godine sprovesti popisom, procenom i prodajom pokretnih stvari izvršnog dužnika i isplatom dobijenog novčanog iznosa izvršnim poveriocima i da se po pravnosnažnosti rešenja spisi predmeta združe predmetu I. 88/08. Izvršni dužnik je izjavio žalbu protiv navedenog rešenja.

Okružni sud u Kraljevu je rešenjem Gž. 2891/09 od 12. novembra 2009. godine odbio kao neosnovanu žalbu izvršnog dužnika, i potvrdio rešenje Opštinskog suda u Kraljevu I. 1551/07 od 26. avgusta 2009. godine.

Osnovni sud u Kraljevu je rešenjem I. 1551/07 od 21 . aprila 2010 . godine prekinuo postupak prinudnog izvršenja zbog restrukturiranja izvršnog dužnika.

Postupajući po žalbi izvršnog poverioca, Viši sud u Kraljevu je rešenjem Gž. 913/10 od 1. septembra 2010. godine odbio kao neosnovanu žalbu i potvrdio rešenje Osnovnog suda u Kraljevu I. 1551/07 od 21. aprila 2010. godine .

Izvršni poverilac je 21. aprila 2011. godine podneo Osnovnom sudu u Kraljevu zahtev za nastavak postupka izvršenja, pozivajući se na pravno shvatanje Vrhovnog kasacionog suda od 24. februara 2011. godine, prema kojem se izvršni postupci koji se odnose na naplatu novčanog potraživanja iz radnog odnosa utvrđenih izvršnim ispravama protiv dužnika, subjekta privatizacije u restrukturiranju, neće prekidati, a da će se prekinuti postupci nastaviti i okončati.

Osnovni sud u Kraljevu je rešenjem I. 1013/11 od 27. aprila 2011 odredio nastavak postupka izvršenja određenog rešenjem tog suda I. 1551/07 od 17. decembra 2007. godine.

Izvršni dužnik je izjavio žalbu sa predlogom za odlaganje izvršenja protiv rešenja kojim je određen nastavak postupka. Viši sud u Kraljevu je rešenjem Gž. 1434/11 od 24. avgusta 2011. godine odbio kao neosnovanu žalbu izvršnog dužnika i potvrdio rešenje Osnovnog suda u Kraljevu I. 1013/11 od 27. aprila 2011. godine.

Osnovni sud u Kraljevu je rešenjem I. 1013/11 od 12. septembra 2011. godine odbio kao neosnovan predlog izvršnog dužnika za odlaganje izvršenja. Izvršni dužnik je izjavio žalbu protiv navedenog rešenja koja je odbijena kao neosnovana rešenjem Osnovnog suda u Kraljevu Ipv I. 159/11 od 10. septembra 2011. godine.

Dopisom od 18. oktobra 2012. godine izvršni sudija je pozvao izvršnog poverioca da se izjasni da li je naplatio potraživanje, te ukoliko nije da opredeli visinu potraživanja, kao i sredstvo izvršenja. Izvršni poverilac je 29. oktobra 2012. godine obavestio sud u kojim iznosima i kada je naplatio potraživanje, ali i da smatra da mu dugovani iznos nije namiren u celosti. Nakon toga, službeno lice suda je dva puta (9. aprila i 23. maja 2013. godine) izlazilo na lice mesta kod izvršnog dužnika, kada je bilo uveravano da će izvršni dužnik izmiriti dug.

3.2. Činjenice i okolnosti koje se odnose na izvršni postupak I . 362/08

Izvršni poverilac, ovde podnosilac ustavne žalbe, je 7. februara 2008. godine podneo Opštinskom sudu u Kraljevu predlog za izvršenje protiv izvršnog dužnika - K. „F. v. K.“ a.d. K, radi naplate novčanog potraživanja po osnovu pravnosnažne i izvršne presude Opštinskog suda u Kraljevu P. 1/07 od 15. avgusta 2007. godine kojom je tuženi obavezan da mu na ime naknade štete zbog neisplaćenih zarada za period od novembra 1998. godine do juna 2001. godine isplati određene novčane iznose, sa zakonskom zateznom kamatom i da mu nadoknadi troškove parničnog postupka, tako što će se izvršenje sprovesti zaplenom novčanih sredstava sa računa izvršnog dužnika i prenosom na račun poverioca.

Opštinski sud u Kraljevu je reše njem I. 362/08 od 7 . februara 200 8. godine odredio predloženo izvršenje. Protiv navedenog rešenja žalbu je izjavi o izvršni dužni k. Okružni sud u Kraljevu je rešenjem Gž. 2561/08 od 23 septembra 2008. godine odbio kao neosnovanu žalbu izvršn og dužnika i potvrdio rešenje o izvršenju Opštinskog suda u Kraljevu I. 362/08 od 7. februara 2008. godine.

Izvršni sudija je naredbom od 21. avgusta 2009. godine naložio da se spisi predmeta združe spisima I. 88/08 i nakon toga nisu preduzimane izvršne radnje u predmetu I. 362/08.

3.3. Činjenice i okolnosti koje se odnose na izvršni postupak I . 88/08

Izvršni poverilac T.M. iz K . je 14. januara 2008. godine podneo Opštinskom sudu u Kraljevu predlog za izvršenje protiv izvršnog dužnika - K. „F. v. K.“ a.d. K, radi naplate novčanog potraživanja po osnovu pravnosnažne i izvršne presude tog suda P. 1062/03 od 16. septembra 2003. godine, tako što će se izvršenje sprovesti zaplenom novčanih sredstava sa računa izvršnog dužnika i/ili popisom i prodajom dužnikovih pokretnih stvari i/ili popisom i prodajom celokupne nepokretne imovine izvršnog dužnika.

Opštinski sud u Kraljevu je reše njem I. 88/08 od 16 . januara 200 8. godine odredio predloženo izvršenje, a zaključkom od 21. avgusta 2008. godine je rešenje o izvršenju dostavio NBS – Odeljenju za prinudnu naplat, radi sprovođenja izvršenja.

Protiv navedenog rešenja kojim je određeno izvršenje žalbu je izjavi o izvršni dužni k. Okružni sud u Kraljevu je rešenjem Gž. 856/08 od 28 marta 2008. godine odbio kao neosnovanu žalbu izvršn og dužnika i potvrdio rešenje o izvršenju Opštinskog suda u Kraljevu I. 88/08 od 16. januara 2008. godine.

Opštinski sud u Kraljevu je rešenjem I. 88/08 od 20. maja 2008. godine odbio kao neosnovan predlog izvršnog dužnika za odlaganje izvršenja određenog rešenjem I. 88/08 od 16. januara 2008. godine.

Izvršni poverilac je 18. juna 2008. godine tražio da sud sprovede izvršenje na pokretnim stvarima izvršnog dužnika.

Tokom dalje sprovedenog postupka, 16. februara 2008. godine izvršen je popis dužnikovih pokretnih stvari, obavljeno je veštačenje i utvrđena vrednost popisanih stvari. Zaključkom od 9. januara 2009. godine određeno je prvo ročište za prodaju pokretnih stvari za 3. februar 2009. godine, a rešenjem od 4. februara 2009. godine kupcu su predate pokretne stvari. Ročište za deobu iznosa ostvarenog prodajom pokretnih stvari održano je 2. marta 2009. godine, kada je doneto i rešenje o namirenju izvršnog poverioca i pridruženih poverilaca iz iznosa ostvarenog prodajom.

Drugo ročište za prodaju preostalih popisanih pokretnih stvari održano je 6. marta 2009. godine, a rešenjem od 13. marta 2009. godine stvari su predate kupcu. Ročište za deobu iznosa ostvarenog prodajom održano je 26. marta 2009. godine, nakon čega je sud doneo rešenje kojim se izvršni poverioci namiruju iz iznosa ostvarenog prodajom.

Podneskom od 26 marta 2009. godine izvršni dužnik je tražio odlaganje izvršenja, ali je njegov predlog kao neosnovan odbijen rešenjem Opštinskog suda u Kraljevu I. 88/08 od 28. aprila 2009. godine. Rešenjem Okružnog suda u Kraljevu Gž. 1465/09 od 27. maja 2009. godine je odbijena kao neosnovana žalba izvršnog dužnika izjavljena protiv rešenja Opštinskog suda u Kraljevu I. 88/08 od 28. aprila 2009. godine.

Osnovni sud u Kraljevu je rešenjem I. 88/08 od 8 . juna 2010 . godine prekinuo postupak prinudnog izvršenja zbog restrukturiranja izvršnog dužnika.

Izvršni poverilac je 9 . marta 2011. godine podneo Osnovnom sudu u Kraljevu zahtev za nastavak postupka izvršenja, pozivajući se na pravno shvatanje Vrhovnog kasacionog suda od 24. februara 2011. godine.

Osnovni sud u Kraljevu je rešenjem I. 1163/11 od 16. juna 2011 odredio nastavak postupka izvršenja određenog rešenjem tog suda I. 88/08 od 16. januara 2008. godine.

Izvršni dužnik je izjavio žalbu sa predlogom za odlaganje izvršenja protiv rešenja kojim je određen nastavak postupka.

Osnovni sud u Kraljevu je rešenjem Ipv I 170/11 od 14. oktobra 2011. godine odbio kao neosnovanu žalbu izvršnog dužnika izjavljenu protiv rešenja Osnovnog suda u Kraljevu I. 1163/11 od 16. juna 2011. godine.

Rešenjem Osnovnog suda u Kraljevu I. 1163/11 od 24. januara 2012. godine, na predlog izvršnog dužnika, određen je zastoj u postupku u trajanju od šest meseci, jer je sud ocenio da je celishodno zastati sa postupkom izvršenja, imajući u vidu privredni značaj izvršnog dužnika i da izvršni poverioci ne gube svoja prava na novčano potraživanje, već se samo realizacija tog prava odlaže za izvestan period.

Podneskom od 2. februara 2012. godine podnosilac ustavne žalbe, kao jedan od izvršnih poverilaca u predmetu I. 1163/11, je tražio da sud po hitnom postupku sprovede izvršenje u oba izvršna predmeta I. 1013/11 i I. 1163/11, a nakon isteka roka od šest meseci, u kojem je bio određen zastoj postupka, izvršni poverilac je ponovo tražio da sud preduzme potrebne radnje u cilju okončanja izvršnih postupaka.

Osnovni sud u Kraljevu je 17. aprila 2013. godine doneo zaključak kojim je odredio da će se izvršenje određeno rešenjem o izvršenju ovog suda I. 362/08 od 7. februara 2008. godine radi naplate novčanog potraživanja izvršnog poverioca R. C. iz K. protiv izvršnog dužnika sprovesti putem popisa, procene i prodaje pokretnih stvari – mašina i opreme koje se nalaze u prostorijama izvršnog dužnika, nakon čega više nisu preduzimane radnje u izvršnom postupku.

4. Razmatrajući osnovanost ustavne žalbe sa stanovišta povrede prava na suđenje u razumnom roku, Ustavni sud je utvrdio da je izvršni postupak I. 1551/07, čije se trajanje osporava, započe o podnošenjem predloga za izvršenje Opštinskom sudu u Kraljevu, 1 2. decembra 2007. godine i da do danas, nakon više od šest godina, još uvek nije okončan , i da je izvršni postupak I. 362/088, koji je združen predmetu I. 88/08, započeo podnošenjem predloga za izvršenje Opštinskom sudu u Kraljevu 7. februara 2008. godine i da do danas, nakon više od pet i po godina, nije okončan.

Po oceni Ustavnog suda, nadležni sudovi nisu postupali efikasno kako bi se predmetni izvršni postupci okonča li u najkraćem roku i izvršni poverilac namirio. Naime, nakon što je rešenjem I. 1551/07 od 17. decembra 2007. godine odredio predloženo izvršenje, sud skoro godinu i po dana nije predizumao izvršne radnje u postupku do 12. maja 2009. godine, kada je pozvao izvršnog poverioca da predloži promenu sredstva izvršenja. Nakon toga, skoro godinu dana do 21. aprila 2010. godine, kada je odredio prekid postupka zbog restrukturiranja izvršnog dužnika, sud nije preduzimao radnje izvršenja. Takođe, nakon što je rešenjem I. 362/08 od 7. februara 2008. godine odredio predloženo izvršenje do pridruživanja navedenog predmeta predmetu I. 88/08 naredbom postupajućeg sudije od 21. avgusta 2009. godine, skoro godinu i po dana sud nije preduzeo nijednu izvršnu radnju u predmetu. Ustavni sud je, pritom, imao u vidu da je izvršni postupak u predmetu I. 1551/07 bio u prekidu od aprila 2010. do aprila 2011. godine zbog postupka restruktuiranja nad izvršnim dužnikom, a izvršni postupak u predmetu I. 88/08 od 8. jula 2010. godine do 16. juna 2011. godine, ali ni ta okolnost ne može biti opravdavajući razlog za neprimereno trajanje postupaka izvršenja (videti npr. Odluku Ustavnog suda Už–1918/2010 od 13. oktobra 2011. godine , Už – 3863/2010 od 23. oktobra 2013. godine i dr.).

Ustavni sud, takođe, ističe da novčano potraživanje iz radnog odnosa dosuđeno pravnosnažnom sudskom odlukom ulazi u imovinu poverioca, te da, stoga, nesprovođenje izvršenja sudske odluke kojom je to potraživanje dosuđeno predstavlja povredu prava na mirno uživanje imovine zajemčenog odredbom člana 58. stav 1. Ustava. U konkretnom slučaju, podnosilac us tavne žalbe je u periodu od preko pet godina onemogućen da mirno uživa svoju imovinu, te se svako dalje nesprovođenje izvršenja ne može smatrati srazmernim i opravdanim ograničenjem prava podnosi oca u cilju zaštite javnog interesa. Takođe, Ustavni sud prilikom odlučivanja u postup ku po ustavnoj žalbi uvažava i praksu međunarodnih institucija za zaštitu ljuds kih prava, stav Evropskog suda za ljudska prava po kome propust države da izvrši pravnosnažnu presudu ili drugu izvršnu ispravu izrečenu u korist podnosioca predstavke predstavlja mešanje u njegovo pravo na mirno uživanje imovine (videti presudu "Vlahović protiv Srbije" od 16. decembra 2008. godine). Takođe, Ustavni sud je u svojoj Odluci Už-1499/08 od 16. jula 2009. godine zauzeo stav da svako novčano potraživanje dosuđeno pravnosnažnom sudskom odlukom ulazi u imovinu poverioca, te da, stoga, nesprovođenje izvršenja sudske odluke kojom je to potraživanje utvrđeno predstavlja povredu prava na mirno uživanje imovine, garantovanog odredbom člana 58. stav 1. Ustava.

Imajući u vidu sve navedeno, a s obzirom na to da pravnosnažna i izvršna presuda Opštinskog suda u Kraljevu P. 320/04 od 21. oktobra 200 5. godine i pravnosnažna i izvršna presuda Opštinskog suda u Kraljevu P. 1/07 od 15. avgusta 2007. godine nisu izvršen e ni posle više od pet godina nakon podnošenja predloga za izvršenje, Ustavni sud ko nstatuje da su podnosiocu ustavne žalbe u izvršnom po stupku koji se vodio pred Opštinskim sudom u Kraljevu u predmetu I. 1551/07, a sada se vodi pred Osnovnim sudom u Kraljevu u predmetu I . 1013//11, i u izvršnom postupku koji se vodio pred Opštinskim sudom u Kraljevu u predmetu I. 88/08 (ranije I. 362/08), a sada se vodi pred Osnovnim sudom u Kraljevu u predmetu I. 1163/11, povređen a prav a na suđenje u razumnom roku i na imovinu, zajemčen a odredb ama čl . 32. i 58. Ustava.

Stoga je Ustavni sud, saglasno odredbama člana 89. st. 1. i 2. Zakona o U stavnom sudu, u tački 1. izreke usvojio ustavnu žalbu, a u tački 3. izreke odredio da se štetne posledice utvrđene povrede Ustavom zajemčenog prava otklone nalaganjem nadležnom sudu da preduzme sve neophodne mere kako bi se izvršni postupci iz tačke 1. okonča li u najkraćem roku.

5. Polazeći od izloženog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić, s.r.