Odluka Ustavnog suda o neosnovanosti ustavne žalbe u radnom sporu

Kratak pregled

Ustavni sud odbija kao neosnovanu ustavnu žalbu izjavljenu protiv presuda kojima je odbijen zahtev državnih službenika za isplatu naknade za ishranu i regres. Potvrđen je stav redovnih sudova da su ove naknade već sadržane u koeficijentu za obračun plate.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-2110/2009
09.02.2012.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastav u: predsednik Suda dr Dragiša B. Slijepčević, predsednik Veća i sudije dr Bosa Nenadić, Katarina Manojlović Andrić, dr Olivera Vučić, Predrag Ćetković, Milan Stanić, Bratislav Đokić i mr Tomislav Stojković , članovi Veća , u postupku po ustavnoj žalbi Ane Simeunović, Gojislava Stojanovića, Slavke Radosavljević, Milanke Košanin, Svetlane Ćeran Čurlić i Ivana Kneževića, svih iz Kraljeva, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 9. februara 2012. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Ane Simeunović, Gojislava Stojanovića, Slavke Radosavljević, Milanke Košanin, Svetlane Ćeran Čurlić i Ivana Kneževića izjavljena protiv presude Okružnog suda u Kraljevu Gž. 2257/09 od 1 1. septembra 2009. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Ana Simeunović, Gojislav Stojanović, Slavka Radosavljević, Milanka Košanin, Svetlana Ćeran Čurlić i Ivan Knežević, svi iz Kraljeva, su 13. novembra 2009. godine, preko punomoćnika Milana Miškovića, advokata iz Kraljeva , podneli ustavnu žalbu protiv presude Okružnog suda u Kraljevu Gž. 2257/09 od 11. septembra 2009. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje zajemčenog odredbama člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije i člana 6. stav 1. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda i povrede prava na pravno sredstvo zajemčenog odredbama člana 36. stav 2. Ustava i člana 13. Evropske konvencije.

U ustavnoj žalbi je navedeno: da su podnosioci ustavne žalbe podneli tužbu Opštinskom sudu u Kraljevu radi naknade štete zbog neisplaćene naknade za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora; da je Opštinski sud u Kraljevu presudom P1. 588/08 od 11. maja 2009. godine odbio kao neosnovan tužbeni zahtev tužilaca; da je Okružni sud u Kraljevu postupajući po žalbi tužilaca doneo osporenu presudu Gž. 2257/09 od 11. septembra 2009. godine, kojom je odbio žalbu kao neosnovanu i potvrdio prvostepenu presudu, sa obrazloženjem da nema neposrednog izvora prava koji bi uputio na osnovanost potraživanja tužilaca u ovoj parnici, te da je prvostepeni sud na pravilno utvrđeno činjenično stanje pravilno primenio materijalno pravo. Nasuprot obrazloženju osporene drugostepene presude, podnosioci navode da je Okružni sud u Kraljevu nepravilno primenio materijalno i procesno pravo i nepotpuno utvrdio činjenično stanje, te na taj način podnosiocima povredio pravo na pravično suđenje i pravo na pravno sredstvo. Predložili su da Ustavni sud ustavnu žalbu usvoji i poništi osporenu presudu Okružnog suda u Kraljevu.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u celokupnu dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Presudom Opštinskog suda u Kraljevu P1. 588/08 od 11. maja 2009. godine odbijen je kao neosnovan tužbeni zahtev tužilaca, ovde podnosilaca ustavne žalbe, kojom su tražili da se tužena Republika Srbija – Ministarstvo pravde obaveže da im na ime naknade štete zbog neisplaćene naknade za ishranu u toku rada i neisplaćenog regresa za godišnji odmor isplati iznose precizirane u izreci prvostepene presude, te uplati doprinose nadležnom Republičkom fondu za penzijsko i invalidsko osiguranje – Filijala u Kraljevu. U obrazloženju presude je navedeno: da je shodno odredbi člana 2. Zakona o platama u državnim organima i javnim službama („Službeni glasnik RS“, broj 34/01), koji je stupio na snagu 1. jula 2001. godine, sa primenom do 31. decembra 2006. godine , na osnovu odredbe člana 58. stav 1. Zakona o platama državnih službenika i nameštenika („Službeni glasnik RS“, br. 62/06, 63/06 i 115/06), tužiocima pripadala plata utvrđena na osnovu osnovice za obračun, koeficijenta koji se množi osnovicom, dodatka na platu i obaveza koje tužioci plaćaju po osnovu poreza i doprinosa za socijalno osiguranje iz plate u skladu sa zakonom; da je odredbom člana 4. stav 2. Zakona o platama u državnim organima i javnim službama uređeno da navedeni koeficijent koji se množi osnovicom za obračun plate sadrži i dodatak na ime naknade za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora; da prema odredbi člana 59. stav 1. Zakona o platama državnih službenika i nameštenika (koji je stupio na snagu 1. jula 2007. godine) , tužiocima počev od 1. jula 2007. godine pripada pravo na platu, dodatak na platu, naknada plate, naknada troškova i druga primanja shodno ovom zakonu, te da odredbe ovog zakona ne ustanovljavaju pravo tužilaca na mesečnu naknadu za ishranu u toku rada i na regres za korišćenje godišnjeg odmora, te da ni u opštim ni u posebnim propisima ne postoji osnov za ostvarivanje prava na naknadu tražene štete.

Postupajući po žalbi tužilaca, Okružni sud u Kraljevu je doneo osporenu presudu Gž. 2257/09 od 11. septembra 2009. godine kojim je odbijena žalba tužilaca i potvrđena prvostepena presuda. U obrazloženju osporene presude je, pored ostalog, navedeno: da odredbe Zakona o platama držanih službenika i nameštenika ne ustanovljavaju pravo na naknadu za ishranu u toku rada i na regres za korišćenje godišnjeg odmora; da ovaj zakon sadrži upućujuću normu u članu 39. kojom je uređeno da se Posebnim kolektivnim ugovorom za državne organe (u daljem tekstu: PKU) mogu utvrditi i druga primanja državnih službenika prema opštim propisima o radu; da su druga primanja državnih službenika i nameštenika u smislu člana 40. stav 1. tog zakona uslovljena regulativom PKU, tako da se odredbe opšteg radnopravnog režima Zakona o radu ne mogu direktno primeniti; da PKU u spornom periodu, odnosno od 1. jula 2007. godine do kraja spornog perioda, nije uređivao pravo zaposlenih na nakanadu za ishranu u toku rada i na regres za korišćenje godišnjeg odmora; da potraživanja tužiocima ne pripadaju ni prema Uredbi o naknadi troškova i otpremnine državnih službenika i nameštenika („Službeni glasnik RS“, broj 86/07), te da otuda nema pravnog osnova u smislu neposrednog izvora prava koji bi uputio na osnovanost potraživanja tužilaca u ovoj parnici i da je prvostepeni sud na pravilno utvrđeno činjenično stanje pravilno primenio materijalno pravo.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava je utvrđeno da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbom člana 36. stav 2. Ustava zajemčeno je svakom pravo na žalbu ili drugo pravno sredstvo protiv odluke kojom se odlučuje o njegovom pravu, obavezi ili na zakonu zasnovanom interesu.

Zakonom o platama državnih službenika i nameštenika (“Službeni glasnik RS“, br. 62/06, 63/06 i 115/06) je propisano: da se ovim zakonom uređuju plate, naknade i druga primanja državnih službenika i nameštenika (član 1.); da se plata državnih službenika i nameštenika sastoji od osnovne plate i dodataka na platu i da se u platu uračunavaju i porezi i doprinosi koji se plaćaju iz plate (član 2.); da se osnovna plata određuje množenjem koeficijenta sa osnovicom za obračun i isplatu plata (u daljem tekstu: osnovica) (član 7. stav 1.); da je osnovica jedinstvena i utvrđuje se za svaku budžetsku godinu zakonom o budžetu Republike Srbije (član 8.); da se koeficijenti za položaje i izvršilačka radna mesta određuju time što se svaki položaj i svako izvršilačko radno mesto svrstava u jednu od 13 platnih grupa i da se položaji svrstavaju u platne grupe od I do V, a izvršilačka radna mesta u platne grupe od VI do XIII (član 9.); da se posebnim kolektivnim ugovorom za državne organe mogu utvrditi i druga primanja državnih službenika, prema opštim propisima o radu (član 39.); da Zakon o platama u državnim organima i javnim službama (“Službeni glasnik RS“, broj 34/01) i Uredba o koeficijentima za obračun i isplatu plata izabranih, postavljenih i zaposlenih lica (“Službeni glasnik RS“, broj 95/05) prestaju da se primenjuju na državne službenike i nameštenike 1. januara 2007. godine (član 58. stav 1.).

Odredbama Zakona o državnim službenicima (“Službeni glasnik RS“, br. 79/05, 81/05, 83/05, 64/07, 67/07, 116/08 i 104/09) je propisano: da se ovim zakonom uređuju prava i dužnosti državnih službenika i pojedina prava i dužnosti nameštenika (član 1. stav 1.); da je poslodavac državnih službenika i nameštenika Republika Srbija (član 3. stav 1.); da se na prava i dužnosti državnih službenika koji nisu uređeni ovim ili posebnim zakonom ili drugim propisom primenjuju opšti propisi o radu i poseban kolektivni ugovor za državne organe (u daljem tekstu: poseban kolektivni ugovor) i da poseban kolektivni ugovor zaključuju Vlada i reprezentativni sindikati koji su osnovani za teritoriju Republike Srbije (član 4. st. 1. i 2.); da se Poseban kolektivni ugovor za državne organe (“Službeni glasnik RS“, broj 23/98) primenjuje, izuzev odredaba koje su u suprotnosti sa ovim zakonom, dok ne stupi na snagu Poseban kolektivni ugovor za državne organe, koji će biti zaključen prema ovom zakonu (član 187.).

Odredbom člana 8. stav 1. Zakona o radu (“Službeni glasnik RS“, br. 24/05, 61/05 i 54/09) je propisano da kolektivni ugovor i pravilnik o radu (u daljem tekstu: opšti akt) i ugovor o radu ne mogu da sadrže odredbe kojima se zaposlenom daju manja prava ili utvrđuju nepovoljniji uslovi rada od prava i uslova koji su utvrđeni zakonom. Glava VIII ovog zakona uređuje pitanje zarade, naknade zarade i druga primanja. Tačkom 5. ove glave Zakona o radu uređeno je pitanje naknade troškova tako što je članom 118. tač. 5) i 6) propisano da zaposleni, pored ostalog, ima pravo na naknadu troškova u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora. Tačkom 6. Glave VIII Zakona o radu uređeno je pitanje drugih primanja, i to čl. 119. i 120. Tako je članom 120. tač. 2) i 3) ovog zakona propisano da se opštim aktom, odnosno ugovorom o radu, može utvrditi pravo na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora.

Odredbama člana 2. Uredbe o naknadi troškova i otpremnini državnih službenika i nameštenika (“Službeni glasnik RS“, broj 98/07) je propisano da se državnom službeniku i namešteniku naknađuju troškovi prevoza za dolazak na rad i odlazak s rada, troškovi službenog putovanja u zemlji, troškovi službenog putovanja u inostranstvo, troškovi selidbe u inostranstvo, troškovi rada i boravka na terenu i troškovi privremenog ili trajnog premeštaja u drugo mesto rada.

5. Ocenjujući osnovanost navoda ustavne žalbe o povredi prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud je konstatovao da podnosioci smatra ju da je prilikom donošenja osporene presude drugostepeni sud pogreš no primenio materijalno pravo, na nj ihovu štetu.

S tim u vezi, Ustavni sud je konstatovao da pravilnu primenu materijalnog prava pre svega nadležan da ceni viši sud u zakonom propisanom postupku kontrole zakonitosti odluka nižestepenih sudova. Međutim, Ustavni sud nalazi da proizvoljna i arbitrerna primena materijalnog prava na štetu podnosilaca ustavne žalbe može dovesti do povrede prava na pravično suđenje, te da u određenim situacijama, koje prvenstveno zavise od činjenica i okolnosti konkretnog slučaja i od ustavnopravnih razloga navedenih u ustavnoj žalbi, ima osnova da se u postupku po ustavnoj žalbi povreda prava iz člana 32. stav 1. Ustava ceni i sa stanovišta primene materijalnog prava.

Na osnovu navedenih odredaba zakona, Ustavni sud je utvrdio da je Zakon o državnim službenicima lex specialis kojim se uređuju pitanja prava i dužnosti državnih službenika, kao i da se na prava i dužnosti državnih službenika koji nisu uređeni ovim zakonom, drugim posebnim zakonom ili drugim propisom, primenjuju opšti propisi o radu i poseban kolektivni ugovor za državne organe.

Ustavni sud je dalje utvrdio da je Zakon o platama državnih službenika i nameštenika poseban zakon koji uređuje pitanje plata, naknada i drugih primanja državnih službenika i nameštenika, te da je, saglasno članu 39. navedenog zakona, propisana mogućnost da se posebnim kolektivnim ugovorom za državne organe mogu utvrditi i druga primanja državnih službenika, prema opštim propisima o radu.

Dakle, Ustavni sud je utvrdio da posebnim zakonima koji uređuju prava državnih službenika, pored ostalog i pravo na platu, naknadu i druga primanja, nije izričito garantovano pravo na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora. S tim u vezi, Uredba o naknadi troškova i otpremnini državnih službenika i nameštenika izričito u članu 2. navodi troškove koji se nadoknađuju državnim službenicima i nameštenicima, pri čemu ne predviđa da su pravo na naknadu troškova za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora posebna vrsta takvih troškova na koje državni službenici i nameštenici imaju pravo.

Ustavni sud je dalje konstatovao da Zakon o radu, kao opšti propis na čiju primenu upućuje odredba člana 39. Zakona o platama državnih službenika i nameštenika, u glavi VIII razlikuje tri osnovne vrste primanja, i to: zaradu, naknadu zarade i druga primanja, te da je navedenim odredbama člana 120. tač. 2) i 3) ovog zakona predviđena mogućnost da se, u okviru drugih primanja, opštim aktom ili ugovorom o radu, utvrdi pravo zaposlenog na naknadu za ishranu u toku rada i regres za godišnji odmor.

Sledom iznetog, Ustavni sud je ocenio da posebni propisi koji uređuju prava državnih službenika i nameštenika ne garantuju kao posebno primanje pravo na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora, te da je Zakonom o radu, kao opštim propisom, predviđena samo mogućnost da se opštim aktom ili ugovorom o radu može utvrditi pravo zaposlenog, odnosno državnog službenika i nameštenika, na ovakvu vrstu drugog primanja. Stoga, po oceni Ustavnog suda, ne postoji obaveza Republike Srbije da, kao poslodavac državnih službenika i nameštenika, utvrdi pravo svojih zaposlenih na ovakvu vrstu drugih, posebnih primanja, već je to zakonom predviđena mogućnost. Obaveza poslodavca da zaposlenom državnom službeniku i namešteniku obezbedi naknadu troškova na ime mesečne ishrane u toku rada za dane provedene na radu, kao i regres za korišćenje godišnjeg odmora, postoji od 1. januara 2009. godine na osnovu Odluke o primeni Opšteg kolektivnog ugovora na sve poslodavce na teritoriji Republike Srbije («Službeni glasnik RS», broj 104/08), ali je primena ovih odredaba odložena Aneksom II Opšteg kolektivnog ugovora («Službeni glasnik RS», broj 8/09).

Ustavni sud je u konkretnom slučaju utvrdio da je osporenom presudom Okružnog suda Gž. 2257/09 od 1 1. septembra 2009. godine ocenjeno da ne postoji osnov ni u posebnim ni u opštim propisima za ostvarivanje prava na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora u toku 2007. godine , jer nema odgovarajućeg kolektivnog ugovora kao opšteg akta i instrumenta za njihovu konkretnu realizaciju, te da je stoga i tužbeni zahtev tužilaca, ovde podnosilaca ustavne žalbe, neosnovan.

Po oceni Ustavnog suda, ovakav stav i ocena Okružnog suda su zasnovani na prihvatljivoj primeni i tumačenju merodavnog materijalnog prava na utvrđeno činjenično stanje. Ustavni sud nije našao ništa što bi ukazalo da su materijalnopravni propisi proizvoljno ili nepravično primenjeni na štetu podnosilaca ustavne žalbe.

Imajući u vidu izloženo, Ustavni sud je ocenio da osporenom presudom Okružnog suda Gž. 2257/09 od 11 . septembra 2009. godine nije povređeno pravo podnosilaca ustavne žalbe na pravično suđenje zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava.

Ocenjujući povredu prava na pravno sredstvo zajemčenog odredbom člana 36. stav 2. Ustava, Ustavni sud nalazi da podnosiocima nije povređeno navedeno pravo, jer je o žalbi tužilaca izjavljenoj protiv presude prvostepenog suda - Opštinskog suda u Kraljevu, odluku doneo stvarno i mesno nadležan drugostepeni sud - Okružni sud u Kraljevu, i to na osnovu činjeničnog stanja utvrđenog pred prvostep enim sudom. Naime, suština navedenog prava se ne ogleda samo u mogućnosti izjavljivanja žalbe protiv odluke kojom podnosioci ustavne žalbe nisu zadovoljni, već u obezbeđivanju dvostepenosti u odlučivanju o nečijem pravu, obavezi ili na zakonu zasnovanom interesu. S obzirom na činjenicu da je podnosiocima ustavne žalbe u sprovedenom parničnom postupku bilo obezbeđena dvostepenost u odlučivanju, Ustavni sud nalazi da su neosnovani navodi o povredi prava na pravno sredstvo, koje je zajemčeno odredbom člana 36. stav 2. Ustava. Sledom navedenog, Ustavni sud je ustavnu žalbu u celini odbio kao neosnovanu, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu (''Službeni glasnik RS'', br. 109/07 i 99/11 ).

6. Na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je odlučio kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

dr Dragiša B. Slijepčević

Odluka Ustavnog suda o neosnovanosti ustavne žalbe u radnom sporu

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti