Ustavni sud utvrdio povredu prava na pravično suđenje i suđenje u razumnom roku

Kratak pregled

Ustavni sud je usvojio ustavnu žalbu, utvrdivši povredu prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku koji je trajao preko 16 godina. Takođe je utvrđena i povreda prava na pravično suđenje zbog nezakonite obustave postupka.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća i sudije Bratislav Đokić, dr Goran P. Ilić, Snežana Marković, dr Tijana Šurlan, dr Jovan Ćirić, Sabahudin Tahirović i dr Tamaš Korhec (Korhecz Tamás), članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi „P. B .“ A. D. Beograd, sa sedištem u Beogradu, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 27. aprila 2017. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba „P. B .“ A. D. Beograd i utvrđuje da je u izvršnom postupku koji je vođen pred Osnovnim sudom u Loznici u predmetu I. 840/13 (inicijalno predm et Opštinskog suda u Loznici I. 639/97) povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

2. Usvaja se ustavna žalba „P. B .“ A. D. Beograd i utvrđuje da je rešenjem Osnovnog suda u Loznici I pv. (I). 156/13 od 28. januara 2014. godine podnosiocu ustavne žalbe povređeno pravo na pravično suđenje, zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

3. Poništava se rešenje iz tačke 2. i određuje da Osnovni sud u Loznici donese novu odluku o prigovoru izjavljenom protiv rešenja Osnovnog sud a u Loznici I. 840/13 od 3. juna 2013. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. „P. B .“ A. D. Beograd, sa sedištem u Beogradu, je 6 . marta 2014. godine, preko punomoćnika iz advokatske kancelarije S, Ustavnom sudu podnela ustavnu žalbu protiv rešenja Osnovnog suda u Loznici I pv. (I). 156/13 od 28. januara 2014. godine zbog povrede načela vladavine prava iz člana 3. stav 2. Ustava Republike Srbije, prava na pravično suđenje, prava na jednaku zaštitu prava i prava na imovinu, zajemčenih odredbama člana 32. stav 1. i čl. 36. i 58. U stava Republike Srbije, kao i povrede prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku postupku koji je vođen pred Osnovnim sudom u Loznici u predmetu I. 840 /13 (inicijalno predmet Opštinskog suda u Loznici I. 639/97).

U ustavnoj žalbi je, između ostalog, navedeno: da su podnosiocu ustavne žalbe, kao izvršnom poveriocu u predmetnom postupku povređena označena Ustavom zagarantovana prava time što su postupajući sudovi donošenjem osporenog rešenja dozvolili mogućnost izjavljivanja prigovora protiv pravnosnažnog rešenja kojim je već odlučeno o izjavljenom prigovoru i to nakon 12 godina; da osporena rešenja sadrže čitav niz nezakonitosti i nepravilnosti, kao što su da je o prigovoru u prvostepenom postupku odlučio sudija pojedinac, a ne veće; da pobijano rešenje ne sadrži navođenje datuma od kada teče rok za izjavljivanje prigovora, pa se ne može utvrditi blagovremenost istog; da su iz vršni dužnici izjavili prigovor protiv rešenja kojim je već odlučeno o prigovoru i koje je postalo pravnosnažno, a procesni zakon ne dozvoljava izjavljivanje vanrednih pravnih lekova protiv pravnosnažnog rešenja ; da se u pobijanom rešenju na najapstraktniji način navodi da izvršna isprava ne sadrži sve podatke u smislu odredbe člana 17 Zakona o izvršenju i obezbeđenju, iako je istu izvršnu ispravu sud koristio od 1997. godine, pa nakon proteka 16 godina „postavlja pitanje da li to rešenje uopšte može poslužiti kao izvršna isprava“, iako je u rešenju Vrhovnog suda Srbije Gzz 92/02 od 14. maja 2003. godine, između ostalog, navedeno da Sporazum o obezbeđenju novčanog potraživanja poverioca sadrži sve elemente na osnovu kojih se može utvrditi obim odnosno visina novčanog potraživanja poverioca i njegova dospelost.

Od Ustavnog suda je traženo da utvrdi povredu navednih prava, da poništi osporeno rešenje i naloži Osnovnom sudu u Loznici da preduzme sve neophodne mere kako bi se izvršni postupak okončao u najkraćem roku.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe, povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je , u sprovedenom postupku, izvršio uvid u spise predmeta Osnovnog suda u Loznici I. 840/13 (inicijalno predmet Opštinskog suda u Loznici I. 639/97 ) i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Podnosilac ustavne žalbe je, kao izvršni poverilac , 30 . septembra 1997. godine podneo Opštinskom sudu u Loznici predlog za izvršenje sa predlogom za određivanje privremene mere, protiv izvršnih dužnika - Preduzeća p, p. u . „I .“ Loznica, D. P. i V. F, iz Loznice i Z. L. i M. P. iz Beograda, na osnovu izvršne isprave – rešenja Opštinskog suda u Loznici I. 123/97, a radi naplate potraživanja poverioca u ukupnom iznosu od 2.185.568,56 dinara, i to prodajom navedenih nepokretnosti dužnika i prenosom sr edstava na račun izvršnog poverioca.

Rešenjem Opštinskog suda u Loznici I. 639/97 od 21. novembra 1997. godine određeno je predloženo izvršenje, protiv kojeg je izvršni dužnik 3. decembra 1997. godine izjavio prigovor.

Rešenjem I. 639/97 od 20. jula 1998. godine određena je predložena privremena mera prema dužniku.

Rešenjem I. 639/97 od 2. septembra 1998. godine upućeni su izvršni dužnici da pokrenu parnicu radi proglašenja nedopuštenim izvršenja određenog rešenjem tog suda I. 639/97 od 21. novembra 1997. godine.

Rešenjem Okružnog suda u Šapcu Gž. 1914/98 od 18. decembra 1998. godine odba čena je kao nedozvoljena žalba poverioca izjavljena protiv rešenja Opštinskog suda u Loznici I. 639/97 od 2. septembra 1998. godine.

U nastavku postupka sprovedena su veštačenja od strane sudskih veštaka građevinske i saobraćajne struke, koji su svoje nalaze sa mišljenjima dostavili sud u 11. i 15. maja 2000. godine.

Rešenjem Opštinskog suda u Loznici I. 639/97 od 4. jula 2000. godine odbijen je kao neosnovan prigovor dužnika izjavljen protiv rešenja o izvršenju I. 639/97 od 21. novembra 1997. godine i predlog dužnika da se odloži izvršenje određeno navedenim rešenjem tog suda. Rešenje je dostavljeno punomoćnicima stranaka, a podneskom od 23. septembra 1999. godine advokat J. S . je obavestio sud da su mu izvršni dužnici otkazali punomoć je u predmet u I. 639/97.

Rešenjem Ipv. (I). 65/2000 od 27. oktobra 2000. godine odbačena je kao nedozvoljena žalba dužnika – Preduzeća p, p. u . „I .“, Loznica, izjavljena protiv rešenja ovog suda I. 639/97 od 4. jula 2000. godine i određeno da rešenje postaje pravnosnažno 27. oktobra 2000. godine , sa obrazloženjem da je protiv rešenja Opštinskog suda u Loznici I. 639/97 od 4. jula 2000. godine, žalbu uložio od dužnika samo Preduzeće p, p. u . „I .“, Loznica, čiji su punomoćnici advokati V. P. i S. M. iz Loznice.

Rešenjem I. 639/97 od 16. januara 2001. godine, utvrđena je vrednost predmetnih nepokretnosti.

Izvršni dužnik je 22. januara 2001. godine izjavio prigovor protiv navedenog rešenja, koji je usvojen rešenjem Ipv. (I). 29/01 od 19. februara 2001. godine i rešenje I. 639/97 od 16. januara 2001. godine ukinuto u celini.

Na ročištu održanom 21. januara 2002. godine izvršni dužnik je obavestio sud da je 22. maja 2001. godine pokrenuo parnicu protiv izvršnog poverioca, radi utvrđivanja visine svog duga prema poveriocu i tražio da sud prekine izvršni postupak, nakon čega je sud rešenjem I. 639/97 od 21. januara 2002. godine obustavio postupak izvršenja određen rešenjem I. 639/97 od 21. novembra 1997. godine i ukinuo sve sprovedene radnje, kao i privremenu meru određenu rešenjem tog suda od 20. jula 1998. godine.

Rešenjem Opštinskog suda u Loznici Ipv. (I). 33/02 od 29. marta 2002. godine odbijen je kao neosnovan prigovor poverioca izjavljen na rešenje tog suda I. 639/97 od 21. januara 2002. godine.

Protiv rešenja Opštinskog suda u Loznici I. 639/97 od 21. januara 2002. godine i rešenja veća istog suda Ipv. (I). 33/02 od 29. marta 2002. godine, javni tužilac Republike Srbije je podigao zahtev za zaštitu zakonitosti zbog pogrešne primene Zakona o izvršnom postupku.

Rešenjem Vrhovnog suda Srbije Gzz. 487/03 od 1. aprila 2004. godine uvažen je zahtev za zaštitu zakonitosti Republičkog javnog tužioca, ukinuto rešenje Opštinskog suda u Loznici I. 639/97 od 21. januara 2002. godine i rešenje Ipv. (I). 33/02 od 29. marta 2002. godine i predmet vraćen prvostepenom sudu na ponovni postupak.

U obrazloženju toga rešenja, između ostalog, navedeno je: da se osnovano zahtevom za zaštitu zakonitosti ukazuje na pogrešnu primenu člana 62. Zakona o izvršnom postupku, kojim su tačno određeni slučajevi kada se izvršenje ima obustaviti po službenoj dužnosti, pored ostalog i kad je izvršna isprava pravnosnažno ukinuta, preinačena, poništena ili stavljena van snage, odnosno ako je potvrda o izvršnosti ukinuta; da se izvršenje može obustaviti i na predlog dužnika, ukoliko postoji neki od razloga koji sprečavaju izvršenje i zbog kojih se prigovor na rešenje o izvršenju može izjaviti; da je u konkretnom slučaju rešenje određeno na osnovu sporazuma o obezbeđenju novčanog potraživanja poverioca zasnivanjem založnog prava, hipoteke na nepokretnim i pokretnim stvarima dužnika I. 123/97 od 18. februara i 3. aprila 1997. godine, kojim je utvrđena visina obaveze dužnika, odnosno postojanje i visina novčanog potraživanja poverioca i njegova dospelost; da naknadno isticanje dužnika da izvršna isprava na osnovu koje je određeno izvršenje nije podobna za izvršenje u smislu napred navedenih zakonskih odredbi, nije razlog za obustavu izvršenja, pogotovu što po oceni toga suda, sporazum o obezbeđenju novčanog potraživanja poverioca sadrži sve elemente na osnovu kojih se može utvrditi obim odnosno visina novčanog potraživanja poverioca i njegova dospelost.

U nastavku postupka, predmetu je dodeljen nov broj I. 594/04, a 22. novembra 2004. godine, na licu mesta je izvršen popis pokretnih stvari izvršnog dužnika i poveriocu naloženo da predujmi troškove veštačenja.

U januaru 2005. godine veštaci su dostavili sudu nalaze.

Rešenjem Opštinskog suda u Loznici I. 594/04 od 21. marta 2005. godine prekinut je postupak izvršenja prema dužniku V. F. iz Klubaca u celosti i ukinute sprovedene izvrš ne radnje, jer je utvrđeno da je navedeni dužnik preminuo.

Rešenjem Ipv. (I). 117/05 od 8. aprila 2005. godine delimično je usvojen prigovor poverioca izjavljen protiv rešenja Opštinskog suda u Loznici I. 594/04 od 21. marta 2005. godine, i to z a deo rešenja kojim se ukidaju sprovedene izvršne radnje, pa se u tom delu navedeno rešenje ukida, dok se u pogledu preostalog dela osporenog rešenja prigovor poverioca odbija kao neosnovan.

Na predlog dužnika koji je prigovorio ranijim nalazima veštaka, sud je rešenjem I. 594/04 od 15. jula 2005. godine odredio novo veštačenje od strane veštaka građevinske i mašinske struke, a radi procene vrednosti nepokretnih i pokretnih stvari izvršnog dužnika.

Rešenjem Opštinskog suda u Loznici I. 594/04 od 23. juna 2006. godine, u stavu prvom izreke rešenja , obustavljen je postupak izvršenja Opštinskog suda u Loznici I. 639/97 od 21. novembra 1997. godine na pokretnim stvarima dužnika, sa obrazloženjem da je poverilac na ročištu održanom 6. aprila 2006. godine povukao predlog za izvršenje koje je određeno na pokretnim stvarima iz razloga što je smatrao da dužnik pokušava da odugovlači postupak izvršenja dokazujući da su sve pokretne stvari uništene i da na istim nije moguće sprovesti izvršenje, dok j e u stavu drugom izreke utvrđena vrednost predmetnih nepokretnosti dužnika , čija je javna prodaja određena pravosnažnim rešenjem Opštinskog suda u Loznici I. 639/97 od 21. novembra 1997. godine.

Rešenjem Opštinskog suda u Loznici Ipv. (I). 34/06 od 7. septembra 2006. godine odbijen je kao neosnovan prigovor dužnika Preduzeća p, p . u . „I .“ DD , Loznica , izjavljen protiv stava drugog izreke rešenja Opštinskog suda u Loznici I. 594/04 od 23. juna 2006. godine.

Postupak je nastavljen pod novim brojem I. 615/06. U nastavku postupka obavljena je dopuna veštačenja, a rešenjem I. 615/06 od 18. juna 2007. godine izdvojene su određene parcele iz prodaje i u odnosu na njih obustavljeno izvršenje određeno rešenjem I. 639/97 od 21. novembra 1997. godine.

Rešenjem I. 615/06 od 5. decembra 2007. godine, prekinut je postupak izvršenja određen rešenjem Opštinskog suda u Loznici I. 639/97 od 21. novembra 1997. godine, za period od tri meseca do godinu dana od održanog ročišta za javnu prodaju nepokretnosti, sa obrazloženjem da su u toku postupka zaključkom o prodaji zakazivana ročišta za javnu prodaju nepokretnosti, ali se nepokretnost nije mogla prodati na drugom po redu ročištu za javnu prodaju.

Podneskom od 24. novembra 2008. godine izvršni poverilac je tražio da sud zakaže novo ročište za javnu prodaju.

Postupak je nastavljen pod brojem I. 1616/08, a rešenjem od 21. januara 2009. godine ponovo je određen prekid postupka izvršenja, zato što se nepokretnost nije mogla prodati na drugom ročištu za javnu prodaju.

Podneskom od 16. decembra 2009. godine izvršni poverilac je tražio da sud zakaže novo ročište za javnu prodaju.

Rešenjem Osnovnog suda u Loznici I. 150/10 od 21. aprila 2010. godine , na koji je nakon 1. januara 2010. godine i reforme u pravosuđu, prešla nadežnost za odlučivanje u ovom predmetu, ponovo je određen prekid postupka, zato što se nepokretnost nije mogla prodati na drugom ročištu za javnu prodaju.

Rešenjem Osnovnog suda u Loznici I. 2212/10 od 2. juna 2011. godine obustavljen je postupak izvršenja određen rešenjem Opštinskog suda u Loznici I. 639/97 od 21. novembra 1997. godine i ukinute sve sprovedene radnje, sa obrazloženjem da nakon što je primio rešenje o prekidu postupka, poverilac nije u ostavljenom roku predložio zakazivanje novog ročišta za javnu prodaju.

Rešenjem Ipv. (I). 2212/10 od 20. oktobra 2011. godine usvojen je prigovor poverioca izjavljen protiv rešenja toga suda I. 2212/10 od 2. juna 2011. godine, pa je navedeno rešenje ukinuto u celini, a postupak izvršenja nastavljen, budući da je prigovor poverioca osnovan, zato što je poverilac u zakonskom roku stavio predlog za određivanje novog ročišta za javnu prodaju nepokretnosti dužnika, zbog čega nije bilo mesta obustavi postupka.

Osnovni sud u Loznici je rešenjem I. 840/13 od 3. juna 2013. godine, u stavu prvom izreke, usvojio prigovor izvršnih dužnika D. P. i M. P, oboje iz Loznice – Klubaca, izjavljen protiv rešenja Opštinskog suda u Loznici I. 639/97 od 4. jula 2000. godine, pa j e obustavljen postupak izvršenja određen rešenjem Opštinskog suda u Loznici I. 639/97 od 2. novembra 1997. godine, dok je u stavu drugom izreke, uputio izvršnog poverioca da u roku od 30 dana pokrene parnični postupak protiv izvršnih dužnika Preduzeća p, p. u, kao i protiv dužnika D. P. i M. P, oboje iz Loznice – Klubaca.

U obrazloženju rešenja, između ostalog, navedeno je: da je rešenjem Opštinskog suda u Loznici I. 639/97 od 21. novembra 1997. godine, na predlog izvršnog poverioca, a na osnovu izvršne isprave – rešenja Opštinskog suda u Loznici I. 123/97 od 18. februara 1997. godine i 3. aprila 1997. godine, protiv izvršnih dužnika određeno izvršenje prodajom nepokretnosti dužnika; da je rešenjem Opštinskog suda u Loznici I. 639/97 od 4. jula 2000. godine, u stavu prvom izreke , odbijen kao neosnovan prigovor dužnika izjavljen protiv rešenja o izvršenju I. 639/97 od 21. novembra 1997. godine, a u stavu drugom izreke odbijen kao neosnovan predlog izvršnog dužnika da se odloži izvršenje određeno rešenjem tog suda I. 639/97 od 21. novembra 1997. godine; da je navedeno rešenje potvrđeno rešenjem Ipv. (I). 65/2000 od 27. oktobra 2000. godine; da su izvršni dužnici D. P. i M. P, oboje iz Loznice – Klubaca, podneli tom sudu prigovor protiv rešenja Opštinskog suda u Loznici I. 639/97 od 4. jula 2000. godine, navodeći da su izvršni dužnici drugog i trećeg reda podneli prigovor protiv rešenja Opštinskog suda u Loznici I. 639/97 od 21. novembra 1997. godine preko punomoćnika advokata J. S . iz Beograda; da je sud o navedenom prigovoru odlučio rešenjem I. 639/97 od 4. jula 2000. godine, a da su d užnici navedenom advokatu otkazali punomoćje podneskom od 23. septembra 1997. godine, navodeći da je sud rešenje od 4. jula 2000. godine dostavio navedenom advokatu, navodeći da se takvo uručenje ne može smatrati urednom dostavom, što ima za posledicu da se ima smatrati da navedenim izvršnim dužnicima rešenje I. 639/2000 od 4. jula 2000. godine još uvek nije uručeno, te da shodno tome istima još nije protekao rok za ulaganje prigovora, te da je iz tih razloga prigovor izvršnih dužnika blagovremen; da u prigovoru izvršni dužnici dalje navode da izvršna isprava rešenje I. 123/97 od 18. februara 1997. godine ne sadrži rok za izmirenje obaveze koja je obezbeđena založnim pravom, da navedeno rešenje ne sadrži datum vraćanja kredita koji je obezbeđen založnim pravom, pa kako taj rok nije određen, to nije protekao ni rok za plaćanje obaveze obezbeđene založnim pravom, navodeći da je kredit bio vraćen pre podnošenja predloga za izvršenje, pa je ovim iznosom potraživanje izvršnog poverioca ako ne u celini , namiren o bar u tom iznosu, te je u tom delu prigovor izvršnog dužnika morao biti usvojen , a iz navedenih razloga sud morao usvojiti prigovor izvršnih dužnika i predlog izvršnog poverioca odbaciti.

Dalje, u obrazloženju rešenja je navedeno: da je sud izvršio uvid u spis I. 2212/10, pa je utvrdio da je prigovor izvršnih dužnika izjavljen protiv rešenja I. 639/97 od 4. jula 2000. godine osnovan iz razloga što je utvrdio da su rešenje I. 639/97 od 4. jula 2000. godine i rešenje Ipv. (I). 65/2000 od 27. oktobra 2000. godine uručeni advokatu J . S, iako u spisima predmeta postoji podnesak advokata od 23. septembra 1999. godine kojim advokat obaveštava sud da su mu izvršni dužnici otkazali punomoćje za zastupanje i da sva pismena sud ubuduće dostavlja izršnim dužnicima lično, zbog čega se u prigovoru izvršnih dužnika osnovano navodi da rešenje Opštinskog suda u Loznici I. 639/97 od 4. jula 2000. godine nije dostavljeno izvršnim dužnicima, pa je sud shodno tome usvojio prigovor i obustavio postupak izvršenja; da je u stavu drugom izreke rešenja sud uputio izvršnog poverioca da pokrene parnični postupak u kome će utvrditi visinu potraživanja prema izvršnim dužnicima, jer je očigledno da je među strankama sporna visina potraživanja, a da samo rešenje I. 123/97 od 3. aprila 1997. godine koje sud koristi u ovom postupku kao izvršnu ispravu ne sadrži sve podatke u smislu člana 17. ZIO koje tr eba da sadrži izvršna isprava podobna za izvršenje, pa se osnovano postavlja pitanje da li to rešenje uopšte može poslužiti kao izvršna isprava, što sve ukazuje na nuž nost da se u parničnom postupku između poverioca i dužnika utvrdi tačan iznos potraživanja izvršnog poverioca prema dužniku, a izvršni postupak može biti nastavljen tek po okončanju parnice.

Osporenim rešenjem Osnovnog suda u Loznici Ipv. (I). 156/13 od 28. januara 2014. godine odbijen je kao neosnovan prigovor izvršnog poverioca izjavljen protiv rešenja Osnovnog suda u Loznici I. 840/13 od 3. juna 2013. godine, pa je navedeno rešenje potvrđeno, sa obrazloženjem da je pobijano rešenje, po mišljenju veća tog a suda , u sv emu pravilno i zakonito, pa je veće prigovor izvršnog poverioca odbilo kao neosnovan i odlučilo kao u izreci ovog rešenja.

Pismeni otpravak navedenog rešenja je 5. februara 2014. godine dostavljen punomoćniku izvršnog poverioca, ovde podnosioca ustavne žalbe. 4. Za odlučivanje Ustavnog suda o predmetnoj ustavnoj žalbi od značaja su sledeće odredbe Ustava i zakona:

Odredbom člana 32. stav 1. Ustava je utvrđeno da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Zakonom o izvršenju i obezbeđenju ( "Službeni glasnik RS", br. 31/11, 99/11, 109/13-Odluka US, 55/14 i 139 /14) bilo je propisano: da je postupak izvršenja i obezbeđenja hitan (član 6. stav 1.); da su izvršne isprave – 1) pravnosnažna odluka suda i sudsko poravnanje, kao i drugi akti stranaka koji su zakonom izjednačeni sa sudskim poravnanjem (član 13. stav 1. tačka 1)) ; da se sudskom odlukom, u smislu ovog zakona, smatra presuda, rešenje, kao i druga odluka doneta u postupku pred sudom, arbitražnim sudom i Sudom časti Privredne komore, a sudskim poravnanjem smatra se poravnanje zaključeno pred sudom, arbitražnim sudom ili Sudom časti Privredne komore (član 14. stav 1 .); da je izvršna isprava podobna za izvršenje ako su u njoj naznačeni izvršni poverilac i izvršni dužnik, predmet, vrsta i obim ispunjenja obaveze, osim ako ovim zakonom nije drugačije određeno (član 17. stav 1.); da je p ravni lek u postupku izvršenja i obezbeđenja određenog u izvršnom postupku prigovor, da se protiv rešenja suda može izjaviti prigovor, samo kada je ovim zakonom propisano da je prigovor dozvoljen, da se prigovor može izjaviti u roku od pet radnih dana od dana dostavljanja rešenja, da je sud dužan da o prigovoru odluči u roku od pet radnih dana od dana dostavljanja prigovora, ako ovim zakonom nije drugačije određeno, da se nepostupanje sudije nakon izjavljenog prigovora smatra nesavesnim radom sudije i da p rotiv pravnosnažnog rešenja u postupku izvršenja i obezbeđenja nisu dozvoljeni revizija ni ponavljanje postupka (član 39. st. 1-6.); da se p rigovor na rešenje o izvršenju na osnovu izvršne isprave može izjaviti iz razloga koji sprečavaju izvršenje, i to – 1) ako je obaveza iz rešenja o izvršenju ispunjena, 2) ako je odluka na osnovu koje je određeno izvršenje ukinuta, poništena preinačena, stavljena van snage, apsolutno ništava ili je bez pravnog dejstva, odnosno nema svojstvo izvršne isprave, 3) ako je poravnanje na osnovu kog je određeno izvršenje poništeno, 4) ako nije protekao rok za ispunjenje obaveze ili ako nije nastupio uslov koji je određen izvršnom ispravom, 5) ako je protekao rok u kome se po zakonu može predložiti izvršenje, 6) ako sud koji je doneo rešenje o izvršenju nije nadležan, 7) ako je izvršenje određeno na stvarima i pravima izuzetim od izvršenja, odnosno na kojima je mogućnost izvršenja ograničena (član 42. stav 1. tač. 1)-7)); da se izvršni postupak okončava obustavom ili zaključenjem (član 75.); da sud obustavlja izvršenje – 1) ako je izvršna isprava pravnosnažno, odnosno konačno ukinuta, preinačena, poništena ili stavljena van snage, 2) usled smrti stranke koja nema naslednika, 3) usled prestanka stranke koja je pravno lice, a nema pravnog sledbenika, 4) ako je potraživanje prestalo, 5) usled propasti predmeta izvršenja, 6) ako nema imovine koja može biti predmet izvršenja, kao i 7) iz drugih razloga predviđenih zakonom, da a ko je postupak izvršenja započet kod izvršitelja, postupak izvršenja pred izvršiteljem će se obustaviti, ako izvršni poverilac promeni izbor o načinu sprovođenja izvršenja tako što predloži da izvršenje sprovede sud; iz drugih razloga predviđenih ovim ili drugim zakonom izvršni dužnik može u svakoj fazi izvršnog postupka, ali najkasnije do prvog nadmetanja za prodaju predmeta izvršenja ili pre dosuđenja stvari izvršnom poveriocu, da izmiri dug, zajedno sa ugovorenom, odnosno zakonskom zateznom kamatom i troškovima izvršnog postupka koji su nastali do trenutka izmirenja duga; da se izvršni dužnik i izvršni poverilac mogu sporazumeti da se dug isplati na rate i o tome dostaviti sporazum overen u sudu, u kom slučaju će se izvršni postupak obustaviti po službenoj dužnosti; da će se odlukom o obustavi izvršenja ukinuti i sprovedene izvršne radnje, ako se tim ne dira u stečena prava trećih lica. (član 76. stav 1. tač. 1)-7) i st. 2, 3, 4. i 5.).

5. Ocenjujući razloge i navode iznete u ustavnoj žalbi sa stanovišta povrede prava na suđenje u razumnom roku zajemčenog odredbom člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud konstatuje da je period za ocenu razumne dužine trajanja postupka koji spada u nadležnost Ustavnog suda, počeo da teče od 8. novembra 2006. godine, kada je stupio na snagu Ustav Republike Srbije. Međutim, Ustavni sud je ocenio da se radi utvrđivanja opravdanosti dužine trajanja postupka mora uzeti u obzir i stanje predmeta na dan 8. novembra 2006. godine i da su, u konkretnom slučaju, ispunjeni uslovi da se prilikom ocene uzme u obzir celokupan period trajanja postupka.

Analizirajući dužinu trajanja postupka, Ustavni sud je utvrdio da je izvršni postupak započeo 30. septembra 1997. godine, podnošenjem predloga za izvršenje Opštinskom sudu u Loznici, te da je okončan donošenjem rešenja o obustavljanju postupka Osnovnog suda u Loznici Ipv. (I). 156/13 od 28. janu ara 2014. godine, iz čega proizlazi da je izvršni postupak trajao preko 16 godina.

Navedeno trajanje postupka, samo po sebi, ukazuje da postupak nije okončan u okviru razumnog roka, posebno ako se ima u vidu da je izvršni postupak hitan.

Ustavni sud je i ovom prilikom pošao od toga da je razumna dužina trajanja sudskog postupka relativna kategorija, koja zavisi od niza činilaca, koji se moraju uzeti u obzir u svakom pojedinačnom slučaju prema njegovim specifičnim okolnostima. Složenost činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanje podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, postupanje nadležnih sudova, kao i priroda postavljenog zahteva, odnosno značaj raspravljanog prava za podnosioca ustavne žalbe su kriterijumi koji utiču na ocenu dužine trajanja postupka i određuju da li je postupak okončan u okviru razumnog roka ili ne.

Ustavni sud je ocenio da je predmetni izvršni postupak bio, pre svega, činjenično složen, budući da su tokom postupka obavljena dva veštačenja od strane sudskih veštaka različite struke, kao i dopune tih veštačenja, što je bilo potrebno za utvrđi vanje vrednosti nepokretnih i pokretnih stvari izvršnog dužnika na kojima je određeno izvršenje, kao i da je izvršenje na pokretnim i nepokretnim stvarima izvršnog dužnika podrazumevalo sprovođenje više radnji kako bi izvršni poverilac došao do realizacije, odnosno naplate svog potraživanja.

Ustavni sud smatra da je postavljeni zahtev bio od velikog materijalnog značaja za podnosioca ustavne žalbe, s obzirom na to da je traženo namirenje novčanog potraživanja u iznosu od 2.185.568,56 dinara i da podnosilac kao izvršni poverilac svojim ponašanjem nije doprineo dužini trajanja postupka.

Analizirajući postupanje nadležnog suda, Ustavni sud ocenjuje da ono nije bilo, pre svega delotvorno, budući da izvršenje nije sprovedeno ni nakon 16 godina od pokretanja postupka. Pri tome, sud je preduzimao radnje u cilju okončanja postupka, ali one nisu dovele do namirenja izvršnog poverioca, zbog čega bi izvršni postupak bio obustavljen. Pri tome, sud je nekoliko puta obustavljao postupak, iako za to nisu bili ispunjeni zakonski uslovi.

Ustavni sud naglašava da je dužnost suda da svaki postupak, a posebno postupak izvršenja, sprovede bez odugovlačenja, da pravovremeno i efikasno reaguje i da blagovremeno preduzme sve zakonske mere koje mu stoje na raspolaganju da se postupak okonča. Ustavni sud naglašava da je u pravnoj državi od izuzetne važnosti sprovođenje izvršenja bez odlaganja, kako se ne bi ugrozila delotvornost sudske zaštite Ustavom garantovanih prava i sloboda i kako bi se održalo poverenje građana u sudove. Bitna karakteristika izvršnog postupka je njegov prinudni karakter, koji određuje osnovna načela tog postupka. Jedno od tih načela je načelo oficijelnosti koje od suda zahteva aktivno ponašanje sve do okončanja izvršnog postupka, te je sud dužan da hitno preduzima sve radnje koje treba da dovedu do sprovođenja izvršenja i okončanja izvršnog postupka.

Polazeći od navedenog, Ustavni sud je utvrdio da je podnosiocu ustavne žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava, u postupku koji je vođen pred Osn ovnim sudom u Loznici u pred metu I. 840/13 (inicijalno predmet Opštinskog suda u Loznici I. 639/97).

Na osnovu odredbe člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 18/13 - Odluka US, 40/15 - dr. zakon i 103/15), Ustavni sud je ustavnu žalbu usvojio, odlučujući kao u tački 1. izreke.

Ustavni sud je, krećući se u granicama zahteva, a budući da podnosilac ustavne žalbe ni je istakao zahtev za naknadu nematerijalne štete zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku, našao da je, u smislu odredbe člana 89. Zakona o Ustavnom sudu, donošenje odluke kojom je utvrđena povreda prava na suđenje u razumnom roku dovoljna mera da se postigne adekvatna pravična satisfakcija podnos iocu ustavne žalbe.

6. Ocenjujući razloge i navode ustavne žalbe u preostalom delu, Ustavni sud zaključuje da se podnosilac ustavne žalbe, nezadovoljan ishod om okončanog izvršnog postupka koji je vodio u svojstvu izvršnog poverioca, u suštini, žali na povredu prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava. Ocenjujući osnovanost ustavne žalbe u odnosu na povredu prava na pravično suđenje, Ustavni sud konstatuje da podnosilac svoje tvrdnje o povredi navedenog prava obrazlaže pogrešnom primenom procesnog prava.

Veće osnovnog sud a u Loznici u osporen om rešenju je ocenilo da rešenje I. 639/2000 od 4. jula 2000. godine, kojim je odbijen prigovor izvršnih dužnika izjavljen protiv rešenja o izvršenju, nije dostavljeno izvršnim dužnicima, zbog čega oni imaju pravo da protiv istog izjave prigovor v eću suda, pa je veće usvojilo prigovor dužnika i obustavilo postupak, a izvršnog poverioca je uputilo da pokrene parnični postupak u kome će utvrditi visinu potraživanja prema izvršnim dužnicima, jer je, takođe, ocenilo da je očigledno da je među strankama sporna visina potraživanja, a da samo rešenje, koje je sud u ovom postupku koristio kao izvršnu ispravu, ne sadrži sve podatke u smislu člana 17 . ZIO , pa se kao osnovano postavilo pitanje da li to rešenje uopšte može poslužiti kao izvršna isprava, što sve ukazuje na nužnost da se u parničnom postupku između poverioca i dužnika utvrdi tačan iznos potraživanja izvršnog poverioca prema dužniku, a izvršni postupak nastavi tek po okončanju parnice.

Povodom ranijeg obustavljanja izvršnog postupka, Vrhovni sud Srbije je rešenjem Gzz. 487/03 od 1. aprila 2004. godine uvažio zahtev za zaštitu zakonitosti Republičkog javnog tužioca o obustavljanju postupka i ocenio da sud može obustaviti postupak samo u zakonom propisanim slučajevima, kao i da je u konkretnom slučaju, izvršenje određeno na osnovu sporazuma o obezbeđenju novčanog potraživanja poverioca zasnivanjem založnog prava, hipoteke na nepokretnim i pokretnim stvarima dužnika I. 123/97 od 18. februara i 3. aprila 1997. godine, kojim je utvrđena visina obaveze dužnika, odnosno postojanje i visina novčanog potraživanja poverioca i njegova dospelost, te da naknadno isticanje dužnika da izvršna isprava na osnovu koje je određeno izvršenje nije podobna za izvršenje u smislu napred navedenih zakonskih odredbi, nije razlog za obustavu izvršenja, pogotovu što po oceni toga suda, sporazum o obezbeđenju novčanog potraživanja poverioca sadrži sve elemente na osnovu kojih se može utvrditi obim odnosno visina novčanog potraživanja poverioca i njegova dospelost.

Imajući u vidu navedeno, kao i merodavne zako nske odredbe kojima su propisani uslovi za obustavu izvršnog postupka i podobnost izvršne isprave za izvršenje, Ustavni sud nalazi da v eće Osnovnog suda u Loznici u osporenom rešenju Ipv. (I). 156/13 od 28. januara 2014. godine nije dalo ustavnopravno prihvatljivo obrazloženje za obustavljanje postupka kada je ocenilo da izvršna isprava nije podobna za izvršenje, budući da (ne)podobnost izvršne isprave ne predstavlja Zakonom propisani razlog za obustavu izvršenja.

Polazeći od izloženog, a saglasno odredbi člana 89. stav. 1. Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je ustavnu žalbu usvojio, te je utvrdio da je osporenim rešenjem Osnovnog suda u Loznici Ipv. (I). 156/13 od 28. januara 2014. godine podnosiocu ustavne žalbe povređeno pravo na pravično suđenje zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava , odlučujući kao u tački 2. izreke.

7. Ustavni sud je ocenio da se štetne posledice učinjene povrede navedenog prava mogu otkloniti samo poništajem osporenog rešenja i određivanjem da nadležni sud ponovo odlučio o izjavljenom prigovoru protiv rešenja Osnovnog suda u Loznici I. 840/13 od 3. juna 2013. godine i odlučio kao u tački 3. izreke, saglasno odredbi člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu.

S obzirom na to da je Ustavni sud utvrdio povredu prava na pravično suđenje u odnosu na osporenu sudsku odluku i kao meru otklanjanja štetnih posledica utvrđene povrede poništio osporeni akt, Ustavni sud nije posebno razmatrao navode ustavne žalbe u odnosu na istaknute povrede iz čl. 36. i 58. Ustava.

8. Polazeći od iznetog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić, s.r.