Povreda prava na imovinu zbog nenaplaćenih potraživanja u stečajnom postupku

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja ustavne žalbe i utvrđuje povredu prava na imovinu. Podnosiocima, čija su potraživanja iz radnog odnosa priznata ali neisplaćena u dugotrajnom stečajnom postupku nad preduzećem sa državnim kapitalom, dosuđuje se naknada materijalne štete.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda dr Dragiša B. Slijepčević, predsednik Veća i sudije Vesna Ilić Prelić, dr Marija Draškić, dr Agneš Kartag Odri, dr Goran Ilić, Sabahudin Tahirović, dr Dragan Stojanović i mr Milan Marković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Radomira Pavlovića iz Jagodine i Branislava Markovića iz Rakitova, na osnovu člana 167. tačka 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 12. jula 2012. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Radomira Pavlovića i Branislava Mirkovića izjavljena protiv presude Vrhovnog suda Srbije Rev. II 535/08 od 28. maja 2009. godine i presude Okružnog suda u Jagodin Gž1. 537/07 od 18. decembra 2007. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Radomir Pavlović iz Jagodine i Branislav Marković iz Rakitova, su 13. novembra 2009. godine, preko punomoćnika Milana Cvetkovića, advokata iz Beograda, podneli Ustavnom sudu ustavnu žalbu protiv presude Vrhovnog suda Srbije Rev. II 535/08 od 28. maja 2009. godine i presude Okružnog suda u Jagodin Gž1. 537/07 od 18. decembra 2007. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

U ustavnoj žalbi se ističe da je pravo na pravično suđenje podnosiocima povređeno time što u parničnom postupku koji je prethodio podnošenju ustavne žalbe, a koji je pokrenut po tužbi podnosilaca ustavne žalbe, sudovi nisu donosili odluke, primenjujući merodavne zakone, već primenjujući „obrazac koji je stvoren na sastanku zastupnika tužene strane, sa jedne strane, i predsednika Vrhovnog suda Srbije, te predsednika građanskog odeljenja Vrhovnog suda Srbije, koji ima za cilj da se po svaku cenu tužbeni zahtev tužilaca, koji se odnosi na vojne plate, odbije“. Takođe se navodi da postupajuće sudije Okružnog suda u Jagodini „nisu održale poverenje u svoju nezavisnost, jer su i one tužile državu za naknadu štete zbog manje isplaćenih plata, pa da je tako postojao sukob interesa, ali da se „ove sudije nisu isključile iz odlučivanja u parnici tužilaca“. Od Ustavnog suda se traži da poništi presudu Vrhovnog suda Srbije Rev. 535/08 od 28. maja 2009. godine, kojom je odlučeno o reviziji tužilaca izjavljenoj protiv presude Okružnog suda u Jagodini Gž1. 537/07 od 18. decembra 2007. godine, kao i da poništi navedenu presudu Okružnog suda u Jagodini.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku, uvidom u ustavnu žalbu i pismene isprave priložene spisima ovog predmeta, utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Podnosioci ustavne žalbe su podneli tužbu Opštinskom sudu u Ćupriji protiv Republike Srbije - Ministarstva odbrane, kojom su tražili da se tužena obaveže da na ime naknade materijalne štete koja im je pričinjena uskraćivanjem isplate plate u punom iznosu, zbog neodređivanja vrednosti boda i pogrešno obračunate plate za vremenski period od januara 2000. godine pa do januara 2004. godine, isplati taksativno navedene iznose, sa zakonskom zateznom kamatom. Presudom Opštinskog suda u Ćupriji P1. 225/06 od 17. jula 2007. godine stavom prvim izreke, delimično je usvojen tužbeni zahtev i obavezana je tužena da tužiocima na ime naknade materijalne štete za vremenski period od 01. januara 2001. godine do 31. januara 2004. godine, isplati određene mesečne iznose, sa zakonskom zateznom kamatom od dospelosti do isplate, dok je stavom drugim i trećim izreke odbijen tužbeni zahtev u ostalom delu kao neosnovan. U stavu četvrtom izreke odbijeni su prigovori tužene: prigovor preuranjenosti tužbe, prigovor nedostatka pasivne legitimacije, prigovor mesne nenadležnosti Opštinskog suda u Ćupriji i prigovor apsolutne nenadležnosti suda, kao neosnovani, a u stavu petom izreke obavezana je tužena da tužiocima na ime troškova parničnog postupka plati označeni iznos.

Rešavajući o žalbi tužene, Okružni sud u Jagodini je 18. decembra 2007. godine doneo osporenu presudu Gž1. 537/07 kojom je, u stavu prvom izreke, potvrdio prvostepenu presudu u stavu četvrtom izreke, a žalbu tužene je u tom delu odbio kao neosnovanu. U stavu drugom izreke drugostepeni sud je preinačio prvostepenu presudu, u stavu prvom i petom izreke, tako što je tužbeni zahtev tužilaca i u tom delu odbio kao neosnovan, kao i zahtev za naknadu troškova postupka.

Vrhovni sud Srbije je 28. maja 2009. godine, odlučujući o reviziji, doneo osporenu presudu Rev. II 535/08 kojom je odbio kao neosnovanu reviziju tužilaca izjavljenu protiv presude Okružnog suda u Jagodini Gž1. 537/07 od 18. decembra 2007. godine. U obrazloženju revizijske odluke je navedeno: da Vrhovni sud nalazi da je odluka drugostepenog suda pravilna i zakonita; da imajući u vidu odredbe čl. 71. do 88. Zakona o Vojsci Jugoslavije i odredbe člana 52. i 53. Uredbe o platama i drugim novčanim primanjima profesionalnih vojnika i civilnih lica, proizlazi da se visina plate profesionalnih pripadnika Vojske Jugoslavije utvrđivala pojedinačnim upravnim aktom i da se zakonitost upravnih akata i pravilnost obračuna visine plate ocenjuje u upravnom postupku pred nadležnim organom i u upravnom sporu; da prema pravnom stavu ovog suda, sud opšte mesne nadležnosti bio bi stvarno nadležan da odlučuje samo o pravu na naknadu štete u slučaju nezakonitog i nepravilnog rada državnog organa, na osnovu člana 172. Zakona o obligacionim odnosima; da konačna i pravnosnažna odluka nadležnog organa o visini plate profesionalnog pripadnika Vojske Jugoslavije predstavlja osnov za njenu isplatu od države; da ukoliko bi nadležni organ, bez zakonom propisanog razloga, uskratio isplatu plate u celini ili delimično, ili pak vršio selekciju izvršenja obaveza po izvršnim rešenjima, ili na drugi način nepravilno ili nezakonito postupao, onda bi redovni sud u parnici radi naknade štete bio stvarno nadležan za postupanje u takvim sporovima, da je u konkretnom slučaju utvrđeno da su tužioci u označenom vremenskom periodu redovno primali platu; da tokom postupka tužioci nisu pružili dokaze da su tražili ocenu zakonitosti akta kojim im je određena plata, ili pak ocenu pravilnosti obračuna visine plate, a nisu dokazali ni postojanje nezakonitog ili nepravilnog rada državnog organa prilikom isplate plate, pa im stoga ne pripada pravo na naknadu štete u traženim iznosima; da s obzirom da iz osporene drugostepene presude sledi da su plate tužiocima isplaćivane u skladu sa odlukom nadležnog organa kojom se određuje i obračunava visina plate pripadnika Vojske Jugoslavije, te da im je tako obračunata plata u celosti i redovno isplaćivana, po oceni ovog suda, zahtev tužilaca za isplatu plate u većem iznosu od one koja je odlukom nadležnog organa utvrđena, nije osnovan, pa je sud utvrdio da su iz tih razloga i navodi revizije o pogrešnoj primeni materijalnog prava neosnovani. 4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbama Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 125/04) propisano je: da je sudija dužan uzdržati se od suđenja kad postoje razlozi koji dovode u sumnju njegovu nepristrasnost (član 65.); da sudija ne može vršiti sudijsku dužnost (isključenje) ako između sudije i lica iz ovog stava teče neka druga parnica ili između njih postoji sukob interesa (član 66. stav 1. tačka 5); da o žalbi protiv presude odlučuje drugostepeni sud (član 355. stav 3.); da drugostepeni sud ispituje prvostepenu presudu u onom delu u kome se pobija žalbom, a ako se iz žalbe ne vidi u kom se delu presuda pobija, drugostepeni sud će uzeti da se presuda pobija u delu u kome stranka nije uspela u parnici, da drugostepeni sud ispituje prvostepenu presudu u granicama razloga navedenih u žalbi, pazeći po službenoj dužnosti na bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 361. stav 2. tač. 1, 2, 5, 7. i 9. i na pravilnu primenu materijalnog prava (član 372. st. 1. i 2.); da će drugostepeni sud presudom odbiti žalbu kao neosnovanu i potvrditi prvostepenu presudu kad nađe da ne postoje razlozi zbog kojih se presuda pobija, kao ni razlozi na koje pazi po službenoj dužnosti (član 375.); da u obrazloženju presude, odnosno rešenja drugostepeni sud treba da oceni žalbene navode od značaja i da navede razloge koje je uzeo u obzir po službenoj dužnosti (član 382. stav 1.); da o reviziji odlučuje Vrhovni sud Srbije (član 396.); da revizijski sud ispituje pobijanu presudu samo u onom delu u kome se ona pobija revizijom i u granicama razloga navedenih u reviziji, pazeći i po službenoj dužnosti na bitnu povredu odredaba parničnog postupka iz člana 361. stav 2. tačka 9. ovog zakona i na pravilnu primenu materijalnog prava (član 399.); da će revizijski sud presudom odbiti reviziju kao neosnovanu ako utvrdi da ne postoje razlozi zbog kojih je revizija izjavljena, kao ni razlozi na koje pazi po službenoj dužnosti (član 405. stav 1.);

Odredbama Zakona o Vojsci Jugoslavije („Službeni list SRJ“, br. 43/94, 28/96, 44/99, 74/99, 3/02 i 37/02), koji se primenjuje u konkretnom sporu, bilo je propisano: da se ukupan iznos sredstava za plate profesionalnih vojnika utvrđuje prema zvaničnom podatku o neto-zaradi koja služi kao osnov za utvrđivanje zarada zaposlenih u republici članici na čijoj teritoriji je sedište Saveznog ministarstva za odbranu, objavljenom u službenom glasilu te republike, s tim da prosečna plata po činu i položajna plata profesionalnih oficira i oficira po ugovoru ne može biti manja od tri niti veća od pet neto-zarada iz ovog stava, s tim da prosečna plata po činu i položajna plata profesionalnih podoficira i podoficira po ugovoru iznose od 65% do 70%, a prosečna plata vojnika po ugovoru, po činu i dužnosti od 55% do 60% od prosečne plate po činu i položajne plate svih profesionalnih oficira, da ako su ukupna sredstva za plate iz stava 1. ovog člana veća od sredstava koja bi se utvrdila primenom propisa koji se odnose na utvrđivanje sredstava za isplatu zarada zaposlenih u republici članici na čijoj teritoriji se nalazi sedište Saveznog ministarstva za odbranu, Savezna vlada može umanjiti do 20% iznose sredstava za plate utvrđene prema odredbama stava 1. ovog člana (član 75.); da Savezna vlada propisuje, između ostalog, platu po činu, platu po činu i dužnosti, položajnu platu, vojni dodatak, posebni deo plate, rokove za isplatu i najnižu položajnu grupu za čin (član 87.).

Uredbom o platama i drugim novčanim primanjima profesionalnih vojnika i civilnih lica u Vojsci Jugoslavije („Službeni list SRJ“, br. 35/94, 9/96, 1/2000 i 54/02), koja se primenjuje u konkretnom sporu, bilo je propisano: da se ovom uredbom propisuju uslovi i merila za utvrđivanje plate i drugih novčanih primanja profesionalnih vojnika i civilnih lica u Vojsci Jugoslavije (u daljem tekstu: Vojska), da se plata i druga novčana primanja profesionalnih vojnika izražavaju bodovima (član 1.); da Savezna vlada, u smislu čl. 75. i 137. Zakona, određuje koeficijent za utvrđivanje ukupnog iznosa sredstava za plate profesionalnih vojnika i civilnih lica u Vojsci, da ministar odbrane, u okviru ukupnih iznosa novčanih sredstava iz stava 1. ovog člana, donosi odluku o vrednosti boda odnosno vrednosti koeficijenta za obračunavanje plata i drugih novčanih primanja profesionalnih vojnika i civilnih lica u Vojsci (član 52.); da se plata profesionalnom vojniku utvrđuje na osnovu naredbe, odnosno rešenja o postavljenju na formacijsko, odnosno radno mesto i podataka o oceni rezultata rada, a obračunava se i isplaćuje po platnom spisku (član 53.).

Odredbom tačke 1. Odluke Savezne vlade o izmeni Odluke o određivanju koeficijenta za utvrđivanje ukupnog iznosa sredstava za plate profesionalnih vojnika i civilnih lica u Vojsci Jugoslavije („Službeni list SRJ“, br. 35/94, 9/96 i 1/2000), koja se primenjuje u konkretnom sporu, bilo je propisano da koeficijent za utvrđivanje ukupnog iznosa sredstava za plate profesionalnih vojnika iznosi 3,0 prema neto zaradi po zaposlenom isplaćenoj za prethodni mesec u privredi republike članice na čijoj je teritoriji sedište Saveznog ministarstva za odbrane.

5. Ispitujući razloge i navode iznete u ustavnoj žalbi sa stanovišta navedene odredbe člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud je u sprovedenom postupku utvrdio da podnosiocima ustavne žalbe nije povređeno pravo na pravično suđenje.

Ocenjujući, pre svega, pravo na nepristrasno suđenje, kao element prava na pravično suđenje, a imajući u vidu navode ustavne žalbe da su „sudije Vrhovnog suda Srbije održale sastanak sa tuženom stranom u postupku“ na kome je „postignut dogovor“ za „dalji tok parnice“, kao i da je Okružni sud u Jagodini prilikom odlučivanja primenio „obrazac“ sa tog sastanka, a ne zakon, te navode o postojanju sukoba interesa postupajućih sudija Okružnog suda u Jagodini, Ustavni sud je, uvidom u dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu utvrdio da navodi podnosilaca ustavne žalbe o zavisnosti i pristrasnosti postupajućih sudija Okružnog suda u Jagodini i Vrhovnog suda Srbije nisu potkrepljeni i dokazima koji bi ukazivali na to. Naime, i prema stavu Evropskog suda za ljudska prava (videti presudu Evropskog suda za ljudska prava u predmetu Hauschildt protiv Danske st. 46-49), pretpostavlja se da postoji lična nepristrasnost propisno izabranog sudije, a da bi se dokazala subjektivna pristrasnost, zahtevaju se dokazi konkretne pristrasnosti. Za objektivnu pristrasnost, po ovom stavu, potrebno je dokazati postojanje objektivno opravdanog straha od pristrasnosti. Međutim, prema oceni Ustavnog suda, činjenica da su postupajuće sudije Okružnog suda u Jagodini i Vrhovnog suda Srbije, odnosno jedan broj njih, u nekom drugom postupku takođe tužile državu za isplatu razlike zarade, ne ukazuje na postojanje sukoba interesa, odnosno na opravdan strah od njihove pristrasnosti u obavljanju sudijske dužnosti u postupcima u kojima sude.

Ustavni sud je, s druge strane, ocenjujući navode podnosilaca ustavne žalbe, utvrdio da su osporene presude, Okružnog suda u Jagodin Gž1. 537/07 od 18. decembra 2007. godine i Vrhovnog suda Srbije Rev. II 535/08 od 28. maja 2009. godine, doneli Ustavom i zakonom ustanovljeni sudovi, u granicama svojih nadležnosti i u postupku sprovedenom na osnovu zakona, dajući ustavnopravno prihvatljive razloge na kojima se one zasnivaju. Naime, po oceni Ustavnog suda, Okružni sud u Jagodini i Vrhovni sud Srbije u osporenim odlukama su odgovorili na bitne navode podnosilaca i obrazložili svoje pravno stanovište u ovoj pravnoj stvari, tako da se ne može smatrati da je to stanovište posledica proizvoljnog tumačenja suda i neprihvatljive primene materijalnog prava.

Ustavni sud je ocenio da pozivanje podnosilaca ustavne žalbe na pravno shvatanje izraženo u odluci Vrhovnog suda Srbije Rev. 2125/97 od 1. novembra 2007. godine, nije od značaja, jer se to pravno shvatanje odnosi na uskraćivanje ili selektivnost u isplati plate, a ne na određivanje pripadajućeg iznosa plate, pri čemu je u toj presudi Vrhovni sud bio istog stanovišta u pogledu odnosnog pitanja kao i u ovde osporenoj revizijskoj odluci.

Ovakav stav je Ustavni sud zauzeo i u odlukama Už-189/2009 od 27. januara 2010. godine, Už-1528/2008 od 4. februara 2010. godine, Už-72/2009 od 18. marta 2010. godine, Už-685/2009 od 13. oktobra 2011. godine i dr.

6. Saglasno izloženom i odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 109/07), Ustavni sud je odbio ustavnu žalbu kao neosnovanu, odlučujući kao u izreci.

7. Na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1), člana 45. tačka 9) i člana 46. tačka 9. Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

dr Dragiša B. Slijepčević

Povreda prava na imovinu zbog nenaplaćenih potraživanja u stečajnom postupku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti