Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku u dugotrajnom izvršnom postupku

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja ustavnu žalbu i utvrđuje povredu prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku koji traje preko osam godina. Podnosiocu se dodeljuje naknada nematerijalne štete od 800 evra, dok se nadležnom sudu nalaže hitno okončanje postupka.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-2176/2011
11.12.2013.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda dr Dragiša B. Slijepčević, predsednik Veća i sudije dr Bosa Nenadić, Katarina Manojlović Andrić, dr Olivera Vučić, Predrag Ćetković, Milan Stanić, Bratislav Đokić i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi S . K. iz S, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 11. decembra 2013. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba S. K. i utvrđuje da je u izvršnom postupku koji se vodio pred Opštinskim sudom u Pančevu, a sada se vodi pred Osnovnim sudom u Pančevu u predmetu I. 310/11, povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije .

2. Utvrđuje se pravo podnosioca ustavne žalbe na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 800 evra, u dinarskoj protivvrednosti po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate. Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava - razdeo Ministarstva pravde i državne uprave.

3. Nalaže se Osnovnom sudu u Pančevu da preduzme sve mere kako bi se izvršni postupak iz tačke 1. okončao u najkraćem roku.

4. Odbacuje se zahtev podnosioca ustavne žalbe za naknadu materijalne štete.

O b r a z l o ž e nj e

1. S. K. iz S. podneo je 13. maja 2011. godine, Ustavnom sudu ustavnu žalbu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku, zajemčenog odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije , u izvršnom postupku koji se vodio pred Opštinskim sudom u Pančevu u predmetu I. 2031/05, a sada se vodi pred Osnovnim sudom u Pančevu u predmetu I. 310/11.

U ustavnoj žalbi je, pored ostalog, navedeno: da je podnosilac ustavne žalbe, u svojstvu izvršnog poverioca, podneo predlog za izvršenje 1. avgusta 2005. godine, a da Opštinski sud u Pančevu i kasnije Osnovni sud u Pančevu nisu sproveli rešenje o izvršenju I. 2031/05 od 27. septembra 2005. godine; da izvršni postupak traje duže od pet godina i da je u toku izvršnog postupka stupio na snagu Zakon o stečaju, na osnovu koga je P. d. “P.” DOO, P, usled dugotrajne nesposobnosti za plaćanje, brisano iz registra privrednih subjekata kod Agencije za privredne registre, a njegova imovina je prešla u svojinu Republike Srbije, pa samim tim i predmeti izvršenja, iako je podnosilac uplatio predujam na ime troškova objavljivanja i obaveštavanja stečajnih poverilaca o pokretanju prethodnog stečajnog postupka nad stečajnim dužnikom, a Privredni sud u Pančevu mu je isti nezakonito vratio u stečajnom postupku St. 55/10. Predložio je da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu, a istakao je i zahtev za naknadu materijalne i nematrijalne štete.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

Odredba člana 82. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", br. 109/07, 99/11 i 18/13 – Odluka US ) je po svojoj sadržini istovetna sa odredbom člana 170. Ustava, a stavom 2. istog člana je propisano da se ustavna žalba može izjaviti i ako nisu iscrpljena pravna sredstva, u slučaju kada je podnosiocu žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je izvršio uvid u celokupnu dokumentaciju priloženu kao dokaz uz ustavnu žalbu i spise predmeta Osnovnog suda u Pančevu I. 310/11, te je utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Podnosilac ustavne žalbe je, u svojstvu izvršnog poverioca, podneo 1. avgusta 2005. godine Trgovinskom sudu u Pančevu predlog za izvršenje obaveze iz pravnosnažnog i izvršnog rešenja Trgovinskog suda u Pančevu R1. 4/05 od 4. marta 2005. godine, protiv izvršnog dužnika S. D. iz P.

Trgovinski sud u Pančevu se rešenjem I. 544/05 od 4. avgusta 2005. godine, oglasio stvarno i mesno nenadležnim za donošenje i sprovođenje rešenja po predlogu izvršnog poverioca i po pravnosnažnosti rešenja spise predmeta je dostavio Opštinskom sudu u Pančevu.

Opštinski sud u Pančevu je doneo rešenje o izvršenju I. 2031/05 od 27. septembra 2005. godine, kojim je, pored ostalog, obavezan izvršni dužnik da izvršnom poveriocu dostavi na uvid u pismenoj formi informacije o poslovanju P. d. „P.“ DOO, P, kako je navedeno u izvršnoj ispravi.

Zaključkom Opštinskog suda u Pančevu I. 2031/05 od 3. aprila 2007. godine pozvan je izvršni poverilac da se pismenim podneskom izjasni o okolnosti da li je izmireno potraživanje po rešenju I. 2031/05 od 27. septembra 2005. godine od strane izvršnog dužnika dostavom na uvid dokumentacije, a izvršni poverilac je, postupajući po zaključku suda, dopisom od 16. aprila 2007. godine, obavestio sud da mu izvršni dužnik nije dostavio na uvid dokumentaciju iz rešenja o izvršenju.

Opštinski sud u Pančevu je zaključkom I. 2031/05 od 15. oktobra 2007. godine, obavestio izvršnog poverioca i izvršnog dužnika da će se prinudno izvršenje određeno rešenjem istog suda I. 2031/05 od 27. septembra 2005. godine, sprovesti predajom dužnikovih pokretnih stvari dana 30. oktobra 2007. godine.

Iz sadržine zapisnika o popisu i proceni od 30. oktobra 2007. godine proizlazi da zakazanom popisu i proceni nije pristupio izvršni dužnik.

Opštinski sudu u Pančevu je dopisom I. 2301/05 od 28. decembra 2007. godine zatražio od Agencije za privredne registre da dostavi izvod iz registra za pravno lice „P.“ DOO, P, sa označenjem direktora, odnosno zakonskog zastupnika ovog pravnog lica, a iz dopisa Agencije za privredne registre je utvrđeno da je zakonski zastupnik navedenog pravnog lica izvršni dužnik.

Rešenjem Opštinskog suda u Pančevu I. 2031/05 od 31. marta 2008. godine izrečena je izvršnom dužniku novčana kazna u iznosu od 30.000,00 dinara, ukoliko dužnik do 13. maja 2008. godine ne izvrši radnju naznačenu u rešenju o izvršenju ovog suda I. 2031/05 od 27. septembra 2005. godine.

Zaključkom Opštinskog suda u Pančevu I. 2031/05 od 18. aprila 2008. godine je zakazano ročište za 13. maj 2008. godine na adresi P. d. „P.“ DOO, P, kako bi se utvrdilo da li je izvršni dužnik postupio po rešenju o izvršenju ovog suda I. 2031/05 od 27. septembra 2005. godine i rešenju I. 2031/05 od 31. marta 2008. godine. Iz sadržine zapisnika o popisu i proceni od 13. maja 2008. godine proizlazi da zakazanom popisu i proceni nije pristupio izvršni dužnik.

Opštinski sud u Pančevu je rešenjem I. 2031/05 od 7. avgusta 2008. godine, odredio sprovođenje izvršenja izrečene novčane kazne rešenjem istog suda I. 2031/05 od 31. marta 2008. godine, protiv izvršnog dužnika u visini od 30.000,00 dinara i namirenja troškova prinudnog izvršenja novčane kazne popisom, procenom i prodajom pokretne imovine izvršnog dužnika. Izvršnom dužinu je izrečena novčana kazna u povećanom iznosu od 60.000,00 dinara, u slučaju da do 12. septembra 2008. godine ne ispuni obavezu.

Zaključkom Opštinskog suda u Pančevu I. 2031/05 od 7. avgusta 2008. godine je ponovo zakazano ročište za 12. septembar 2008. godine na adresi P. d. „P.“ DOO, P, da bi se utvrdilo da li je izvršni dužnik postupio po rešenju suda I. 2031/05 od 7. avgusta 2008. godine, a u vezi sa ispunjenjem obaveze po rešenju I. 2031/05 od 31. marta 2008. godine. Izvršni dužnik nije pristupio na zakazano ročište.

Iz sadržine zapisnika o popisu i proceni od 2. marta 2009. godine proizlazi da je zakazanom popisu i proceni pristupio izvršni dužnik i obavestio sud da je izvršnom poveriocu predao spornu dokumentaciju.

Zaključkom Opštinskog suda u Pančevu I. 2031/05 od 5. marta 2009. godine je naloženo izvršnom poveriocu da se izjasni na okolnost da li je dužnik izmirio potraživanje po rešenju ovog suda I. 2031/05 od 27. septembra 2005. godine.

Izvršni poverilac je podneskom od 10. marta 2009. godine obavestio sud da izvršni dužnik nije postupio po rešenju o izvršenju I. 2031/05 od 27. septembra 2005. godine.

Na ročištu održanom 5. maja 2009. godine izvršni dužnik se obavezao da će u roku od 15 dana, dostaviti izvršnom sudu pismenu dokumentaciju radi ispunjenja obaveze po rešenju o izvršenju I. 2031/05 od 27. septembra 2005. godine, a izvršni poverilac je dopisom od 29. juna 2009. godine obavestio sud da izvršni dužnik nije postupio u skladu sa nalogom suda sa ročišta od 5. maja 2009. godine.

Osnovni sud u Pančevu je zaključkom I. 658/10 od 15. aprila 2010. godine pozvao izvršnog poverioca da se izjasni da li mu je uručena pismena dokumentacija tražena predlogom za izvršenje od 1. avgusta 2005. godine, odnosno čija je dostava naložena izvršnom dužniku po rešenju o izvršenju Opštinskog suda u Pančevu I. 2031/05 od 27. septembra 2005. godine, a zaključkom od istog datuma pozvan je i izvršni dužnik da se izjasni da li je postupio po napred navedenom rešenju o izvršenju.

Podneskom od 20. aprila 2010. godine izvršni poverilac je obavestio sud da izvršni dužnik nije ispunio svoju obavezu.

Osnovni sud u Pančevu je zaključkom I. 685/10 od 11. maja 2010. godine, obavestio stranke da će se prinudno izvršenje određeno rešenjem o izvršenju Opštinskog suda u Pančevu I. 2031/05 od 27. septembra 2005. godine sprovesti popisom, procenom i prodajom dužnikovih pokretnih stvari dana 8. juna 2010. godine.

Iz sadržine zapisnika o popisu i proceni od 8. juna 2010. godine proizlazi da se popis i procena nisu mogli izvršiti jer izvršni dužnik nije pristupio, a dokumenatcija se nalazi kod dužnika.

Osnovni sud u Pančevu je zaključkom I. 685/10 od 10. novembra 2010. godine ponovo obavestio stranke da će se prinudno izvšenje određeno rešenjem o izvršenju Opštinskog suda u Pančevu I. 2031/05 od 27. septembra 2005. godine sprovesti popisom, procenom i prodajom dužnikovih pokretnih stvari dana 9. decembra 2010. godine, uz asistenciju policije.

Iz sadržine zapisnika o popisu i proceni od 9. decembra 2010. godine proizlazi da se popis i procena nisu mogli izvršiti, jer je nad P. d. „P.“ DOO, P. otvoren stečajni postupak i sva dokumentacija se nalazi kod stečajnog upravnika.

Osnovni sud u Pančevu je rešenjem I. 685/10 od 23. decembra 2010. godine obustavio izvršenje u ovoj pravnoj stvari i ukinuo sve sprovedene izvršne radnje u ovom postupku.

Odlučujući o žalbi izvršnog poverioca, Viši sud u Pančevu je rešenjem Gž. 191/11 od 22. februara 2011. godine ukinuo rešenje Osnovnog suda u Pančevu I. 685/10 od 23. decembra 2010. godine i predmet vratio na ponovni postupak.

U ponovnom postupku, na ročištu održanom 24. marta 2011. godine, Osnovni sud u Pančevu je doneo rešenje kojim je naložio izvršnom dužniku da, u roku od osam dana, omogući izvršnom poveriocu uvid u poslovne knjige po rešenju Trgovinskog suda u Pančevu R1. 4/05 od 4. marta 2005. godine i obavezao ga da o danu i času predaje obavesti sud.

Podneskom od 31. marta 2011. godine izvršni dužnik je obavestio sud da će 1. aprila 2011. godine u prostorijama Osnovnog suda u Pančevu, staviti na uvid isprave kojima raspolaže. Izvršni sud je zaključkom I. 310/11 od 4. aprila 2011. godine pozvao izvršnog poverioca da se izjasni da li je izvršni dužnik postupio po nalogu suda.

Izvršni poverilac je podneskom od 7. aprila 2011. godine obavestio izvršni sud da je o zakazanom danu i času stavljanja na uvid isprava izvršnog dužnika obavešten tek 6. aprila 2011. godine.

Osnovni sud u Pančevu je rešenjem I. 310/11 od 13. aprila 2011. godine odredio promenu sredstva izvršenja po rešenju o izricanju i sprovođenju novčane kazne izrečene izvršnom dužniku rešenjem Opštinskog suda u Pančevu I. 2031/05 od 31. marta 2008. godine, u visini od 30.000,00 dinara, plenidbom 2/3 dela penzije koju izvršni dužnik ostvaruje kod Fonda PIO Pančevo, uplatom tako zaplenjenog iznosa na ime novčane kazne na račun Osnovnog suda u Pančevu do potpune isplate izrečene novčane kazne. Obustavljeno je sprovođenje izvršenja po rešenju o sprovođenju izvršenja izrečene novčane kazne popisom, procenom i prodajom pokretne imovine izvršnog dužnika. Izvršnom dužniku je izrečena i novčana kazna od 60.000,00 dinara, u slučaju da ne ispuni svoju obavezu do 28. aprila 2011. godine.

Odlučujući o žalbi izvršnog dužnika, Viši sud u Pančevu je rešenjem Gž. 712/11 od 14. juna 2011. godine potvrdio rešenje Osnovnog suda u Pančevu I. 310/11 od 13. aprila 2011. godine.

Osnovni sud u Pančevu je zaključkom I. 310/11 od 4. jula 2011. godine pozvao izvršnog dužnika da se izjasni da li je postupio po rešenju o izvršenju I. 2031/05 od 27. septembra 2005. godine.

Kako izvršni dužnik nije postupio po zaključku suda, Osnovni sud u Pančevu je rešenjem I. 310/11 od 5. septembra 2011. godine odredio sprovođenje izvršenja novčane kazne u iznosu od 60.000,00 dinara koja je izrečena rešenjem od 13. aprila 2011. godine protiv izvršnog dužnika, plenidbom 2/3 penzije kod Fonda PIO uplatom tako zaplenjenog iznosa na račun Osnovnog suda u Pančevu do potpune isplate izrečene novčane kazne. Izrečena je i novčana kazna izvršnom dužniku u iznosu od 120.000,0 dinara, u slučaju da izvršni dužnik ne ispuni obavezu do 20. septembra 2011. godine, a naloženo je izvršnom dužniku da o ispunjenosti svoje obaveze bez odlaganja obavesti sud.

Osnovni sud u Pančevu je zaključkom I. 310/11 od 2. novembra 2011. godine pozvao izvršnog poverioca da se izjasni da li je izvršni dužnik ispunio svoju obavezu, a zaključkom od 29. decembra 2011. godine je pozvao izvršnog dužnika da omogući izvršnom poveriocu uvid u tražene isprave.

Osnovni sud u Pančevu je rešenjem I. 310/11 od 10. februara 2012. godine odredio sprovođenje izvršenja novčane kazne od 120.000,00 dinara, koja je izrečena rešenjem od 5. septembra 2011. godine, plenidbom 2/3 dela penzije koju izvršni dužnik ostvaruje kod Fonda PIO Pančevo uplatom na račun Osnovnog suda u Pančevu do potpune isplate izrečene novčane kazne. Istim rešenjem izrečena je novčana kazna izvršnom dužniku u iznosu od 300.000,00 dinara u slučaju da ne ispuni svoju obavezu do 1. marta 2012. godine i naloženo mu je da o ispunjenju svoje obaveze obavesti sud.

Odlučujući o prigovoru izvršnog dužnika, Osnovni sud u Pančevu je rešenjem Ipv. (I.) 74/12 od 5. septembra 2012. godine potvrdio rešenje Osnovnog suda u Pančevu I. 310/11 od 10. februara 2012. godine.

Zaključkom Osnovnog suda u Pančevu I. 310/11 od 28. januara 2013. godine je naloženo izvršnom dužniku da postupi po rešenju o izvršenju Opštinskog suda u Pančevu I. 2031/05 od 27. septembra 2005. godine, a zaključkom od 8. maja 2013. godine je pozvan izvršni poverilac da se izjasni da li je izvršni dužnik izvršio svoju obavezu.

Osnovni sud u Pančevu je zaključkom I. 310/11 od 23. maja 2013. godine naložio Fondu PIO Pančevo da, odmah po prijemu ovog zaključka, sprovede rešenje o novčanom kažanjavanju na način kako je to utvrđeno rešenjem ovog suda od 10. februara 2012. godine, tako što će izvršnom dužniku pleniti 2/3 penzije koju ostvaruje kod tog fonda, s ozbirom da se ne postupa po rešenju suda i da se izvršnom dužniku ne vrši obustava 2/3 penzije.

Zaključkom Osnovnog suda u Pančevu I. 310/11 od 9. oktobra 2013. godine je naloženo izvršnom dužniku da postupi po rešenju o izvršenju Opštinskog suda u Pančevu I. 2031/05 od 27. septembra 2005. godine, tako što će 31. oktobra 2013. godine pristupiti u prostorije Osnovnog suda u Pančevu i doneti traženu dokumentaciju, u koju će izvršni povrelac izvršiti uvid na licu mesta.

4. Odredbom Ustava, na čiju povredu ukazuje podnosilac u ustavnoj žalbi, utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.).

Zakonom o izvršnom postupku („Službeni glasnik RS", broj 125/04), koji je stupio na snagu 23. februara 2005. godine, bilo je propisano: da se postupak izvršenja i postupak obezbeđenja pokreću na predlog poverioca (član 2. stav 1.); da izvršenje i obezbeđenje određuje i sprovodi sud (član 3.); da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno, da je o predlogu za izvršenje sud dužan da odluči u roku od tri dana od dana podnošenja predloga (član 5. st. 1. i 2.). Odredbama člana 217. ovog Zakona bilo je propisano: da ako radnju utvrđenu u izvršnoj ispravi može obaviti samo izvršni dužnik, sud će rešenjem o izvršenju odrediti izvršnom dužniku rok za ispunjenje obaveze i istovremeno izreći novčanu kaznu iz člana 45. ovog zakona za slučaj da ne izvrši obavezu (stav 1.); da po proteku roka, ako izvršni dužnik nije ispunio obavezu, sud će po službenoj dužnosti sprovesti rešenje o izrečenoj novčanoj kazni (stav 2.); da će i stovremeno sud odrediti novi rok za ispunjenje obaveze i izreći novu novčanu kaznu u većem iznosu nego što je bila ona koja mu je pre izrečena, za slučaj da ni u tom roku ne ispuni obavezu (stav 3.); da će sud izvršnom dužniku izricati novčane kazne i pretiti novima, određujući daljnje rokove za ispunjenje obaveze, sve dok ukupni zbir izrečenih novčanih kazni ne dostigne desetostruki iznos prve izrečene kazne, koji se postupak ponavlja dok izvršni dužnik ne izvrši svoju obavezu (stav 4.); da iz vršni dužnik koji ispuni svoju obavezu u roku koji mu je sud odredio, dužan je da bez odlaganja o tome obavesti sud i priloži nesumnjive dokaze o tome, da će se nesumnjivim dokazom smatrati overena pismena izjava izvršnog poverioca o tome da je radnja obavljena, zapisnik sudskog izvršitelja o obavljanju radnje i nalaz i mišljenje sudskog veštaka da je radnja obavljena (stav 5.); da ako radnja koju može obaviti samo izvršni dužnik ne zavisi isključivo od njegove volje (na primer, stvaranje određenih umetničkih dela i slično), izvršni poverilac nema pravo da traži izvršenje iz stava 1. ovog člana već samo naknadu štete (stav 6.).

Zakonom o privrednim društvima ("Službeni glasnik RS", broj 125/04 ) bilo je propisano da je privredno društvo dužno da svoje ortake, članove ili akcionare informiše o svom poslovanju i finansijskom stanju i da im učini dostupnim informacije i dokumenta koja se u skladu sa ovim zakonom, osnivačkim aktom ili statutom moraju učiniti dostupnim (član 43. stav 1.).

5. Period ocene razumne dužine trajanja osporenog sudskog postupka koji spada u nadležnost Ustavnog suda, ratione temporis, počeo je dana 8. novembra 2006. godine, kada je proglašen i stupio na snagu Ustav Republike Srbije, koji ustanovljava ustavnu žalbu kao pravno sredstvo za zaštitu povređenih ili ugroženih ljudskih prava i sloboda i svakome jemči pravo na javno raspravljanje i odlučivanje o njegovim pravima i obavezama u razumnom roku. Međutim, Ustavni sud smatra da se radi utvrđivanja opravdanosti dužine trajanja postupka mora uzeti u obzir i stanje predmeta na dan 8. novembra 2006. godine. Ustavni sud je konstatovao da je podnosilac podneo predlog za izvršenje Opštinskom sudu u Pančevu 1. avgusta 2005. godine. Ustavni sud nalazi da je za ocenu postojanja povrede navedenog ustavnog prava podnosioca bitan ceo period od 1. avgusta 2005. godine do donošenja ove odluke Suda.

Analizirajući dužinu trajanja osporenog izvršnog postupka, Ustavni sud je utvrdio da je navedeni postupak do odlučivanja o ustavnoj žalbi trajao osam godina i dva meseca i da još uvek nije okončan.

Navedeno trajanje izvršnog postupka, samo po sebi, ukazuje da postupak nije okončan u okviru razumnog roka. Međutim, razumna dužina trajanja sudskog postupka je relativna kategorija, koja zavisi od niza činilaca koji se moraju uzeti u obzir u svakom pojedinom slučaju prema njegovim specifičnim okolnostima. Složenost činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanje podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, postupanje nadležnih sudova koji vode postupak, kao i priroda postavljenog zahteva, odnosno značaj prava o kome se odlučuje za podnosioca ustavne žalbe su kriterijumi koji utiču na ocenu dužine trajanja postupka i određuju da li je postupak okončan u okviru razumnog roka ili ne.

Ispitujući navedene kriterijume za utvrđivanje eventualne povrede prava na suđenje u razumnom roku u konkretnom slučaju, Ustavni sud je ocenio da izvršenje u ovom predmetu nije bilo naročito složeno, ali, da u znatno većoj meri nego u drugim slučajevima može biti otežano nečinjenjem dužnika, jer je u pitanju radnja koju može izvršiti samo dužnik.

Bitna karakteristika izvršnog postupka je njegov prinudni karakter koji određuje osnovna načela tog postupka. Jedno od tih načela je načelo oficijelnosti koje od suda zahteva aktivno ponašanje sve do okončanja izvršnog postupka, te je sud dužan hitno da preduzima sve radnje koje treba da dovedu do sprovođenja izvršenja i okončanja izvršnog postupka što u konkretnoj situaciji nije bio slučaj. Izvršni postupak se smatra okončanim sprovođenjem izvršenja ili donošenjem rešenja o obustavi postupka u zakonom izričito propisanim situacijama, do čega u konkretnom slučaju nije došlo. Osnovni razlog trajanja predmetnog izvršenja je neefikasno delovanje Opštinskog suda u Pančevu, nepostupanje u rokovima propisanim zakonom i nekorišćenje svih procesnih ovlašćenja koja su sudu stajala na raspolaganju.

Ocenjujući postupanje suda u izvršnom postupku, Ustavni sud je našao da je izvršni sud, s obzirom na specifičnost ove vrste izvršenja, odnosno izvršenja obaveze na činjenje, a u skladu sa predlogom za izvršenje kojim je izvršni poverilac tražio i izricanje novčane kazne radi “prinude” izvršnog dužnika na izvršenje radnje koja je određena u izvršnoj ispravi, morao imati aktivniju ulogu od samog pokretanja izvršnog postupka. Ustavni sud smatra da je sud morao već u rešenju o izvršenju naložiti izvršnom dužniku da u određenom roku ispuni svoju obavezu i istovremeno mu “uslovno” izreći novčanu kaznu koju će izvršni dužnik platiti ukoliko u predviđenom roku ne izvrši radnju. Međutim, izvršni sud je nakon donošenja rešenja o izvršenju I. 2031/05 od 27. septembra 2005. godine, tek zaključkom od 15. oktobra 2007. godine, nakon dve godine, odredio prinudno izvršenje navedenog rešenja o izvršenju predajom isprava kojim dužnik raspolaže. Nakon neuspešnog sprovođenja prinudnog izvršenja zakazanog za 30. oktobar 2007. godine, izvršni sud je tek rešenjem od 31. marta 2008. godine izrekao novčanu kaznu izvršnom dužniku u iznosu od 30.000,00 dinara, koja se imala sprovesti popisom, procenom i prodajom njegovih pokretnih stvari, a nakon još jednog neuspešnog prinudnog izvršenja od 13. maja 2008. godine je određeno sprovođenje ranije izrečene novčane kazne, uz određivanje i uslovne kazne ukoliko dužnik ne izvrši svoju obavezu prema izvršnom poveriocu. Izvršni sud je posle više zakazanih prinudnih izvršenja, i to za: 12. septembar 2008. godine, 2. mart 2009. godine, 11. maj, 8. jun i 9. decembar 2010. godine (kada je nad P. d. “P.” DOO, P, otvoren i zaključen stečajni postupak rešenjem Privrednog suda u Pančevu St. 55/10 od 30. avgusta 2010. godine), rešenjem I. 685/10 od 23. decembra 2010. godine obustavio izvršenje i ukinuo sve sprovedene radnje. U ponovnom postupku, nakon ukidanja rešenja o obustavi postupka, prvostepeni sud je održao jedno ročište 24. marta 2011. godine, na kome je naložio izvršnom dužniku da ispuni svoju obavezu iz izvršne isprave, a kako izvršni dužnik nije postupio, to je tek rešenjem I. 310/11 od 13. aprila 2011. godine, izvršni sud odredio promenu sredstva izvršenja po rešenju o izricanju i sprovođenju novčane kazne od 31. marta 2008. godine, u iznosu od 30.000,00 dinara, plenidbom 2/3 dela penzije izvršnog dužnika, koje rešenje je potvrđeno u postupku po žalbi izvršnog dužnika. U daljem toku postupka izvršni sud je rešenjem od 5. septembra 2011. godine ponovo odredio sprovođenje novčane kazne u iznosu od 60.000,00 dinara, a rešenjem od 10. februara 2012. godine u iznosu od 120.000,00 dinara, koje je potvrđeno u postupku po žalbi izvršnog dužnika. Nakon toga, izvršni sud je zaključcima od 28. januara i 9. oktobra 2013. godine nalagao izvršnom dužniku da postupi po rešenju o izvršenju. Imajući u vidu prethodno navedeno, Ustavni sud ocenjuje da izvršni sud, u konkretnom slučaju, nije blagovremeno preduzeo sve mere i radnje kako bi se izvršenje sprovelo, odnosno kako bi izvršni dužnik, po izvršnoj ispravi, preduzeo određenu radnju.

Ustavni sud je ocenio da je postavljeni zahtev u izvršnom postupku za podnosioca ustavne žalbe bio od značaja, s obzirom na to da je suosnivač i suvlasnik P. d. “P.” DOO, P, čiju je dokumentaciju od izvršnog dužnika kao direktora tražio na uvid, a prema članu 43. stav 1. Zakona o privrednim društvima, privredno društvo je dužno da svoje ortake, članove ili akcionare informiše o svom poslovanju i finansijskom stanju i da im učini dostupnim informacije i dokumenta koja se u skladu sa zakonom, osnivačkim aktom ili statutom moraju učiniti dostupnim.

Na osnovu svega izloženog, Ustavni sud je ocenio da je podnosiocu ustavne žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava, u osporenom izvršnom postupku, te je odlučio kao u tački 1. izreke.

6. S obzirom na navedeno, Ustavni sud je, u skladu sa odredbom člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, odredio način otklanjanja štetnih posledica konstatovane povrede Ustavom zajemčenog prava, tako što je, u tački 3. izreke, naložio Osnovnom sudu u Pančevu da preduzme sve neophodne mere kako bi se izvršenje u predmetu I. 310/11 okončalo u što kraćem roku.

7. Na osnovu odredbe člana 89. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je u tački 2. izreke odlučio da se pravično zadovoljenje podnosioca ustavne žalbe zbog konstatovane povrede ustavnog prava ostvari utvrđenjem prava na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 800 evra, u dinarskoj protivvrednosti obračunatoj po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate. Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava - razdeo Ministarstva pravde i državne uprave.

Prilikom odlučivanja o visini nematerijalne štete koju je podnosilac ustavne žalbe pretrpeo zbog utvrđene povrede prava, Ustavni sud je cenio sve okolnosti od značaja za njeno utvrđenje, a posebno dužinu trajanja izvršnog postupka. Ustavni sud smatra da navedeni novčani iznos predstavlja adekvatnu pravičnu naknadu za povredu prava koju je podnosilac ustavne žalbe pretrpeo zbog nedelotvornog postupanja sudova. Odlučujući o visini naknade nematerijalne štete, Ustavni sud je imao u vidu postojeću sopstvenu praksu, praksu Evropskog suda za ljudska prava u sličnim slučajevima, ekonomsko-socijalne prilike u Republici Srbiji, kao i samu suštinu naknade nematerijalne štete kojom se oštećenom pruža odgovarajuće zadovoljenje.

U pogledu zahteva za naknadu materijalne štete, koju je podnosilac ustavne žalbe istakao u neopredeljenom iznosu, Ustavni sud ukazuje da iz odredbe člana 89. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu nesumnjivo proizilazi obaveza podnosioca da u svakom konkretnom slučaju dostavi dokaze da je pretrpeo štetu zbog postupanja suda, kao i da dostavi dokaze o visini štete i navede činjenice koje potkrepljuju te tvrdnje. Ustavni sud konstatuje da, u konkretnom slučaju, podnosi lac ustavne žalbe nije dokaza o da je pretrpeo materijalnu štetu, zbog dugog trajanja parničnog postupka , pa je odlučio kao u tački 4. izreke.

8. Na osnovu svega iznetog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) i člana 47. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, kao i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda ("Službeni glasnik RS", broj 103/13), doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

dr Dragiša B. Slijepčević, s.r.

Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku u dugotrajnom izvršnom postupku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti