Ustavna žalba zbog manje isplaćene zarade u predškolskoj ustanovi

Kratak pregled

Ustavni sud odbija ustavnu žalbu zaposlenih u predškolskoj ustanovi kojima je zarada obračunata po nižim koeficijentima određenim Pravilnikom poslodavca, a ne prema Uredbi Vlade. Sud nalazi da nije povređeno pravo na pravično suđenje jer je Pravilnik bio na snazi.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-2189/2009
02.06.2011.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Dragiša Slijepčević i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, Vesna Ilić Prelić, dr Goran Ilić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, dr Bosa Nenadić, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Zore Plazinić Tasić, Zorice Marinković i Milke Perošević, svih iz Gornjeg Milanovca, Živke Simić iz Nevada i Biljane Ilić iz Svračkovaca, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 2. juna 2011. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Zore Plazinić Tasić, Zorice Marinković, Milke Perošević, Živke Simić i Biljane Ilić izjavljena protiv presude Opštinskog suda u Gornjem Milanovcu P1. 289/07 od 5. marta 2009. godine i presude Okružnog suda u Čačku Gž. 917/09 od 14. oktobra 2009. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Zora Plazinić Tasić, Zorica Marinković i Milka Perošević, sve iz Gornjeg Milanovca, Živka Simić iz Nevada i Biljana Ilić iz Svračkovaca, su 20. novembra 2009. godine, preko punomoćnika Milisava Čolića, advokata iz Čačka, podnele ustavnu žalbu protiv presude Opštinskog suda u Gornjem Milanovcu P1. 289/07 od 5. marta 2009. godine i presude Okružnog suda u Čačku Gž. 917/09 od 14. oktobra 2009. godine. Ustavna žalba je izjavljena zbog povrede načela zabrane diskriminacije iz člana 21. Ustava Republike Srbije, povrede prava na pravično suđenje zajemčenog odredbom člana 32. stav 1. Ustava i povrede prava na jednaku zaštitu prava zajemčenog odredbom člana 36. stav 1. Ustava.

U ustavnoj žalbi i njenoj dopuni od 25. decembra 2009. godine je navedeno: da su podnositeljke ustavne žalbe zaposlene u Dečjoj ustanovi „Sunce“ u Gornjem Milanovcu; da je aktima navedene ustanove i predsednika Opštine Gornji Milanovac podnositeljkama uskraćeno pravo na zaradu u skladu sa zakonom i Ustavom; da su njihovi tužbeni zahtevi pravnosnažno odbijeni kao neosnovani, uz obrazloženje da je podnositeljkama zarada određena na osnovu Pravilnika, te da one nemaju pravo na razliku zarade, odnosno nemaju pravo na platu shodno Uredbi Vlade Republike Srbije o koeficijentima za obračun i isplatu plata zaposlenih u javnim službama, a kako je to predviđeno za osnovno obrazovanje; da podnositeljke smatraju da je Vlada Republike Srbije navedenom Uredbom utvrdila koeficijente za obračun i isplatu plata zaposlenih u javnim službama, koje se odnose i na predškolsko vaspitanje; da je odredbom člana 3. Uredbe propisano da se koeficijent za zaposlene u predškolskim ustanovama može utvrditi do visine najvećeg koeficijenta utvrđenog Uredbom u osnovnom obrazovanju; da je na osnovu Uredbe direktor predškolske ustanove bio u obavezi da donese pojedinačne akte kojima bi odredio plate zaposlenih; da je umesto toga neovlašćeno doneo Pravilnik o isplati plata i drugih primanja u Dečjoj ustanovi „Sunce“ od 17. juna 2003. godine, zatim „isti Pravilnik“ od 26. decembra 2005. godine, kao i Pravilnik o izmenama i dopunama tog pravilnika od 27. februara 2006. godine, a na koje je neovlašćeno dao saglasnost predsednik Opštine Gornji Milanovac; da su navedenim pravilnicima određeni niži koeficijenti za obračun plata zaposlenih od koeficijenata određenih Uredbom Vlade; da pravilnici nisu u skladu sa Zakonom o platama u državnim organima i javnim službama, jer je koeficijent za obračun i isplatu plata umesto Vlade normativnim aktom odredio direktor predškolske ustanove, odnosno predsednik Opštine Gornji Milanovac; da navedeni pravilnici nisu u skladu ni sa odredbama člana 21. Ustava, niti sa odredbama člana 104. Zakona o radu koje garantuju jednaku zaradu za isti rad i rad iste vrednosti; da podnositeljke predlažu da Ustavni sud poništi osporene akte.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

Odredbama člana 21. Ustava je utvrđeno: da su pred Ustavom i zakonom svi jednaki (stav 1.); da svako ima pravo na jednaku zakonsku zaštitu, bez diskriminacije (stav 2.); da je zabranjena svaka diskriminacija, neposredna ili posredna, po bilo kom osnovu, a naročito po osnovu rase, pola, nacionalne pripadnosti, društvenog porekla, rođenja, veroispovesti, političkog ili drugog uverenja, imovnog stanja, kulture, jezika, starosti i psihičkog ili fizičkog invaliditeta (stav 3.).

Odredbom člana 32. stav 1. Ustava, na čiju povredu se takođe poziva u ustavnoj žalbi, utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbama člana 36. Ustava se jemči jednaka zaštita prava pred sudovima i drugim državnim organima, imaocima javnih ovlašćenja i organima autonomne pokrajine i jedinica lokalne samouprave (stav 1.), kao i pravo svakog na žalbu ili drugo pravno sredstvo protiv odluke kojom se odlučuje o njegovom pravu, obavezi ili na zakonu zasnovanom interesu (stav 2.).

U postupku pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je iz sadržine ustavne žalbe i na osnovu uvida u priložene dokaze uz ustavnu žalbu utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovom ustavnosudskom predmetu:

Osporenom presudom Opštinskog suda u Gornjem Milanovcu P1. 289/07 od 5. marta 2009. godine, u stavu prvom izreke, odbijeni su tužbeni zahtevi tužilja, ovde podnositeljki ustavne žalbe, kojima su tražile da se obavežu prvotuženi Dečja ustanova „Sunce“ iz Gornjeg Milanovca i drugotuženi Opština Gornji Milanovac da im solidarno isplate na ime naknade materijalne štete u vidu izgubljene zarade opredeljene novčane iznose, za period od novembra 2004. godine zaključno sa 2007. godinom. Stavom drugim izreke navedene presude obavezane su tužilje da tuženima solidarno naknade parnične troškove.

Osporenom presudom Okružnog suda u Čačku Gž. 917/09 od 14. oktobra 2009. godine odbijene su kao neosnovane žalbe parničnih stranaka i presuda Opštinskog suda u Gornjem Milanovcu P1. 289/07 od 5. marta 2009. godine je potvrđena. U obrazloženju ove osporene presude je, pored ostalog, navedeno: da je u postupku pred prvostepenim sudom utvrđeno da su tužilje radnice prvotuženog - Dečje ustanove „Sunce“ iz Gornjeg Milanovca; da imaju srednju stručnu spremu i da obavljaju poslove medicinske sestre – vaspitača; da je tužiljama u spornom periodu zarada isplaćivana prema Pravilniku prvotuženog iz 2003. godine, a na koji je saglasnost dao drugotuženi; da je upravni odbor prvotuženog donosio predloge novih pravilnika kojima su koeficijenti za tužilje uvećavani u odnosu na važeći Pravilnik iz 2003. godine, ali da na te pravilnike nije dobijena saglasnost drugotuženog, pa je zarada tužiljama obračunavana i isplaćivana u skladu sa važećim pravilnikom prvotuženog; da je članom 10a Odluke o izmenama i dopunama o Odluke osnivanju Dečje ustanove „Sunce“ iz Gornjeg Milanovca, donete od strane Skupštine opštine Gornji Milanovac 27. juna 2005. godine, utvrđena obaveza postojanja saglasnosti osnivača za primenu normativnog akta kod prvotuženog; da među parničnim strankama nije sporno da je na Pravilnik iz 2003. godine Opština Gornji Milanovac dala saglasnost; da je prvotuženi obračun i isplatu zarada tužiljama u spornom periodu vršio u skladu sa usvojenim i važećim Pravilnikom od 17. juna 2003. godine na koji je osnivač dao saglasnost; da Uredbom o koeficijentima za obračun i isplatu plata zaposlenih u javnim službama nisu utvrđeni koeficijenti za zaposlene u predškolskim ustanovama; da je članom 3a navedene Uredbe predviđeno da se koeficijent za zaposlene u predškolskim ustanovama može utvrditi najviše do visine najvećeg koeficijenta utvrđenog Uredbom o osnovnom obrazovanju; da se na njih ne može primeniti direktno Uredba, odnosno koeficijenti predviđeni u osnovnom obrazovanju; da je prvostepeni sud pravilno zaključio da je tužbeni zahtev tužilja za isplatu razlike zarade neosnovan i isti odbio; da su neosnovani navodi tužilja da su ništave odredbe Pravilnika prvotuženog u delu odluke o koeficijentima, jer tužilje nisu dostavile dokaz da su odredbe Pravilnika poništene.

4. Zakonom o platama u državnim organima i javnim službama ("Službeni glasnik RS", broj 34/01) uređuje se način utvrđivanja plata, dodataka, naknada i ostalih primanja, pored ostalih i za zaposlene u javnim službama koje se finansiraju iz budžeta Republike, autonomne pokrajine i jedinica lokalne samouprave (član 1. stav 1. tačka 3)). Zakonom je propisano: da se plata izabranih, imenovanih i postavljenih lica i zaposlenih iz člana 1. ovog zakona utvrđuje na osnovu: 1) osnovice za obračun plata; 2) koeficijenta koji se množi sa osnovicom; 3) dodatka na platu; 4) obaveza koju zaposleni plaća po osnovu poreza i doprinosa za obavezno socijalno osiguranje iz plate u skladu sa zakonom (član 2.); da koeficijent izražava složenost poslova, odgovornost, uslove rada i stručnu spremu; da koeficijent sadrži dodatak i na ime naknade za ishranu i regresa za korišćenje godišnjeg odmora (član 4.).

Uredbom o koeficijentima za obračun i isplatu plata zaposlenih u javnim službama ("Službeni glasnik RS", br. 44/01, 15/02, 30/02, 32/02, 69/02, 78/02, 61/03, 121/03, 130/03, 67/04, 120/04, 5/05, 26/05, 81/05, 105/05, 109/05, 27/06, 32/06, 58/06, 82/06, 106/06, 10/07, 40/07, 60/07, 91/07 i 106/07), koju je Vlada Republike Srbije donela na osnovu člana 8. Zakona o platama u državnim organima i javnim službama, utvrđeni su koeficijenti za obračun i isplatu plata zaposlenih i u javnim službama koje se finansiraju iz budžeta Republike Srbije, autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave (član 1. stav 1. tačka 1)). Odredbom člana 2. stav 1. tačka 1) Uredbe utvrđeni su koeficijenti za obračun i isplatu plata zaposlenih iz člana 1. ove uredbe, koji se primenjuju u osnovnom obrazovanju. Prema odredbi člana 3a Uredbe, koeficijent za zaposlene u predškolskim ustanovama može se utvrditi najviše do visine najvećeg koeficijenta utvrđenog ovom uredbom u osnovnom obrazovanju.

Pravilnikom o isplati plata, naknada i drugih primanja u Dečjoj ustanovi „Sunce“ iz Gornjeg Milanovca od 17. juna 2003. godine (u daljem tekstu: Pravilnik) koju je doneo direktor te ustanove, utvrđivale su se plate i druga primanja zaposlenih u ustanovi počev od maja 2003. godine. Odredbama čl. 3. i 4. Pravilnika bilo je propisano da se plate zaposlenih određuju na osnovu: 1) osnovice za obračun plata; 2) koeficijenta koji se množi sa osnovicom; 3) dodatka na platu; 4) obaveza koju zaposleni plaća po osnovu poreza i doprinosa za obavezno socijalno osiguranje iz plate u skladu sa zakonom, kao i da osnovicu za obračun plate utvrđuje Skupština opštine Gornji Milanovac. Članom 8. Pravilnika utvrđeni su koeficijenti za obračun i isplatu plata zaposlenih.

5. Ocenjujući razloge i navode iznete u ustavnoj žalbi sa stanovišta istaknute povrede Ustavom zajemčenih prava, Ustavni sud je utvrdio da osporenim presudama Opštinskog suda u Gornjem Milanovcu P1. 289/07 od 5. marta 2009. godine i Okružnog suda u Čačku Gž. 917/09 od 14. oktobra 2009. godine nije povređeno pravo podnositeljki ustavne žalbe garantovano odredbom člana 32. stav 1. Ustava.

Presude koje su ustavnom žalbom osporene doneli su zakonom ustanovljeni sudovi, u granicama svoje nadležnosti i u postupku sprovedenom u skladu sa zakonskim odredbama. Podnositeljkama ustavne žalbe bilo je omogućeno učestvovanje u postupku, praćenje njegovog toka i preduzimanje svih zakonom dopuštenih radnji, uključujući izjavljivanje redovnog pravnog leka. Pored toga, Ustavni sud je ocenio da se osporene presude zasnivaju na ustavnopravno prihvatljivom tumačenju i primeni relevantnog materijalnog prava na utvrđeno činjenično stanje. Naime, redovni sudovi su utvrdili da je prvotuženi obračun i isplatu zarada podnositeljkama ustavne žalbe u spornom periodu vršio u skladu sa tada važećim Pravilnikom, kao i da Uredbom o koeficijentima za obračun i isplatu plata zaposlenih u javnim službama nisu utvrđeni koeficijenti za zaposlene u predškolskim ustanovama, već da je članom 3a navedene Uredbe predviđeno da se koeficijent za zaposlene u predškolskim ustanovama može utvrditi najviše do visine najvećeg koeficijenta utvrđenog Uredbom o osnovnom obrazovanju.

Razmatrajući navode ustavne žalbe da sporni Pravilnik nije saglasan sa Zakonom o platama u državnim organima i javnim službama, Ustavni sud ukazuje da postupak za ocenu ustavnosti i zakonitosti Pravilnika nije bio pokrenut pred Ustavnim sudom, što znači da je u spornom periodu Pravilnik bio na snazi, a to je Okružni sud u Čačku u obrazloženju osporene presude i konstatovao. Sa tim u vezi, Ustavni sud ukazuje da su podnositeljke ustavne žalbe mogle podneti inicijativu za pokretanje postupka za ocenjivanje ustavnosti i zakonitosti navedenog Pravilnika. Međutim, one to nisu učinile. Stoga činjenica da je Ustavni sud Odlukom IUo-306/2009 od 9. septembra 2010. godine utvrdio da Pravilnik o koeficijentima za obračun i isplatu plata zaposlenih u Dečjoj ustanovi "Sunce" Gornji Milanovac, broj 1-414-363 od 7. maja 2008. godine, nije u saglasnosti sa Ustavom i zakonom, ne može biti od uticaja na drugačije odlučivanje Ustavnog suda u postupku po ovoj ustavnoj žalbi, posebno imajući u vidu sadržinu odredbe člana 168. stav 5. Ustava kojom je utvrđeno da Ustavni sud može oceniti saglasnost zakona i drugih opštih akata sa Ustavom, kao i opštih akata sa zakonom i po prestanku njihovog važenja, ako je postupak ocene ustavnosti pokrenut najkasnije u roku od šest meseci od prestanka njihovog važenja. Ustavni sud podseća da je i Ustav Republike Srbije od 1990. godine sadržavao odredbu slične sadržine. Naime, odredbom člana 125. stav 2. tog ustava bilo je utvrđeno da Ustavni sud ocenjuje ustavnost zakona i ustavnost i zakonitost propisa i drugih opštih akata koji su prestali da važe, ako od prestanka važenja do pokretanja postupka nije proteklo više od jedne godine, dok je odredbom člana 128. stav 1. Ustava bilo utvrđeno da svako može dati inicijativu za pokretanje postupka za ocenjivanje ustavnosti i zakonitosti. S obzirom na to da su obračun i isplata zarada podnositeljkama u spornom periodu od 2003. do 2007. godine vršeni na osnovu navedenog Pravilnika, koji je prestao da važi 2008. godine, Ustavni sud je ocenio da čak i u slučaju postojanja razumne sumnje u zakonitost tog opšteg akta, ne postoji mogućnost za pokretanje postupka za ocenu njegove zakonitosti, jer je u vreme izjavljivanja ustavne žalbe protekao rok utvrđen odredbom člana 168. stav 5. važećeg Ustava.

Ustavni sud nalazi da podnositeljkama ustavne žalbe nije povređeno ni pravo na jednaku zaštitu prava pred sudovima zajemčeno odredbom člana 36. stav 1. Ustava, jer se ni iz osporenih akata, niti iz drugih dokaza priloženih uz ustavnu žalbu takav zaključak ne može izvesti. Naime, Ustavni sud konstatuje da je uslov koji mora postojati da bi se mogla utvrditi povreda prava na jednaku zaštitu prava pred sudovima iz člana 36. stav 1. Ustava, postojanje različitih odluka suda koji je odlučivao u poslednjoj instanci u istoj činjeničnoj i pravnoj situaciji.

Konačno, ocenjujući postojanje povrede prava na pravno sredstvo zajemčenog odredbom člana 36. stav 2. Ustava, Ustavni sud konstatuje da je u predmetnom sudskom postupku, u kome je podnositeljkama bilo obezbeđeno pravo na pravično suđenje, bila obezbeđena i dvostepenost u odlučivanju, čime je zadovoljen ustavni princip sadržan u navedenoj odredbi Ustava.

S obzirom na to da, po oceni Ustavnog suda, podnositeljkama nisu povređena ustavna prava označena u ustavnoj žalbi, to nije moglo doći ni do povrede načela zabrane diskriminacije utvrđenog odredbama člana 21. Ustava u pogledu ostvarivanja ovih prava.

6. Polazeći od svega izloženog, Ustavni sud je utvrdio da je ustavna žalba neje osnovana, te je na osnovu odredbe člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu (''Službeni glasnik RS'', broj 109/07), ustavnu žalbu odbio u celini kao neosnovanu.

Saglasno odredbi člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, Sud je doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Dragiša Slijepčević

Ustavna žalba zbog manje isplaćene zarade u predškolskoj ustanovi

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti