Odluka Ustavnog suda o zahtevu nameštenika za naknadu za ishranu i regres

Kratak pregled

Ustavni sud odbija ustavnu žalbu nameštenika suda koji su tražili naknadu za ishranu i regres. Sud je potvrdio stav nižestepenih sudova da posebni propisi o platama državnih službenika nisu predviđali ove naknade kao zasebno pravo, već su bile obuhvaćene koeficijentom.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-2111/2009
14.03.2012.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda dr Dragiša B. Slijepčević, predsednik Veća i sudije dr Bosa Nenadić, Katarina Manojlović Andrić, dr Olivera Vučić, Predrag Ćetković, Milan Stanić, Bratislav Đokić i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Biljane Stanojević, Mirjane Kočović, Zorice Brajković, Rajka Radanovića, Dragana Jovanovića i Violete Lazović, svih iz Kraljeva, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 14. marta 2012. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Biljane Stanojević, Mirjane Kočović, Zorice Brajković, Rajka Radanovića, Dragana Jovanovića i Violete Lazović izjavljena protiv presude Okružnog suda u Kraljevu Gž. 2258/09 od 11. septembra 2009. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Biljana Stanojević, Mirjana Kočović, Zorica Brajković, Rajko Radanović, Dragana Jovanovića i Violeta Lazović, svi iz Kraljeva, su, preko punomoćnika Milana Miškovića, advokata iz Kraljeva, podneli Ustavnom sudu 13. novembra 2009. godine ustavnu žalbu protiv presude Okružnog suda u Kraljevu Gž. 2258/09 od 11. septembra 2009. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije i i prava na delotvoran pravni lek iz člana 36. stav 2. Ustava, kao i prava iz člana 6. stav 1. i člana 13. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda.

U ustavnoj žalbi se, pored ostalog, navodi: da su podnosioci ustavne žalbe u radnom odnosu u Opštinskom sudu u Kraljevu, na radnom mestu daktilografa, odnosno domara, sa satusom nameštenika, s tim što je Mirjani Kočović radni odnos prestao 31. decembra 2007. godine, zbog odlaska u penziju; da je Opštinski sud u Kraljevu presudom 1P. 963/07 od 14. maja 2009. godine odbio tužbeni zahtev podnosilaca ustavne žalbe da im tužena Republika Srbija – Miistarstvo pravde isplati naknadu štete zbog neisplaćene naknade za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora, kao i da uplati na ime podnosilaca doprinos republičkom Fondu penzijskog i invalidskog osiguranja – Filijali u Kraljevu, za period naznačen u tužbi; da je rešavajući po žalbi tužilaca Okružni sud u Kraljevu doneo osporenu presudu Gž. 2258/09 od 11. septembra 2009. godine, kojom je odbio žalbu kao neosnovanu i potvrdio prvostepenu presudu; da podnosioci ustavne žalbe smatraju da je njihovo pravo na navedena potraživanja utvrđeno samim zakonom i da postojanje podzakonskih akata nije uslov za postojanje samog prava, već za obim tog prava (visinu naknade) i način ostvarivanja tog prava; da se stavom drugostepenog suda da postojanje samog prava zavisi od postojanja podzakonskih akata ugrožava njihovo zakonom priznato pravo; da se osporenom presudom povređuje ustavno pravo podnosilaca na pravično suđenje i pravo na delotvorno pravno sredstvo. Predlaže se da Ustavni sud utvrdi postojanje povrede navedenih ustavnih prava i poništi osporenu presudu.

Podneskom od 14. februara 2012. godine punomoćnik podnosilaca je dostavio punomoćje za jednog od podnosilaca koje nije bilo dostavljeno uz podnesak od 13. novembra 2009. godine, a dostavio je i kopije delimične presude Opštinskog suda u Kraguejvcu 2P. 760/07 od 18. decembra 2008. godine i presude Okružnog suda u Kragujevcu GžI. 60/90 od 11. decembra 2009. godine.

2. Prema odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije , ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili ukraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

Ustavni sud ukazuje da su u ustavnoj žalbi označenim odredbama Evropske k onvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda garantovana u osnovi istovetna prava čiju zaštitu pruža i Ustav Republike Srbije, te se ocena postojanja p ovrede ili uskraćivanja ovih prava vrši u odnosu na odgovarajuće odredbe Ustava.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u osporene akte i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Opštinski sud u Kraljevu je presudom 1P. 963/07 od 14. maja 2009. godine odbio tužbeni zahtev podnosilaca ustavne žalbe, kojim su tražili da im tužena Republika Srbija – Ministarstvo pravde, na ime naknade štete zbog neisplaćene naknade za ishranu u toku rada za period od 1. decembra 2004. godine do 14. maja 2009. godine i neisplaćenog regresa za godišnji odmor za 2005, 2006. i 2007. godinu, isplati iznose opredeljene u tužbi, sa zakonskom zateznom kamatom, te da na ime tužilaca za navedeni period uplati doprinose nadležnom republičkom Fondu penzijskog i invalidskog osiguranja – Filijali u Kraljevu. Prvostepeni sud je zaključio da za isplatu naknade za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora u spornom periodu, a time i za uplatu doprinosa, ne postoji osnov ni u opštim, ni u posebnim propisima, za šta je dao iscrpne i obrazložene razloge.

Osporenom presudom Okružnog suda u Kraljevu Gž. 2258/09 od 11. septembra 2009. godine odbijena je kao neosnovana žalba podnosioca i potvrđena prvostepena presuda. Okružni sud u Kraljevu je našao da u sprovedenom parničnom postupku nije bilo povreda odredaba Zakona o parničnom postupku na koje sud pazi po službenoj dužnosti, niti povreda na koje se ukazuje u žalbi, kao i da je pravilna odluka prvostepnog suda da ne postoji osnov za usvajanje tužbenog zateva, prihvatajući u svemu razloge Opštinskog suda u Kraljevu.

U obrazloženju navedenih presuda se, pored ostalog, navodi : da je prema članu 2. Zakona o platama u državnim organima i javnim službama, koji se primenjivao od 1. jula 2001. godine do 31. decembra 2006. godine, tužiocima pripadala plata utvrđena na osnovu osnovice za obračun, koeficijenta koji se množi sa osnovicom, dodatka na platu i obaveza koje tužioci plaćaju po osnovu poreza i doprinosa za obavezno socijalno osiguranje iz plate, u skladu sa zakonom; da prema članu 4. stav 2. istog zakona, koeficijent koji se množi sa osnovicom sadrži i dodatak na ime naknade za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora; da su tužioci u spornom periodu od 1. novembra 2004. godine do 31. decembra 2006. godine ostvarivali platu na osnovu konačnog i pravosnažnog akta tužene, koji je donet na osnovu odredaba Zakona o platama u državnim organima i javnim službama, kada je njihova plata u sebi sadržavala i pripadajuću naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora, zbog čega se ima smatrati da su na ime utuženih potraživanja, po oba osnova, do 31. decembra 2006. godine namireni. U obrazloženju se, takođe, navodi: da prema Zakonu o platama državnih službenika i nameštenika, koji se primenjuje od 1. januara 2007. godine, tužiocima počev od tog datuma pripada pravo na platu, na dodatke na platu, naknadu plate, naknadu troškova i druga primanja shodno tom zakonu, s tim da odredbe tog zakona ne ustanovaljavaju pravo na naknadu za ishranu u toku rada i na regres za korišćenje godišnjeg odmora, ali je članom 39. Zakona propisano da se posebnim kolektivnim ugovorom za državne organe mogu utvrditi i druga primanja državnih službenika prema opštim propisima o radu; da su druga primanja državnih službenika, a time i nameštenika u smislu člana 49. stav 1. Zakona, uslovljena regulativom posebnog kolektivnog ugovora za državne organe, tako da se odredbe radnopravnog režima Zakona o radu ne mogu direktno primeniti, te bi stoga počev od 1. januara 2007. godine tužiocima pripadalo pravo na druga primanja prema opštem radnopravnom režimu, pa i na primanja po utuženim osnovama, samo ukoliko je to pravo uređeno posebnim kolektivnim ugovorom za državne organe; da Poseban kolektivni ugovor za državne organe iz 1998, kao i takav ugovor iz 2008. godine, koji su važili u spornom periodu, ne uređuju pravo zaposlenih na naknadu za ishranu u toku rada i na regres za korišćenje godišnjeg odmora; da se u ovom slučaju ne može primeniti ni Opšti kolektivni ugovor („Službeni glasnik RS“, broj 50/08), s obzirom na to da je Odlukom ministra rada, koja je stupila na snagu 1. januara 2009. godine stavljena van snage Odluka o primeni Opšteg kolektivnog ugovora na sve poslodavce na teritoriji Republike Srbije, koja je bila predviđena od 1. januara 2009. godine; da pravo na ove naknade nije predviđeno ni Uredbom o naknadi troškova i otpremnini državnih službenika i nameštenika iz 2007. godine; da otuda ni u posebnim, ni u opštim propisima ne postoji osnov za ostvarivanje prava na naknandu traženih troškova, a da je stoga neosnovan i tužbeni zahtev u pogledu dela potraživanja doprinosa penzijskog i invalidskog osiguranja koji se plaćaju na naknade zarade i druga primanja.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava je utvrđeno da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbom člana 36. stav 2. Ustava je utvrđeno da svako ima pravo na žalbu ili drugo pravno sredstvo protiv o dluke kojom se o dlučuje o njegovom pravu, obavezi ili na zakonu zasnovanom interesu.

Za razmatranje ove ustavne žalbe od zanačaja su i odredbe sledećih propisa:

Zakonom o platama u državnim organima i javnim službama („Službeni glasnik RS“, br. 34/01) je propisano: da se plate izabranih, imenovanih i postavljenih lica i zaposlenih iz člana 1. ovog zakona utvrđuju na osnovu: osnovice za obračun plata, koeficijenta koji se množi osnovicom, dodatka na platu, obaveza koje zaposleni plaća po osnovu poreza i doprinosa z a obavezno socijalno osiguranje iz plate, u skladu sa zakonom (član 2.) ; da koeficijent izražava složenost poslova, odgovornost, uslove rada i stručnu spremu, da koeficijent sadrži i dodatak na ime naknade z a ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora (član 4. st. 1. i 2.); da se k oeficijenti za obračun i isplatu plata imenovanih i postavljenih lica i zaposlenih iz člana 1. tač. 1), 3), 4) i 5) ovog zakona utvrđuju aktom Vlade, kojim se zaposleni razvrstavaju u platne razrede, prema zvanjima, zanimanjima ili poslovima (član 8. st. 1. i 2.).

Odredbama Zakona o državnim službenicima (“Službeni glasnik RS“, br. 79/05, 81/05, 83/05, 64/07, 67/07, 116/08 i 104/09) je propisano: da se ovim zakonom uređuju prava i dužnosti državnih službenika i pojedina prava i dužnosti nameštenika, te da se pojedina prava i dužnosti državnih službenika u pojedinim državnim organima mogu posebnim zakonom urediti i drukčije ako to proizlazi iz prirode njihovih poslova (član 1. st. 1. i 2.); da je poslodavac državnih službenika i nameštenika Republika Srbija (član 3. stav 1.); da se na prava i dužnosti nameštenika primenjuju opšti propisi o radu i poseban kolektivni ugovor za državne organe , ako ovim ili posebnim zakonom nije drukčije određeno (član 4. stav 3.); da nameštenik ima pravo na platu, naknade i druga primanja prema zakonu kojim se uređuju pl ate u državnim organima (član 171, stav 4.); da se Poseban kolektivni ugovor za državne organe (“Službeni glasnik RS“, broj 23/98) primenjuje, izuzev odredaba koje su u suprotnosti sa ovim zakonom, dok ne stupi na snagu Poseban kolektivni ugovor za državne organe, koji će biti zaključen prema ovom zakonu (član 187.).

Zakonom o platama državnih službenika i nameštenika (“Službeni glasnik RS“, br. 62/06, 63/06 i 115/06) je propisano: da se ovim zakonom uređuju plate, naknade i druga primanja državnih službenika i nameštenika (član 1.); da se plata državnih službenika i nameštenika sastoji od osnovne plate i dodataka na platu i da se u platu uračunavaju i porezi i doprinosi koji se plaćaju iz plate (član 2.); da državni službenik ima pravo na naknadu troškova za dolazak na rad i odlazak s rada, za vreme koje je proveo na službenom putu u zemlji ili inostranstvu, za smeštaj i ishranu dok radi i boravi na terenu i na naknadu troškova koji su izazvani privremenim ili trajnim premeštajem u drugo mesto rada, te da se uslovi za naknadu troškova, njihova visina i način na koji se ostvaruju propisuju uredbom Vlade (član 37.); da se posebnim kolektivnim ugovorom za državne organe mogu utvrditi i druga primanja državnih službenika, prema opštim propisima o radu (član 39.); da se odredbe ovog zakona o naknadi plate, naknadi troškova i drugim primanjima državnih službenika primenjuju i na nameštenike, izuzev odredaba o pravu na naknadu plate neraspoređenim državnim službenicima i odredaba o naknadi plate zbog udaljenja s rada (član 49. stav 1.); da Zakon o platama u državnim organima i javnim službama (“Službeni glasnik RS“, broj 34/01) i Uredba o koeficijentima za obračun i isplatu plata izabranih, postavljenih i zaposlenih lica (“Službeni glasnik RS“, broj 95/05 – prečišćen tekst) prestaju da se primenjuju na državne službenike i nameštenike 1. januara 2007. godine (član 58. stav 1.).

Odredbom člana 8. stav 1. Zakona o radu (“Službeni glasnik RS“, br. 24/05, 61/05 i 54/09) je propisano da kolektivni ugovor i pravilnik o radu (u daljem tekstu: opšti akt) i ugovor o radu ne mogu da sadrže odredbe kojima se zaposlenom daju manja prava ili utvrđuju nepovoljniji uslovi rada od prava i uslova koji su utvrđeni zakonom. Glava VIII ovog zakona uređuje pitanja zarade, naknade zarade, naknade troškova i drugih primanja. Članom 118. je uređeno pitanje naknade troškova zaposlenog u vezi sa radom, a tač. 5) i 6) propisano da zaposleni, pored ostalog, ima pravo na naknadu troškova u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora.

Odredbama člana 2. Uredbe o naknadi troškova i otpremnini državnih službenika i nameštenika (“Službeni glasnik RS“, broj 86/07 i 93/07) je propisano da se državnom službeniku i namešteniku naknađuju troškovi prevoza za dolazak na rad i odlazak s rada, troškovi službenog putovanja u zemlji, troškovi službenog putovanja u inostranstvo, troškovi selidbe u inostranstvo, troškovi rada i boravka na terenu i troškovi privremenog ili trajnog premeštaja u drugo mesto rada.

Članom 32. stav 1. alineja 6. i 7. Opšteg kolektivnog ugovora ("Službeni glasnik RS", br. 50/08) je propisano da je poslodavac dužan d a zaposlenom obezbedi naknadu troškova – mesečnu ishranu u toku rada z a dane provedene na radu u visini 15% prosečne mesečne zarade u Republici, prema poslednjem objavljenom podatku republičkog organa nadležnog za poslove s tatistike, regres za korišćenje godišnjeg odmora, ako zaposleni ima pravo na godišnji odmor u trajanju od najmanje 20 radnih dana, u visini 75% od prosečne mesečne zarade u Republici prema poslednjem objavljenom podatku Republičkog organa nadležnog za poslove statistike, a srazmeran d eo regresa z a korišćenje godišnjeg odmora, ako zaposleni ima pravo na g odišnji odmor u trajanju kraćem od 20 radnih dana. Odlukom o primeni Opšteg kolektivnog ugovora na sve poslodavce na teritoriji Republike Srbije («Službeni glasnik RS», broj 104/08) bilo je predviđeno da se Opšti kolektivni ugovor primenjuje na sve poslodavce od 1. januara 2009. godine, ali je ova odluka stavljena van snage Odlukom objavljenom u "Službenom glasniku RS", broj 122/08, koja je stupila na snagu 1. jaunara 2009. godine. Važećom Odlukom o primeni Opšteg kolektivnog ugovora na sve poslodavce na teritoriji Republike Srbije («S lužbeni glasnik RS», broj 8/09) utvrđeno je da se na sve poslodavce na teritoriji Republike Srbije, što znači i na Republiku Srbiju kao poslodavca, primenjuje Opšti kolektivni ugovor sa Aneksom I ("Službeni glasnik RS", broj 104/08), i Aneksom II ("Službeni glasnik RS", broj 8/09). Aneksom II Opšteg kolektivnog ugovora, koji je stupio na snagu zajedno sa navedenom odlukom, je propisano da se privremeno odlaže primena, pored ostalog, odredbe člana 32. al. 4, 6.i 7. Opšteg kolektivnog ugovora, u skladu sa Sporazumom o razvoju socijalnog dijaloga (član 1.) i da će se d atum početka primene odredaba Opšteg kolektivnog ugovora iz člana 1. ovog aneksa odrediti posebnim aneksom Opšteg kolektivnog ugovora u skladu sa Sporazumom o razvoju socijalnog dijaloga (član 2.).

5. Ocenjujući osnovanost navoda ustavne žalbe o povredi prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud je konstatovao da podnosilac smatra da je prilikom donošenja osporene presude drugostepeni sud pogrešno primenio materijalno pravo na štetu podnosioca.

S tim u vezi, Ustavni sud je konstatovao da je pravilnu primenu materijalnog prava, pre svega, nadležan da ceni viši sud, u zakonom propisanom postupku kontrole zakonitosti odluka nižestepenih sudova. Međutim, Ustavni sud nalazi da proizvoljna i arbitrerna primena materijalnog prava na štetu podnosioca ustavne žalbe može dovesti do povrede prava na pravično suđenje, te da u određenim situacijama, koje prvenstveno zavise od činjenica i okolnosti konkretnog slučaja i od ustavnopravnih razloga navedenih u ustavnoj žalbi, ima osnova da se u postupku po ustavnoj žalbi povreda prava iz člana 32. stav 1. Ustava ceni i sa stanovišta primene materijalnog prava.

Na osnovu navedenih odredaba zakona, Ustavni sud je utvrdio da je u periodu do 31. decembra 2006. godine Zakonom o platama u državnim organima i javnim službama bilo uređeno, kako pravo zaposlenih u državnim organima na naknadu za ishranu u toku rada i regres za godišnji odmor, tako i način utvrđivanja i isplate ovih naknada. Zakonom je bilo propisano da ove naknade ulaze u koeficijent za obračun plata i da ovaj keoficijent za zaposlene u državnoj upravi, pa i za lica koja sada imaju status nameštenika, utvrđuje Vlada, što znači da je ova naknada isplaćivana kroz platu zaposlenih u državnim organima.

Ustavni sud je, takođe, utvrdio da je Zakon o državnim službenicima lex specialis kojim se uređuju pitanja prava nameštenika na platu, naknade i druga primanja i da on propisuje da se na ova prava nameštenika primenjuju odredbe zakona kojim se uređuju plate u državnim organima.

Ustavni sud je dalje utvrdio da je Zakon o platama državnih službenika i nameštenika poseban zakon koji počev od 1. januara 2007. godine uređuje pitanje plata, naknada i drugih primanja državnih službenika i nameštenika, te da je, saglasno članu 39. navedenog zakona, propisana mogućnost da se posebnim kolektivnim ugovorom za državne organe mogu utvrditi i druga primanja državnih službenika, odnosno nameštenika, prema opštim propisima o radu.

Dakle, Ustavni sud je utvrdio da posebnim zakonima koji od 1. januara 2007. godine uređuju prava državnih službenika i nameštenika, pored ostalog, na platu, naknadu i druga primanja, nije izričito garantovano pravo na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora. S tim u vezi, Ustavni sud je konstatovao da Uredba o naknadi troškova i otpremnini državnih službenika i nameštenika izričito u članu 2. navodi troškove koji se nadoknađuju državnim službenicima i nameštenicima, pri čemu ne prdviđa da su pravo na naknadu troškova za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora posebna vrsta takvih troškova na koje državni službenici i nameštenici imaju pravo.

Ustavni sud je dalje konstatovao da Zakon o radu, kao opšti radnopravni propis, na čiju mogućnost primene pri zaključivanju posebnog kolektivnog ugovora za državne organe upućuje odredba člana 39. Zakona o platama državnih službenika i nameštenika, u glavi VIII razlikuje zaradu, naknadu zarade, naknadu troškova i druga primanja, a da je naknada troškova uređena članom 118, koji u tač. 5) i 6) propisuje da zaposleni, pored ostalog, ima pravo na naknadu troškova za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora, u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu.

Sledom iznetog, Ustavni sud je ocenio da posebni propisi koji uređuju prava državnih službenika i nameštenika ne garantuju kao posebno primanje pravo na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora, te da je Zakonom o radu, kao opštim propisom, predviđena samo mogućnost da se opštim aktom ili ugovorom o radu može utvrditi pravo zaposlenog, odnosno državnog službenika i nameštenika, na ovakvu vrstu drugog primanja. Stoga, po oceni Ustavnog suda, ne postoji obaveza Republike Srbije da, kao poslodavac državnih službenika i nameštenika, utvrdi pravo svojih zaposlenih na ovakvu vrstu drugih, posebnih primanja, već je to zakonom predviđena mogućnost. Obaveza poslodavca da zaposlenom državnom službeniku i namešteniku obezbedi naknadu troškova na ime mesečne ishrane u toku rada za dane provedene na radu, kao i regres za korišćenje godišnjeg odmora, postoji od 1. januara 2009. godine na osnovu Odluke o primeni Opšteg kolektivnog ugovora na sve poslodavce na teritoriji Republike Srbije («Službeni glasnik RS», broj 104/08), ali je primena ovih odredaba odložena Aneksom II Opšteg kolektivnog ugovora («Službeni glasnik RS», broj 8/09).

Ustavni sud je u konkretnom slučaju utvrdio da je osporenom presudom Okružnog suda u Kraljevu Gž. 2258/09 od 11. septembra 2009. godine ocenjeno da su u periodu do 31. decembra 2006. godine naknade koje se potražuju tužbanim zahtevom tužiocima isplaćene, a da u ostalom delu spornog perioda nakon navedenog datuma ne postoji osnov ni u posebnim, niti u opštim propisima za ostvarivanje prava na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora, jer nema odgovarajućeg kolektivnog ugovora kao opšteg akta i instrumenta za njihovu konkretnu realizaciju, te da je stoga i tužbeni zahtev tužilaca, ovde podnosilaca ustavne žalbe, neosnovan.

Po nalaženju Ustavnog suda, ovakav stav i ocena Okružnog suda u Kraljevu su zasnovani na prihvatljivoj primeni i tumačenju merodavnog materijalnog prava na utvrđeno činjenično stanje. Ustavni sud nije našao ništa što bi ukazalo da su u osporenoj presudi materijalnopravni propisi proizvoljno ili nepravično primenjeni na štetu podnosioca ustavne žalbe.

Uvidom u dostavljenu pravosnažnu delimičnu presudu Opštinskog suda u Kraguejvcu 2P. 760/07 od 18. decembra 2008. godine, Ustavni sud je utvrdio da je njome odlučeno o zahtevu tužilje – nameštenika u Ministarstvu pravde za isplatu naknade za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora u periodu od 22. oktobra 2004. godine do 31. decembra 2006. godine, odnosno da je njeome odlučeno o tužbenom zahtevu koji se odnosi na deo perioda iz tužbe o kojoj je odlučeno osporenom presudom, s obzirom da se osporena presuda odnosi i na period posle 31. decembra 2006. godine, kada je došlo do promene propisa koji regulišu sporna pravna pitanja. Međutim, mada je Okružni sud u Kragujevcu u dostavljenoj presudi Gž1. 60/90 od 11. decembra 2009. godine, kojom je potvrdio delimičnu prvostepenu presudu, zauzeto drugačiji pravni stav od stava Okružnog suda u Kraljevu u odnosu na prava nameštenika u državnim organima u naznačenom periodu, Ustavni sud je ocenio da dostavljena presuda ne može biti od uticaja na drugačije rešavanje ove ustavne žalbe. Naime, Ustavni sud je stanovišta da se, načelno, određena odstupanja u tumačenju prava mogu prihvatiti kao prirodno svojstvena svakom pravosudnom sistemu koji je zasnovan na mreži prvostepenih i drugostepenih sudova koji imaju nadležnost na određenoj teritoriji, kao što je to slučaj u Republici Srbiji. Za ujednačavanje sudske prakse nije nadležan Ustavni sud, već je to nadležnost Vrhovnog kasacionog suda, a, kao što je napred izneto, Ustavni sud je našao da se osporena presuda zasniva na ustavnopravno prihvatljivoj primeni i tumačenju merodavnog materijalnog prava.

Imajući u vidu izloženo, Ustavni sud je ocenio da osporenom presudom Okružnog suda u Kraljevu Gž. 2258/09 od 11. septembra 2009. godine nije povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava.

Ocenjujući navode ustavne žalbe o povredi prava na pravno sredstvo zajemčenog odredbom člana 36. stav 2. Ustava, Ustavni sud je konstatovao da to pravo podrazumeva, pre svega, mogućnost preispitivanja odluke državnog organa ili organizacije koja vrši javna ovlašćenja, a kojom je odlučivano o pravu, obavezi ili na zakonu zasnovanom interesu nekog lica od strane višeg organa. Ova garancija podrazumeva da pravno sredstvo bude delotvorno i dostupno, te da omogući uklanjanje posledica koje su eventualnom povredom prava nastale. Pravo na pravno sredstvo, međutim, ne podrazumeva i pravo stranke koja je izjavila pravno sredstvo na njegovo usvajanje, već na to da nadležan organ u zakonito sprovedenom postupku odluči o tom sredstvu u skladu sa zakonom. Ispitujući eventualnu povredu ovog prava, Ustavni sud je utvrdio da je u parničnom postupku koji je prethodio podnošenju ustavne žalbe parničnim strankama bila obezbeđena dvostepenost u odlučivanju, čime je zadovoljen ustavni princip sadržan u navedenoj odredbi Ustava, kao i da je Okružni sud u Kraljevu, kao nadležni drugostepeni sud, doneo odluku o pravnom leku u kojoj je dao obrazložene razloge za svoju odluku. Stoga je Ustavni sud i ocenio da posnosiocima ustavne žalbe nije povređeno pravo na pravno sredstvo zajemčeno članom 36. stav 2. Ustava.

Sledom navedenog, Ustavni sud je ustavnu žalbu odbio kao neosnovanu, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07 i 99/11) .

6. Na osnovu odredaba člana 42b. stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je odlučio kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

dr Dragiša B. Slijepčević

Odluka Ustavnog suda o zahtevu nameštenika za naknadu za ishranu i regres

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti