Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja ustavnu žalbu, utvrđujući povredu prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku koji je trajao šest godina i tri meseca. Iako je poverilac delimično doprineo dužini, glavni uzrok je neefikasno postupanje suda, te je dosuđena naknada štete.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća, i sudije dr Bosa Nenadić, Katarina Manojlović Andrić, dr Olivera Vučić, Predrag Ćetković, Milan Stanić, Bratislav Đokić i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Jovane Miočinović iz Inđije, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 4. februara 2016. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Jovane Miočinović i utvrđuje da je povređeno pravo podnositeljke ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, u izvršnom postupku koji je vođen pred Osnovnim sudom u Sremskoj Mitrovici – Sudska jedinica u Inđiji u predmetu I. 366/10.

2. Utvrđuje se pravo podnositeljke ustavne žalbe na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 400 evra, u dinarskoj protivvrednosti po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate. Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava – razdeo Ministarstva pravde, u roku od četiri meseca od dana dostavljanja ove odluke Ministarstvu.

O b r a z l o ž e nj e

1. Jovana Miočinović iz Inđije podnela je, 8. marta 2013. godine, preko punomoćnika Nikole Jasike, advokata iz Inđije, Ustavnom sudu ustavnu žalbu, zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku, zajemčenog odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, kao i članom 6. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, u izvršnom postupku koji je vođen pred Osnovnim sudom u Sremskoj Mitrovici – Sudska jedinica u Inđiji u predmetu I. 366/10.

Podnositeljka je u ustavnoj žalbi između ostalog, navela: da je u svojstvu izvršnog poverioca 8. novembra 2006. godine podnela Opštinskom sudu u Inđiji predlog za izvršenje protiv izvršnog dužnika S. J; da je izvršni postupak okončan 4. februara 2013. godine, što je suprotno članu 5. Zakona o izvršnom postupku i članu 6. Zakona o izvršenju i obezbeđenju, jer je izvršni sud bio dužan da hitno postupa; da smatra da joj je postupanjem Opštinskog suda u Inđiji i Osnovnog suda u Sremskoj Mitrovici – Sudska jedinica u Inđiji povređeno pravo na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava. Predložila je da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu, a istakla je i zahtev za naknadu nematerijalne štete.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U postupku pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je, iz sadržine ustavne žalbe i na osnovu uvida u priložene dokaze i spise predmeta Osnovnog suda u Sremskoj Mitrovici – Sudska jedinica u Inđiji I. 366/10, utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Izvršni poverilac, ovde podnositeljka ustavne žalbe, podnela je, 8. novembra 2006. godine, Opštinskom sudu u Inđiji predlog za izvršenje na osnovu izvršne isprave protiv izvršnog dužnika S.J. iz Inđije, radi naplate novčanog potraživanja u iznosu od 98.750,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom i troškovima izvršnog postupka, popisom, procenom i prodajom pokretnih stvari izvršnog dužnika.

Opštinski sud u Inđiji doneo je rešenje o izvršenju I. 450/06 od 14. novembra 2006. godine.

Izvršni sud je preduzimao radnje popisa pokretnih stvari izvršnog dužnika od strane sudskog izvršitelja 14. februara, 1. marta, 13. i 26. aprila 2007. godine, a prva prodaja popisanih i procenjenih pokretnih stvari zakazana je za 22. jun 2007. godine.

Izvršni poverilac je podneskom od 28. maja 2007. godine predložio promenu sredstva izvršenja, prodajom 1/4 dela nepokretnosti izvršnog dužnika u ZK. UL. broj 5051, KO Inđija.

Iz sadržine zapisnika o javnom nadmetanju od 22. juna 2007. godine proizlazi da prva prodaja pokretnih stvari izvršnog dužnika nije uspela, a da je izvršni poverilac predložio da se zakaže i druga javna prodaja.

Opštinski sud u Inđiji je rešenjem I. 450/06 od 4. jula 2007. godine usvojio predlog izvršnog poverioca za promenu sredstva izvršenja i obustavio izvršni postupak određen rešenjem I. 450/06 od 14. novembra 2006. godine popisom, procenom i prodajom pokretnih stvari izvršnog dužnika, a nastavio prodajom ¼ suvlasničkog udela na nepokretnosti izvršnog dužnika.

Podnescima od 28. septembra 2007. i 14. februara 2008. godine izvršni poverilac je ukazivao izvršnom sudu da rešenje I. 450/06 od 4. jula 2007. godine nije dostavljeno izvršnom dužniku. Navedeno rešenje je dostavljeno izvršnom dužniku nakon osam meseci od dostavljanja izvršnom poveriocu i zemljišno-knjižnom odeljenju suda.

Rešenjem Opštinskog suda u Inđiji I. 228/07 od 28. marta 2008. godine je određeno izvođenje dokaza građevinskim veštačenjem, radi utvrđivanja tržišne vrednosti ¼ suvlasničkog udela nepokretnosti izvršnog dužnika.

Podneskom od 30. aprila 2009. godine izvršni poverilac je predložio promenu predmeta izvršenja, tako što je predložio izvršenje na drugoj nepokretnosti izvršnog dužnika.

Osnovni sud u Sremskoj Mitrovici – Sudska jedinica u Inđiji doneo je rešenje I. 366/10 od 28. aprila 2010. godine kojim je usvojio predlog izvršnog poverioca za promenu predmeta izvršenja i obustavio izvršenje određeno rešenjem Opštinskog suda u Inđiji I. 450/06 od 4. jula 2007. godine na ¼ suvlasničkog udela na nepokretnosti izvršnog dužnika, a nastavio izvršenje zabeležbom rešenja o izvršenju u javnu knjigu, utvrđenjem vrednosti nepokretnosti i prodajom nepokretnosti izvršnog dužnika na kojoj je samovlasnik radi namirenja potraživanja izvršnog poverioca. Istim rešenjem stavljeno je van snage rešenje Opštinskog suda u Inđiji I. 228/07 od 28. marta 2008. godine o izvođenju dokaza građevinskim veštačenjem radi utvrđivanja tržišne vrednosti ¼ suvlasničkog udela nepokretnosti izvršnog dužnika.

Navedeno rešenje dostavljeno je izvršnom dužniku 12. juna 2011. godine preko Policijske uprave Sremska Mitrovica – Policijska stanica Inđija.

Izvršni poverilac je podnescima od 25. marta i 13. juna i 12. jula 2011. godine predlagao da izvršni sud odredi izvođenje dokaza građevinskim veštačenjem, radi utvrđivanja vrednosti nepokretnosti na kojoj je određeno izvršenje.

Po predujmljivanju troškova veštačenja i sprovedenom veštačenju, izvršni sud je zaključkom I. 366/10 od 21. februara 2012. godine utvrdio da vrednost nepokretnosti izvršnog dužnika iznosi 141.694,00 dinara.

Izvršni sud je na ročištu za prvu javnu prodaju od 13. marta 2012. godine konstatovano da javno nadmetanje nije održano, jer dostava zaključka o prodaji za izvršnog dužnika nije bila uredna.

Na ponovnom ročištu za prvu javnu prodaju od 3. aprila 2012. godine je utvrđeno da je prva javna prodaja nepokretnosti izvršnog dužnika ostala bez uspeha iz razloga što se nije prijavio niko od zainteresovanih kupaca.

Na ročištu za drugu javnu prodaju od 24. aprila 2012. godine nepokretnost izvršnog dužnika dodeljena je izvršnom poveriocu kao jedinom ponuđaču, za cenu od 42.508,00 dinara.

Zaključkom izvršnog suda I. 366/10 od 6. jula 2012. godine dodeljena je nepokretnost izvršnog dužnika kupcu – izvršnom poveriocu kao najpovoljnijem ponudiocu po ceni od 42.508,00 dinara, a zaključkom od istog datuma je i predata nepokretnost kupcu – izvršnom poveriocu.

Rešenjem Osnovnog suda u Sremskoj Mitrovici – Sudska jedinica u Inđiji I. 366/10 od 4. februara 2013. godine je obustavljen izvršni postupak određen rešenjem Opštinskog suda u Inđiji I. 450/06 od 14. novembra 2006. godine i ukinute su sve sprovedene radnje.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava je utvrđeno da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Zakonom o izvršnom postupku ("Službeni glasnik RS", broj 125/04) koji se primenjivao u vreme podnošenja predloga za izvršenje bilo je propisano da je u postupku izvršenja i obezbeđnja sud dužan da postupa hitno (član 5. stav 1.)

Zakonom o izvršenju i obezbeđenju ("Službeni glasnik RS“, br. 31/11, 99/11, 109/13-Odluka US, 55/14 i 139/14 ) je propisano da je postupak izvršenja i obezbeđenja hitan i da u postupku izvršenja i obezbeđenja odlaganje nije dozvoljeno, osim ako zakonom nije izričito propisano drugačije (član 6.).

5. Ocenjujući najpre navode i razloge ustavne žalbe sa stanovišta Ustavom zajemčenog prava na suđenje u razumnom roku, na čiju se povredu podnositeljka ustavne žalbe poziva, a polazeći od utvrđenih činjenica i okolnosti, Ustavni sud je utvrdio da je predlog za izvršenje na osnovu izvršne isprave podnet 8. novembra 2006. godine Opštinskom sudu u Inđiji i da je izvršni postupak okončan rešenjem Osnovnog suda u Sremskoj Mitrovici – Sudska jedinica u Inđiji I. 366/10 od 4. februara 2013. godine.

Analizirajući dužinu trajanja osporenog izvršnog postupka, Ustavni sud je utvrdio da je navedeni postupak trajao šest godina i tri meseca.

Navedeno trajanje izvršnog postupka samo po sebi ukazuje da postupak nije okončan u okviru razumnog roka. Međutim, razumna dužina trajanja sudskog postupka je relativna kategorija, koja zavisi od niza činilaca koji se moraju uzeti u obzir u svakom pojedinom slučaju prema njegovim specifičnim okolnostima. Složenost činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanje podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, postupanje nadležnih sudova i priroda postavljenog zahteva, odnosno značaj prava o kome se odlučuje za podnosioca ustavne žalbe su kriterijumi koji utiču na ocenu dužine trajanja postupka i određuju da li je postupak okončan u okviru razumnog roka ili ne.

Ispitujući navedene kriterijume za utvrđivanje postojanja povrede prava na suđenje u razumnom roku u konkretnom slučaju, Ustavni sud je ocenio da u ovom predmetu nije bilo posebno složenih činjeničnih i pravnih pitanja o kojima bi se postupajući sud izjašnjavao.

Ispitujući ponašanje podnosi teljke ustavne žalbe, Ustavni sud je utvrdio da su podnositeljka i njen punomoćnik delimično doprineli dužini trajanja izvršnog postupka. Naime, izvršni poverilac je mesec dana pre zakazane prve prodaje popisanih i procenjenih pokretnih stvari izvršnog dužnika predložio promenu sredstva izvršenja, i to izvršenjem na ¼ suvlasničkog udela na nepokretnosti izvršnog dužnika, iako iz sadržine izvoda iz zemljišne knjige Opštinskog suda u Inđiji proizlazi da je na ¼ dela nepokretnosti (prizemne stambene zgrade) na ime izvršnog dužnika uknjiženo pravo zaloge – hipoteke za iznos od 253.312,18 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom do izmirenja duga radi obezbeđenja naplate poreza u korist Poreske uprave Stara Pazova. Ustavni sud je mišljenja da je izvršnom poveriocu i njegovom punomoćniku ova okolnost da je ¼ dela nepokretnosti na ime izvršnog dužnika opterećena hipotekom, morala biti poznata i da bi izvršenje na takvoj nepokretnosti bilo otežano. Nakon nepune dve godine, izvršni poverilac je predložio promenu predmeta izvršenja, izvršenjem na nepokretnosti izvršnog dužnika na kojima nema tereta.

Ocenjujući postupanje suda u izvršnom postupku, Ustavni sud je našao da izvršni sud, u konkretnom slučaju, nije preduzeo sve mere i radnje na koje je po zakonu bio obavezan kako bi se postupak okončao u razumnom roku.

Izvršni sud je nakon donošenja rešenja o izvršenju preduzimao radnje popisa, procene i prodaje pokretnih stvari izvršnog dužnika. Nakon donošenja rešenja kojim je dozvolio promenu sredstva izvršenja, izvršni sud je nakon dve urgencije izvršnog poverioca dostavio navedeno rešenje izvršnom dužniku, odnosno nakon osam meseci od dostavljanja izvršnom poveriocu. Ustavni sud nalazi da od donošenja rešenja kojim je određeno izvođenje dokaza građevinskim veštačenjem radi utvrđivanja ¼ tržišne vrednosti nepokretnosti izvršnog dužnika od 28. marta 2008. godine do donošenja rešenja kojim je usvojen predlog izvršnog poverioca za promenu predmeta izvršenja 28. aprila 2010. godine, više od dve godine, izvršni sud nije preduzimao nikakve radnje u postupku. Po dostavljanju rešenja o promeni predmeta izvršenja izvršnom dužniku, izvršni sud je tek nakon dve urgencije izvršnog poverioca odredio izvođenje dokaza veštačenjem radi utvrđivanja vrednosti nepokretnosti na kojoj je određeno izvršenje. Nakon jedne neodržane i dve održane javne prodaje, dodele i predaje nepokretnost izvršnog dužnika – kupcu, odnosno izvršnom poveriocu kao najpovoljnijem ponudiocu, izvršni postupak je obustavljen.

Bitna karakteristika izvršnog postupka je njegov prinudni karakter koji određuje osnovna načela tog postupka. Jedno od tih načela je načelo oficijelnosti koje od suda zahteva aktivno ponašanje sve do okončanja izvršnog postupka, te je sud dužan hitno da preduzima sve radnje koje treba da dovedu do sprovođenja izvršenja i okončanja izvršnog postupka, što u konkretnoj situaciji nije bio slučaj. Osnovni razlog dugog trajanja predmetnog izvršenja je neefikasno delovanje Opštinskog suda u Inđiji, odnosno Osnovnog suda u Sremskoj Mitrovici – Sudska jedinica u Inđiji, nepostupanje u rokovima propisanim zakonom i nekorišćenje svih procesnih ovlašćenja koja su sudu stajala na raspolaganju.

Ustavnopravna ocena sprovedenog postupka u ovoj građanskopravnoj stvari, zasnovana na praksi Ustavnog suda, kao i Evropskog suda za ljudska prava, potvrđuje da je u konkretnom slučaju povređeno pravo podnositeljke ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava. Ustavni sud je, stoga, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 18/13-Odluka US, 40/15-dr.zakon i 103/15), ustavnu žalbu usvojio, odlučujući kao tački 1. izreke.

6. Na osnovu odredbe člana 89. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je u tački 2. izreke odlučio da se pravično zadovoljenje podnositeljke ustavne žalbe zbog konstatovane povrede prava ostvari utvrđenjem prava na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 400 evra, u dinarskoj protivvrednosti obračunatoj po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate. Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava – razdeo Ministarstva pravde, u roku od četiri meseca od dana dostavljanja ove odluke Ministarstvu, saglasno članu 1. Zakona o dopuni Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 103/15).

Prilikom odlučivanja o visini nematerijalne štete koju je podnosilac ustavne žalbe pretrpeo zbog učinjene povrede prava, Ustavni sud je cenio sve okolnosti od značaja za njeno utvrđenje u konkretnom slučaju, a posebno dužinu trajanja izvršnog postupka i doprinos podnositeljke ustavne žalbe. Ustavni sud smatra da navedeni novčani iznos predstavlja adekvatnu pravičnu kompenzaciju za povredu prava koju je podnositeljka ustavne žalbe pretrpela zbog neažurnog postupanja sudova. Odlučujući o visini naknade nematerijalne štete, Ustavni sud je imao u vidu postojeću praksu ovoga suda, praksu Evropskog suda za ljudska prava u sličnim slučajevima, ekonomsko-socijalne prilike u Republici Srbiji, kao i samu suštinu naknade nematerijalne štete kojom se oštećenom pruža odgovarajuće zadovoljenje.

7. S obzirom na navedeno, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić

Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti