Povreda prava na pravično suđenje u izvršnom postupku promenom dužnika

Kratak pregled

Ustavni sud je usvojio ustavnu žalbu Opštine Ćuprija, utvrdivši povredu prava na pravično suđenje. Osporenim zaključkom o promeni sredstva izvršenja, sud je suštinski promenio izvršnog dužnika, namećući obavezu opštini, što nije bilo utemeljeno u procesnim normama izvršnog postupka.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-205/2017
20.09.2017.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća, i sudije Milan Stanić, dr Milan Škulić, Miroslav Nikolić, dr Dragana Kolarić, Tatjana Babić, dr Milan Marković i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi o pštine Ćuprija, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 20. septembra 2017. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Opštine Ćuprija i utvrđuje da je zaključkom Osnovnog suda u Paraćinu – Sudska jedinica u Ćupriji I. 1846/16 (I. 267/16) od 1. decembra 2016. godine povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na pravično suđenje, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1 . Ustava Republike Srbije.

2. Poništava se zaključak Osnovnog suda u Paraćinu – Sudska jedinica u Ćupriji I. 1846/16 (I. 267/16) od 1. decembra 2016. godine.

3. Odbacuje se zahtev podnosioca ustavne žalbe za naknadu materijalne štete.

O b r a z l o ž e nj e

1. Opština Ćuprija podnela je Ustavnom sudu, 5. januara 2017. godine, preko zastupnika Pravobranilaštva opštine Ćuprija, ustavnu žalbu protiv zaključka Osnovnog suda u Paraćinu – Sudska jedinica u Ćupriji I. 1846/16 (I. 267/16) od 1. decembra 2016. godine , zbog povrede prava na pravično suđenje, na jednaku zaštitu prava, na pravno sredstvo i na imovinu, zajemčenih članom 32. stav 1, članom 36. i članom 58. stav 1. Ustava Republike Srbije.

U ustavnoj žalbi je, između ostalog, navedeno: da je rešenjem Osnovnog suda u Paraćinu – Sudska jedinica u Ćupriji I. 267/16 od 18. februara 2016. godine dozvoljeno izvršenje na osnovu izvršne isprave, obračuna zarade, protiv izvršnog dužnika Doma zdravlja „Ćuprija“, po predlogu izvršnog poverioca, zaposlenog kod izvršnog dužnika Doma zdravlja „Ćuprija“; da je osporenim zaključkom istog suda I. 1846/16 (I. 267/16) od 1. decembra 2016. godine usvojen predlog izvršnog poverioca za promenu sredstva izvršenja, te je određeno da se dalje izvršenje sprovodi plenidbom novčanih sreds tava sa računa Opštine Ćuprija, kao dužnika izvršnog dužnika, umesto plenidbom novčanih sredstava sa računa izvršnog dužnika; da ne postoji istovetnost dužnika navedenog u izvršnoj ispravi i izvršnog dužnika navedenog u osporenom zaključku o promeni sredstva izvršenja, jer je u izvršnoj ispravi kao dužnik potraživanja jasno označen Dom zdravlja „Ćuprija“; da Opština Ćuprija nije dužnik izvršnog dužnika Doma zdravlja „Ćuprija“; da kako ne postoji dugovanje Opštine Ćuprija prema Domu zdravlja „Ćuprija“ to ne postoji ni mogućnost promene sredstva izvršenja, kako je to navedeno u osporenom zaključku.

Podnosilac ustavne žalbe je predložio da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu, utvrdi povredu označenih ustavnih prava. Tražio je naknadu materijalne štete.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U postupku pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je, u sprovedenom postupku, uvidom u priloženu dokumentaciju , utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari:

Izvršni poverilac Nena Stojilković , zaposleno lice u Domu zdravlja „Ćuprija“, podnela je predlog za izvršenje Osnovnom sudu u Paraćinu – Sudska jedinica u Ćupriji, na osnovu izvršne isprave – obračuna zarade, protiv izvršnog dužnika Doma zdravlja „Ćuprija“, i to plenidbom novčanih sredstva sa računa izvršnog dužnika, radi namirenja novčanog potraživanja

Osnovni sud u u Paraćinu – Sudska jedinica u Ćupriji je rešenjem I. I. 267/16 od 18. februara 2016. godine dozvolio predloženo izvršenje.

Izvršni poverilac je podneskom od 29. novembra 2011. godine predložio promenu sredstva izvršenja tako da se dalje izvršenje sprovede na novčanim sredstvima na računu dužnika izvršnog dužnika – O pštine Ćuprija.

Osnovni sud u Paraćinu – Sudska jedinica u Ćupriji je osporenim zaključkom I. 1846/16 (I. 267/16) od 1. decembra 2016. godine usvojio navedeni predlog izvršnog poverioca za promenu sredstva izvršenja, te je zabranio Opštini Ćuprija da raspolaže zaplenjenim novčanim sredstvima i odredio da će izvršenje sprovesti sud dostavom zaključka Odseku za prinudnu naplatu Kragujevac. U obrazloženju osporenog zaključka je navedeno: da je utvrđeno da izvršni poverilac nije namirio svoje potraživanje na novčanim sredstvima izvršnog dužnika i da su ispunjeni uslovi da se navedeni predlog usvoji, pa je shodno tome primenom odr edbe člana 20. stav 2. a u vezi čl. 175-182. Zakona o izvršenju i obezbeđenju odlučeno kao u dispozitivu.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbama Zakona o izvršenju i obezbeđenju („Službeni glasnik RS", br. 31/11, 99/11, 109/13-Odluka US, 55/14 i 139/14) (u daljem tekstu: ZIO iz 2011. godine) je bilo propisano: da su sredstva izvršenja radi ostvarenja novčanog potraživanja: prodaja pokretnih stvari, prodaja nepokretnosti, prenos novčanog potraživanja, prenos potraživanja za predaju pokretnih stvari ili nepokretnosti, unovčenje drugih imovinskih prava, prenos sredstava koja se vode na računu kod banke, prodaja akcija i prodaja udela u privrednim subjektima (član 19. stav 2.); da sud može, na predlog izvršnog poverioca ili po službenoj dužnosti, u toku postupka, zaključkom odrediti drugo sredstvo i na drugim predmetima izvršenja, odnosno obezbeđenja, umesto onih koji su prethodno određeni (član 20. stav 2.); da se zaključkom suda određuje sprovođenje pojedinih radnji i upravlja postupkom (član 36. stav 3.); da protiv zaključka nije dozvoljen pravni lek, osim ako ovim zakonom nije drugačije određeno (član 39. stav 7.). Izvršenje na računu izvršnog dužnika regulisano je odredbama od člana 183. do člana 190. navedenog zakona.

5. Ustavni sud najpre ukazuje da je, na sednici održanoj 6. jula 2017. godine, doneo Odluku Už-689/2017, kojom je, u tački 1. izreke, usvojio ustavnu žalbu Opštine Ćuprija, podnosioca ustavne žalbe i u ovom ustavnosudskom postupku, i utvrdio da je rešenjem Višeg suda u Jagodini Gž. 1602/16 od 6. decembra 2016. godine podnosiocu ustavne žalbe povređeno pravo na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, dok je, u tački 2. izreke, poništio navedeno drugostepeno rešenje i naložio istom sudu da donese novu odluku o žalbi podnosioca ustavne žalbe izjavljenoj protiv prvostepenog rešenja. U obrazloženju navedene Odluke Ustavnog suda je, između ostalog, navedeno: da je u izvršnoj ispravi, u obračunu zarade, kao dužnik novčanog potraživanja označen Dom zdravlja „Ćuprija“, a izvršni poverilac nije, u smislu člana 48. ZIO iz 2015. godine, dostavio javnu ili po zakonu overenu ispravu kojom dokazuje da je obaveza isplate zarade prešla s dužnika Doma zdravlja „Ćuprija“ na Opštinu Ćuprija, niti je prelaz obaveze isplate dokazao pravnosnažnom ili konačnom odlukom donetom u parničnom, prekršajnom ili upravnom postupku, niti je navedeni prelaz predviđen merodavnim zakonom.

U konkretnom slučaju, osporen je zaključak Osnovnog suda u Paraćinu – Sudska jedinica u Ćupriji I. 1846/16 (I. 267/16) od 1. decembra 2016. godine o promeni sredstva izvršenja, kojim je određeno da se izvršni postupak dalje sprovodi na novčanim sredstvima na računu podnosioca ustavne žalbe (koji je označen kao dužnik izvršnog dužnika) umesto na novčanim sredstvima na računu izvršnog dužnika Doma zdravlja „Ćuprija“.

Razmatrajući ustavnu žalbu sa aspekta istaknute povrede prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud najpre ukazuje na praksu Evropskog suda za ljudska prava, koji je, odlučujući o primenljivosti garancija sadržanih u pravu na pravično suđenje iz člana 6. stav 1. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda na izvršni postupak, zaključio da se odluke koje donosi sud u postupku izvršenja nužno ne odnose na novo i posebno određivanje građanskih prava i obaveza, u poređenju sa parničnim postupkom koji je prethodio izvršnom postupku i odlukom koja je rezultat tog postupka (takvo pravno stanovište je zauzeto u predmetu Anton Dornbach protiv Savezne Republike Nemačke, broj 11258/84, stav 46 .). U vezi sa iznetim, Ustavni sud podseća da je u svom Rešenju Už-5228/2011 od 26. juna 2012. godine stao na stanovište da rešenje kojim je promenjeno sredstvo izvršenja u izvršnom postupku nije pojedinačni akt iz člana 170. Ustava, jer se radi o aktu donetom u fazi izvršnog postupka u kojoj podnosiocu ustavne žalbe kao izvršnom dužniku nisu utvrđene nove obaveze.

S druge strane, Ustavni sud konstatuje da se članom 32. stav 1. Ustava jemči pravo na pravično suđenje u postupcima u kojima se odlučuje o građanskim pravima i obavezama. U kontekstu iznetog, Ustavni sud podseća na praksu Evropskog suda za ljudska prava po pitanju ispunjenosti uslova za primenu člana 6. stav 1. Evropske konvencije, prema kojoj ishod postupka mora biti odlučujući za privatna prava i obaveze (videti presudu Tre Traktörer Aktiebolag protiv Švedske, od 7. jula 1989. godine, stav 41.). Dakle, imajući u vidu okolnosti konkretnog slučaja i navode ustavne žalbe, Ustavni sud mora da odgovori na pitanje da li je osporenim zaključkom o promeni sredstva izvršenja odlučivano o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe tj. da li su posledice pomenutog zaključka od odlučujućeg/suštinskog značaja za podnosiočeva građanska prava i obaveze.

Ustavni sud ukazuje da je osporenim zaključkom odlučivano o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe jer je on osporenim aktom izvršnog suda suštinski označen kao novi izvršni dužnik kome je nametnuta obaveza namirenja novčanog potraživanja izvršnog poverioca. Naime, sredstva izvršenja iz člana 19. stav 2. ZIO iz 2011. godine bila su prodaja pokretnih stvari, prodaja nepokretnosti, prenos novčanog potraživanja, prenos potraživanja za predaju pokretnih stvari ili nepokretnosti, unovčenje drugih imovinskih prava, prenos sredstava koja se vode na računu kod banke, prodaja akcija i prodaja udela u privrednim subjektima. Promena sredstva izvršenja u smislu odredbe člana 20. stav 2. ZIO iz 2011. godine je podrazumevala određivanje drugog sredstva izvršenja iz člana 19. stav 2. navedenog zakona umesto onog koji je prethodno određen, pri čemu isto lice ostaje izvršni dužnik. Osporenim zaključkom nije došlo do promene sredstva izvršenja, u smislu navedene odredbe člana 20. stav 2. ZIO iz 2011. godine, već je određeno da se dalje izvršenje sprovodi na novčanim sredstvima na računu podnosioca ustavne žalbe umesto na novčanim sredstvima na računu izvršnog dužnika, čime je suštinski promenjen izvršni dužnik, za šta nije postojalo utemeljenje u izvršnim procesnim normama, koji propisuju postupak donošenja zaključka o promeni sredstva izvršenja. Pravičnost suđenja ostvaruje se kroz isključenje proizvoljnosti u postupanju i odlučivanju od strane redovnih sudova, što podrazumeva obavezu tih sudova da se pridržavaju utvrđenih pravila tokom postupka i time se strankama u postupku omogućava da svoje ponašanje usklade sa postojećim procesnim pravilima, u kom slučaju na njihovoj strani postoji i legitimno očekivanje da se na njihov slučaj ta postojeća, predvidljiva pravila zaista i primene.

Vođenje izvršnog postupka protiv lica koje nije u izvršnoj ispravi označeno kao dužnik novčanog potraživanja bilo je moguće samo pod uslovima koji su bili propisani članom 23. ZIO iz 2011. godine (član 48. važećeg Zakona o izvršenju i obezbeđenju iz 2015. godine), a koji uslovi u konkretnom slučaju uopšte nisu razmatrani.

Polazeći od iznetog, Ustavni sud je utvrdio da je osporenim zaključkom Osnovnog suda u Paraćinu – Sudska jedinica u Ćupriji I. 1846/16 (I. 267/16) od 1. decembra 2016. godine povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, te je, u tački 1. izreke, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 18/13-Odluka US, 40/15-dr. zakon i 103/15), ustavnu žalbu usvojio.

6. S obzirom na to da je podnosiocu ustavne žalbe povređeno pravo na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud je ocenio da se štetne posledice utvrđene povrede prava mogu otkloniti jedino poništajem osporenog zaključka, pa je stoga, saglasno odredbi člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, odlučio kao u tački 2. izreke.

7. Kako je Ustavni sud utvrdio povredu prava na pravično suđenje i poništio osporeni zaključak, to nije posebno razmatrao navode o povred i prava na jednaku zaštitu prava i na pravno sredstvo iz člana 36. Ustava i prav a na imovinu iz člana 58. stav 1. Ustava .

8. U vezi sa zahtevom podnosioca ustavne žalbe da mu Ustavni sud dosudi naknadu materijalne štete , Ustavni sud ocenjuje da podnosilac ustavne žalbe nije dostavio dokaze o uzročnoj-posledičnoj vezi između povrede prava na pravično suđenje i eventualno nastale materijalne štete, te je odbacio zahtev podnosioca za naknadu ove štete, rešavajući kao u tački 3. izreke, saglasno članu 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu.

9. Polazeći od svega iznetog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1), člana 45. tačka 9) i člana 47. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, kao i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, broj 103/13), doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić

Povreda prava na pravično suđenje u izvršnom postupku promenom dužnika

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti