Odluka Ustavnog suda o povredi prava na pravično suđenje zbog neosnovane obustave izvršnog postupka

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja ustavnu žalbu, utvrđujući povredu prava na pravično suđenje. Izvršni sud je neosnovano obustavio postupak jer poverilac nije dostavio tačnu adresu dužnika, iako je dostavio zvanične podatke iz Agencije za privredne registre. Ovakva odluka predstavlja preterani formalizam.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća i sudije Milan Stanić, dr Milan Škulić, Miroslav Nikolić, dr Dragana Kolarić, Tatjana Babić, dr Milan Marković i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi F. R . K . iz Temerina, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike Sr bije, na sednici Veća održanoj 26. oktobra 2017. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba F . R . K . i utvrđuje da je rešenjem Osnovnog suda u Novom Sadu Ipv I. 39/15 od 16. januara 2015. godine povređeno pravo podnositeljke ustavne žalbe na pravično suđenje , iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

2. Poništava se rešenje Osnovnog suda u Novom Sadu Ipv I. 39/15 od 16. januara 2015. godine i određuje da navedeni sud donese novu odluku o prigovoru podnositeljke ustavne žalbe izjavljenom protiv rešenja istog a suda I. 4424/11 od 25. decembra 201 4. godine.

3. Odbacuje se zahtev podnositeljke ustavne žalbe za naknadu materijalne štete.

O b r a z l o ž e nj e

1. F. R . K . iz Temerina je , 2. marta 2015. godine, preko punomoćnika E. H , advokata iz Temerina, Ustavnom sudu podnela ustavnu žalbu protiv rešenja Osnovnog suda u Novom Sadu Ipv I. 39/15 od 16. januara 2015. godine , zbog povrede prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, prava na jednaku zaštitu prava i pravno sredstvo iz člana 36. Ustava i prava na imovinu iz člana 58. Ustava.

Podnositeljka ustavne žalbe navodi da je izvršni sud zaključkom naložio njoj da označi tačnu adresu izvršnog dužnika koji ima svojstvo privrednog društva, pa da je podnositeljka postupila po tom nalogu dostavljajući podatke o sedištu izvršnog dužnika koji se nalaze na veb-sajtu registra Agencije za privredne registre. Ističe da je Osnovni sud u Novom Sadu uprkos tome doneo osporeno rešenje kojim je obustavio izvršni postupak, a da nisu postojali zakonski razlozi za obustavu prinudnog izvršenja. Podnositeljka ustavne žalbe predlaže da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu, poništi osporeno drugostepeno rešenje i utvrdi joj pravo na naknadu štete shodno odredbi člana 89. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnositeljke ustavne žal be povređeno ili uskraćeno njeno Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je izvršio uvid u spise predmeta Osnovnog suda u Novom Sadu I. 4424/11, te je utvrdio sledeće činjenice i okolnosti koje su od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnopravnoj stvari:

Izvršni poverilac F. R . K, ovde podnositeljka ustavne žalbe, podnela je 21. oktobra 2011. godine Osnovnom sudu u Novom Sadu predlog za izvršenje protiv izvršnog dužnika d.o.o. „M.“ iz Novog Sada, na osnovu pravnosnažne i izvršne presude zbog izostanka istog suda P. 10147/2010 od 8. decembra 2010. godine, kojom je dužnik obavezan da na ime duga isplati poveriocu iznos od 200.395,20 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 28. septembra 2009. godine, kao i troškove parničnog postupka. Predložila je da se izvršenje sprovede plenidbom novčanih sredstava sa računa izvršnog dužnika i njihovim prenosom na račun izvršnog poverioca. U predlogu za izvršenje je navedeno da se sedište izvršnog dužnika nalazi u Ulici Đ . br. 10 u Novom Sadu.

Osnovni sud u Novom Sadu je 28. oktobra 2011. godine doneo rešenje I. 4424/11, kojim je usvojio navedeni predlog i odredio prinudno izvršenje protiv izvršnog dužnika. U spisima predmeta postoji povratnica iz koje proizlazi da rešenje o izvršenju nije dostavljeno izvršnom dužniku zbog njegovog preseljenja.

Narodna banka Srbije – Odeljenje za prinudnu naplatu je dopisom od 22. novembra 2011. godine obavestila izvršni sud da je potraživanje izvršnog poverioca samo delimično namireno u iznosu od 3.436,89 dinara.

Imajući u vidu da je račun izvršnog dužnika bio u blokadi, izvršni poverilac je podneskom od 10. oktobra 2012. godine predložila da se izvršenje sprovede na celokupnoj imovini izvršnog dužnika, pa da Osnovni sud u Novom Sadu pribavi izjavu o imovini od izvršnog dužnika. U tom smislu, prvostepeni sud je 16. oktobra 2012. godine doneo rešenje I. 4424/11, kojim je naložio izvršnom dužniku da u roku od pet radnih dana od dana prijema tog rešenja dostavi sudu overenu izjavu o imovini ili da pristupi u sud radi davanja te izjave. U spisima predmeta postoji povratnica u kojoj je konstatovano da je sud pokušao da izvrši dostavljanje navedenog rešenja i da je izvršni dužnik „ obavešten i da nije podigao pošiljku“.

Osnovni sud u Novom Sadu je zaključkom od 13. novembra 2012. godine naložio izvršnom poveriocu da u roku od pet radnih dana od dana prijema zaključka dostavi putem Agencije za privredne registre tačnu adresu izvršnog dužnika, s obzirom na to da je dužnik nepoznat na adresi u Ulici Đ. br. 10 u Novom Sadu .

Izvršni poverilac je uz podnesak od 22. novembra 2012. godine dostavio izvod sa veb-sajta Agencije za privredne registre iz koga proizlazi da se sedište izvršnog dužnika nalazi na pomenutoj adresi, ističući i da izvršni dužnik nema posebnu adresu za prijem pošte, niti adresu za prijem elektronske pošte.

U spisima predmeta postoji dostavna naredba postupajućeg sudije od 27. novembra 2012. godine da se rešenje o izvršenju dostavi izvršnom dužniku preko oglasne table suda. Rešenje o prinudnom izvršenju je 6. decembra 2012. godine pribijeno na oglasnu tablu suda, dok je 12. decembra 2012. godine to r ešenje skinuto sa oglasne table.

Osnovni sud u Novom Sadu je 25. januara 2013. godine doneo rešenje I. 4424/11, kojim je naložio izvršnom dužniku da u roku od pet radnih dana od dana prijema tog rešenja dostavi sudu overenu izjavu o imovini ili da pristupi u sud radi davanja te izjave.

Izvršni dužnik je 30. aprila 2013. godine dostavio izvršnom sudu overenu izjavu u kojoj je navedeno da dužnik ne poseduje bilo kakvu pokretnu i nepokretnu imovinu, te da su mu računi u blokadi. U izjavi je konstatovano da se sedište izvršnog dužnika nalazi na adresi u Ulici Đ. br. 10 u Novom Sadu.

Imajući u vidu pomenutu izjavu, Osnovni sud u Novom Sadu je zaključkom od 19. februara 2014. godine naložio izvršnom poveriocu da u roku od pet radnih dana od dana prijema zaključka stavi dalji predlog za vođenje ovog postupka.

Izvršni poverilac je podneskom od 11. marta 2014. godine predložila da sud nastavi sprovođenje izvršenja plenidbom pokretnih stvari izvršnog dužnika.

U zapisnicima o popisu i proceni od 16. maja i 1. septembra 2014. godine je konstatovano da je sudski izvršitelj izašao na lice mesta, pa da se sedište izvršnog dužnika nekada nalazilo na adresi u Ulici Đ. br. 10 u Novom Sadu i da je lokal ispražnjen od lica i stvari.

Osnovni sud u Novom Sadu je zaključkom od 25. septembra 2014. godine naložio izvršnom poveriocu da u roku od pet radnih dana od dana prijema zaključka dostavi tačnu adresu za izvršnog dužnika.

Izvršni poverilac je uz podnesak od 6. oktobra 2014. godine dostavila izvod sa veb-sajta Agencije za privredne registre prema kome se sedište izvršnog dužnika nalazi na adresi u Ulici Đ. br. 10 u Novom Sadu.

Osnovni sud u Novom Sadu je 25. decembra 2014. godine doneo rešenje I. 4424/2011, kojim je obustavio predmetni izvršni postupak, ističući da izvršni poverilac nije postupio po zaključku prvostepenog suda.

Odlučujući o prigovoru izvršnog poverioca, veće Osnovnog suda u Novom Sadu je donelo osporeno rešenje Ipv I. 39/15 od 16. januara 2015. godine kojim je odbilo kao neosnovan prigovor i potvrdilo prvostepeno rešenje, prihvatajući pravni stav izvršnog sudije i ističući da nisu od uticaja na odlučivanje navodi prigovora prema kojim je izvršni poverilac dostavio sudu podatak o sedištu izvršnog dužnika koji odgovara podacima iz registra Agencije za privredne registre.

4. Odredbama Ustava, na čiju se povredu poziva podnositeljka u ustavnoj žalbi, utvrđeno je: da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da se jemči jednaka zaštita prava pred sudovima i drugim državnim organima, imaocima javnih ovlašćenja i organima autonomne pokrajine i jedinica lokalne samouprave i da s vako ima pravo na žalbu ili drugo pravno sredstvo protiv odluke kojom se odlučuje o njegovom pravu, obavezi ili na zakonu zasnovanom interesu (član 36.); da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (član 58. stav 1.).

Odredbama Zakona o izvršenju i obezbeđenju („Službeni glasnik RS“, br. 31/11 i 99/11), koji se primenjivao na predmetni izvršni postupak, bilo je propisano: da se dostavljanje izvršnom dužniku koji je pravno lice ili preduzetnik vrši na adresu sedišta pravnog lica ili preduzetnika koje je upisano u registru Agencije za privredne registre i drugim javnim registrima, te da je izvršni poverilac dužan da sudu dostavi adresu izvršnog dužnika koja odgovara adresi iz evidencije nadležnog organa iz st. 1. ovog člana (član 29. st. 1. i st. 3.); da sud obustavlja izvršenje ako je izvršna isprava pravnosnažno, odnosno konačno ukinuta, preinačena, poništena ili stavljena van snage, usled smrti stranke koja nema naslednika, usled prestanka stranke koja je pravno lice, a nema pravnog sledbenika, ako je potraživanje prestalo, usled propasti predmeta izvršenja, ako nema imovine koja može biti predmet izvršenja i iz drugih razloga predviđenih zakonom (član 76. stav 1. tač. 1), 2), 3), 4), 5), 6) i 7)); da će sud, odnosno izvršitelj, ako se p rilikom popisa ne nađu stvari koje mogu biti predmet izvršenja, obavestiti o tome izvršnog poverioca koji nije prisustvovao popisu i da izvršni poverilac može, u roku od 45 dana od dana prijema obaveštenja o bezuspešnom popisu, odnosno od dana bezuspešnog popisa kome je prisustvovao, predlož iti da se ponovo sprovede popis, dok izvršitelj može da ponavlja popis i bez predloga izvršnog poverioca, pa da će sud, ako izvršni poverilac u tom roku ne predloži da se popis ponovo sprovede ili ako se ni prilikom ponovnog popisa ne nađu stvari koje mogu biti predmet izvršenja, obustaviti izvršenje (član 91. st. 1, 4. i 5.).

Odredbama Zakona o privrednim društvima („Službeni glasnik RS“, 36/11, 99/11, 83/14 i 5/15), koje su od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnopravnoj stvari, je propisano: da se registracija društava i preduzetnika, odnosno registracija podataka i dokumenata propisanih ovim zakonom obavlja u skladu sa zakonom o registraciji (član 5.); da treća lica koja se u pravnom prometu pouzdaju u registrovane podatke ne mogu snositi štetne pravne posledice proistekle iz netačno registrovanih podataka (član 6. stav 1.); da privredno društvo posluje i učestvuje u pravnom prometu pod poslovnim imenom koje je registrovalo u skladu sa zakonom o registraciji i da poslovno ime obavezno sadrži naziv, pravnu formu i mesto u kome je sedište društva (član 22. st. 1. i st. 2.).

5. Razmatrajući navode ustavne žalbe o povredi prava podnositeljke na pravično suđenje u predmetnom izvršnom postupku, Ustavni sud je zaključio da podnositeljka svoje tvrdnje o povredi prava zajemčenog odredbom člana 32. stav 1. Ustava zasniva na činjenici da je Osnovni sud u Novom Sadu proizvoljno ocenio da ona nije postupila po zaključku suda kojim joj je naloženo da dostavi podatak o sedištu izvršnog dužnika. Podnositeljka ustavne žalbe insistira na tome da je dostavila tražene podatke, pouzdajući se u informacije sa veb-sajta Agencije za privredne registre koja vodi evidenciju privrednih subjekata i podataka o tim subjektima koji su bitni za pravni promet, pa da u konkretnom slučaju nisu postojali razlozi za obustavljanje ovog prinudnog izvršenja.

Polazeći od navedenog, Ustavni sud je najpre konstatovao da je osporeno rešenje doneto u fazi sprovođenja prinudnog namirenja potraživanja podnositeljke ustavne žalbe nakon što je podnositeljka podnela predlog da se promeni sredstvo izvršenja, odnosno da se izvršenje sprovede prodajom pokretnih stvari izvršnog dužnika. Osnovni sud u Novom Sadu je posle dva bezuspešna pokušaja popisa pokretnih stvari izvršnog dužnika doneo zaključak od 25. septembra 2014. godine kojim je naložio podnositeljki ustavne žalbe da dostavi podatak o sedištu izvršnog dužnika. Navedeni prvostepeni sud je, nakon što je podnositeljka ustavne žalbe dostavila izvod sa veb-sajta Agencije za privredne registre koji sadrži traženi podatak, doneo rešenje kojim je obustavio predmetni izvršni postupak, a koje je potvrđeno osporenim drugostepenim rešenjem. Prvostepeni sudija i drugostepeno veće izvršnog suda su ocenili da podnositeljka ustavne žalbe , u konkretnom slučaju , nije postupila po pomenutom zaključku od 25. septembra 2014. godine.

U tom kontekstu, Ustavni sud je pre svega imao u vidu procesna ovlašćenja izvršnog suda u slučaju bezuspešnog popisa pokretnih stvari izvršnog dužnika na kojima je predloženo sprovođenje izvršenja. Ukoliko se prilikom popisa ne nađu pokretne stvari koje mogu biti predmet izvršenja, izvršni sud (odnosno izvršitelj) je u skladu sa odredbama člana 91. Zakona o izvršenju i obezbeđenju iz 2011. godine, koji se primenjivao na predmetni izvršni postupak, imao dužnost da o tome obavesti izvršnog poverioca koji nije prisustvovao popisu. Ovaj procesni zakon je izvršnom poveriocu dao rok od 45 dana za izjašnjenje o daljem toku izvršnog postupka, čiji se početak razlikovao u zavisnosti od toga da li je izvršni poverilac prisustvovao radnjama sprovođenja izvršenja od strane suda ili izvršitelja. Tako je organ nadležan za sprovođenje izvršenja bio u obavezi da na licu mesta pouči izvršnog poverioca o mogućnosti da u roku od 45 dana predloži da se ponovo sprovede popis pokretnih stvari, odnosno da u formi zaključka o toj mogućnosti obavesti izvršnog poverioca koji nije prisustvovao prvom popisu. S tim u vezi, Ustavni sud je konstatovao da je izvršni sud, kada se radi o prinudnom izvršenju koje se sprovodi popisom, procenom i prodajom pokretnih stvari izvršnog dužnika, imao procesno ovlašćenje da obustavi izvršni postupak samo u dva slučaja. Izvršni sud je u skladu sa odredbom člana 91. stav 5. Zakona o izvršenju i obezbeđenju iz 2011. godine mogao da posegne za navedenom procesnom merom ukoliko izvršni poverilac u ostavljenom roku nije predložio da se ponovo sprovede popis ili ukoliko sud ili izvršitelj prilikom drugog pokušaja ne nađu stvari na kojima bi se moglo sprovesti izvršenje. Dakle, rešenje o obustavljanju prinudnog izvršenja je moglo biti pravna posledica kako pasivnog držanja izvršnog poverioca u izvršnom postupku, tako i postojanja objektivnog razloga koji onemogućava sprovođenje izvršenja na predloženom predmetu. Polazeći od navedenog, Ustavni sud je utvrdio da Osnovni sud u Novom Sadu nije doneo rešenje o obustavljanju postupka sa bilo kojim od navedena dva razloga, već da je naprotiv doneo zaključak od 25. septembra 2014. godine kojim je naložio podnositeljki ustavne žalbe da dostavi podatak o sedištu izvršnog dužnika, te da je podnositeljka u skladu sa odredbama člana 29. Zakona o izvršenju i obezbeđenju iz 2011. godine dostavila izvod sa veb-sajta Agencije za privredne registre koja vodi evidenciju o traženim podacima, pa da je navedeni izvršni sud uprkos tome doneo osporeno rešenje kojim je obustavio predmetni izvršni postupak, nalazeći da podnositeljka nije postupila po nalogu suda. S obzirom na sve izneto, a posebno imajući u vidu specifičnu sadržinu navedenog zaključka Osnovnog suda u Novom Sadu i da Agencija za privredne registre predstavlja regulatorno telo koje vodi evidenciju o privrednim subjektima i podacima vezanim za te subjekte koji su bitni za pravni promet, te da treća lica koja se pouzdaju u registrovane podatke prema odredbi člana 6. stav 1. Zakona o privrednim društvima ne mogu snositi štetne pravne posledice proistekle iz netačno registrovanih podataka, Ustavni sud smatra da, obustavljanje ovog izvršnog postupka sa obrazloženjem da podnositeljka ustavne žalbe nije dostavila podatak o sedištu izvršnog dužnika, predstavlja tipičan primer preteranog formalizma postupajućeg izvršnog suda. U tom svetlu, Ustavni sud ukazuje na stav Evropskog suda za ljudska prava da su sudovi obavezni da primene pravila postupka izbegavajući preterani formalizam koji bi ugrozio pravičnost postupka i preteranu fleksibilnost koja bi učinila beznačajnim proceduralne zahteve predviđene zakonima (presuda Eşim protiv Turske, broj predstavke 59601/09). Takođe, Ustavni sud nalazi da je osporeno drugostepeno rešenje izraz i arbitrernog presuđenja, imajući u vidu da Zakon o izvršenju i obezbeđenju iz 2011. godine nije poznavao kao razlog za obustavljanje izvršnog postupka eventualno nepostupanje izvršnog poverioca po nalogu suda da dostavi podatak o sedištu izvršnog dužnika. Stoga je Ustavni sud ocenio da je osporenim rešenjem Osnovnog suda u Novom Sadu Ipv I. 39/15 od 16. januara 2015. godine povređeno pravo podnositeljke ustavne žalbe na pravično suđenje, te je usvojio ustavnu žalbu u ovom delu, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 18/13-Odluka US, 40/15-dr. zakon i 103/15), odlučujući kao u tački 1. izreke.

Ustavni sud je našao da se štetne posledice učinjene povredom prava na pravično suđenje mogu otkloniti jedino poništajem osporenog rešenja Osnovnog suda u Novom Sadu Ipv I. 39/15 od 16. januara 2015. godine i određivanjem da navedeni sud u ponovnom postupku donese novu odluku o prigovoru podnositeljke ustavne žalbe izjavljenom protiv rešenja istog a suda I. 4424/11 od 25. decembra 2014. godine , pa je, saglasno odredbi člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, odlučeno kao u tački 2. izreke.

Budući da je u ovoj ustavnopravnoj stvari poništeno osporeno drugostepeno re šenje i da će prigovor podnositeljke ustavne žalbe biti predmet ponovnog preispitivanja i odlučivanja pred Osnovnim sudom u Novom Sadu, Ustavni sud nije posebno ispitivao tvrdnje podnositeljke o povredi prava na jednaku zaštitu prava i pravno sredstvo iz člana 36. Ustava i prava na imovinu iz člana 58. stav 1. Ustava u predmetnom izvršnom postupku.

Razmatrajući zahtev podnositeljke ustavne žalbe za naknadu materijalne štete, Ustavni sud je uzeo u obzir da će se štetne posledice zbog učinjene povrede prava na pravično suđenje otkloniti poništajem osporenog drugostepenog rešenja. Polazeći od iznetog, Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, odbacio zahtev za naknadu materijalne štete, odlučujući kao u tački 3. izreke.

6. Na osnovu svega navedenog i odredaba člana 42b stav 1. tačka 1), člana 45. tačka 9) i člana 47. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, kao i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, broj 103/13), Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić, s.r.

Odluka Ustavnog suda o povredi prava na pravično suđenje zbog neosnovane obustave izvršnog postupka

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti