Odluka Ustavnog suda o neosnovanosti i nedopuštenosti ustavne žalbe u izvršnom postupku

Kratak pregled

Ustavni sud odbio je žalbu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku, našavši doprinos podnositeljke trajanju postupka. Deo žalbe protiv rešenja o obustavi izvršenja odbačen je jer nisu iscrpljena pravna sredstva, uz uputstvo podnositeljki da može izjaviti prigovor.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća i sudije dr Bosa Nenadić, Katarina Manojlović Andrić, dr Olivera Vučić, Predrag Ćetković, Milan Stanić, Bratislav Đokić i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Svetlane Miljković iz Beograda, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 21. maja 2015. godine, doneo je

O D L U K U

1. Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Svetlane Miljković izjavljena zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku i prava na imovinu, zajemčenih odredbama člana 32. stav 1. i člana 58. stav 1. Ustava Republike Srbije, u postupku izvršenja koji je vođen u predmetu Opštinskog suda u Novom Sadu I. 3699/08, a kasnije u predmetu Osnovnog suda u Novom Sadu I. 4053/10.

2. Odbacuje se ustavna žalba Svetlane Miljković izjavljena protiv rešenja o obustavi izvršenja Osnovnog suda u Novom Sadu I. 4053/10 od 10. januara 2012. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Svetlana Miljković iz Beograda podnela je, 24. marta 2012. godine, preko punomoćnika Spasenke Miljković iz Beograda, Ustavnom sudu ustavnu žalbu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku i prava na imovinu, zajamčenih odredbama člana 32. stav 1. i člana 58. stav 1. Ustava Republike Srbije, u postupku izvršenja koji je vođen u predmetu Opštinskog suda u Novom Sadu I. 3699/08, a kasnije u predmetu Osnovnog suda u Novom Sadu I. 4053/10, kao i protiv rešenja o obustavi izvršenja Osnovnog suda u Novom Sadu I. 4053/10 od 10. januara 2012. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava i prava na imovinu iz člana 58. stav 1. Ustava.

U ustavnoj žalbi je interpretiran tok izvršnog postupka koji je prethodio ustavnosudskom. Predloženo je da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu i utvrdi da su u postupku izvršenja koji je prethodio ustavnosudskom povređena navedena ustavna prava podnositeljki ustavne žalbe . Podnositeljka ustavne žalbe je tražila naknadu nematerijalne i materijalne štete.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U postupku pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je, u sprovedenom postupku, uvidom u spise predmeta Osnovnog suda u Novom Sadu I. 4053/10, utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za rešavanje ove ustavnosudske stvari:

Izvršni poverilac Svetlana Miljković, ovde podnositeljka ustavne žalbe, podnela je 24. novembra 2008. godine predlog za izvršenje Opštinskom sudu u Novom Sadu protiv izvršnog dužnika S.B, radi namirenja novčanog potraživanja, i to popisom, procenom i prodajom pokretnih stvari izvršnog dužnika. Opštinski sud u Novom Sadu je rešenjem I. 3699/08 od 25. novembra 2008. godine odredio predloženo izvršenje.

Opštinski sud u Novom Sadu je zaključkom I. 3699/08 od 18. decembra 2008. godine naložio izvršnom poveriocu da predujmi troškove postupka, a što je ona učinila 21. januara 2009. godine.

U zapisniku o popisu i proceni pokretnih stvari od 9. aprila 2009. godine, konstatovano je da na adresi iz predloga za izvršenje ne živi izvršni dužnik.

Opštinski sud u Novom Sadu je zaključkom I. 3699/08 od 15. aprila 2009. godine obavezao izvršnog poverioca da, u roku od 30 dana, dostavi tačnu adresu prebivališta izvršnog dužnika, pod pretnjom obustave.

Izvršni poverilac je dopisom od 26. maja 2009. godine obavestila izvršni sud da nema tačnu adresu prebivališta izvršnog dužnika, te da traži produženje roka za postupanje u cilju izvršenja predmetne obaveze.

Opštinski sud u Novom Sadu je rešenjem I. 3699/08 od 29. maja 2009. godine odložio izvršenje „do nove pojave izvršnog poverioca“.

Nakon uspostavljanja nove mreže sudova, postupak je nastavljen u predmetu Osnovnog suda u Novom Sadu I. 4053/10.

Izvršni poverilac je podneskom od 3. juna 2010. godine obavestila izvršni sud da nije saznala za adresu prebivališta izvršnog dužnika.

Osnovni sud u Novom Sadu je dopisom I. 4053/10 od 1. novembra 2010. godine tražio od Međuopštinskog sekretarijata unutrašnjih poslova PU Novi Sad da dostavi sadašnju adresu prebivališta, odnosno boravišta izvršnog dužnika. Po dopisu je postupljeno 8. novembra 2010. godine.

U zapisniku o popisu i proceni pokretnih stvari od 23. decembra 2010. godine konstatovano je da izvršni dužnik ne poseduje nikakve pokretne stvari podobne za izvršenje, osim garderobe.

Osnovni sud u Novom Sadu je zaključkom I. 4053/10 od 13. januara 2011. godine obavestio izvršnog poverioca da je popis pokretnih stvari izvršnog dužnika bio bez uspeha, jer nisu pronađene pokretne stvari koje mogu biti predmet izvršenja.

Izvršni poverilac je podneskom od 11. aprila 2011. godine tražila da izvršni dužnik podnese izveštaj o imovini.

Osnovni sud u Novom Sadu je rešenjem I. 4053/10 od 19. aprila 2010. godine naložio izvršnom dužniku da dostavi izjavu o imovini.

Izvršni dužnik je podneskom od 4. maja 2011. godine naveo da ne poseduje bilo kakve pokretne ili nepokretne stvari, niti ima potraživanja prema drugim licima, da je već dugi niz godina nezaposlen i da živi u kući koja je u svojini njegove bivše supruge.

Osnovni sud u Novom Sadu je zaključkom od I. 4053/10 od 24. maja 2011. godine obavezao izvršnog poverioca da se, u roku od tri dana, izjasni o podnetoj izjavi o imovini izvršnog dužnika.

Izvršni poverilac je podneskom od 31. maja 2011. godine tražila, između ostalog, da izvršni dužnik označi broj katastarske parcele na kojoj živi.

Osnovni sud u Novom Sadu je zaključkom I. 4053/10 od 14. juna 2011. godine naložio izvršnom dužniku da dostavi dopunsku izjavu o imovini označavanjem katastarske parcele na kojoj živi. Izvršni dužnik je postupio po zaključku suda 16. juna 2011. godine i dopunska izjava je dostavljena izvršnom poveriocu 4. jula 2011. godine.

Osnovni sud u Novom Sadu je zaključkom od I. 4053/10 od 29. jula 2011. godine tražio od izvršnog poverioca da se, u roku od tri dana, izjasni o daljem toku postupka izvršenja i stavi dalje predloge za sprovođenje izvršenja, pod pretnjom obustave.

Izvršni poverilac je podneskom od 11. oktobra 2011. godine tražila da izvršni dužnik označi broj parcele na kojoj je sagrađena kuća i da se uzme izjava od izvršnog dužnika od kojih sredstava živi.

Osnovni sud u Novom Sadu je osporenim rešenjem I. 4053/10 od 10. januara 2012. godine obustavio izvršenje i ukinuo sve sprovedene izvršne radnje, jer izvršni poverilac nije postupila po zaključku suda da podnese nove predloge za dalje sprovođenje izvršenja. U pouci o pravnom leku u tom rešenju je konstatovano da prigovor nije dozvoljen. Rešenje je dostavljeno podnositeljki 24. februara 2012. godine.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbom člana 5. Zakona o izvršnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 125/04), koji je važio u vreme pokretanja izvršnog postupka, bilo je propisano da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno (član 5.).

Zakon o izvršenju i obezbeđenju („Službeni glasnik RS“, br. 31/11 i 99/11) (u daljem tekstu: ZIO), koji se primenjuje od 17. septembra 2011. godine, u članu 358. stav 1. propisuje da će se postupci izvršenja i obezbeđenja u kojima je do dana početka primene ovog zakona započeto sprovođenje izvršenja okončati po odredbama ovog zakona. Odredbom člana 6. stav 1. ovog zakona propisano je da je postupak izvršenja i obezbeđenja hitan.

5. Polazeći od toga da je ustavna žalba izjavljena zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud najpre ukazuje da se postupak izvršenja pokreće podnošenjem predloga za izvršenje, a završava se zaključenjem ili obustavom postupka izvršenja. U konkretnom slučaju, podnositeljka ustavne žalbe je podnela predlog za izvršenje 24. novembra 2008. godine, a rešenje o obustavi izvršenja Osnovnog suda u Novom Sadu I. 4053/10 doneto je 10. januara 2012. godine i dostavljeno podnositeljki 24. februara 2012. godine. Dakle, postupak izvršenja je ukupno trajao tri godine i tri meseca.

Navedeno trajanje postupka, samo po sebi, može ukazivati da nije okončan u okviru standarda razumnog roka. Međutim, prilikom utvrđivanja postojanja povrede prava na suđenje u razumnom roku, Ustavni sud polazi od toga da je pojam razumnog trajanja jednog sudskog postupka relativna kategorija koja zavisi od niza činilaca, a pre svega od složenosti činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanja podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, postupanja nadležnih sudova i prirode zahteva, odnosno značaja prava o kome se raspravlja za podnosioca, te je Sud i u ovom slučaju ispitivao da li su i u kojoj meri navedeni kriterijumi uticali na ovako dugo trajanje izvršnog postupka.

Ustavni sud nalazi da izvršni postupak koji predstavlja završnu fazu u ostvarivanju subjektivnih građanskih prava i koji nije kontradiktoran postupak, po pravilu, isključuje postojanje složenih činjeničnih i pravnih pitanja, što se odnosi i na ovaj slučaj.

Ustavni sud dalje nalazi da je podnositeljka ustavne žalbe kao izvršni poverilac imala nesumnjiv i legitiman materijalnopravni interes da ostvari svoje novčano potraživanje iz izvršne isprave. Interes izvršnog poverioca se inače podudara sa osnovnim ciljem izvršnog postupka, a to je da se potraživanje izvršnog poverioca namiri efikasno i u razumnom roku. Međutim, postoji dopirinos podnositeljke ustavne žalbe trajanju postupka izvršenja. Najpre, podnositeljka ustavne žalbe nije navela tačnu adresu prebivališta izvršnog dužnika, što je još u početnoj fazi izvršenja predstavljalo procesnu smetnju izvršnom sudu da efikasno sprovede radnju popisa i procene pokretnih stvari izvršnog dužnika. Navedeni podatak podnositeljka ustavne žalbe nije ni naknadno, po zaključku izvršnog suda, dostavila sudu, već je sam izvršni sud pribavio adresu prebivališta izvršnog dužnika. Zatim, nakon prijema dopunske izjave o imovini izvršnog dužnika, 4. jula 2011. godine, podnositeljka ustavne žalbe nije stavila predloge za dalje sprovođenja izvršenja, već je izvršni sud zaključkom od 29. jula 2011. godine tražio od podnositeljke da se izjasni o daljem toku postupka izvršenja, iako nije imao takvu zakonsku obavezu. Na kraju, izjašnjavajući se po zaključku suda od 29. jula 2011. godine, podnositeljka nije predložila nova sredstva izvršenja, već je faktički tražila dopunu dopunske izjave o imovini izvršnog dužnika.

Kada je reč o postupanju izvršnog suda, Ustavni sud ocenjuje da su u toku postupka izvršenja postojale okolnosti koje su objektivno sprečavale izvršni sud da efikasno sprovede izvršenje. Najpre, podnositeljka ustavne žalbe nije navela tačnu adresu prebivališta izvršnog dužnika, što je još u početnoj fazi izvršenja predstavljalo procesnu smetnju da izvršni sud efikasno sprovede radnju popisa i procene pokretnih stvari izvršnog dužnika. Zatim, nakon pribavljanja adrese prebivališta izvršnog dužnika, izvršni sud nije mogao da sprovede radnju popisa i procene pokretnih stvari izvršnog dužnika, jer izvršni dužnik nije posedovao pokretne stvari koje mogu biti predmet izvršenja, a podnositeljka je kao sredstvo izvršenja predložila jedino popis i procenu pokretnih stvari izvršnog dužnika. Na kraju, kako podnositeljka kao izvršni poverilac nije posedovala informacije o imovini izvršnog dužnika koja može biti predmet izvršenja, tražena je izjava o imovini izvršnog dužnika, a zatim i dopunska izjava. Sa druge strane, nakon prijema dopunske izjave, podnositeljka ustavne žalbe nije predložila nova sredstva izvršenja, već je faktički tražila dopunu dopunske izjave o imovini izvršnog dužnika. Izneta ocena Ustavnog suda temelji se i na praksi Evropskog suda za ljudska prava, prema kojoj samo ona kašnjenja i odugovlačenja koja se mogu pripisati sudovima i drugim državnim organima mogu dovesti do zaključka o nepoštovanju prava na suđenje u razumnom roku (u tom smislu videti presudu Proszak protiv Poljske, 2/1997/786/87, od 16. decembra 1997. godine, stav 40.).

6. Imajući u vidu sve navedeno, Ustavni sud je ocenio da podnositeljki ustavne žalbe u postupku izvršenja koji je vođen u predmetu Opštinskog suda u Novom Sadu I. 3699/08, a kasnije u predmetu Osnovnog suda u Novom Sadu I. 4053/10, ni su povređen a prav a na suđenje u razumnom roku i na imovinu, zajemčena odredbama člana 32. stav 1. i člana 58. stav 1. Ustava, te je ustavnu žalbu odbio u tom delu, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, („Službeni glasnik RS“, br. 107/07, 99/11 i 18/13 – Odluka US), odlučujući kao u tački 1. izreke.

7. Razmatrajući ustavnu žalbu u delu u kome je osporeno rešenje o obustavi izvršenja Osnovnog suda u Novom Sadu I. 4053/10 od 10. januara 2012. godine, Ustavni sud ukazuje da je osporenim rešenjem o obustavi postupka izvršenja u suštini konačno odlučeno o imovinskim pravima podnositeljke ustavne žalbe, kao izvršnog poverioca, pri čemu je izvršni sudija u pouci o pravnom leku naveo da „protiv ovog rešenja nije dozvoljen pravni lek“.

Ustavni sud konstatuje da u postupku izvršenja sud donosi odluke u formi rešenja ili zaključka, s tim što se zaključkom sprovode pojedine radnje i upravlja postupkom (član 36. st. 1. i 3. ZIO). U ZIO nije definisana forma akta kojim se postupak obustavlja. Imajući u vidu da je obustava jedan od načina okončanja izvršnog postupka i da se ovim načinom okončanja postupka konačno odlučuje o pravu poverioca da namiri potraživanje u situaciji kada namirenje iz nekog od zakonom predviđenih razloga nije moguće, to odluka o obustavljanju izvršnog postupka ne predstavlja sprovođenje neke izvršne radnje ili akt upravljanja postupkom. To ima za posledicu da se odluka o obustavljanju izvršnog postupka ne donosi u formi zaključka, već u formi rešenja, pa je u toj formi i donet akt koji se osporava ustavnom žalbom. Kako kod okončanja postupka obustavom u ZIO nije naveden prigovor kao dozvoljeni pravni lek, Ustavni sud smatra da u toj situaciji ima mesta shodnoj primeni odredaba Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 72/11), i to odredbe člana 399. stav 1. kojom je predviđeno da je protiv rešenja prvostepenog suda dozvoljena žalba ako zakonom nije drugačije propisano. Iz navedenog proizlazi da se protiv rešenja o obustavljanju izvršnog postupka može podneti prigovor. Ovakav pravni stav Ustavni sud je izneo u Rešenju Už-8166/2012 od 23. januara 2014. godine (videti na internet stranici: www.ustavni.sud.rs).

S obzirom na pravo koje se jemči članom 36. stav 2. Ustava, Ustavni sud nalazi da kada se rešenjem u izvršnom postupku odlučuje o pravima i obavezama stranaka, one imaju pravo na pravni lek-prigovor, u skladu sa članom 39. ZIO. Stoga je i podnositeljki ustavne žalbe, kao izvršnom poveriocu, pripadalo pravo da protiv osporenog rešenja kojim je obustavljen izvršni postupak izjavi prigovor veću prvostepenog suda (jer je tim aktom odlučeno o njenim pravima i obavezama).

Iz spisa predmeta je utvrđeno da podnositeljka ustavne žalbe nije podnela prigovor protiv osporenog rešenja o obustavi postupka izvršenja, a ustavna žalba se može izjaviti samo pod uslovom da su iscrpljena druga pravna sredstva u redovnom sudskom postupku. Kako podnositeljka ustavne žalbe nije poučena o mogućnosti podnošenja prigovora, Ustavni sud konstatuje da podnositeljka ne sme snositi štetne posledice izostajanja pravilne pouke o pravnom leku u osporenom rešenju o obustavi izvršenja Osnovnog suda u Novom Sadu I. 4053/10 od 10. januara 2012. godine. Stoga podnositeljka, u roku od pet radnih dana od prijema ovog rešenja, može izjaviti prigovor protiv osporenog rešenja o obustavi postupka izvršenja.

Polazeći od svega navedenog, Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, odbacio ustavnu žalbu protiv rešenja o obustavi izvršenja Osnovnog suda u Novom Sadu I. 4053/10 od 10. januara 2012. godine jer nisu ispunjene Ustavom utvrđene pretpostavke za vođenje postupka, rešavajući kao u tački 2. izreke.

8. Na osnovu svega iznetog i odredaba člana 42b stav 1. tačka 1), člana 45. tačka 9) i člana 46. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, kao i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda ("Službeni glasnik RS", broj 103/13), Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić

Odluka Ustavnog suda o neosnovanosti i nedopuštenosti ustavne žalbe u izvršnom postupku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti