Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja ustavnu žalbu i utvrđuje povredu prava na suđenje u razumnom roku u parničnom i izvršnom postupku koji su ukupno trajali sedam godina i dva meseca. Podnosiocu se dosuđuje naknada nematerijalne štete zbog neefikasnog postupanja izvršnog suda.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-2093/2011
13.03.2014.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća i sudije dr Dragiša B. Slijepčević, dr Marija Draškić, dr Olivera Vučić, dr Goran Ilić, Sabahudin Tahirović, Bratislav Đokić i mr Milan Marković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Ž. A. iz P, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 13. marta 2014. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Ž. A. i utvrđuje da je u parničnom postupku koji je vođen pred Opštinskim sudom u Pančevu u predmetu P1. 1031/06 i u izvršnom postupku koji je vođen pred Osnovnim sudom u Pančevu u predmetu 1I. 1537/10 (ranije predmet Opštinskog suda u Pančevu I. 281/09) povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, dok se u preostalom delu ustavna žalba odbacuje.

2. Utvrđuje se pravo podnosioca ustavne žalbe na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 700 evra, u dinarskoj protivvrednosti obračunatoj po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate. Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava - razdeo Ministarstva pravde i državne uprave.

O b r a z l o ž e nj e

1. Ž. A. iz P. je 9. maja 2011. godine, preko punomoćnika D. T, advokata iz P, podneo Ustavnom sudu ustavnu žalbu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku i prava na pravno sredstvo zajemčenih odredbama člana 32. stav 1. i člana 36. stav 2. Ustava Republike Srbije u parničnom postupku koji je vođen pred Opštinskim sudom u Pančevu u predmetu P1. 1031/06 i u izvršnom postupku koji se vodi pred Osnovnim sudom u Pančevu u predmetu 1I. 1537/10. Podnosilac je istakao da mu je u predmetnim postupcima povređeno i pravo iz člana 6. stav 1. i člana 13. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda.

Podnosilac ustavne žalbe je naveo: da je 21. januara 2004. godine podneo tužbu Opštinskom sudu u Pančevu protiv tuženog DOO "P." iz P, svog poslodavca, radi naknade nematerijalne štete zbog povrede na radu; da je predmetni parnični postupak P1. 1031/06 okončan presudom Vrhovnog suda Srbije Rev. II 1631/08 od 3. decembra 2008. godine; da mu je nerazumno dugim trajanjem parničnog postupka od pet godina povređeno pravo na suđenje u razumnom roku; da je postupak predmetnog izvršenja pravnosnažne presude Opštinskog suda u Pančevu P1. 1031/06 započet podnošenjem predloga za izvršenje Opštinskom sudu u Pančevu 12. februara 2009. godine i da je izvršni sud 23. februara 2009. godine doneo rešenje o izvršenju I. 281/09; da je povodom žalbe izvršnog dužnika protiv rešenja o izvršenju Okružni sud u Pančevu rešenjem Gž. 1160/09 od 21. oktobra 2009. godine odredio da se vraćaju spisi predmeta I. 281/09 prvostepenom sudu radi dopune postupka; da je Viši sud u Pančevu odlukom 1Gž. 190/11 od 9. februara 2011. godine odbio žalbu izvršnog dužnika i naložio prvostepenom sudu da nastavi postupak izvršenja; da je Osnovni sud u Pančevu rešenjem od 25. februara 2011. godine obustavio izvršenje jer je utvrdio da je nad izvršnim dužnikom zaključen stečajni postupak; da je rešenjem Višeg suda u Pančevu 1Gž. 393/11 od 18. marta 2011. godine odbijena žalba podnosioca i potvrđeno je rešenje o obustavi izvršnog postupka; da mu je takvim nedelotvornim postupanjem nadležnog prvostepenog i drugostepenog izvršnog suda povređeno pravo na suđenje u razumnom roku. Zahteva naknadu nematerijalne štete i naknadu troškova za rad advokata za sastav ustavne žalbe.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava uređuje zakonom.

Odredba člana 82. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", br. 109/07, 99/11 i 18/13-Odluka US) je po sadržini identična odredbi člana 170. Ustava.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku, uvidom u spise predmeta Opštinskog suda u Pančevu P1. 1031/06 i Osnovnog suda u Pančevu 1I. 1537/10, utvrdio relevantne činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari.

Uvidom u spise predmeta Opštinskog suda u Pančevu P1. 1031/06 utvrđeno je sledeće:

Podnosilac ustavne žalbe je 21. januara 2004. godine podneo tužbu Opštinskom sudu u Pančevu protiv tuženog DOO "P." iz P, radi naknade štete. Predmet je dobio broj P1. 142/04.

Pred Opštinskim sudom u Pančevu održano je šest ročišta za glavnu raspravu na kojima su izvedeni dokazi saslušanjem parničnih stranaka, saslušanjem svedoka, uvidom u postojeću medicinsku dokumentaciju, veštačenjem od strane veštaka sudske medicine, dok tri ročišta nisu bila održana i to dva iz procesnih razloga, a jedno zbog nestanka struje u sudu.

Presudom Opštinskog suda u Pančevu P1. 142/04 od 11. februara 2005. godine delimično je usvojen tužbeni zahtev, te je obavezan tuženi da tužiocu plati na ime naknade nematerijalne štete iznos od 378.00,00 dinara i to: na ime duševnih bolova zbog umanjenja opšte životne aktivnosti iznos od 175.000,00 dinara, na ime pretrpljenog fizičkog bola iznos od 70.000,00 dinara, na ime pretrpljenog straha iznos od 65.000,00 dinara, na ime duševnih bolova zbog naruženosti iznos od 70.000,000 dinara, kao i troškove parničnog postupka u iznosu od 54.187,00 dinara, dok je deo tužbenog zahteva preko dosuđenog a do utuženog iznosa od 210.000,00 dinara na ime duševnih bolova zbog umanjenja opšte životne aktivnosti, preko dosuđenog a do utvrđenog iznosa od 100.000,00 dinara na ime pretrpljenog fizičkog bola, preko dosuđenog a do utuženog iznosa od 90.000,00 dinara na ime pretrpljenog straha, preko dosuđenog do utuženog iznosa od 100.000,00 dinara na ime duševnih bolova zbog naruženosti, odbijen kao neosnovan.

Rešenjem Okružnog suda u Pančevu Gž1. 232/06 od 31. maja 2006. godine usvojene su kao osnovane žalbe obe parnične stranke pa je presuda Opštinskog suda u Pančevu P1. 142/04 od 11. februara 2005. godine u delu usvojenog i odbijenog zahteva tužioca ukinuta i predmet je vraćen prvostepenom sudu na ponovno suđenje.

U ponovnom postupku pred prvostepenim sudom predmet je dobio broj P1. 1031/06, održano je osam ročišta na kojima su izvedeni dokazi saslušanjem parničnih stranaka i više svedoka, suočenjem između tužioca i svedoka, veštačenjem od strane veštaka medicinske struke–ortopeda, dok tri ročišta nisu bila održana iz procesnih razloga.

Presudom Opštinskog suda u Pančevu P1. 1031/06 od 28. decembra 2007. godine usvojen je tužbeni zahtev, te je obavezan tuženi da tužiocu plati na ime naknade nematerijalne štete iznos od 500.000,00 dinara, i to: na ime duševnih bolova zbog umanjenja opšte životne aktivnosti iznos od 210.000,00 dinara, na ime pretrpljenog fizičkog bola iznos od 100.000,00 dinara, na ime pretrpljenog straha iznos od 90.000,00 dinara, na ime duševnih bolova zbog naruženosti iznos od 100.000,00 dinara, kao i da mu na ime troškova parničnog postupka plati iznos od 159.000,00 dinara.

U odlučivanju o žalbi tuženog, presudom Okružnog suda u Pančevu Gž1. 161/08 od 27. avgusta 2008. godine žalba tuženog je usvojena i presuda Opštinskog suda u Pančevu P1. 1031/06 od 28. decembra 2007. godine je preinačena tako što je tužbeni zahtev za naknadu nematerijalne štete u visini od 500.000,00 dinara, uz obavezu tuženog da tužiocu naknadi troškove parničnog postupka u visini od 159.000,00 dinara odbijen kao neosnovan i obavezan je tužilac da tuženom naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 102.700,00 dinara.

Odlučujući o reviziji podnosioca ustavne žalbe izjavljenoj protiv presude Okružnog suda u Pančevu Gž1. 161/08 od 27. avgusta 2008. godine, Vrhovni sud Srbije je presudom Rev. II 1631/08 od 3. decembra 2008. godine preinačio presudu Okružnog suda u Pančevu Gž1. 161/08 od 27. avgusta 2008. godine, pa je odbio kao neosnovanu žalbu tuženog i potvrdio presudu Opštinskog suda u Pančevu P1. 1031/06 od 28. decembra 2007. godine.

Uvidom u spise predmeta Osnovnog suda u Pančevu 1I. 1537/10 utvrđeno je sledeće:

Podnosilac ustavne žalbe je kao izvršni poverilac 12. februara 2009. godine podneo Opštinskom sudu u Pančevu predlog za izvršenje protiv izvršnog dužnika DOO "P." iz P, radi duga, i to popisom, procenom i prodajom pokretnih stvari izvršnog dužnika. Rešenjem o izvršenju I. 281/09 od 23. februara 2009. godine Opštinski sud u Pančevu je odredio predloženo izvršenje.

Izvršni dužnik je 6. marta 2009. godine izjavio žalbu protiv rešenja o izvršenju I. 281/09 od 23. februara 2009. godine i rešenjem Okružnog suda u Pančevu Gž.1160/09 od 21. oktobra 2009. godine vraćeni su spisi predmeta I. 281/09 Opštinskom sudu u Pančevu radi dopune postupka. Rešenjem Opštinskog suda u Pančevu I. 281/09 od 16. decembra 2009. godine delimično je usvojena žalba izvršnog dužnika, izjavljena 5. marta 2009. godine, pa je ukinuto rešenje o izvršenju I1. 281/09 od 23. februara 2009. godine, i to za sprovođenje izvršenja popisom i prodajom pokretnih stvari izvršnog dužnika za teretno vozilo marke FAP reg. oznake PA 581-99 i za teretno vozilo marke FAP reg. oznake PA 106-17 i u tom delu su ukinute sve do tada sprovedene izvršne radnje, dok je u svemu ostalom rešenje o izvršenju ostalo nepromenjeno i određeno je da se spisi dostavljaju Okružnom sudu u Pančevu kao drugostepenom sudu radi odlučivanja u preostalom delu žalbe izvršnog dužnika.

Spisi su dostavljeni tada nadležnom drugostepenom sudu, Višem sudu u Pančevu 1. marta 2010. godine, ali su uz dopis Višeg suda u Pančevu od 9. marta 2010. godine vraćeni Osnovnom sudu u Pančevu, sa napomenom da je taj sud kao prvostepeni odlučio o žalbi izvršnog dužnika izjavljenoj protiv rešenja o izvršenju, te Viši sud u Pančevu smatra da ne postoji pravni lek o kome taj sud treba da odlučuje, pa samom tim nema ni nadležnosti drugostepenog suda.

Zatim je Osnovni sud u Pančevu zakazao ročište 29. aprila 2010. godine radi raspravljanja o neusvojenom delu žalbe izvršnog dužnika i tom prilikom je punomoćnik izvršnog poverioca izjavio da su žalbom izvršnog dužnika na rešenje o izvršenju bile obuhvaćene sve pokretne stvari koje su predmet izvršnog postupka, a da je Opštinski sud u Pančevu rešenjem od 16. decembra 2009. godine žalbu izvršnog dužnika usvojio samo za dve pokretne stvari koje su navedene u tom rešenju, a da nije odlučio o preostalom delu žalbe izvršnog dužnika i predložio je da se spisi ponovo dostave Višem sudu u Pančevu radi odlučivanja o preostalom, neusvojenom delu žalbe izvršnog dužnika na rešenje o izvršenju.

Viši sud u Pančevu je zatim uz dopis od 11. maja 2010. godine ponovo vratio spise ovog suda 1 I-1537/10 sa istim navodima kao iz dopisa od 9. marta 2010. godine.

Rešenjem Osnovnog suda u Pančevu 1I-1537/10 od 19. maja 2010. godine taj sud se oglasio stvarno nenadležnim za postupanje po stavu 3. rešenja tog suda od 16. decembra 2009. godine pod brojem I. 281/09 (sada 1 I-1537/10) i odredio da se po pravnosnažnosti ovog rešenja spisi dostavljaju Višem sudu u Pančevu kao stvarno i mesno nadležnom sudu za odlučivanje o neusvojenom delu žalbe izvršnog dužnika izjavljene 5. marta 2009. godine.

Odlučujući o žalbi izvršnog poverioca protiv rešenja Osnovnog suda u Pančevu 1I. 1537/10 od 19. maja 2010. godine kojim se taj sud oglasio nenadležnim, rešenjem Višeg suda u Pančevu 1Gž. 1992/10 od 21. septembra 2010. godine ukinuto je rešenje Osnovnog suda u Pančevu 1I. 1537/10 od 19. maja 2010. godine.

Apelacioni sud u Novom Sadu je rešenjem R. 34/10 od 12. januara 2011. godine, odlučujući o sukobu stvarne nadležnosti između Osnovnog suda u Pančevu i Višeg suda u Pančevu, odredio da je u predmetnom izvršnom postupku nadležan Viši sud u Pančevu.

Rešenjem Višeg suda u Pančevu 1Gž. 190/11 od 9. februara 2011. godine odbijena je kao neosnovana žalba izvršnog dužnika izjavljena protiv rešenja o izvršenju Opštinskog suda u Pančevu I. 281/09 od 23. februara 2009. godine u delu kojim je radi naplate novčanog potraživanja izvršnog poverioca, ovde podnosioca ustavne žalbe, dosuđenog pravnosnažnom i izvršnom presudom Opštinskog suda u Pančevu P1. br. 1031/06 od 28. decembra 2007. godine određeno izvršenje popisom i prodajom pokretnih stvari izvršnog dužnika, i to: kamiona marke "TAM" tip 75 T 5 V reg. oznake PA-100-059, prikolice marke "Utva 18" reg. oznake PA-2860, prikolice marke "Utva" TIP P18/71 reg. oznake PA-5873, putničkog automobila marke "Opel kadet" reg. oznake PA-229-45 kao i drugih pokretnih stvari izvršnog dužnika i u tom delu navedeno rešenje o izvršenju je potvrđeno.

Rešenjem Osnovnog suda u Pančevu 1I. 1537/10 od 25. februara 2011. godine obustavljeno je izvršenje u ovoj pravnoj stvari i ukinute su sve sprovedene izvršne radnje u postupku. U obrazloženju rešenja je navedeno da je rešenjem Privrednog suda u Pančevu St. 55/2010 od 30. avgusta 2010. godine, a koje je postalo pravnosnažno 25. novembra 2010. godine, otvoren i zaključen stečajni postupak nad stečajnim dužnikom DOO „P.“ P, i da je izvršni dužnik brisan iz privrednog registra 13. januara 2011. godine; da se prema odredbama čl. 93. st. 1. i st. 2. Zakona o stečaju, od dana otvaranja stečajnog postupka ne može protiv stečajnog dužnika, odnosno nad njegovom imovinom odrediti i sprovesti prinudno izvršenje, niti bilo koja mera postupka izvršenja osim onih koje se odnose na obaveze stečajne mase i troškova stečajnog postupka , a postupci iz stava 1. tog člana koji su u toku se obustavljaju; da imajući u vidu navedenu zakonsku odredbu kao i činjenicu da je u toku izvršnog postupka nad izvršnim dužnikom otvoren i zaključen stečajni postupak, i da je izvršni dužnik brisan iz registra, sud je doneo odluku kao u izreci ovog rešenja.

Rešenjem Višeg suda u Pančevu 1 Gž. 393/11 od 18. marta 2011. godine odbijena je kao neosnovana žalba izvršnog poverioca i potvrđeno je rešenje Osnovnog suda u Pančevu 1 I. 1537/2010 od 25. februara 2011. godine o obustavi izvršnog postupka.

4. Za odlučivanje Ustavnog suda o predmetnoj ustavnoj žalbi od značaja su sledeće odredbe Ustava i zakona:

Odredbom člana 32. stav 1. Ustava je utvrđeno da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega. Odredbama člana 36. stav 2. Ustava utvrđeno je da svako ima pravo na žalbu ili drugo pravno sredstvo protiv odluke kojom se odlučuje o njegovom pravu, obavezi ili na zakonu zasnovanom interesu.

Zakonom o parničnom postupku ("Službeni list SFRJ", br. 4/77, 36/77, 6/80, 36/80, 43/82, 69/82, 58/84, 74/87, 57/89, 20/90 i 27/90 i "Službeni list SRJ", br. 27/92, 31/93, 24/94, 12/98, 15/98 i 3/02), koji je bio na snazi u vreme pokretanja osporenog parničnog postupka, bilo je propisano da je sud dužan da nastoji da se postupak sprovede bez odugovlačenja i sa što manje troškova i da onemogući svaku zloupotrebu prava koja strankama pripadaju u postupku (član 10.).

Zakonom o parničnom postupku ("Službeni glasnik RS", br. 125/04 i 111/09) bilo je propisano: da stranka ima pravo da sud odluči o njenim zahtevima i predlozima u razumnom roku (član 10. stav 1.); da je sud dužan da nastoji da se postupak sprovede bez odugovlačenja i sa što manje troškova (član 10. stav 2.); da je sud dužan da se stara da predmet spora svestrano pretrese, da se postupak ne odugovlači i da se rasprava po mogućnosti dovrši na jednom ročištu (član 312. stav 2.).

Odredbama Zakona o izvršnom postupku ("Službeni glasnik RS", broj 125/04), koji je važio u vreme podnošenja predloga za izvršenje bilo je propisano: da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno i da je sud dužan da o predlogu za izvršenje odluči u roku od tri dana od dana podnošenja predloga (član 5. st. 1. i 2.); da rokovi koje određuje sud za preduzimanje određenih radnji ne mogu biti duži od tri dana, osim ako ovim zakonom nije drugačije predviđeno (član 5. stav 3.); da se postupanje protivno odredbama st. 1. i 2. ovog člana smatra nesavesnim i nestručnim postupanjem sudije, u smislu odredaba Zakona o sudijama (član 5. stav 5.); da je sud dužan da donese rešenje o izvršenju i preduzima radnje sprovođenja izvršenja, kada su ispunjeni uslovi za donošenje rešenja o izvršenju i za sprovođenje izvršenja (član 7.).

Zakon o izvršenju i obezbeđenju ("Službeni glasnik RS", broj 31/11), koji se primenjuje od 17. septembra 2011. godine, u članu 358. stav 1. propisuje da će se postupci izvršenja i obezbeđenja u kojima je do dana početka primene ovog zakona započeto sprovođenje izvršenja okončati po odredbama ovog zakona. Takođe, i odredbom člana 6. stav 1. ovog Zakona propisano je da je postupak izvršenja i obezbeđenja hitan.

5. Period ocene razumne dužine trajanja predmetnog parničnog postupka koji spada u nadležnost Ustavnog suda, ratione temporis, počeo je dana 8. novembra 2006. godine kada je proglašen i stupio na snagu Ustav Republike Srbije, koji ustanovljava ustavnu žalbu kao pravno sredstvo za zaštitu povređenih ili uskraćenih ljudskih prava i sloboda i svakome jemči pravo na javno raspravljanje i odlučivanje o njegovim pravima i obavezama u razumnom roku. Međutim, Ustavni sud smatra da se radi utvrđivanja opravdanosti dužine trajanja predmetnog parničnog postupka mora uzeti u obzir i stanje predmeta na dan 8. novembra 2006. godine, do kada je predmet bio nerešen dve godine i deset meseci, tako da je za ocenu eventualnog postojanja povrede prava podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku u parničnom postupku relevantan ceo protekli period, od dana podnošenja tužbe sudu 21. januara 2004. godine, pa do okončanja osporenih postupaka.

Razumna dužina sudskog postupka je relativna kategorija koja zavisi od niza činilaca i mora se proceniti u svakom pojedinačnom slučaju prema njegovim specifičnim okolnostima. Složenost činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanje podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, postupanje nadležnih sudova koji vode postupak i priroda zahteva, odnosno značaj predmeta spora za podnosioca, osnovni su činioci koji utiču na ocenu razumne dužine sudskog postupka.

Imajući u vidu da je ustavna žalba izjavljena zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku u parničnom i izvršnom postupku koji je usledio nakon pravnosnažnog okončanja parničnog postupka oni se moraju ceniti kao jedinstvena celina. Ustavni sud nalazi da je i Evropski sud za ljudska prava u svojoj praksi izrazio slično stanovište (videti presudu Evropskog suda od 19. marta 1997. godine, u predmetu „Hornsby protiv Grčke“, broj aplikacije 18357/91, stav 40.) Ustavni sud je zaključio da su ispunjeni uslovi da se prilikom ocene razumnog roka u predmetnom izvršnom postupku uzme u obzir celokupni period trajanja pravnosnažno okončanog dela parničnog postupka koji je prethodio osporenom izvršnom postupku.

Za ocenu postojanja povrede prava podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku bitan je ceo protekli period, od kada je podnosilac ustavne žalbe podneo tužbu Opštinskom sudu u Pančevu, pa do okončanja izvršnog postupka njegovom obustavom.

Ustavni sud je utvrdio da su predmetni sudski postupci ukupno trajali sedam godina i dva meseca.

Ocenjujući sprovedeni postupak u predmetnom parničnom postupku, polazeći pri tome od prakse i kriterijuma Ustavnog suda, kao i međunarodnih institucija za zaštitu ljudskih prava, Ustavni sud je utvrdio da su nadležni sudovi u konkretnom parničnom postupku delotvorno i efikasno postupali i osporeni postupak okončali u razumnom roku.

Naime, u predmetnom parničnom postupku, od podnošenja tužbe do donošenja prve prvostepene presude prošlo je godinu dana i u tom periodu bilo je ukupno održano šest ročišta za glavnu raspravu, dok dva ročišta nije bilo održano. Drugostepeni sud je posle godinu dana i tri meseca odlučio tako što je ukinuo prvostepenu presudu i predmet vratio na ponovni postupak. Zatim je ponovnom postupku prvostepeni sud posle godinu i po dana odlučio i u tom periodu je bilo održano osam ročišta dok tri ročišta nije bilo održano, drugostepeni sud je posle nepunih godinu dana odlučio, dok je revizijski sud odlučio posle četiri meseca.

Dakle, parnični postupak je pred prvostepenim, drugostepenim i revizijskim sudom ukupno trajao nepunih pet godina, što ne predstavlja nerazumno trajanje parničnog postupka kako po praksi ovog suda, tako i po kriterijumima i merilima međunarodnih organizacija za zaštitu ljudskih prava. Međutim, u vezi sa postupanjem sudova u predmetnom izvršnom postupku, Ustavni sud ukazuje da je izvršni postupak trajao preko dve godine što predstavlja nerazumno trajanje izvršnog postupka kako po praksi ovog suda tako i po merilima međunarodnih organizacija za zaštitu ljudskih prava.

U navedenom izvršnom postupku podnosilac je pokrenuo izvršni postupak predlogom za izvršenje 12. februara 2009. godine, prvostepeni sud je posle deset dana odredio predloženo izvršenje, dok je odlučujući o žalbi izvršnog dužnika, drugostepeni sud posle sedam meseci vratio spise prvostepenom sudu na dopunu postupka, i posle mesec dana prvostepeni sud je postupio po nalogu drugostepenog suda, zatim je dalje odlučivano o procesnim pitanjima koja su se odnosila na nadležnost izvršnog suda i na kraju drugostepeni sud je posle dve godine odlučio o žalbi izvršnog dužnika protiv rešenja o izvršenju. Zatim je zbog zaključenja stečajnog postupka nad izvršnim dužnikom i brisanja izvršnog dužnika iz privrednog registra, izvršni postupak obustavljen u skladu sa zakonom, dok je drugostepeni sud posle mesec dana odlučio o žalbi izvršnog poverioca protiv rešenja o obustavi izvršnog postupka. Dakle, izvršni postupak je okončan njegovom obustavom, nakon dve godine od njegovog pokretanja, imajući u vidu da je izvršni dužnik brisan iz registra privrednih subjekata, saglasno odredbama člana 76. Zakona o izvršenju i obezbeđenju, te su bili ispunjeni zakonski uslovi da se predmetni izvršni postupak obustavi.

Međutim, Ustavni sud konstatuje da je dužini trajanja izvršnog postupka koji je po svojoj prirodi hitnog karaktera u najvećoj meri doprinelo nedelotvorno postupanje Višeg suda u Pančevu koji je, pozivajući se na svoju nenadležnost za postupanje, u dva navrata vraćao spise prvostepenom sudu, da bi na kraju, posle godinu dana, odlučujući o sukobu nadležnosti između Osnovnog suda u Pančevu i Višeg suda u Pančevu, Apelacioni sud u Novom Sadu odredio nadležnost Višeg suda u Pančevu za postupanje u predmetnom izvršnom postupku.

Ustavni sud naglašava da je dužnost suda da svaki postupak, a posebno postupak izvršenja, sprovede bez odugovlačenja, da pravovremeno i efikasno reaguje i da blagovremeno preduzme sve zakonske mere koje mu stoje na raspolaganju da se postupak okonča. Ustavni sud ukazuje da je u pravnoj državi od izuzetne važnosti sprovođenje izvršenja bez odlaganja, kako se ne bi ugrozila delotvornost sudske zaštite Ustavom garantovanih prava i sloboda i kako bi se održalo poverenje građana u sudove.

Ustavni sud je utvrdio da su predmetni sudski postupci ukupno trajali sedam godina i dva meseca.

Ustavni sud nalazi da podnosilac ustavne žalbe nije doprineo dužini trajanja predmetnih sudskih postupaka jer je prisustvovao svim ročištima, postupao je po nalozima suda i pri tome nije zloupotrebljavao svoja procesna ovlašćenja.

Polazeći od svega navedenog, Ustavni sud je ocenio da je u konkretnom slučaju povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava, u parničnom postupku koji je vođen pred Opštinskim sudom u Pančevu u predmetu P1. 1031/06 i u izvršnom postupku koji je vođen pred Osnovnim sudom u Pančevu u predmetu 1I. 1537/10, pa je, na osnovu člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu usvojio ustavnu žalbu.

6. Na osnovu odredbe člana 89. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je u tački 2. izreke odlučio da se pravično zadovoljenje podnosioca ustavne žalbe zbog konstatovane povrede prava ostvari utvrđenjem prava na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 700 evra, u dinarskoj protivvrednosti obračunatoj po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate.

Prilikom odlučivanja o visini nematerijalne štete koju je podnosilac ustavne žalbe pretrpeo zbog utvrđene povrede ustavnog prava, Ustavni sud je cenio sve okolnosti od značaja, a posebno dužinu trajanja predmetnih sudskih postupaka. Ustavni sud smatra da navedeni novčani iznos predstavlja adekvatnu pravičnu naknadu za povredu prava koju je podnosilac ustavne žalbe pretrpeo zbog neažurnog postupanja sudova. Odlučujući o visini naknade nematerijalne štete, Ustavni sud je imao u vidu postojeću praksu ovoga suda, praksu Evropskog suda za ljudska prava u sličnim slučajevima, ekonomske i socijalne prilike u Republici Srbiji, kao i samu suštinu naknade nematerijalne štete koja oštećenom treba da pruži odgovarajuće zadovoljenje.

7. U vezi navoda podnosioca o povredi prava iz člana 36. stav 2. Ustava, Ustavni sud nalazi da podnosiocu nije povređeno pravo na pravno sredstvo iz člana 36. stav 2. Ustava, imajući u vidu da su u toku predmetnih postupaka podnosiocu bila na raspolaganju sva zakonom predviđena pravna sredstva koja je i koristio.

U vezi navoda o povredi prava iz člana 6. stav 1. i člana 13. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, Ustavni sud ukazuje da se navedena prava sadržinski ne razlikuju od člana 32. stav 1. i člana 36. stav 2. Ustava, te je postojanje povrede tih prava cenio u odnosu na ustavne odredbe.

Stoga je u drugom delu tačke 1. izreke ustavna žalba odbačena, na osnovu člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, zbog nepostojanja pretpostavki utvrđenih Ustavom i Zakonom za vođenje postupka i odlučivanje.

U pogledu zahteva podnosioca za određivanje naknade troškova za rad advokata za sastav ustavne žalbe, Ustavni sud ukazuje da nema uslova za određivanje tražene naknade troškova imajući u vidu da je članom 6. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu određeno da učesnici u postupku sami snose svoje troškove. Takođe, odredbom člana 83. stav 1. Zakona utvrđeno je da svako (poslovno sposobno) lice, uz ispunjenost i drugih uslova, može izjaviti ustavnu žalbu ( i preduzimati druge radnje u postupku), što istovremeno znači i da nije obavezno da te radnje preduzima preko punomoćnika, uključujući i punomoćnika advokata. Odredbom člana 45. Poslovnika o radu Ustavnog suda ("Službeni glasnik RS", broj 103/13) predviđeno je da se ne odbacuju podnesci kojima se pokreće postupak pred Ustavnim sudom i kada isti ne sadrže podatke neophodne za vođenje postupka ili imaju druge nedostatke koji onemogućavaju postupanje u predmetu, već se podnosiocu daje mogućnost da te nedostatke naknadno otkloni. Takođe, licima koja žele da izjave ustavnu žalbu Sud pruža svojevrsnu pravnu pomoć kroz ustanovljeni obrazac ustavne žalbe i pisano uputstvo za popunjavanje obrasca ustavne žalbe, koji su dostupni preko internet stranice Ustavnog suda ili se na zahtev dostavljaju zainteresovanom licu.

8. S obzirom na izneto, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1), člana 45. tačka 9) i člana 46. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, broj 103/13), doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić, s.r.

Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti