Odbijanje ustavne žalbe sudije zbog prestanka funkcije navršenjem radnog veka

Kratak pregled

Ustavni sud je odbio ustavnu žalbu sudije kojoj je prestala funkcija zbog navršenja 40 godina staža osiguranja. Utvrđeno je da je period mirovanja radnog odnosa ispravno uračunat u staž osiguranja jer su za taj period uplaćeni doprinosi.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-2106/2009
03.12.2009.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Bosa Nenadić i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Vesna Ilić Prelić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, dr Dragiša Slijepčević, dr Dragan Stojanović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Radmile Stajić iz Beograda, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 148. stav 2. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 3. decembra 2009. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Radmile Stajić izjavljena protiv Odluke Narodne skupštine broj 24, objavljene u "Službenom glasniku RS", broj 102/08 od 5. novembra 2008. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Radmila Stajić iz Beograda podnela je Ustavnom sudu 2. decembra 2008. godine žalbu protiv Odluke Narodne skupštine broj 24, objavljene u "Službenom glasniku RS", broj 102/08 od 5. novembra 2008. godine, kojom joj prestaje dužnost sudije Okružnog suda u Beogradu, zbog navršenja radnog veka. Žalba je izjavljena na osnovu odredbe člana 99. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", broj 109/07), kao žalba sudije na odluku o prestanku sudijske funkcije.
Podnositeljka žalbe navodi da joj je osporenom Odlukom Narodne skupštine prestala dužnost sudije Okružnog suda u Beogradu zbog navršenja radnog veka, iako za to nisu bili ispunjeni uslovi iz člana 65. Zakona o sudijama, prema kome sudiji prestaje sudijska dužnost kad navrši 65 godina života ili 40 godina staža osiguranja, jer u vreme donošenja Odluke Narodne skupštine nije imala navršenih 65 godina života, koje treba da navrši tek 8. februara 2010. godine, a ni 40 godina staža osiguranja, pošto joj je radni odnos mirovao u periodu od 6. septembra 1988. godine do 27. januara 1992. godine. Ističe da joj staž od oko 3,5 godine nije upisan u radnu knjižicu. Stoga, po njenom mišljenju, u konkretnom slučaju, nije bio ispunjen nijedan od uslova za navršenje radnog veka, a osim toga nalazi da nadležni organ nije postupio u skladu sa odredbom člana 52. stav 2. Zakona o sudijama, jer nije na vreme obaveštena „o navodnom navršavanju radnog veka, kako bi se na vreme fizički i psihički pripremila za tu novu okolnost". Iz navedenih razloga smatra da je osporena Odluka nesaglasna sa odredbama člana 65. Zakona o sudijama, člana 175. tačka 2. Zakona o radu, člana 19. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju i člana 148. Ustava Republike Srbije, kao i da je povređeno njeno pravo na delotvorni pravni lek garantovano odredbom člana 13. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda i načelo o zabrani diskriminacije po osnovu rada iz Protokola broj 12 uz navedenu Konvenciju. Podnositeljka žalbe je podnela i inicijativu za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti odredaba člana 52. stav 1. i člana 53. Zakona o sudijama ("Službeni glasnik RS", br. 63/01, 42/02, 60/02, 17/03, 25/03, 27/03, 29/04, 35/04, 44/04, 61/05).
2. Saglasno odredbi člana 148. stav 2. Ustava Republike Srbije, sudija ima pravo žalbe Ustavnom sudu protiv odluke o prestanku sudijske funkcije koju donosi Visoki savet sudstva, pri čemu izjavljivanje ove žalbe isključuje pravo na podnošenje ustavne žalbe, dok saglasno odredbi člana 170. Ustava, svako ko smatra da mu je pojedinačnim aktom državnog organa povređeno ili uskraćeno ljudsko ili manjinsko pravo i sloboda zajemčena Ustavom, ima pravo da izjavi ustavnu žalbu, ako su protiv takvog pojedinačnog akta prethodno iskorišćena ili nisu predviđena druga pravna sredstva.
Imajući u vidu da je podneta žalba izjavljena protiv odluke o prestanku sudijske funkcije koju nije doneo Visoki savet sudstva, već Narodna skupština, Ustavni sud je po izjavljenoj žalbi, polazeći od njene sadržine i svoje nadležnosti utvrđene odredbama čl. 167. i 170. Ustava, postupao kao po ustavnoj žalbi, jer se osporava pojedinačni akt državnog organa protiv koga nisu predviđena druga pravna sredstva za zaštitu Ustavom zajemčenih ljudskih i manjinskih prava i sloboda.
3. Kako je Odluka Narodne skupštine osporena posebno sa stanovišta povrede odredbe člana 13. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, kojom se garantuje pravo na delotvoran pravni lek i odredbe Protokola 12 uz ovu Konvenciju, koja utvrđuje načelo zabrane diskriminacije po osnovu rada, Ustavni sud je konstatovao da su odredbama Ustava Republike Srbije, i to članom 36. stav 2. i članom 22. stav 3. zajemčeni kako pravo na pravno sredstvo, tako i načelo zabrane diskriminacije po bilo kom osnovu, te je povredu označenih prava cenio u odnosu na odredbe Ustava.
4. Ocenjujući postojanje istaknute povrede načela zabrane diskriminacije Ustavni sud je pošao od odredaba člana 148. Ustava kojima se utvrđuje prestanak sudijske funkcije, kao i odredaba odgovarajućih zakona kojima se saglasno Ustavu, ovo pitanje uređuje, odnosno na koje podnositeljka žalbe ukazuje.
Odredbama člana 148. Ustava, pored ostalog, utvrđeno je da sudiji prestaje sudijska funkcija na njegov zahtev, nastupanjem zakonom propisanih uslova ili razrešenjem iz zakonom predviđenih razloga, kao i ako ne bude izabran na stalnu funkciju, a da se postupak, osnovi i razlozi za prestanak sudijske funkcije, uređuju zakonom.
Osnovi i razlozi za prestanak sudijske funkcije uređeni su Zakonom o sudijama, pri čemu je u vreme donošenja osporene Odluke Narodne skupštine na snazi bio Zakon o sudijama ("Službeni glasnik RS", br. 63/01, 42/02, 17/03, 27/03, 29/04, 35/04, 44/04, 61/05, 101/05 i 46/06). Ovim zakonom bilo je propisano: da sudijska dužnost prestaje na zahtev sudije, kad sudija navrši radni vek ili kad bude razrešen (član 51.); da sudiji prestaje radni vek kad navrši 65 godina života ili 40 godina staža osiguranja i da predsednik suda najkasnije do 1. oktobra pismeno obaveštava predsednika Vrhovnog suda Srbije o tome koje sudije i predsednici neposredno nižih sudova naredne godine navršavaju radni vek i kada (član 52.); da radni vek sudiji ne može biti produžen (član 53. stav 1.); da navršenje radnog veka i razloge za razrešenje utvrđuje Veliko personalno veće i da postupak pokreću predsednik suda, predsednik neposrednog višeg suda, predsednik Vrhovnog suda Srbije, a postupak u kome se utvrđuje postojanje razloga za razrešenje sudije zbog nesavesnog ili nestručnog vršenja sudske dužnosti može pokrenuti i Odbor (član 56. st. 1. i 2.); da razrešenjem i navršenjem radnog veka sudiji prestaju prava po osnovu rada (član 65. stav 1.).
Pravni instituti penzijskog staža i staža osiguranja uređeni su Zakonom o penzijskom i invalidskom osiguranju. U vreme donošenja osporene Odluke na snazi je bio Zakon o penzijskom i invalidskom osiguranju ("Službeni glasnik RS", br. 34/03, 64/04, 84/04, 85/05, 101/05 i 63/06). Izmene i dopune ovog zakona izvršene u 2009. godini nisu od značaja za rešavanje konkretnog ustavnosudskog spora. Navedenim Zakonom propisani su opšti uslovi za sticanje prava na starosnu penziju, koji zavise od navršenja određenih godina života i godina staža osiguranja (član 19.), propisano je da penzijski staž na osnovu koga se stiču i ostvaruju prava iz penzijskog i invalidskog osuguranja obuhvata vreme koje se računa u staž osiguranja i poseban staž prema odredbama ovog zakona i vreme koje se računalo u penzijski staž prema ranije važećim propisima (član 44.), kao i da se u staž osiguranja, u smislu člana 44. ovog zakona, računa vreme koje je osiguranik proveo na radu po osnovu koga je bio obavezno osiguran i za koje je uplaćen doprinos za penzijsko i invalidsko osiguranje (član 46.), ali i da se u staž osiguranja računa i vreme za koje je lice, odnosno osiguranik uplaćivalo doprinos (član 49. stav 2.).
Odredbom člana 175. tačka 2) Zakona o radu ("Službeni glasnik RS", br. 24/05 i 61/05), kao opštim propisom kojim se uređuju prava i obaveze zaposlenih, a koji se primenjuje kada ova prava i obaveze nisu uređene posebnim zakonom, predviđeno je da je jedan od osnova za prestanak radnog odnosa zaposlenom kad navrši 65 godina života i najmanje 15 godina staža osiguranja, ako se poslodavac i zaposleni drukčije ne sporazumeju.
5. Osporenom Odlukom Narodne skupštine broj 24, objavljenom u "Službenom glasniku RS", broj 102/08 od 5. novembra 2008. godine, utvrđeno da podnositeljki žalbe prestaje dužnost sudije Okružnog suda u Beogradu, zbog navršenja radnog veka.
U postupku ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama postavljenog zahteva, Ustavni sud je izvršio uvid u dokumentaciju dostavljenu uz žalbu i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj pravnoj stvari:
Rešenjem predsednika Okružnog suda u Beogradu V Su br. 38/08-102-1 od 18. septembra 2008. godine pokrenut je postupak za prestanak sudijske dužnosti podnositeljke žalbe, zbog navršenja radnog veka. Odlukom Velikog personalnog veća Vrhovnog suda Srbije VIII Su br. 77/08 od 29. septembra 2008. godine utvrđeno je da je podnositeljka žalbe navršila radni vek 18. septembra 2008. godine, iz razloga što ima navršenih 40 godina staža osiguranja. Nakon toga je Narodna skupština na Drugoj sednici Drugog redovnog zasedanja, 5. novembra 2008. godine donela osporenu Odluku.
Republički fond penzijskog i invalidskog osiguranja - Filijala za Grad Beograd, na traženje Ustavnog suda, dopisom broj 031-6-2-816 od 8. juna 2009. godine obavestio je Sud da je uvidom u službenu evidenciju osiguranika utvrđeno da je podnositeljki žalbe u periodu od 6. septembra 1988. do 27. januara 1992. godine rešenjem Republičke samoupravne interesne zajednice penzijskog i invalidskog osiguranja utvrđeno pravo na produženo osiguranje, jer je kao dokaz dostavila rešenje Petog opštinskog suda o mirovanju radnog odnosa počev od 6. septembra 1988. godine, zbog boravka sa bračnim drugom u inostranstvu i da je za period mirovanja radnog odnosa od 6. septembra 1988. godine do 27. januara 1992. godine za imenovanu izvršena uplata doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje.
6. Ocenjujući navode ustavne žalbe sa stanovišta navedenih odredaba Ustava i zakona i prethodno utvrđenih činjenica i okolnosti, Ustavni sud, kao prvo, nalazi da se na prestanak sudijske dužnosti zbog navršenja radnog veka, odnosno zbog ispunjenosti uslova za starosnu penziju, primenjuju odredbe Zakona o sudijama, u konkretnom slučaju odredbe člana 52. Zakona iz 2001. godine, kao posebnog zakona, a ne odredbe Zakona o radu i Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju, kako se to neosnovano ističe u podnetoj žalbi. Prema navedenim zakonskim odredbama sudiji, po sili zakona, prestaje sudijska dužnost kad navrši 65 godina života ili 40 godina staža osiguranja. Sa druge strane, iz odredaba Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju sledi da penzijski staž obuhvata vreme koje se računa, po odredbama tog zakona, i koje se računalo, po odredbama ranije važećih propisa, u staž osiguranja i poseban staž, te da se u staž osiguranja računa kako vreme koje je osiguranik proveo na radu po osnovu koga je bio obavezno osiguran, tako i vreme za koje su uplaćivani doprinosi za penzijsko i invalidsko osiguranje. Kako iz službene evidencije Republičkog fonda penzijskog i invalidskog osiguranja proizlazi da je podnositeljki žalbe za vreme mirovanja radnog odnosa, za period od tri godine, četiri meseca i 15 dana, u skladu sa tada važećim propisima, bilo utvrđeno pravo na produženo osiguranje i da je za taj period izvršena uplata doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje, Ustavni sud je ocenio da je i ovo vreme podnositeljki žalbe osnovano uračunato u staž osiguranja, a time i u penzijski staž.
Na osnovu navedenog, Ustavni sud je utvrdio da je podnositeljka žalbe u vreme donošenja osporene Odluke Narodne skupštine imala navršenih 40 godina staža osiguranja, što je jedan od zakonskih osnova za prestanak sudijske dužnosti, a kako je odredbom člana 53. stav 1. Zakona o sudijama, koji se primenjivao na konkretan slučaj, bilo propisano da sudiji ne može biti produžen radni vek, to je ocena Ustavnog suda da navodi podnete žalbe nisu osnovani.
Takođe, iz utvrđenog činjeničnog stanja, po oceni Ustavnog suda, sledi da je postupak u kome je doneta osporena odluka o prestanku sudijske funkcije sproveden u skladu sa odredbama člana 56. Zakona o sudijama. Sud nalazi da je neosnovano pozivanje podnositeljke žalbe na povredu postupka iz člana 52. stav 2. Zakona, a iz razloga što nije bila na vreme obaveštena o tome da zbog navršenja radnog veka ispunjava uslove za prestanak sudijske dužnosti, jer ovom zakonskom odredbom nije ni bilo propisano bilo kakvo prethodno obaveštavanje sudije o ispunjenosti uslova da mu po ovom osnovu prestane sudijska dužnost.
Na osnovu svega navedenog, Ustavni sud je našao da osporenom Odlukom Narodne skupštine nije povređeno načelo zabrane diskriminacije po osnovu rada, s obzirom na to da je odluka o prestanku sudijske dužnosti doneta zbog činjenice da je podnositeljka žalbe navršila radni vek i stekla uslove za starosnu penziju, a ne zbog bilo kog njenog ličnog ili drugog svojstva, te time ni na koji način nije stavljena, niti je mogla biti stavljena u neravnopravan položaj u odnosu na druge nosioce sudijske funkcije. Takođe, Sud je stanovišta da osporenom Odlukom nije povređeno ni pravo podnositeljke žalbe na pravno sredstvo, što potvrđuje i njeno obraćanje Ustavnom sudu i sprovedeni postupak pred Ustavnim sudom u kome je odlučeno o postojanju povrede Ustavom zajemčenih prava podnositeljke ove žalbe, a na koja se ona pozvala u odnosu na osporeni akt na osnovu koga joj je prestala sudijska funkcija.
Polazeći od toga da nije našao da su navodi ustavne žalbe osnovani, Ustavni sud je žalbu odbio, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS", broj 109/07).
7. Povodom dela zahteva koji predstavlja inicijativu za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti odredaba člana 52. stav 1. i člana 53. Zakona o sudijama ("Službeni glasnik RS", br. 63/01, 42/02, 60/02, 17/03, 25/03, 27/03, 29/04, 35/04, 44/04, 61/05, 101/05 i 46/06), Ustavni sud je formirao poseban predmet, u skladu sa odredbama Poslovnika o radu Ustavnog suda ("Službeni glasnik RS", br. 24/08 i 27/08), pa će se o inicijativi odlučiti u postupku za ocenjivanje ustavnosti zakona.
8. Na osnovu izloženog i odredbe člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, Sud je odlučio kao u izreci.

PREDSEDNIK
USTAVNOG SUDA

dr Bosa Nenadić

Odbijanje ustavne žalbe sudije zbog prestanka funkcije navršenjem radnog veka

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti