Odluka Ustavnog suda o povredi prava u dugotrajnom stečajnom postupku

Kratak pregled

Ustavni sud usvojio je ustavne žalbe bivših zaposlenih i utvrdio povredu prava na suđenje u razumnom roku i prava na imovinu. Stečajni postupak nad preduzećem sa društvenim kapitalom trajao je preko osam godina, a potraživanja podnosilaca nisu u celosti namirena.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Snežana Marković, predsednik Veća, i sudije Miroslav Nikolić, dr Tijana Šurlan, Tatjana Đurkić, dr Milan Škulić, dr Vladan Petrov, dr Tamaš Korhec ( Korhecz Tamás) i dr Dragana Kolarić, članovi Veća, u postupku po ustavnim žalb ama Ž. J, V . P, S . G, M . P, N . D, Đ . V, A . S, D . R, J . M, S . Ž, S . R, I . Č . i M . S, svih iz Šapca, M . K . iz Klenka i M . V . iz Jelenče, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 21. decembra 2023. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvajaju se ustavne žalbe Ž. J, V . P, S . G, M . P, Đ . V, A . S, D . R, J . M, S . R, I . Č , M . S . i M . K . i utvrđuje da su podn osiocima ustavnih žalbi povređena prava na suđenje u razumnom roku i na imovinu , zajemčena odredb ama člana 32. stav 1. i član a 58. stav 1. Ustava Republike Srbije , u stečajnom postupku vođenom pred Privrednim sudom u Valjevu u predmetu St. 104/10.

2. Utvrđuje se pravo Ž. J, V . P, S . G, M . P, Đ . V, A . S, D . R, J . M, S . R, I . Č , M . S . i M . K . na naknadu nematerijalne štete svakom u iznosu od po 800 evra, u dinarskoj protivvrednosti po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate. Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava – razdeo Ministarstva pravde, u roku od četiri meseca od dana dostavljanja ove odluke Ministarstvu.

3. Utvrđuje se pravo Ž. J, V . P, S . G, M . P, Đ . V, A . S, D . R, J . M, S . R, I . Č , M . S . i M . K . na naknadu materijalne štete svakom u visini potraživanja utvrđenih u stečajnom postupku vođenom pred Privrednim sudom u Valjevu u predmetu St. 104/10, umanjenog za iznose koji su im u stečajnom postupku isplaćeni. Naknade se isplaćuju na teret budžetskih sredstava – razdeo Ministarstva pravde, u roku od četiri meseca od dana dostavljanja ove odluke Ministarstvu.

4. Odbacuju se ustavn e žalb e N. D, S . Ž . i M . V .

5. Odbacuju se zahtev i podnosilaca ustavn ih žalb i za naknadu troškova postupka pred Ustavnim sudom.

O b r a z l o ž e nj e

1. Ž. J, V . P, S . G, M . P, N . D, Đ . V, A . S, D . R, J . M, S . Ž, S . R, I . Č . i M . S, svi iz Šapca, M . K . iz Klenka i M . V . iz Jelenče, podneli su Ustavnom sudu, 25. februara 2019. godine i 25. marta 2019. godine , preko punomoćnika M. J, advokata iz Kule i punomoćnika D. B, advokata iz Šapca, ustavne žalbe zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku i prava na imovinu, zajemčenih odredbama člana 32. stav 1. i člana 58. stav 1. Ustava Republike Srbije, u stečajnom postupku vođenom pred Privrednim sudom u Valjevu u predmetu St. 104/10, kao i člana 6. stav 1. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda i člana 1. Protokola 1 uz Evropsku konvenciju, čije postojanje povrede Ustavni sud razmatra u odnosu na odgovarajuće odredbe Ustava.

Ustavni sud je, saglasno odredbama člana 43. st. 1. i 3. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, broj 103/13), spojio postupke po ustavnim žalbama, radi jedinstvenog postupanja.

U ustavnim žalb ama se, pored ostalog, navodi: da su podnosioci pred Opštinskim sudom u Šapcu vodili spor ove protiv tuženog preduzeća „Z.“ ad Šabac radi isplate neisplaćene zarade za 2006. godinu , a tuženi je presudama ili poravnanjima obavezan da tužiocima isplati određene iznose; da je nad izvršnim dužnikom rešenjem Privrednog suda u Valjevu St. 104/10 od 28. juna 2010. godine otvoren stečajni postupak, koji je okončan februara 2019. godine, rešenjem o zaključenju stečajnog postupka , koje je objavljeno u „Službenom glasniku R epublike Srbije“, broj 9, od 13. februara 2019. godine, a pravnosnažno 22. februara 2019. godine; da do otvaranja postupka stečaja potraživanja podnosilaca nisu isplaćena kako dobrovoljno, tako ni prinudnim putem; da su zaposleni koji su se opredelili da im radni odnos prestane u skladu sa programima za rešavanje viška zaposlenih, 31. decembra 2007. godine potpisivali sporazum o regulisanju međusobnih prava i obaveza po osnovu rada, kojim je bilo predviđeno da se odriču toga da sudskim putem zahtevaju isplatu neisplaćenih potraživanja; da su podnosioci ustavnih žalb i u stečajnom postupku prijavili potraživanja koje su im utvrđena, ali nisu naplaćena ni u stečajnom postupku; da podnosioci nisu mogli da realizuju navedene pravnosnažne sudske presude i da naplate potraživanja, čime im je povređeno ustavno pravo na imovinu iz člana 58. stav 1. Ustava i člana 1. Protokola 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda; da budući da se radi o potraživanjima koja su dospela za naplatu 2006. i 2007. godine, kada su navedene sudske presude postale p ravnosnažne i izvršne, da je postupak stečaja trajao punih osam godina, to je podnosiocima povređeno i pravo na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava. Predlaže se d a Ustavni sud utvrdi da su podnosiocima povređena navedena ustavna prava i da im dosudi naknadu nematerijalne štete u iznosu od po 2.000, odnosno po 3.000 evra, u dinarskoj protivvrednosti , naknadu materijalne štete u visini potraživanja utvrđenih u stečajnom postupku, kao i naknadu troškova na ime sastava ustavn ih žalb i.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje se zakonom.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je, u sprovedenom postupku iz dokumentacije priložene uz ustavn e žalb e i uvidom u dopis e Pr ivrednog suda u Valjevu VIII Su 44/202 2-13 od 26. oktobra 2022. godine i VIII Su 44- /2023-23 od 19. oktobra 2023. godine i potvrdu Agencije za privredne registre BD 48536/2021 od 8. juna 2021. godine , utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari :

Rešenjem Privrednog suda u Valjevu St. 104/10 od 28. juna 2010. godine otvoren je stečajni postupak nad stečajnim dužnikom AD za proizvodnju sredstava za zaštitu bilja „Z.“ u stečaju , Ša bac.

Prvo poverilačko ročište održano je 6. avgusta 2010. godine, a 4. oktobra 2010. godine je doneto rešenje o sprovođenju stečajnog postupka putem bankrotstva. Ispitna ročišta su održana 15. oktobra 2010. godine, 29. aprila i 25. jula 2011. godine i doneti su zaključci o listi utvrđenih i osporenih potraživanja stečajnih i razlučnih poverilaca. Ukupno su primljene 263 prijave potraživanja, s tim što su se pojedine prijave odnosile na više poverilaca.

Podnosiocu Ž. J . je zaključkom Privrednog suda u Valjevu St. 104/10 od 15. oktobra 2010 godine utvrđeno potraživanje na ime glavnog duga u iznosu od 56.072,00 dinara, na ime kamate u iznosu od 46.647,00 dinara i na ime troškova u iznosu od 20.153,00 dinara u trećem isplatnom redu koje je na osnovu rešenja o završnoj deobi od 17. januara 2018. godine namireno u iznosu od 1.743,00 dinara, što iznosi 1,579% namirenja priznatog potraživanja i razlučnog u iznosu od 3.245,08 dinara što iznosi 1,579% namirenja priznatog razlučnog kao stečajnog poverioca u trećem isplatnom redu. Po osnovu rešenja o deobi stečajne mase prenosom neunovčene imovine na poverioce procenat učešća potraživanja poverilaca u okviru trećeg isplatnog reda iznosi 0,0055% tako da je iznos utvrđenog potraživanja koje se prenosi 1.239,31 dinara, a utvrđeno potraživanje koj e je osta lo nenamireno iznosi 107.406,35 dinara.

Podnosiocu S. G . je zaključkom Privrednog suda u Valjevu St. 104/10 od 15. oktobra 2010. godine utvrđeno potraživanje na ime glavnog duga u iznosu od 77.464,00 dinara u trećem isplatnom redu koje je na osnovu rešenja o završnoj deobi od 17. januara 2018. godine namireno u iznosu od 1.223,13 dinara, što iznosi 1,579% namirenja priznatog potraživanja. Po osnovu rešenja o deobi stečajne mase prenosom neunovčene imovine na poverioce procenat učešća potraživanja poverilaca u okviru trećeg isplatnog reda iznosi 0,0039% tako da je iznos utvrđenog potraživanja koje se prenosi 869,67 dinara, a utvrđenog potraživanja koji je ostalo nenamireno iznosi 75.371,20 dinara.

Podnosiocu M. P . je zaključkom Privrednog suda u Valjevu St. 104/10 od 29. aprila 2011. godine utvrđeno potraživanje u iznosu od 21.052,00 dinara u prvom isplatnom redu koje je rešenjem o glavnoj deobi od 19. novembra 2013. godine namireno u iznosu od 100%. Isti podnosilac je prijavio potraživanje i na ime glavnog duga u iznosu od 172.752,00 dinara koje je utvrđeno istim zaključkom suda i svrstano u treći isplatni red, te je rešenjem o završnoj deobi od 17. januara 2018. godine namireno u iznosu od 2.727,69 dinara, što iznosi 1,579% namirenja priznatog potraživanja. Po osnovu rešenja o deobi stečajne mase prenosom neunovčene imovine na poverioce procenat učešća potraživanja poverilaca u okviru trećeg isplatnog reda iznosi 0,0086% tako da je iznos utvrđenog potraživanja koje se prenosi 1.939,45 dinara, a utvrđeno potraživanje koje je osta lo nenamireno iznosi 168.084,86 dinara.

Podnosiocu M. K . je zaključkom Privrednog suda u Valjevu St. 104/10 od 15. oktobra 2010 . godine utvrđeno potraživanje na ime glavnog duga u iznosu od 143.190,00 dinara i na ime kamate u iznosu od 106.971,00 dinara u trećem isplatnom redu koje je rešenjem o završnoj deobi od 17. januara 2018. godine namireno u iznosu od 3.530,45 dinara, a što iznosi 1,579% namirenja priznatog potraživanja. Po osnovu rešenja o deobi stečajne mase prenosom neunovčene imovine na poverioce procenat učešća potraživanja poverilaca u okviru trećeg isplatnog reda iznosi 0,0112% , tako da je iznos utvrđenog potraživanja koje se prenosi 2.510,22 dinara, a utvrđeno potraživanje koje je ostalo nenamireno iznosi 217.552,53 dinara.

Podnosiocu Đ. V . je zaključkom Privrednog suda u Valjevu St. 104/10 od 15. oktobra 2010. godine utvrđeno potraživanje na ime glavnog duga u iznosu od 139.143,00 dinara u trećem isplatnom redu koje je rešenjem o završnoj deobi od 17. januara 2018. godine namireno u iznosu od 2.197,02 dinara, što iznosi 1,579% namirenja priznatog potraživanja. Po osnovu rešenja o deobi stečajne mase prenosom neunovčene imovine na poverioce procenat učešća potraživanja poverilaca u okviru trećeg isplatnog reda iznosi 0,0069% tako da je iznos utvrđenog potraživanja koje se prenosi 1.562,13 dinara, a utvrđeno potraživanje koj e je osta lo nenamireno iznosi 135.383,85 dinara.

Podnosiocu A. S . je zaključkom Privrednog suda u Valjevu St. 104/10 od 29. aprila 2011. godine utvrđeno potraživanje u iznosu od 21.052,00 dinara u prvom isplatnom redu koje je rešenjem o glavnoj deobi od 19. novembra 2013. godine namireno u iznosu od 100%. Isti podnosilac je prijavio potraživanje i na ime glavnog duga u iznosu od 56.073,00 dinara, na ime kamate u iznosu od 47.406,00 dinara, kao i iznos od 170.313,00 dinara koje je utvrđeno istim zaključkom suda i svrstano u treći isplatni red, a osporeno je potraživanje u iznosu od 5.000,00 dinara na ime kamate. Prema rešenju o završnoj deobi od 17. januara 2018. godine namireno je potraživanje u iznosu od 1.424,79 dinara, što iznosi 1,579% namirenja priznatog potraživanja, kao i u iznosu od 2.689,19 dinara što iznosi 1,579% namirenja priznatog potraživanja. Po osnovu rešenja o deobi stečajne mase prenosom neunovčene imovine na poverioce procenat učešća potraživanja poverilaca u okviru trećeg isplatnog reda iznosi 0,00 45% tako da iznos utvrđenog potraživanja koje ostaje nenamireno iznosi 87.797,82 dinara. Po osnovu rešenja o deobi stečajne mase prenosom neunovčene imovine na poverioce procenat učešća potraživanja poverilaca u okviru trećeg isplatnog reda iznosi 0,0085%, tako da je iznos utvrđenog potraživanja koje se prenosi 1.912,06 dinara, a utvrđeno potraživanje koje je osta lo nenamireno iznosi 165.711,75 dinara.

Podnosiocu D. R . je zaključkom Privrednog suda u Valjevu St. 104/10 od 29. aprila 2011. godine utvrđeno potraživanje u iznosu od 21.052,00 dinara u prvom isplatnom redu koje je rešenjem o glavnoj deobi od 19. novembra 2013. godine namireno u iznosu od 100%. Isti podnosilac je prijavio potraživanje i na ime glavnog duga u iznosu od 171.422,00 dinara, na ime kamate u iznosu od 136.962,01 dinar, koje je utvrđeno istim zaključkom suda i svrstano u treći isplatni red. Prema rešenju o završnoj deobi od 17. januara 2018. godine namireno je potraživanje u iznosu od 4.282,01 dinar, što iznosi 1,579% namirenja priznatog potraživanja. Po osnovu rešenja o deobi stečajne mase prenosom neunovčene imovine na poverioce procenat učešća potraživanja poverilaca u okviru trećeg isplatnog reda iznosi 0,0135% , tako da je iznos utvrđenog potraživanja koje se prenosi 3.044,60 dinara, a utvrđeno potraživanje koje je ostao nenamireno iznosi 263.864,43 dinara.

Podnosiocu V. P . je zaključkom Privrednog suda u Valjevu St. 104/10 od 15. oktobra 2010. godine utvrđeno potraživanje na ime glavnog duga u iznosu od 252.340,00 dinara i na ime kamate u iznosu od 116.744,00 dinara u trećem isplatnom redu koje je rešenjem o završnoj deobi od 17. januara 2018. godine namireno u iznosu od 5.507,88 dinara, što iznosi 1,579% namirenja priznatog potraživanja. Po osnovu rešenja o deobi stečajne mase prenosom neunovčene imovine na poverioce procenat učešća potraživanja poverilaca u okviru trećeg isplatnog reda iznosi 0,0174% , tako da je iznos utvrđenog potraživanja koje se prenosi 3.916,21 dinara, a utvrđeno potraživanje koje je ostao nenamireno iznosi 339.404,08 dinara.

Podnosiocu J. M . je zaključkom Privrednog suda u Valjevu St. 104/10 od 29. aprila 2011. godine utvrđeno potraživanje u iznosu od 21.052,00 dinara u prvom isplatnom redu koje je rešenjem o glavnoj deobi od 19. novembra 2013. godine namireno u iznosu od 100%. Isti podnosilac je prijavio potraživanje i na ime glavnog duga u iznosu od 161.410,00 dinara, koje je utvrđeno istim zaključkom suda svrstano u treći isplatni red. Prema rešenju o završnoj deobi od 17. januara 2018. godine namireno je potraživanje u iznosu od 2.548,61 dinara, što iznosi 1,579% namirenja priznatog potraživanja. Po osnovu rešenja o deobi stečajne mase prenosom neunovčene imovine na poverioce procenat učešća potraživanja poverilaca u okviru trećeg isplatnog reda iznosi 0,0081% tako da je iznos utvrđenog potraživanja koje se prenosi iznosi 1.812,11 dinara, a utvrđeno potraživanje koje je osta lo nenamireno iznosi 157.049,28 dinara.

Podnositeljki S . R . je zaključkom Privrednog suda u Valjevu St. 104/10 od 15. oktobra 2010. godine utvrđeno potraživanje na ime glavnog duga u iznosu od 176.898,00 dinara i na ime kamate u iznosu od 60.354,00 dinara u trećem isplatnom redu, dok je za 53.046,00 dinara osporeno. Podnositeljka je prijavila i potraživanje na ime glavnog duga u iznosu od 77.494,00 dinara i kamate u iznosu od 10.800,43 dinara, kao i troškova u iznosu od 32.000,00 dinara koje utvrđeno zaključkom Privrednog suda u Valjevu St. 104/10 od 29. aprila 2011. godine u trećem isplatnom redu. Po rešenju o završnoj deobi od 17. januara 2018. godine namireno je potraživanje u iznosu od 3.746,13 dinara , što iznosi 1,579% namirenja priznatog potraživanja, kao i u iznosu od 1.877,92 dinara što iznosi 1,579% namirenja priznatog potraživanja. Po osnovu rešenja o deobi stečajne mase prenosom neunovčene imovine na poverioce procenat učešća potraživanja poverilaca u okviru trećeg isplatnog reda iznosi 0,0 118% tako da je iznos utvrđenog potraživanja koje se prenosi 2.663,57 dinara, a utvrđeno potraživanj e koje je ostalo nenamireno iznosi 230.842,30 dinara. Po osnovu rešenja o deobi stečajne mase prenosom neunovčene imovine na poverioce procenat učešća potraživanja poverilaca u okviru trećeg isplatnog reda iznosi 0,005 9%, tako da je iznos utvrđenog potraživanja koje se prenosi 1. 335,24 dinara, a utvrđeno potraživanje koji je osta lo nenamireno iznosi 115.720,22 dinara.

Podnosiocu I. Č . je zaključkom Privrednog suda u Valjevu St. 104/10 od 15. oktobra 2010. godine utvrđeno potraživanje na ime glavnog duga u iznosu od 129.365,00 dinara u trećem isplatnom redu koje je rešenjem o završnoj deobi od 17. januara 2018. godine namireno u iznosu od 2.042,63 dinara, što iznosi 1,579% namirenja priznatog potraživanja. Po osnovu rešenja o deobi stečajne mase prenosom neunovčene imovine na poverioce procenat učešća potraživanja poverilaca u okviru trećeg isplatnog reda iznosi 0,0 065% tako da je iznos utvrđenog potraživanja koje se prenosi 1.452,35 dinara, a utvrđeno potraživanje koj e je osta lo nenamireno iznosi 125.870,02 dinara.

Podnosiocu M. S . je zaključkom Privrednog suda u Valjevu St. 104/10 od 15. oktobra 2010. godine utvrđeno potraživanje na ime glavnog duga u iznosu od 111.351,00 dinara i na ime kamate u iznosu od 57.501,00 dina u trećem isplatnom redu koje je rešenjem o završnoj deobi od 17. januara 2018. godine namireno u iznosu od 2.732,92 dinara, što iznosi 1,579% namirenja priznatog potraživanja. Po osnovu rešenja o deobi stečajne mase prenosom neunovčene imovine na poverioce procenat učešća potraživanja poverilaca u okviru trećeg isplatnog reda iznosi 0,0086% tako da je iznos utvrđenog potraživanja koje se prenosi 1.943,16 dinara, a utvrđeno potraživanje koj e je osta lo nenamireno iznosi 168.406,70 dinara.

Podnosiocima N. D, S . Ž . i M . V . su zaključkom Privrednog suda u Valjevu St. 104/10 od 29. aprila 2011. godine utvrđen a potraživanj a u iznosu od po 21.052,00 dinara, koja su im na osnovu rešenja o glavnoj deobi od 19. novembra 2013. godine namirena u iznosu od 100%.

Stečajni upravnik je prilikom podnošenja nacrta za završnu deobu izvršio preračun kamate proporcionaln om metodom, pa su navedeni iznosi koji su priznati zaključkom o utvrđenim potraživanjima umanjeni zbog obračunate kamate u odnosu na utvrđena potraživanjima po zaključcima.

Pored navedenog, iz dopisa Privrednog suda u Valjevu VIII Su 44/2023-23 od 19. oktobra 2023. godine, je utvrđeno i da je u toku stečajnog postupka sprovedeno pet prodaja imovine stečajnog dužnika, i to: prva prodaja pokretne imovine 25. januara 2011. godine, ukupna prodajna cena je bila 1 .857.000,00 dinara i razlučni po verilac „C.“ ad Novi Sad namiren je u iznosu od 1.103.755,15 dinara; druga prodaja pokretne i nepokretne imovine 23. novembra 2011. godine, a predmet prodaje je razvrstan u devetnaest celina, od kojih je osamnaest celina prodato i ostvarena prodajna cena u iznosu od 3.513.894,00 dinara i razlučni poverilac je namiren u iznosu od 1.398.518,03 dinara; treća prodaja 4.juna 2012. godine i prodajna cena je iznosila 2.520.000,00 dinara, a namireni su razlučni poverioci (bivši zaposleni ) u iznosu od 358.046,39 dinara; četvrta prodaja 25. jula 2012. godine; a peta prod aja 13. novembra 2012. godine. Sačinjen je nacrt za glavnu deobu i 9. novembra 2013. godine je doneto rešenje o glavnoj deobi. Na osnovu rešenja o glavnoj deobi izvršeno je namirenje stečajnih poverilaca prvog i drugog isplatnog reda u visini od 100% utvrđenih potraživanja za te isplatne redove i namirenje poverilaca trećeg isplatnog reda u visini od 1,5790% utvrđenih potraživanja tog reda.

Stečajni dužnik je raspolagao i nepokretnom imovinom u Inđiji u vezi sa kojom su vođena dva spora pred Privrednim sudom u Valjevu, u predmetima P. 117/14 i P. 484/14, koja su završena u korist stečajnog dužnika, a pravosnažnost presuda je nastu pila 26. novembra 2015. godine. Postupak za preuzimanje imovine pokrenut je pred Privrednim sudom u Sremskoj Mitrovici na osnovu rešenja stečajnog sudije od 4. februara 2016. godine, a javni izvršitelj B. F . iz Inđije je u postupku prinudnog izvršenja preuzeo imovinu u Inđiji 4. jula 2017. godine i istog dana predao stečajnom dužniku. Ista nepokretnost prodata u iznosu od 9.200.000,00 dinara, a posle uplate cene stečajni upravnik dostavio nacrt rešenja o završn oj deobi.

U postupku stečaja nije unovčena celokupna imovina, te nije unovčeno potraživanje prema „U.“ u stečaju u iznosu od 14.800.777,29 dinara i potraživanje prema „A.“ u stečaju u iznosu od 6.647.085,85 dinara. Stečajni dužnik je, kao jedan od deset najvećih akcion ara, posedovao 237 akcija P . "R ." Šabac, čija nominalna vrednost jedne akcije iznosi 11.100,00 dinara, a što ukupno iznosi 2.630.700,00 dinara. Kako na Beogradskoj berzi nije bilo trgovanja ovim akcijama od dana izlaska na berzu, stečajni upravnik je angažovao brokersku kuću „D.“ Beograd i dao nalog za prodaju akcija 7. marta 2018. godine, ali niko nije dao ponudu za kupovinu i iste nije bilo moguće prodati. Stečajni upravnik je sudu dostavi nacrt rešenja za deobu prenosom neunovčene imovine na poverioce i rešenje o završnoj deobi doneto je dana 17. januara 2018. godine, a koje je postalo pravosnažno 5. febr uara 2018. godine, a dana 29. avgusta 2018. godine doneto je rešenje o deobi stečajne mase prenosom neunovčene imovine stečajnog dužnika na stečajne poverioce trećeg isplatnog reda, a isto je postalo pravosnažno 13. septembra 2018. godine.

Stečajni postupak je zaključen rešenjem Privrednog suda u Valjevu St. 104/10 od 11. januara 2019. godine, koje je objavljeno u „Službenom glasniku Republike Srbije“, broj 9, od 13. februara 2019. godine , i postalo pravnosnažno 22. februara 2019. godine. Stečajni dužnik je brisan iz registra 25. marta 2019. godine.

Pored navedenog, iz dopisa Privrednog suda u Valjevu VIII Su 44/2022-13 od 26. oktobra 2022. godine i VIII Su 44/2023-23 od 19. oktobra 2023. godine, je utvrđeno da su svi podnosioci ustavnih žalb i tokom 2018. godine izjavljivali prigovore radi ubrzavanja stečajnog postupka pred Privrednim sudom u Valjevu St. 104/10, te da su isti pravnosnažno odbijeni rešenjima Privrednog apelacionog suda.

Iz potvrde Agencije za privredne registre BD 48536/2021 od 8. juna 2021. godine, Ustavni sud je utvrdio sledeće:

- rešenjem Privrednog suda u Valjevu Fi. 189/89 od 1. avgusta 1989. godine u sudski registar je upisano „Z.“ Društveno … p.o, Šabac;

- rešenjem Privrednog suda u Valjevu Fi.133/91 od 20. juna 1991. go dine upisana je statusna promena preduzeća u „Z .“ Deoničko društvo … Šabac, a kao osnivači su upisani H. k . „Z .“ deoničko društvo u mešovitoj svojini, Šabac, koje poseduje 30% vrednosti mešovitog kapitala deoničkog društva u obliku deonica na dan 31. decembra 1990. godine i društveni kapital u i znosu od 70%;

- rešenjem Privrednog sud a u Valjevu Fi. 857/00 od 29. juna 2000. godine upisana je statusna promena preduzeća u A kcionarsko društvo … „Z .“ Šabac, a kao osnivači upisani su društ veni kapital i akcijski kapital;

- rešenjem Trgovinskog suda u Valjevu Fi. 1335/04 od 11. novembra 200 4. godine upisana je promena sedišta navedenog akcionarsko g društva, MB …, a kao osnivači upisani su Ž. J, JMBG … i A kcijski kapital; rešenjem Agencije za privredne registre BD 6625/05 od 10. maja 2005. godine, navedeno društvo je prevedeno u registar privrednih subjekata za istim podacima;

- rešenjem Agencije za privredne registre BD 136509/06 od 14. avgusta 2006. godine izvršena je promena upisanih podataka tako što je kao osnivač brisan Ž. J, JMBG … i upisana p romena udela za osnivača Akcijski kapital tako da je udeo 100%;

- nakon zaključenja navedenog stečajnog postupka akcionarsko društvo je brisano iz registra.

4. Ispitujući ustavne žalb e sa stanovišta istaknute povrede prava na suđenje u razumnom roku, Ustavni sud je utvrdio da su podnosioci ustavn ih žalb i iz tač. 1. izreke, svoja potraživanja po osnovu neisplaćenih zarada prijavili u stečajnom postupku u kome su im ova potraživanja utvrđena, te da je stečajni postupak pred Privrednim sudom u Valjevu pokrenut 28. juna 2010. godine i zaključen rešenjem od 11. januara 2019. godine, koje je postalo pravnosnažno 22. februara 2019. godine. Iz navedenog proizlazi da je stečajni postupak tra jao preko osam i po godina.

U vezi s tim, Ustavni sud naglašava da u ovoj vrsti predmeta gde je stečajni dužnik preduzeće sa većinskim državnim ili društvenim kapitalom, složenost postupka i drugi kriterijumi iz člana 4. Zakona o zaštiti prava na suđenje u razumnom roku, ne mogu biti isključivo relevantni, čak ni odlučujući za ocenu povrede prava na suđenje u razumnom roku. Naime, Ustavni sud ukazuje da Evropski sud za ljudska prava u predmetima koji se tiču neizvršenja pravnosnažnih sudskih odluka donetih prema preduzećima sa većinskim državnim ili društvenim kapitalom ne razmatra okolnosti, niti kriterijume od uticaja na trajanje izvršnog, odnosno stečajnog postupka, već utvrđuje povredu Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda samim tim što potraživanje nije namireno u određenom vremenskom periodu, nezavisno od toga u kom postupku je podnosilac pokušao da namiri svoja potraživanja. U skladu sa praksom Evropskog suda, Republika Srbija (a ne stečajni dužnik) neposredno odgovara za dugove preduzeća sa većinskim društvenim, odnosno državnim kapitalom, te se u tom smislu od države prvenstveno očekuje da svoja dugovanja, koja su već utvrđena pravnosnažnom sudskom odlukom, isplati u određenom roku direktno iz budžeta, bez obzira na prirodu i složenost postupka u kome se namirenje sprovodi (čak i ako je u pitanju stečajni postupak).

Stoga Ustavni sud smatra da svaki postupak koji se vodi radi namirenja pravnosnažno utvrđenog potraživanja iz radnog odnosa (stečajni, izvršni ili neki drugi) prema preduzeću sa većinskim društvenim, odnosno državnim kapitalom, a koji traje duže od perioda koji se u praksi Evropskog suda smatra prihvatljivim, predstavlja osnov za utvrđenje povrede prava na suđenje u razumnom roku. U predmetu Lilić i drugi protiv Srbije (predstavke br. 16857/19 i 43001/19, od 14. januara 2021. godine, stav 11), Evropski sud je konstatovao da je još ranije isticao da je period neizvršenja pravnosnažne domaće odluke do godinu dana u skladu sa zahtevima Konvencije, te da je utvrđivao povredu kada god je taj period bio duži od godinu dana, bez obzira na to da li se pravnosnažna domaća odluka izvršava kroz izvršni ili stečajni postupak. Ustavni sud naglašava da u tom slučaju nisu od isključivog ili odlučujućeg značaja okolnosti od uticaja na trajanje izvršnog, odnosno stečajnog postupka, kao što su složenost postupka i postupanje organa postupka i stranaka u postupku, već je odlučujuća okolnost za utvrđenje povrede prava na suđenje u razumnom roku upravo činjenica da potraživanje nije namireno u relevantnom vremenskom periodu, u skladu sa praksom Evropskog suda.

U pogledu detaljnijeg obrazloženja iznetog stava, Ustavni sud upućuje na obrazloženje Odluke Už-11320/2021 od 7. juna 2023. godine, koja je objavljenoj na internet stranici Ustavnog suda: www.ustavni.sud.rs.

Polazeći od napred iznetog, Ustavni sud je ocenio da je podnosiocima ustavn ih žalb i iz tačke 1. izreke u stečajnom postupku koji je vođen pred Privrednim sudom u Valjevu u predmetu St. 104/10 povređeno pravo na suđenje u razumnom roku, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava, pa je, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 1/13-Odluka US, 40/15-dr. zak on, 103/15 , 10/23 i 92/23 ), ustavne žalb e u ovom delu usvojio, kao u tački 1. izreke.

5. Na osnovu odredbe člana 89. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je, u tački 2. izreke odlučio da se pravično zadovoljenje podnosilaca ustavnih žalb i iz tačke 1. izreke zbog konstatovane povrede prava ostvari utvrđenjem prava na naknadu nematerijalne štete, i to u iznosu od po 800 evra svakom, u dinarskoj protivvrednosti obračunatoj po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate. Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava – razdeo Ministarstva pravde, u roku od četiri meseca od dana dostavljanja ove odluke Ministarstvu.

Prilikom odlučivanja o visini nematerijalne štete koju su podnosioci ustavne žalbe pretrpeli zbog utvrđene povrede prava, Ustavni sud je imao u vidu praksu Evropskog suda za ljudska prava izraženu u presudi Stanković protiv Srbije, predstavka broj 41285/19, odluka od 19. decembra 2019. godine, a koja se odnosi na obavezu „Republike Srbije za propuste da izvrši pravnosnažne domaće presude donete protiv društvenih/državnih preduzeća, kao i pitanje visine naknade nematerijalne štete utvrđene zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku“. Usklađujući svoju dosadašnju praksu sa navedenim stavovima Evropskog suda, Ustavni sud smatra da navedeni novčani iznos predstavlja adekvatnu kompenzaciju za povredu prava koju su podnosioci ustavnih žalb i pretrpeli zbog nedelotvornog postupanja sudova.

Ustavni sud je u cilju usklađivanja svoje prakse sa jedinstvenim pristupom Evropskog suda u rešavanju ovog spornog pitanja, na sednici održanoj 4. juna 2020. godine doneo Odluku Už-277/2017 i na sednici održanoj 17. decembra 2020. godine doneo Odluku Už-7309/2018 (objavljene na internet stranici Ustavnog suda: www.ustavni.sud.rs i u „Službenom glasniku Republike Srbije“, broj 102/20 i broj 6/21).

6. Analizirajući navode ustavnih žalb i kojima su podnosioci ustavn ih žalb i iz tačke 1. izreke istakali povredu prava na imovinu iz člana 58. stav 1. Ustava i tražili naknadu materijalne štete, Ustavni sud je ocenio da, propust nadležnog suda da u stečajnom postupku obezbedi namirenje potraživanja podnosilaca ustavnih žalb i iz radnog odnosa, a protiv stečajnog dužnika AD … „Z .“ u stečaju, Šabac, kao pravnog lica sa pretežnim državnim odnosno društvenim kapitalom, predstavlja i povredu njihovog prava na mirno uživanje imovine iz člana 58. stav 1. Ustava, koju čine potraživanja utvrđena sudskim odlukama. Ovakav stav izražen je u Odluci Ustavnog suda Už-1712/2010 od 21. marta 2013. godine, kao i odlukama Evropskog suda za ljudska prava. Stoga je Ustavni sud ustavne žalb e usvojio i u ovom delu, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, odlučujući kao u tački 1. izreke.

7. Polazeći od iznetog, a uzimajući u obzir da Ustavni sud prilikom odlučivanja u postupku po ustavnim žalb ama uvažava i praksu Evropskog suda za ljudska prava, Sud je, saglasno članu 89. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, u tački 3. izreke u tvrdio pravo podnosilaca ustavnih žalb i na naknadu materijalne štete svakom u visini iznosa potraživanja utvrđenih u stečajnom postupku koji je vođen pred Privrednim sudom u Valjevu u predmetu St. 104/10 umanjeni m za iznose koji su im po tom osnovu isplaćeni. Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava – razdeo Ministarstva pravde, u roku od četiri meseca od dana dostavljanja ove odluke Ministarstvu.

8. Povodom ustavnih žalb i podnosilaca N . D, S . Ž . i M . V, Ustavni sud je utvrdio da su ovim podnosiocima zaključkom Privrednog suda u Valjevu St. 104/10 od 29. aprila 2011. godine utvrđena potraživanja u iznosu od po 21.052,00 dinara u prvom isplatnom redu i da su im ista po osnovu rešenja o glavnoj deobi St. 104/10 od 19. novembra 2013. godine isplaćena 100%. Kako su podnosioci iz tačke 4. izreke ustavne žalb e izjavili 25. februara 2019. godine, dakle više od pet godina od kada im je svojstvo stečajnih poverilaca prestalo isplatom utvrđenih potraživanja u celosti, a po donošenju rešenja o glavnoj deobi od 19. novembra 2013. godine, to Ustavni sud nalazi da su ustavn e žalb e neblagovremen e.

Polazeći od navedenog, Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 2) Zakona o Ustavnom sudu, odbacio ove ustavne žalbe kao neblagovremen e, jer su izjavljene posle isteka roka propisanog odredbom člana 84. stav 1. Zakona , rešavajući kao u tački 4. izreke.

9. U pogledu zahteva podnosilaca ustavnih žalb i za naknadu troškova postupka pred Ustavnim sudom, Ustavni sud podseća da je u svojoj dosadašnjoj praksi više puta razmatrao navedeno pitanje, te da je zauzeo načelan stav da, u smislu člana 6. Zakona o Ustavnom sudu, nema osnova za naknadu troškova postupka pred Ustavnim sudom, a da u konkretnom slučaju ne postoje bilo kakve izuzetne i posebne okolnosti koje bi opravdale drugačiju primenu člana 6. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu (videti presudu u predmetu Evropskog suda za ljudska prava Dragan Kovačević protiv Hrvatske, broj predstavke 49281/15, od 12. maja 2022. godine, stav 83.). Stoga je Sud, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, odbacio ove zahteve, kao u tački 5. izreke.

10. Ustavni sud je, na osnovu svega iznetog i odredaba člana 42b stav 1. tačka 1), člana 45. tačka 9), člana 46. tačka 9) i člana 47. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Snežana Marković, s.r.