Odluka Ustavnog suda o odbijanju ustavne žalbe zbog navodne pristrasnosti suda

Kratak pregled

Ustavni sud odbija ustavnu žalbu podnetu zbog navodne pristrasnosti sudija u sporu za naknadu štete zbog manje isplaćenih plata. Sud je utvrdio da navodi o pristrasnosti i sukobu interesa nisu potkrepljeni dokazima, a osporene presude su ustavnopravno prihvatljive.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Bosa Nenadić i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Vesna Ilić Prelić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, dr Dragan Stojanović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Goluba Gostimirovića i Vladana Stojiljkovića, obojica iz Svilajnca, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 27. januara 2010. godine, doneo je

 

O D L U K U

 

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Goluba Gostimirovića i Vladana Stojiljkovića izjavljena protiv presude Vrhovnog suda Srbije Rev. 527/08 od 13. novembra 2008. godine i presude Okružnog suda u Jagodini Gž1. 454/07 od 4. decembra 2007. godine.

 

O b r a z l o ž e nj e

1. Golub Gostimirović i Vladan Stojiljković, obojica iz Svilajnca, su 10. februara 2009. godine, preko punomoćnika Milana Cvetkovića, advokata iz Beograda, podneli Ustavnom sudu ustavnu žalbu protiv presude Vrhovnog suda Srbije Rev. 527/08 od 13. novembra 2008. godine i presude Okružnog suda u Jagodini Gž1. 454/07 od 4. decembra 2007. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje zajemčenog odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

U ustavnoj žalbi se ističe da je pravo na pravično suđenje podnosiocu povređeno time što u parničnom postupku koji je prethodio podnošenju ustavne žalbe, a koji je pokrenut po tužbi podnosilaca ustavne žalbe, sudovi nisu donosili odluke, primenjujući merodavne zakone, već primenjujući „obrazac koji je stvoren na sastanku zastupnika tužene strane, sa jedne strane, i predsednika Vrhovnog suda Srbije, te predsednika građanskog odeljenja Vrhovnog suda Srbije, koji ima za cilj da se po svaku cenu tužbeni zahtev tužioca, koji se odnosi na vojne plate, odbije“. Takođe se navodi da postupajuće sudije Okružnog suda u Jagodini „nisu održale poverenje u svoju nezavisnost, jer su i one tužile državu za naknadu štete zbog manje isplaćenih plata, pa da je tako postojao sukob interesa, ali da se „ove sudije nisu isključile iz odlučivanja u parnici tužilaca“. U ustavnoj žalbi se opisuje i tok postupka koji nije osporen ovom ustavnom žalbom, a koji se vodio pred Opštinskim sudom u Ćupriji i, po žalbi, pred Okružnim sudom u Jagodini. Od Ustavnog suda se traži da poništi presudu Vrhovnog suda Srbije Rev. 527/08, kojom se odbija kao neosnovana revizija tužilje izjavljena protiv presude Okružnog suda u Jagodini Gž1. 454/07 od 4. decembra 2007. godine, kao i da poništi navedenu presudu Okružnog suda u Jagodini.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku, uvidom u pismene isprave priložene spisima ovog predmeta utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Podnosioci ustavne žalbe su podneli tužbu Opštinskom sudu u Svilajncu protiv Republike Srbije, Ministarstva Odbrane, kojom su tražili da se tužena obaveže da na ime naknade materijalne štete koja im je pričinjena uskraćivanjem isplate plate u punom iznosu zbog neodređivanja vrednosti boda i pogrešno obračunate plate za vremenski period od januara 2000. godine pa do decembra 2006. godine, za Vladana Stojiljkovića, odnosno do decembra 2003. godine, za Goluba Gostimirovića, isplati taksativno navedene iznose, sa zakonskom zateznom kamatom. Presudom P1. 68/06 od 24. jula 2007. godine, Opštinski sud u Svilajncu je odbio ovaj tužbeni zahtev kao neosnovan. U obrazloženju presude je navedeno da je rešenjima-naredbama nadležnih organa tužene utvrđena plata tužilaca po svim osnovama, da su ona pravnosnažna jer ih tužioci nisu osporili niti tražili izmenu, te da je plata tužilaca za sporni period isplaćena upravo po tim rešenjima i u skladu sa Uredbom o platama i drugim novčanim primanjima profesionalnih vojnika i civilnih lica u Vojsci Jugoslavije i Odlukom Savezne Vlade o određivanju koeficijenta za utvrđivanje ukupnog iznosa, pa da stoga ne postoji odgovornost organa tužene jer nezakonitog rada nije bilo. Takođe je navedeno da je sud u dokaznom postupku izveo sve predložene dokaze za koje je našao da su od uticaja za utvrđivanje relevantnih činjenica za donošenje odluke u ovoj pravnoj stvari.

Rešavajući o žalbi, Okružni sud u Jagodini je 4. decembra 2007. godine doneo osporenu presudu Gž1. 454/07 kojom je odbio žalbu tužilaca – ovde podnosilaca ustavne žalbe kao neosnovanu i potvrdio presudu Opštinskog suda u Svilajncu P1. 68/06 od 24. jula 2007. godine. U obrazloženju ove presude navedeno je da je, po mišljenju tog suda, prvostepeni sud „pravilno zauzeo stav da tužiocima ne pripada razlika u plati, sa razloga što se plata tužiocima prema čl. 52 st. 1. Uredbe o platama i drugim novčanim primanjima profesionalnih vojnika i civilnih lica u VJ ... utvrđuje po osnovu naredbe, odnosno rešenja o postavljenju na formacijsko, odnosno radno mesto i podataka o oceni rezultata rada, a obračunava se i isplaćuje po platnom spisku ... Kako je plata tužiocima isplaćena u skladu sa odlukom nadležnog organa kojim se određuje i obračunava visina plate pripadnika VJ i tako obračunata plata u celosti redovno isplaćivana, to zahtev tužilaca za isplatu plata u većem iznosu od one koja je odlukom nadležnog organa utvrđena, nije osnovan“.

Vrhovni sud Srbije je 13. novembra 2008. godine, odlučujući o reviziji tužilaca izjavljenoj protiv presude Okružnog suda u Jagodini Gž1. 454/07 od 4. decembra 2007. godine, doneo osporenu presudu Rev. 527/08 kojom se revizija odbija kao neosnovana. U obrazloženju ove odluke je navedeno da su „pravilno nižestepeni sudovi primenili materijalno pravo odbijanjem tužbenog zahteva“ i da se „neosnovano u reviziji ukazuje na pogrešnu primenu materijalnog prava i tvrdi da su usled nepravilnog određivanja vrednosti boda od strane nadležnog organa tužene, tužioci pretrpeli štetu“. Takođe je navedeno da „činjenica isplate plata u skladu sa pravnosnažnim pojedinačnim upravnim aktom, sama po sebi, ne predstavlja nepravilan i nezakonit rad državnog organa da bi država, kao pravno lice bila odgovorna za naknadu štete na osnovu člana 172. ZOO“. Po oceni Vrhovnog suda država bi bila odgovorna kada bi nadležni organ bez zakonskog razloga uskratio isplatu u celini ili delimično, ili vršio selekciju prilikom ispunjenja obaveze po rešenjima nadležnog organa ili na drugi način nepravilno ili nezakonito postupao.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbama Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 125/04) propisano je: da je sudija dužan uzdržati se od suđenja kad postoje razlozi koji dovode u sumnju njegovu nepristrasnost (član 65.); da sudija ne može vršiti sudijsku dužnost (isključenje) ako između sudije i lica iz ovog stava teče neka druga parnica ili između njih postoji sukob interesa (član 66. stav 1. tačka 5); da o žalbi protiv presude odlučuje drugostepeni sud (član 355. stav 3.); da drugostepeni sud ispituje prvostepenu presudu u onom delu u kome se pobija žalbom, a ako se iz žalbe ne vidi u kom se delu presuda pobija, drugostepeni sud će uzeti da se presuda pobija u delu u kome stranka nije uspela u parnici, da drugostepeni sud ispituje prvostepenu presudu u granicama razloga navedenih u žalbi, pazeći po službenoj dužnosti na bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 361. stav 2. tač. 1, 2, 5, 7. i 9. i na pravilnu primenu materijalnog prava (član 372. st. 1. i 2.); da će drugostepeni sud presudom odbiti žalbu kao neosnovanu i potvrditi prvostepenu presudu kad nađe da ne postoje razlozi zbog kojih se presuda pobija, kao ni razlozi na koje pazi po službenoj dužnosti (član 375.); da u obrazloženju presude, odnosno rešenja drugostepeni sud treba da oceni žalbene navode od značaja i da navede razloge koje je uzeo u obzir po službenoj dužnosti (član 382. stav 1.); da o reviziji odlučuje Vrhovni sud Srbije (član 396.); da revizijski sud ispituje pobijanu presudu samo u onom delu u kome se ona pobija revizijom i u granicama razloga navedenih u reviziji, pazeći i po službenoj dužnosti na bitnu povredu odredaba parničnog postupka iz člana 361. stav 2. tačka 9. ovog zakona i na pravilnu primenu materijalnog prava (član 399.); da će revizijski sud presudom odbiti reviziju kao neosnovanu ako utvrdi da ne postoje razlozi zbog kojih je revizija izjavljena, kao ni razlozi na koje pazi po službenoj dužnosti (član 405. stav 1.);

Odredbama Zakona o Vojsci Jugoslavije („Službeni list SRJ“, br. 43/94, 28/96, 44/99, 74/99, 3/02 i 37/02), koji se primenjuje u konkretnom sporu, bilo je propisano: da se ukupan iznos sredstava za plate profesionalnih vojnika utvrđuje prema zvaničnom podatku o neto-zaradi koja služi kao osnov za utvrđivanje zarada zaposlenih u republici članici na čijoj teritoriji je sedište Saveznog ministarstva za odbranu, objavljenom u službenom glasilu te republike, s tim da prosečna plata po činu i položajna plata profesionalnih oficira i oficira po ugovoru ne može biti manja od tri niti veća od pet neto-zarada iz ovog stava, s tim da prosečna plata po činu i položajna plata profesionalnih podoficira i podoficira po ugovoru iznose od 65% do 70%, a prosečna plata vojnika po ugovoru, po činu i dužnosti od 55% do 60% od prosečne plate po činu i položajne plate svih profesionalnih oficira, da ako su ukupna sredstva za plate iz stava 1. ovog člana veća od sredstava koja bi se utvrdila primenom propisa koji se odnose na utvrđivanje sredstava za isplatu zarada zaposlenih u republici članici na čijoj teritoriji se nalazi sedište Saveznog ministarstva za odbranu, Savezna vlada može umanjiti do 20% iznose sredstava za plate utvrđene prema odredbama stava 1. ovog člana (član 75.); da Savezna vlada propisuje, između ostalog, platu po činu, platu po činu i dužnosti, položajnu platu, vojni dodatak, posebni deo plate, rokove za isplatu i najnižu položajnu grupu za čin (član 87.).

Uredbom o platama i drugim novčanim primanjima profesionalnih vojnika i civilnih lica u Vojsci Jugoslavije („Službeni list SRJ“, br. 35/94, 9/96, 1/2000 i 54/02), koja se primenjuje u konkretnom sporu, bilo je propisano: da se ovom uredbom propisuju uslovi i merila za utvrđivanje plate i drugih novčanih primanja profesionalnih vojnika i civilnih lica u Vojsci Jugoslavije (u daljem tekstu: Vojska), da se plata i druga novčana primanja profesionalnih vojnika izražavaju bodovima (član 1.); da Savezna vlada, u smislu čl. 75. i 137. Zakona, određuje koeficijent za utvrđivanje ukupnog iznosa sredstava za plate profesionalnih vojnika i civilnih lica u Vojsci, da ministar odbrane, u okviru ukupnih iznosa novčanih sredstava iz stava 1. ovog člana, donosi odluku o vrednosti boda odnosno vrednosti koeficijenta za obračunavanje plata i drugih novčanih primanja profesionalnih vojnika i civilnih lica u Vojsci (član 52.); da se plata profesionalnom vojniku utvrđuje na osnovu naredbe, odnosno rešenja o postavljenju na formacijsko, odnosno radno mesto i podataka o oceni rezultata rada, a obračunava se i isplaćuje po platnom spisku (član 53.).

Odredbom tačke 1. Odluke Savezne vlade o izmeni Odluke o određivanju koeficijenta za utvrđivanje ukupnog iznosa sredstava za plate profesionalnih vojnika i civilnih lica u Vojsci Jugoslavije („Službeni list SRJ“, br. 35/94, 9/96 i 1/2000), koja se primenjuje u konkretnom sporu, bilo je propisano da koeficijent za utvrđivanje ukupnog iznosa sredstava za plate profesionalnih vojnika iznosi 3,0, prema neto zaradi po zaposlenom isplaćenoj za prethodni mesec u privredi republike članice na čijoj je teritoriji sedište Saveznog ministarstva za odbranu.

5. Ispitujući razloge i navode iznete u ustavnoj žalbi sa stanovišta navedene odredbe člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud je u sprovedenom postupku utvrdio da podnosiocima ustavne žalbe nije povređeno pravo na pravično suđenje.

Ocenjujući, pre svega, pravo na nepristrasno suđenje, kao element prava na pravično suđenje, a imajući u vidu navode iz ustavne žalbe da su „sudije Vrhovnog suda Srbije održale sastanak sa tuženom stranom u postupku“ na kome je „postignut dogovor“ za „dalji tok parnice“ kao i da je Okružni sud u Jagodini prilikom odlučivanja primenio „obrazac“ sa tog sastanka, a ne zakon, te navode o postojanju sukoba interesa postupajućih sudija Okružnog suda u Jagodini, Ustavni sud je, uvidom u dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu, utvrdio da navodi podnosilaca ustavne žalbe o zavisnosti i pristrasnosti postupajućih sudija Okružnog suda u Jagodini i Vrhovnog suda Srbije nisu potkrepljeni i dokazima koji bi ukazivali na to. Naime i prema stavu Evropskog suda za ljudska prava (videti presudu Evropskog suda za ljudska prava Hauschildt protiv Danske st. 47-49), pretpostavlja se da postoji lična nepristrasnost propisno izabranog sudije, a da bi se dokazala subjektivna pristrasnost, zahtevaju se dokazi konkretne pristrasnosti. Za objektivnu pristrasnost, po ovom stavu, potrebno je dokazati postojanje objektivno opravdanog straha od pristrasnosti. Međutim, prema oceni Ustavnog suda, činjenica da su postupajuće sudije Okružnog suda u Jagodini i Vrhovnog suda Srbije, odnosno jedan broj njih, u nekom drugom postupku takođe tužile državu za isplatu razlike zarade, ne ukazuje na postojanje sukoba interesa, odnosno opravdan strah od njihove pristrasnosti u obavljanju sudijske dužnosti u postupcima u kojima sude.

Ustavni sud je, s druge strane, utvrdio da su osporene presude doneli Ustavom i zakonom ustanovljeni sudovi, u granicama svojih nadležnosti i u postupku sprovedenom na osnovu zakona, dajući ustavnopravno prihvatljive razloge na kojima se one zasnivaju. Naime, po oceni Ustavnog suda, Okružni sud u Jagodini i Vrhovni sud Srbije u osporenim odlukama odgovorili su na bitne navode podnosilaca i obrazložili svoje pravno stanovište u ovoj pravnoj stvari, tako da se ne može smatrati da je to stanovište posledica proizvoljnog tumačenja suda i neprihvatljive primene materijalnog prava.

6. Saglasno izloženom i odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu (''Službeni glasnik RS'', broj 109/07), Ustavni sud je odbio ustavnu žalbu kao neosnovanu.

7. Na osnovu odredbe člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, Sud je doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Bosa Nenadić