Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku u parničnom postupku dužem od 17 godina

Kratak pregled

Ustavni sud je usvojio žalbu i utvrdio povredu prava na suđenje u razumnom roku u radnom sporu koji je trajao preko 17 godina. Kao glavni razlog za prekomernu dužinu postupka navedena je neefikasnost prvostepenog suda, koji je održavao mali broj ročišta.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-2172/2009
29.03.2012.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda dr Dragiša B. Slijepčević, predsednik Veća i sudije Vesna Ilić Prelić, dr Marija Draškić, dr Agneš Kartag Odri, Predrag Ćetković, Sabahudin Tahirović, dr Dragan Stojanović, mr Milan Marković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Stevana Milovanovića, Dušanke Antovski, Slobodanke Davidović, Gordane Milovanović Daničić, svih iz Beograda i Gordane Kopša iz Pančeva, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 29. marta 2012. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Stevana Milovanovića, Dušanke Antovski i Gordane Kopša i utvrđuje se da je u parničnom postupku koji je vođen pred Trećim opštinskim sudom u Beogradu u predmetu P1. 826/99 povređeno pravo podnosilaca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

2. Utvrđuje se pravo Stevanu Milovanoviću na naknadu nematerijalne štete, tako što mu se dosuđuje iznos u visini od 1700 evra, a Dušanki Antovski i Gordani Kopša iznos u visini od 1600 evra, u dinarskoj protivvrednosti po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate , na teret budžetskih sredstava - razdeo Ministarstvo pravde.

3. Odbacuje se ustavna žalba Slobodanke Davidović i Gordane Milovanović Daničić izjavljena zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku u parničnom postupku koji se vodio pred Trećim opštinskim sudom u Beogradu u predmetu P1. 826/99.

O b r a z l o ž e nj e

1. Stevan Milovanović, Dušanka Antovski, Slobodanka Davidović i Gordana Milovanović Daničić, svi iz Beograda i Gordana Kopša iz Pančeva, su 22. februara 2008. godine, preko punomoćnika Nenada Petkovića i Aleksandra Petkovića, advokata iz Beograda, podneli Ustavnom sudu ustavnu žalbu, između ostalog, zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije u predmetima Trećeg opštinskog suda u Beogradu – P1. 5668/92, P1. 1290/95, P1. 1291/95, P1. 1292/95, P1. 1293/95, P1. 526/02, P1. 216/07, P1. 239/96, P1. 146/07, P1. 826/99, P1. 5667/92 i P1. 476/99, u predmetima Drugog opštinskog suda u Beogradu – P. 2430/99 i P. 2019/05 i predmetima Četvrtog opštinskog suda u Beogradu – I. 219/93 i I. 315/93.

2. Ustavni sud je, saglasno odredbama člana 42. st. 3. i 4. Poslovnika o radu Ustavnog suda (“Službeni glasnik RS“, br. 24/08, 27/08 i 76/11 ), odlučio da se razdvoje postupci po ustavnoj žalbi, pa je formirano 15 posebnih predmeta, i to: Už-2164/09 – za postupanje u predmetu Trećeg opštinskog suda u Beogradu P1. 1290/95; Už-2165/09 – za postupanje u predmetu Trećeg opštinskog suda u Beogradu P1. 1291/95; Už-2166/09 – za postupanje u predmetu Trećeg opštinskog suda u Beogradu P1. 1292/95; Už-2167/09 – za postupanje u predmetu Trećeg opštinskog suda u Beogradu P1. 1293/95; Už-2168/09 – za postupanje u predmetu Trećeg opštinskog suda u Beogradu P1. 526/02; Už-2169/09 – za postupanje u predmetu Trećeg opštinskog suda u Beogradu P1. 216/07; Už-2170/09 – za postupanje u predmetu Trećeg opštinskog suda u Beogradu P1. 239/96; Už-2171/09 – za postupanje u predmetu Trećeg opštinskog suda u Beogradu P1. 146/07; Už-2172/09 – za postupanje u predmetu Trećeg opštinskog suda u Beogradu P1. 826/99; Už-2173/09 – za postupanje u predmetu Trećeg opštinskog suda u Beogradu P1. 5667/92; Už-2174/09 – za postupanje u predmetu Trećeg opštinskog suda u Beogradu P1. 476/99; Už-2175/09 – za postupanje u predmetu Drugog opštinskog suda u Beogradu P1. 2430/99; Už-2176/09 – za postupanje u predmetu Drugog opštinskog suda u Beogradu P. 2019/05; Už-2177/09 – za postupanje u predmetu Četvrtog opštinskog suda u Beogradu I. 219/93 i Už-2178/09 - za postupanje u predmetu Četvrtog opštinskog suda u Beogradu I. 315/93.

Samim tim, Ustavni sud je u predmetu Už-2172/09 isključivo ispitivao razumnost dužine trajanja postupka u predmetu Trećeg opštinskog suda u Beogradu P1. 826/99 (ranije predmet Osnovnog suda udruženog rada u Beogradu RS. 4597/91).

3. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

Prema odredbi člana 82. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu (“Službeni glasnik RS“, br . 109/07 i 99/11 ), ustavna žalba se može izjaviti i ako nisu iscrpljena pravna sredstva, u slučaju kada je podnosiocu žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosilaca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njihovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

4. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u spise predmeta Trećeg opštinskog suda u Beogradu P1. 826/99, te utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Stevan Milovanović, Slobodanka Davidović, M.D, Č.Dž, J.Ž, D.C. i Z.M. su kao predlagači podneli predlog Osnovnom sudu udruženog rada 12. decembra 1991. godine nezadovoljni (ne)činjenjem Javnog komunalnog preduzeća „Beogradski vodovod i kanalizacija“ na prigovore koje su podneli na predlog stambene rang liste za 1991. godinu.

Osnovni sud udruženog rada je 21. januara 1992. godine predmet koji je u tom sudu bio zaveden pod brojem RS. 4597/91, nakon stupanja na snagu i početka primene Zakona o sudovima iz 1991. godine, prosledio Trećem opštinskom sudu u Beogradu na dalje postupanje. Predmet je u Trećem opštinskom sudu u Beogradu zaveden pod brojem P. 702/92.

U parnici koja je nastavljena pred Trećim opštinskim sudom u Beogradu, kao tužioci se javljaju Č.Dž. i J.Ž, a kao tužioci po tužbi za glavno mešanje Stevan Milovanović, Dušanka Antovski i Gordana Kopša, dok Slobodanka Davidović i Gordana Milovanović Daničić nisu bile stranke u osporenom parničnom postupku P1. 826/99 .

Na ročištu koje je održano 11. marta 1992. godine tuženi je osporio tužbu i tužbeni zahtev tako što je naveo da rang lista ne može biti predmet sudske zaštite. Treći opštinski sud u Beogradu je 24. marta 1992. godine doneo rešenje kojim se prekida postupak u ovoj pravnoj stvari do pravnosnažnog okončanja postupka koji se vodi pred Ustavnim sudom Srbije XU. 693/91. U nastavku postupka predmet je dobio novi broj P. 3045/92-94.

Do donošenja rešenja P1. 3045/92-98 od 17. jula 1998. godine kojim je odbačena kao neuredna tužba tužilaca Č.Dž. i J.Ž, sa obrazloženjem da je nisu uredili u ostavljenom roku, Treći opštinski sud u Beogradu je zakazao sedam ročišta (9. septembra 1992. godine; 29. oktobra 1992. godine – kada je naveo da će naknadno doneti odluku o predlogu Stevana Milovanovića, Dušanke Antovski i Gordane Kopša za mešanje; 15. decembra 1992. godine; 7. aprila 1994. godine; 6. juna 1995. godine; 24. oktobra 1995. godine – kada je sud odbio kao neosnovan zahtev umešača Stevana Milovanovića i Dušanke Antovski za izuzeće sudije Marine Tomić iz postupka u predmetu P. 3045/92-94 i 21. novembra 1996. godine – kada je sud naložio tužiocima da preciziraju tužbeni zahtev tako što će jasno naznačiti koje odluke pobijaju, a da će se odluka o umešačima na strani tužioca doneti u posebnom otpravku nakon što tužioci preciziraju tužbeni zahtev), od kojih jedno nije održano zbog sprečenosti sudije.

Nakon što je tužilac J.Ž. podneo predlog za povraćaj u pređašnje stanje 13. oktobra 1998. godine i 15. oktobra 1998. godine obavestio Okružni sud u Beogradu da je u ovom sporu onemogućen da uloži žalbu protiv rešenja Trećeg opštinskog suda u Beogradu P. 3045/92-98 od 17. jula 1998. godine iz razloga što mu navedeno rešenje nije dostavljeno, Okružni sud u Beogradu je 24. februara 1999. godine doneo rešenje Gž1. 1147/98 i Trećem opštinskom sudu u Beogradu vratio nerazmotren spis predmeta P1. 3045/92-98 radi dopune postupka, sa obrazloženjem da dostava pobijanog rešenja tužiocu J.Ž. nije uredno izvršena, jer za to nisu bili ispunjeni uslovi iz člana 145. Zakona o parničnom postupku, te da je potrebno izvršiti urednu dostavu pobijanog rešenja tužiocu.

Nakon što je prvostepeni parnični sud postupio po nalogu Okružnog suda u Beoradu, drugostepeni parnični sud je 20. oktobra 1999. godine doneo rešenje Gž1. 1051/99 kojim je uvažio žalbu tužilaca i ukinuo rešenje Trećeg opštinskog suda u Beogradu P1. 3045/92-98 od 17. jula 1998. godine i predmet vratio istom sudu na ponovni postupak.

U ponovnom postupku predmet je dobio broj P1. 826/99, a sud je do donošenja presude P1. 826/99 od 31. marta 2006. godine kojom je odbio kao neosnovan tužbeni zahtev tužilaca i odbio kao neosnovan tužbeni zahtev po tužbi glavnog mešanja Dušanke Antovski, Stevana Milovanovića i Gordane Kopša zakazao 26 ročišta (28. decembra 1999. godine; 22. februara 2000. godine; 21. marta 2000. godine; 21. juna 2000. godine; 26. oktobra 2000. godine; 21. decembra 2000. godine – koje nije održano iz razloga što punomoćnik prvotuženog nije postupio po nalogu suda; 11. januara 2001. godine - koje nije održano usled nedostatka procesnih pretpostavki; 14. marta 2001. godine; 8. maja 2001. godine - koje nije održano usled nedostatka procesnih pretpostavki; 6. septembra 2001. godine - koje nije održano usled nedostatka procesnih pretpostavki; 1. novembra 2001. godine - koje nije održano usled neodostatka procesnih pretpostavki; 28. novembra 2001. godine - koje nije održano usled nedostatka procesnih pretpostavki; 16. januara 2002. godine; 27. marta 2002. godine - koje nije održano; 5. juna 2002. godine - koje nije održano; 11. septembra 2002. godine - koje nije održano usled nedostatka procesnih pretpostavki; 12. novembra 2002. godine - koje nije održano usled nedostatka procesnih pretpostavki; 25. marta 2003. godine – koje nije održano usled nedostatka procesnih pretpostavki; 30. aprila 2003. godine - koje nije održano usled nedostatka procesnih pretpostavki; 1. jula 2003. godine - koje nije održano usled nedostatka procesnih pretpostavki; 28. oktobra 2003. godine – koje nije održano jer se tužilac J.Ž. nalazio na bolničkom lečenju; 16. januara 2004. godine – kada je sud naložio tužiocima da se izjasne i dostave sudu precizirani tužbeni zahtev u roku od 15 dana pod pretnjom odbačaja tužbe; 20. aprila 2004. godine - koje nije održano usled nedostataka procesnih pretpostavki; 15. septembra 2004. godine - koje nije održano usled nedostataka procesnih pretpostavki; 14. decembra 2004. godine - koje nije održano usled nedostataka procesnih pretpostavki; 29. marta 2005. godine – koje nije održano usled nedostataka procesnih pretpostavki, a Treći opštinski sud u Beogradu je 23. novembra 2005. godine doneo rešenje P1. 826/99 kojim ne dozvoljava proširenje tužbe na osmotuženog Direkciju za građevinsko zemljište i izgradnju iz Beograda i odbacuje tužbu u delu kojim su tužioci tražili da sud poništi ugovor broj 859 od 15. decembra 1989. godine i aneks tog ugovora od 3. januara 1990. godine zaključen između prvotuženog JKP „Beogradski vodovod i kanalizacija“, drugotuženog T.V. i pravnog prethodnika osmotuženog Direkcije za građevinsk o zemljište i izgradnju Beograda). Od navedeenih zakazanih ročišta 18 nije održano usled nedostataka procesnih pretpostavki.

Treći opštinski sud u Beogradu je 3. maja 2006. godine doneo rešenje P1. 826/99 kojim je odbacio kao neblagovremenu žalbu punomoćnika tužioca Č.Dž. od 25. aprila 2006. godine izjavljenu protiv presude Trećeg opštinskog suda u Beogradu P1. 826/99 od 31. marta 2006. godine, kao i rešenje P1. 826/99 od 15. maja 2006. godine kojim je odbacio žalbu tužilaca glavnog mešanja u delu stava jedan presude ovog suda P1. 826/99 od 31. marta 2006. godine zbog nedostatka pravnog interesa.

Postupajući po žalbi tužioca Č.Dž. Okružni sud u Beogradu je 30. avgusta 2006. godine doneo rešenje Gž1. 3390/06 i predmet Trećeg opštinskog suda u Beogradu P1. 826/99 vratio na dopunu postupka.

Treći opštisnki sud u Beogradu je postupajući po nalogu Okružnog suda u Beogradu nakon tri održana ročišta (29. septembra 2006. godine, 15. novembra 2006. godine i 1. decembra 2006. godine) prosledio izveštaj iz predmeta P1. 826/99 koji je predstavljao traženu dopunu postupka.

Okružni sud u Beogradu je postupajući po žalbi tužioca Č.Dž. doneo rešenje Gž1. 5442/06 od 14. decembra 2006. godine kojim je odbio kao neosnovanu žalbu tužioca i potvrdio rešenje Trećeg opštinskog suda u Beogradu P1. 826/99 od 24. maja 2006. godine, ukinuo rešenje Trećeg opštinskog suda u Beogradu P1. 826/99 od 3. maja 2006. godine i predmet u tom delu vratio na ponovni postupak, te predmet Trećeg opštinskog suda u Beogradu P1. 826/99 vratio istom sudu na dopunu postupka u odnosu na žalbe tužilaca Dušanke Antovski, Stevana Milovanovića i Gordane Kopša izjavljene protiv presude Trećeg opštinskog suda u Beogradu P1. 826/99 od 31. marta 2006. godine i rešenja istog suda P1. 826/99 od 15. decembra 2006. godine.

Treći opštinski sud u Beogradu je 5. januara 2007. godine doneo rešenje P1. 826/99 kojim se odbija predlog tužilaca glavnog mešanja Stevana Milovanovića, Goradne Kopša i Dušanke Antovski za ispravku presude P1. 826/99 od 31. marta 2006. godine.

Treći opštinski sud u Beogradu je 5. januara 2007. godine doneo rešenje P1. 826/99 kojim se odbija učešće umešača Stevana Milovanovića, Gordane Kopša i Dušanke Antovski zbog nepostojanja pravnog interesa, sa obrazloženjem da je uvidom u spise predmeta utvrđeno da se nijedna od odluka koje se tužbom poništavaju ne odnosi na ova tri lica, već na druge radnike koji su već tužbom obuhvaćeni kao tuženi, te da poništajem ovih odluka ne može da nastupi nijedna neposredna posledica za ova tri lica.

Treći opštinski sud u Beogradu je 27. avgusta 2007. godine doneo rešenje P1. 826/99 kojim se ispravlja presuda ovog suda P1. 829/99 od 31. marta 2006. godine.

Okružni sud u Beogradu je 30. marta 2007. godine doneo rešenje Gž1. 1384/07 kojim je predmet Trećeg opštinskog suda u Beogradu P1. 826/99 vratio istom sudu na dopunu postupka.

Treći opštinski sud u Beogradu je 17. aprila 2007. godine doneo rešenje P1. 826/99 kojim se ispravljaju rešenje P1. 826/99 od 5. januara 2007. godine (kojim je odbijen predlog tužilaca glavnog mešanja Stevana Milovanovića, Gordane Kopša i Dušanke Antovski za ispravku presude P1. 826/99 od 31. marta 2006. godine) i rešenje P1. 826/99 od 5. januara 2007. godine (kojim je odbijen predlog istih lica za učešćem u svojstvu umešača).

Okružni sud u Beogradu je 22. aprila 2008. godine doneo presudu Gž1. 2093/08 kojom je odbio kao neosnovane žalbe tužilaca glavnog mešanja Dušanke Antovski, Gordane Kopša i Stevana Milovanovića i potvrdio rešenja Trećeg opštinskog suda u Beogradu, i to: rešenje P1. 826/99 15. maja 2006. godine, rešenje P1. 826/99 od 5. januara 2007. godine ispravljeno rešenjem istog suda P1. 826/99 od 17. aprila 2007. godine, rešenje P1. 826/99 od 17. aprila 2007. godine i rešenje P1. 826 /99 od 27. avgusta 2007. godine, te odbio kao neosnovane žalbe tužilaca glavnog mešanja i potvrdio presudu Trećeg opštinskog suda u Beogradu P1. 826/99 od 31. marta 2006. godine , ispravljenu rešenjem istog suda P1. 826/99 od 27. avgusta 2008. godine u stavu dva njene izreke .

Postupajući po reviziji koju su izjavili tužioci glavnog mešanja Vrhovni sud Srbije je 12. februara 2009. godine doneo presudu Rev. 1539/08 kojom je odbio kao neosnovanu reviziju tužilaca po tužbi za glavno mešanje izjavljenu protiv presude Okružnog suda u Beogradu Gž1. 2093/08 od 22. aprila 2008. godine u delu kojim je potvrđena presuda Trećeg opštinskog suda u Beogradu P1. 826/99 od 31. marta 2006. godine, ispravljena rešenjem istog suda P1. 826/99 od 27. avgusta 2007. godine, i u delu kojim je potvrđeno rešenje Trećeg opštinskog suda u Beoogradu P1. 826/99 od 15. maja 2006. godine, dok je u preostalom delu odbacio kao nedozvoljenu reviziju tužilaca po tužbi za glavno mešanje.

5. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava je utvrđeno da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbom člana 177. Zakona o udruženom radu (“Službeni list SFRJ“, broj 11/88) je bilo propisano da radnik u udruženom radu ima pravo da zahteva zaštitu svojih prava, pored ostalog, pred sudovima udruženog rada.

Odredbom člana 5. stav 1. Zakona o sudovima udruženog rada (“Službeni glasnik SRS“, broj 32/75) je bilo propisano da se postupak pred sudovima udruženog rada pokreće predlogom učesnika.

Odredbama Zakona o sudovima (“Službeni glasnik RS“, br. 46/91, 60/91, 18/92 i 71/92) je bilo propisano: da danom početka primene ovog zakona prestaju sa radom, između ostalog, Sud udruženog rada Srbije i Osnovni sud udruženog rada u Beogradu (član 74. stav 1. al. 3. i 6.); da će predmete primljene do početka primene ovog zakona sudovi udruženog rada predati odgovarajućim sudovima i to okružnim sudovima predmete po redovnim pravnim lekovima i da će se u nedovršenim predmetima u kojima nije doneta prvostepena odnosno drugostepena odluka postupak nastaviti po propisima koji se primenjuju pred sudovima iz ovog zakona (član 76. stav 1. alineja 3. i stav 2.).

Odredbama Zakona o parničnom postupku (“Službeni glasnik SFRJ“, br. 4/77, 36/77, 6/80, 36/80, 43/82, 72/82, 69/82, 58/84, 74/87, 57/89, 20/90, 27/90 i 35/91 i “Službeni list SRJ“, br. 27/92, 31/93, 24/94, 12/98, 15/98 i 3/02) (u daljem tekstu: ranije važeći ZPP), bilo je propisano: da je sud dužan da nastoji da se postupak sprovede bez odugovlačenja i sa što manje troškova i da onemogući svaku zloupotrebu prava koja strankama pripadaju u postupku (član 10.); da se lice koje ima pravni interes da u parnici koja teče među drugim licima može pridružiti ovoj stranci (član 208. stav 1.); da svaka stranka može osporiti umešaču pravo da učestvuje u postupku i predložiti da se umešač odbije, a sud može i bez izjašnjenja stranaka odbiti učešće umešača ako utvrdi da ne postoji pravni interes umešača, da do pravnosnažnosti rešenja kojim se odbija učešće umešača, umešač može učestvovati u postupku i njegove parnične radnje se ne mogu isključiti, a protiv odluke suda kojom se dozvoljava učešće umešača nije dozvoljena posebna žalba (član 209.); da se umešač mora primiti u parnicu u onom stanju u kakvom se nalazi u trenutku kad se umeša u parnicu, te da je u daljem toku parnice ovlašćen da stavlja predloge i da preduzima sve ostale parnične radnje u rokovima u kojima bi te radnje mogla da preduzima stranka kojoj se pridružio, i da parnične radnje umešača imaju za stranku kojoj se pridružio pravno dejstvo ako nisu u suprotnosti sa njenim radnjama (član 210. st. 1. i 4.); da je dužnost predsednika veća da se stara da se predmet spora svestrano pretrese ali da se usled toga postupak ne odugovlači, tako da se rasprava po mogućnosti dovrši na jednom ročištu i da nije dozvoljena posebna žalba protiv rešenja koje se odnosi na rukovođenje raspravom (član 311. st. 2. i 5.); da će u postupku u parnicama iz radnih odnosa, a naročito pri određivanju rokova i ročišta, sud uvek obratiti naročitu pažnju na potrebu hitnog rešavanja radnih sporova (član 434.).

Zakon o parničnom postupku (“Službeni glasnik RS“, broj 125/04), koji se primenjivao do okončanja osporenog praničnog postupka ima o je sadržinski slične odredbe sa navedenim odredbama ranije važećeg ZPP koje se odnose na efikasno postupanje i posebnu obavezu suda da hitno postupa u radnim sporovima.

6. Ocenjujući navode i razloge ustavne žalbe sa stanovišta Ustavom zajemčenog prava na suđenje u razumnom roku, a polazeći od utvrđenih činjenica i okolnosti koje se odnose na osporeni sudski postupak, Ustavni sud je utvrdio da je parnični postupak u odnosu na Stevana Milovanovića započet 12. decembra 1991. godine, imajući u vidu da se podnosilac ustavne žalbe prvo pojavljuje kao predlagač pred Osnovnim sudom udruženog rada u predmetu RS. 4597/91, a kasnije kao umešač na strani tužilaca u osporenom parničnom postupku P1. 826/99 koji je nastavak započetog postupka pred Osnovnim sudom udruženog rada, dok je u odnosu na Dušanku Antovski i Gordanu Kopša koje se javljaju samo kao umešači na strani tužilaca u parničnom postupku P1. 826/99, postupak započet tokom 1992. godine. Takođe, Sud konstatuje da je u odnosu na svo troje umešača, osporeni postupak okončan 12. februara 2009. godine.

Ocenjujući period u odnosu na koji je Ustavni sud nadležan da ispituje povredu prava na suđenje u razumnom roku, Sud je utvrdio da je period u kome se građanima Srbije jemče prava i slobode utvrđene Ustavom i obezbeđuje ustavnosudska zaštita u postupku po ustavnoj žalbi počeo da teče 8. novembra 2006. godine, danom stupanja na snagu Ustava Republike Srbije. Međutim, polazeći od toga da sudski postupak po svojoj prirodi predstavlja jedinstvenu celinu koja započinje pokretanjem postupka, a završava se donošenjem odluke kojom se postupak pravnosnažno okončava, Ustavni sud je ocenio da se radi utvrđivanja opravdanosti dužine trajanja postupka mora uzeti u obzir i stanje predmeta na dan 8. novembra 2006. godine i da su, u konkretnom slučaju, ispunjeni uslovi da se prilikom ocene razumnosti roka uzme u obzir celokupan period trajanja predmetnog sudskog postupka.

Kada je reč o dužini trajanja osporenog sudskog postupka, Ustavni sud je utvrdio da je osporeni parnični postupak trajao više od 17 godina što samo po sebi ukazuje da nije okončan u okviru razumnog roka. Stoga, Ustavni sud ocenjuje da, iako je razumna dužina trajanja jednog sudskog postupka relativna kategorija, koja zavisi od niza činilaca (složenost činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanje podnosilaca ustavne žalbe kao stranaka u postupku, postupanje nadležnih organa vlasti koji vode postupak i priroda zahteva, odnosno značaj raspravljanog prava za podnosioce), trajanje sudskog postupka u periodu od preko 17 godina ne može biti opravdano nijednim od prethodno navedenih činilaca koji mogu opredeljujuće uticati na njegovu dužinu.

Ustavni sud je ocenio da je u ovom predmetu bilo složenih činjeničnih i pravnih pitanja koja su prouzrokovala duže trajanje parničnog postupka. Naime, prvostepeni sud je trebalo da ispita pravilnost i zakonitost pobijanih odluka o dodeli stanova svim tuženima, što samo po sebi iziskuje obiman dokazni postupak. Ipak, sama priroda spora, neophodnost izvođenja velikog broja dokaza i postojanje više tužilaca i tuženih, po oceni Ustavnog suda, ne predstavljaju opravdane razloge za toliko dugo trajanje ovog parničnog postupka.

Razmatrajući značaj predmeta spora za podnosioce ustavne žalbe, Ustavni sud je zaključio da oni imaju legitiman interes da postupajući sudovi hitno odluče o osnovanosti njihovog tužbenog zahteva, jer je predmetni spor u neposrednoj vezi sa rešavanjem stambenog pitanja podnosilaca. Ispitujući njihovo ponašanje, Ustavni sud je utvrdio da nisu doprineli dužem trajanju parničnog postupka.

Po oceni Ustavnog suda, dugo trajanje parničnog postupka u ovom slučaju je prvenstveno prouzrokovano nedelotvornim i pogrešnim postupanjem Trećeg opštinskog suda u Beogradu koji nije preduzeo sve zakonom predviđene mere da postupak efikasno okonča i da o pravima podnosilaca ustavne žalbe odluči bez nepotrebnog odugovlačenja, prevashodno polazeći od toga da je prvostepena presuda P1. 826/99 od 31. marta 2006. godine doneta tek nakon 14 godina, kao i da je Okružni sud u Beogradu, kao drugostepeni sud više puta predmet vraćao prvostepenom na dopunu. Ustavni sud ističe da je Treći opštinski sud u Beogradu do donošenja prvostepene presude zakazao 38 ročišta, od kojih 19 nije održao usled nedostataka procesnih pretpostavki, kao i da je zakazivao prosečno dva ročišta godišnje, koja činjenica je u direktnoj vezi sa dužim trajanjem postupka, te se u konkretnom slučaju može staviti na teret parničnom sudu.

7. Ustavnopravna ocena sprovedenog postupka u ovoj građanskopravnoj stvari potvrđuje da je u konkretnom slučaju povređeno pravo podnosilaca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku, a da je postupanje Trećeg o pštinskog suda u Beogradu dovelo do toga da predmetni parnični postupak traje preko 17 godina.

Polazeći od navedenog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07 i 99/11), ustavnu žalbu usvojio, odlučujući kao u tački 1. izreke.

Budući da su podnosioci ustavne žalbe podne li zahtev za naknadu nematerijalne štete u smislu člana 89. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, a nisu doprine li dugom trajanju osporenog parničnog postupka, Ustavni sud je našao da Stevanu Milovanoviću pripada naknada nematerijalne štete u visini od 1700 evra , a Dušanki Antovski i Gordani Kopša naknada nematerijalne štete u visini od po 1600 evra u dinarskoj protivvrednosti po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate na teret budžetskih sredstava, te odlučio kao u tački 2. izreke.

Prilikom odlučivanja o visini nematerijalne štete koju su podnosi oci ustavne žalbe pretrpeli zbog utvrđene povrede prava na suđenje u razumnom roku, Ustavni sud je cenio sve okolnosti od značaja za utvrđivanje visine naknade štete, a posebno dužinu trajanja i predmet parničnog postupka povodom kojeg je podneta ustavna žalba . Ustavni sud smatra da navedeni novčani iznos predstavlja pravičnu naknadu za povredu prava koju su podnosi oci ustavne žalbe pretrpel i zbog neažurnog postupanja sudova. Odlučujući o visini naknade nematerijalne štete, Ustavni sud je imao u vidu postojeću praksu ovog suda, ekonomsko-socijalne prilike u Republici Srbiji, praksu Evropskog suda za ljudska prava u sličnim slučajevima, kao i samu suštinu naknade nematerijalne štete kojom se oštećenom pruža odgovarajuće zadovoljenje.

8. Polazeći od odredbe člana 32. stav 1. Ustava i prirode parničnog postupka povodom koga je podneta ustavna žalba, Ustavni sud je zaključio da samo parničnim strankama u takvom postupku može biti povređeno pravo na suđenje u razumnom roku. S obzirom na to da u predmetnom parničnom postupku nije odlučivano o pravima i obavezama Slobodanke Davidović i Gordane Milovanović Daničić, Ustavni sud je utvrdio da je njihova ustavna žalba nedopuštena zbog nepostojanja stranačke legitimacije za njeno podnošenje, pa je ustavnu žalbu u tom delu odbacio, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, jer ne postoje Ustavom i Zakonom utvrđene pretpostavke za vođenje postupka, te je rešio kao u tački 3. izreke.

9. Imajući u vidu sve navedeno, Ustavni sud je na osnovu odred aba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, kao i člana 84. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, br. 24/08, 27/08 i 76/11), doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

dr Dragiša B. Slijepčević

Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku u parničnom postupku dužem od 17 godina

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti